kwartier

via Middelnederlands quartier van Oudfrans quartier
**[1] (verkorting) van "kwartier uurs"
**[3] in de betekenis van ‘verblijfplaats’ aangetroffen vanaf 1546

kwartieren (plural)
kwartiertje (diminutive singular)
kwartiertjes (diminutive plural)

bestuurlijk onderdeel van een land of gewest

Het kwartier van Den Bosch.


kom

In de betekenis van ‘vaatwerk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1277

سلطانية (وعاء)

eetgerei zoals een bord, maar dan dieper

kommen (plural)
kommetje (diminutive singular)
kommetjes (diminutive plural)


aardlaag

samenstelling van aard (met betrekking tot de aarde) en laag

aardlagen (plural)
aardlaagje (diminutive singular)
aardlaagjes (diminutive plural)


aardmantel

samenstelling van aard, (van aarde) en mantel

manto terrestre

het gedeelte tussen de aardkorst en de kern van de aarde

aardmantels (plural)
aardmanteltje (diminutive singular)
aardmanteltjes (diminutive plural)


Middellandse Zee

Middelhavet

randzee van de Atlantische Oceaan, gelegen tussen Zuid-Europa, Noord-Afrika en West-Azië

Randzee van de Atlantische Oceaan, gelegen tussen Zuid-Europa, Noord-Afrika en West-Azië


schiereiland

In de betekenis van ‘deel van continent dat aan één kant uitsteekt’ voor het eerst aangetroffen in 1852

samenstelling van schier bw en eiland zn

halvø

een landmassa die voor het grootste deel door water omgeven wordt, en slechts op (relatief) smalle verbinding heeft met het vasteland.

schiereilanden (plural)
schiereilandje (diminutive singular)
schiereilandjes (diminutive plural)

Voorbeelden van schiereilanden zijn Marken, via een smalle dam met het vaste land verbonden, en het Iberisch schiereiland.


aardas

aardassen (plural)
aardasje (diminutive singular)
aardasjes (diminutive plural)

denkbeeldige as tussen de twee geografische polen waar rond de aarde éénmaal per dag draait

- Voor het feit dat een andere planeet, Theia, op de aarde is gebotst en ons daarbij onze maan heeft gegeven, die de omwenteling van de aarde vertraagde, de atmosferische omstandigheden stabiliseerde, ervoor zorgde dat een dag vierentwintig uur duurde en de aardas uit het lood raakte, waardoor de seizoenen konden ontstaan, die voorkomen dat we regio's hebben met permanent extreme hitte en kou, droogte en overstromingen.

Alain de Botton
 “Hoe overleef ik de moderne wereld” (2022), Atlas Contact , ISBN 9789045045979


aardmeting

Geodäsie

bepaling van de afmetingen van de aardbol

aardmetingen (plural)
aardmetinkje (diminutive singular)
aardmetinkjes (diminutive plural)


aardmassa

aardmassa's (plural)
aardmassaatje (diminutive singular)
aardmassaatjes (diminutive plural)

De SI-eenheid van aardmassa is de kilogram.


maar

Leenwoord uit het ?, in de betekenis van ‘gracht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 794

mare (ketelvormige verzakking in niet-vulkanisch gesteente)


aardpool

aardpolen (plural)
aardpooltje (diminutive singular)
aardpooltjes (diminutive plural)


aardtrilling

aardtrillingen (plural)
aardtrillinkje (diminutive singular)
aardtrillinkjes (diminutive plural)


meer

zn: erfwoord via Middelnederlands mere van Oudnederlands meri, in de betekenis van ‘waterbekken’ voor het eerst aangetroffen in 755

ht, bw: erfwoord via Middelnederlands meer / meere van Oudnederlands mero

liqen

groot water dat helemaal omringd is door land

meren (plural)
meertje (diminutive singular)
meertjes (diminutive plural)

Ze besloten zich vanaf een plateau in een meertje te storten.

Weblink bron
Rob Gollin
 “De helling van de mooie meisjes knijpt de renner de keel dicht” (10 juli 2019), de Volkskrant

Op de kaart stond namelijk dat er over 15 kilometer een meertje (Lake Morena) zou zijn, maar ik liep erg langzaam en het werd al laat.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


aardoppervlak

aardoppervlakken (plural)
aardoppervlakje (diminutive singular)
aardoppervlakjes (diminutive plural)

De meeste ontladingen vinden in de wolk zelf plaats. Maar soms is het spanningsverschil tussen de wolk en het aardoppervlak te groot en dan slaat de bliksem in. "Bij een ontlading zoeken de deeltjes elkaar op via de weg van de minste weerstand. Dat is de bliksemschicht die wij zien.

Weblink bron “Dit is waarom het vaker onweert als het warmer wordt” (Vrijdag 24 juni 2022), NU.nl


aardbodem

aardbodems (plural)
aardbodempje (diminutive singular)
aardbodempjes (diminutive plural)

grond of bodem aan de oppervlakte van de aarde waarop de mensen, de dieren en de planten leven

Niets dan beelden, niets dan een fotoserie met de titel 'Day After' of 'Au revoir', die illustreert hoe de mensheid alles een laatste keer desinfecteert voordat ze van de aardbodem verdwijnt.

Juli Zeh
 “Onder buren” (2021), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026356186

Hierin schreef hij over allerlei groeperingen die hij van de aardbodem wilde laten verdwijnen: de paupers en zuiplappen en 'crétinS en 'imbecielen'22 en 'idioten' en immorelen - ze werden allemaal op één hoop gegooid: de unfit.

Lulu Miller
 “Waarom vissen niet bestaan” (2023), Lebowski Publishers , ISBN 9789048867325


zee

In de betekenis van ‘uitgestrektheid zoutwater’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 793.

erfwoord: Middelnederlands see, uit Oudnederlands sēo, ontwikkeld uit Oergermaans *saiwiz, bij Indo-Europees *soikʷ-í-, uitbreiding van de basis *séikʷ- ‘gieten’, die in Middelnederlands siën ‘filtreren, sijpelen’ is voortgezet; zie verder zeiken. Evenals Nederduits See ‘meer; zee’, Fries see ‘zee’ en Zweeds sjö ‘meer’.

Dat kan al het water van de zee niet afwassen

Er verdrinken er meer in het glas dan in de zee

Er vallen meer doden door drankmisbruik dan op zee

Geen zee gaat te hoog

Niets is te moeilijk (om een bepaald doel te bereiken)

Het water loopt altijd naar de zee

Degenen die toch al het meeste hebben, krijgen het meeste erbij

Recht door zee

Zonder omwegen, direct, zonder smoesjes, kordaat

zeeën (plural)
zeetje (diminutive singular)
zeetjes (diminutive plural)

een uitgestrekt oppervlak zoutwater dat het grootste deel van de aarde bedekt

Wij gaan op vakantie naar Griekenland, waar we een hele week aan zee gaan liggen.


oceaan

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘wereldzee’ voor het eerst aangetroffen in 1595

siatui

een zeer grote zee tussen verschillende werelddelen

oceanen (plural)
oceaantje (diminutive singular)
oceaantjes (diminutive plural)

Ze reageerde altijd verontwaardigd ‘Waarom ik altijd? Mijn zusje kan ook ontsporen hoor!’ Maar zolang alles goed en gezond bleef aan beide kanten van de oceaan kon ik met een gerust hart doorlopen.


wijk

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘stadsdeel’ voor het eerst aangetroffen in 855

Bezirk

een bewoond deel van een stad of een gemeente

wijken (plural)
wijkje (diminutive singular)
wijkjes (diminutive plural)


eiland

Leenwoord uit het Fries, in de betekenis van ‘land omgeven door water’ voor het eerst aangetroffen in 1240

eilanden (plural)
eilandje (diminutive singular)
eilandjes (diminutive plural)

Ik ga graag op vakantie naar een onbewoond eiland.

Ze had me twee weken eerder verteld over haar leven als kunstenaar op een tropisch eiland in Maleisië.

Nobelen uit vorige eeuwen hadden het eiland volgebouwd met hun pronkpalazzi en de kieren die toevallig ontstonden tussen de wereldwonderen in, moesten maar als straat dienen. Wie zich wil verplaatsen in Venetië moet voortdurend om het exhibitionistische vertoon van liefde voor de stad van zijn voorgangers in deze stad heen lopen.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 23


archipel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘eilandengroep’ voor het eerst aangetroffen in 1728

Van Archipelagus, de "hoofdzee" van het Oude Griekenland: de Egeïsche zee met zijn vele eilanden. Later verschoof de betekenis van de zee naar de vele eilanden erin.

archipels (plural)
archipelletje (diminutive singular)
archipelletjes (diminutive plural)


veer

Veerbrug

1. boot of schip toegewijd aan het onderhouden van een regelmatige verbinding over een rivier of een ander water

Fähre

plaats waar men over een rivier of andere watervlakte kan worden overgezet

Toen de brug vernield was, moest men zich met een veer behelpen

Hij toog over het veer van de Jabbok (Gen. 32 : 22)


bekken

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘kom’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

In de betekenis van ‘slaginstrument’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1881

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘ring van de heupbeenderen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1702

Becken

(muziekinstrument) slaginstrument bestaande uit een metalen schaalvormige voorwerp

bekkens (plural)
bekkentje (diminutive singular)
bekkentjes (diminutive plural)

glooiende laagte, bodeminzinking, stroomgebied


step

[1] In de betekenis van ‘autoped’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1935

[2][3] Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘danspas’ met name aangetroffen in de jaren 1920

Roller

vervoermiddel op twee wielen, (gedeeltelijk) met de voet aangedreven

steppen (plural)
steps (plural)
stepje (diminutive singular)
stepjes (diminutive plural)


geologie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘aardkunde’ voor het eerst aangetroffen in 1813

met het voorvoegsel geo- en met het achtervoegsel -logie

wetenschappelijke discipline die zich bezighoudt met alles wat te maken heeft met de bouw en ontwikkeling van de aardkorst

De geologie van Europa.


klimaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘natuurlijke gesteldheid van lucht en weer’ voor het eerst aangetroffen in 1485

klimaat

de gemiddelde natuurlijke gesteldheid van de lucht en het weer in een gebied op een planeet

klimaten (plural)
klimaatje (diminutive singular)
klimaatjes (diminutive plural)

Wij hebben op aarde een leefbaar klimaat.


golf

[A 1]: van Middelnederlands gelve, in de betekenis van ‘opgestuwd water’ aangetroffen vanaf 1399; klank veranderd onder invloed van Frans golve

[A 4]: via Oudfrans golf, Italiaans golfo en laat Latijn colfus / colpus van Oudgrieks κόλπος (kólpos), in de betekenis van ‘zeeboezem’ aangetroffen vanaf 1488

groene golf

verkeersregeling waardoor voor een voertuig dat een geadviseerde snelheid voor een bepaalde route aanhoudt veel verkeerslichten op groen staan

golven (plural)
golfje (diminutive singular)
golfjes (diminutive plural)

De Golf van Biskaje is een grote baai.


grens

In de 12e of 13e eeuw ontleend aan het Nederduitse grenitse/grentse/grense, wat verder valt te herleiden tot het Oudpoolse granitsa (Pools: granica).

In de betekenis van ‘scheidingslijn’ voor het eerst aangetroffen in 1573

De grens is bereikt

De maat is vol, het kan niet nog langer zo doorgaan

Een grens stellen/trekken

Bepalen tot hoever iets mag gaan voordat er wordt ingegrepen

Grenze

een al dan niet denkbeeldige scheidingslijn

limit

uiterste mate (bijv. waarin men zich iets kan veroorloven)

grenzen (plural)
grensje (diminutive singular)
grensjes (diminutive plural)

Als we geluk hebben kunnen we morgen de Poolse grens bereiken.

Het was nog donker toen Jack arriveerde om mij met zijn auto naar de Mexicaanse grens brengen.


hoog

In de betekenis van ‘boven een ander punt, verheven’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1130

/ɦoʊ̯χ/ /'ɦoʊ̯χə/ /ˈɦoʊ̯χst/

Hoge bomen vangen veel wind.

bekende/belangrijk mensen of met een hoge functie krijgen sneller commentaar of kritiek

Geen hoge pet van iemand op hebben

denken dat die andere persoon niet veel kan

Geen turf hoog zijn

erg klein zijn ofwel: erg teleurgesteld zijn

Het hoge woord moet er uit.

het moeilijke onderwerp waar iemand mee zit wordt uitgesproken

Wie hoog klimt kan laag vallen.

belangrijke zaken snel kwijt raken door kleine dingen

hoger (uninflected comparative)
hoogst (uninflected superlative)
hoge (inflected positive)
hogere (inflected comparative)
hoogste (inflected superlative)
hoogs (partitive positive)
hogers (partitive comparative)

Bliksem en storm. Op de hoogste top van Californië. Geen enkele beschutting, behalve een hutje met een metalen dak.

de Hoge Ardennen

het Hoge Noorden


strand

In de betekenis van ‘kustgebied met zand’ voor het eerst aangetroffen in 1368

Een schip op het strand is een baken in zee

van de fouten die anderen hebben gemaakt kun je zelf veel leren

stranden (plural)
strandje (diminutive singular)
strandjes (diminutive plural)

strook met zand bedekt land langs de kust

En dan te bedenken dat je in Amerika niet eens topless op het strand mag liggen.


ontdekken

Afgeleid van dekken met het voorvoegsel ont-

entdecken

een onbekend gebied verkennen en onderzoeken

ontdekte (past)
ontdekt (past participle)
te ontdekken (active infinitive imperfect present)
zullen ontdekken (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen ontdekken (active infinitive imperfect future)
hebben ontdekt (active infinitive perfect present short-form)
te hebben ontdekt (active infinitive perfect present)
ontdekt zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
ontdekt te zullen hebben (active infinitive perfect future)
ontdekkend (imperfect participle)
ontdekt (past participle)
ontdekke (subjunctive)
ontdek (indicative imperfect present singular first-person)
ontdekt (indicative imperfect present singular second-person)
ontdekt (indicative imperfect present singular second-person)
ontdekt (indicative imperfect present singular second-person)
ontdekt (indicative imperfect present singular third-person)
ontdekte (indicative imperfect past singular first-person)
ontdekte (indicative imperfect past singular second-person)
ontdekte (indicative imperfect past singular second-person)
ontdekte (indicative imperfect past singular second-person)
ontdekte (indicative imperfect past singular third-person)
ontdekten (indicative imperfect past plural first-person)
ontdekten (indicative imperfect past plural second-person)
ontdekten (indicative imperfect past plural third-person)
zal ontdekken (indicative imperfect future singular first-person)
zult ontdekken (indicative imperfect future singular second-person)
zal ontdekken (indicative imperfect future singular second-person)
zult ontdekken (indicative imperfect future singular second-person)
zal ontdekken (indicative imperfect future singular second-person)
zult ontdekken (indicative imperfect future singular second-person)
zal ontdekken (indicative imperfect future singular third-person)
zullen ontdekken (indicative imperfect future plural first-person)
zullen ontdekken (indicative imperfect future plural second-person)
zullen ontdekken (indicative imperfect future plural third-person)
zou ontdekken (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou ontdekken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) ontdekken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt ontdekken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou ontdekken (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden ontdekken (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden ontdekken (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden ontdekken (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb ontdekt (perfect present first-person)
hebt ontdekt (perfect present second-person)
hebt ontdekt (perfect present second-person)
heeft ontdekt (perfect present second-person)
hebt ontdekt (perfect present second-person)
heeft ontdekt (perfect present third-person)
hebben ontdekt (perfect present first-person)
hebben ontdekt (perfect present second-person)
hebben ontdekt (perfect present third-person)
had ontdekt (perfect past first-person)
had ontdekt (perfect past second-person)
had ontdekt (perfect past second-person)
hadt ontdekt (perfect past second-person)
had ontdekt (perfect past third-person)
hadden ontdekt (perfect past first-person)
hadden ontdekt (perfect past second-person)
hadden ontdekt (perfect past third-person)
zal ontdekt hebben (perfect future first-person)
zal ontdekt hebben (perfect future second-person)
zult ontdekt hebben (perfect future second-person)
zult ontdekt hebben (perfect future second-person)
zal ontdekt hebben (perfect future second-person)
zult ontdekt hebben (perfect future second-person)
zal ontdekt hebben (perfect future third-person)
zullen ontdekt hebben (perfect future first-person)
zullen ontdekt hebben (perfect future second-person)
zullen ontdekt hebben (perfect future third-person)
zou ontdekt hebben (perfect conditional first-person)
zou ontdekt hebben (perfect conditional second-person)
zou ontdekt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt ontdekt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt ontdekt hebben (perfect conditional second-person)
zou ontdekt hebben (perfect conditional third-person)
zouden ontdekt hebben (perfect conditional first-person)
zouden ontdekt hebben (perfect conditional second-person)
zouden ontdekt hebben (perfect conditional third-person)
er wordt ontdekt (impersonal passive present imperfect)
er is ontdekt (impersonal passive present perfect)
er werd ontdekt (impersonal passive past imperfect)
er was ontdekt (impersonal passive past perfect)
er zal ontdekt worden (impersonal passive future imperfect)
er zal ontdekt zijn (impersonal passive future perfect)
er zou ontdekt worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou ontdekt zijn (impersonal passive conditional perfect)
ontdekt worden (passive infinitive imperfect present short-form)
ontdekt te worden (passive infinitive imperfect present)
ontdekt zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
ontdekt te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
ontdekt zijn (passive infinitive perfect present short-form)
ontdekt te zijn (passive infinitive perfect present)
ontdekt zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
ontdekt te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word ontdekt (singular imperfect present first-person)
wordt ontdekt (singular imperfect present second-person)
wordt ontdekt (singular imperfect present second-person)
wordt ontdekt (singular imperfect present second-person)
wordt ontdekt (singular imperfect present plural third-person)
worden ontdekt (singular imperfect present plural first-person)
worden ontdekt (singular imperfect present plural second-person)
worden ontdekt (singular imperfect present third-person)
werd ontdekt (singular imperfect past first-person)
werd ontdekt (singular imperfect past second-person)
werd ontdekt (singular imperfect past second-person)
werdt ontdekt (singular imperfect past second-person)
werd ontdekt (singular imperfect past plural third-person)
werden ontdekt (singular imperfect past plural first-person)
werden ontdekt (singular imperfect past plural second-person)
werden ontdekt (singular imperfect past third-person)
zal ontdekt worden (singular imperfect future first-person)
zult ontdekt worden (singular imperfect future second-person)
zult ontdekt worden (singular imperfect future second-person)
zult ontdekt worden (singular imperfect future second-person)
zal ontdekt worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen ontdekt worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen ontdekt worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen ontdekt worden (singular imperfect future third-person)
zou ontdekt worden (singular imperfect conditional first-person)
zou ontdekt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou ontdekt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt ontdekt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt ontdekt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou ontdekt worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden ontdekt worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden ontdekt worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden ontdekt worden (singular imperfect conditional third-person)
ben ontdekt (perfect present first-person)
bent ontdekt (perfect present second-person)
bent ontdekt (perfect present second-person)
is ontdekt (perfect present second-person)
zijt ontdekt (perfect present second-person)
is ontdekt (perfect present third-person)
zijn ontdekt (perfect present first-person)
zijn ontdekt (perfect present second-person)
zijn ontdekt (perfect present third-person)
was ontdekt (perfect past first-person)
was ontdekt (perfect past second-person)
was ontdekt (perfect past second-person)
waart ontdekt (perfect past second-person)
was ontdekt (perfect past third-person)
waren ontdekt (perfect past first-person)
waren ontdekt (perfect past second-person)
waren ontdekt (perfect past third-person)
zal ontdekt zijn (perfect future first-person)
zult ontdekt zijn (perfect future second-person)
zult ontdekt zijn (perfect future second-person)
zult ontdekt zijn (perfect future second-person)
zal ontdekt zijn (perfect future third-person)
zullen ontdekt zijn (perfect future first-person)
zullen ontdekt zijn (perfect future second-person)
zullen ontdekt zijn (perfect future third-person)
zou ontdekt zijn (perfect conditional first-person)
zou ontdekt zijn (perfect conditional second-person)
zou ontdekt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt ontdekt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt ontdekt zijn (perfect conditional second-person)
zou ontdekt zijn (perfect conditional third-person)
zouden ontdekt zijn (perfect conditional first-person)
zouden ontdekt zijn (perfect conditional second-person)
zouden ontdekt zijn (perfect conditional third-person)

Als het bestaan reeds bekend was bij de vinder dan is het gevonden of teruggevonden, bijvoorbeeld het terugvinden van een verloren object.

Als er een nieuw concept is ontworpen wat daarvoor nog niet bestond dan is het uitgevonden, bijvoorbeeld het uitvinden van een nieuw apparaat.

Als het concept reeds bekend was is het gemaakt, bijvoorbeeld het maken van een sieraad.

Als het fictief en ontastbaar is dan is het verzonnen, bijvoorbeeld het verzinnen van een stripfiguur.

een onbekend gebied verkennen en meer ervan leren


stroom

In de betekenis van ‘bewegende massa vloeistof’ voor het eerst aangetroffen in 1240

stromen (plural)
stroompje (diminutive singular)
stroompjes (diminutive plural)

Bij donker woud en brede stromen.


landkaart

map

een abstracte weergave van (een stuk van) de aarde

landkaarten (plural)
landkaartje (diminutive singular)
landkaartjes (diminutive plural)

Op de landkaart kan je zien dat Nederland een relatief klein land is.

Zo zat er in elke doos ontbijt, lunch en avondeten, maar ook al mijn snacks, repen en noten voor onderweg en papieren landkaarten voor de volgende etappe, nieuw wc-papier en om de 700 kilometer een paar nieuwe schoenen.


diep

erfwoord via Middelnederlands diep van Oudnederlands diep, in de betekenis van ‘ver naar beneden’ voor het eerst aangetroffen in 701

Als het diep verloopt, verzet men de bakens.

[4]: Als de omstandigheden veranderen, zijn andere maatregelen nodig.

Hoe't grondeloose diep meer zants en waters spoogh

diep water, vooral gebruikt voor een vaargeul tussen ondiepten

Het Ganzendiep is een afgedamde rivierarm van de IJssel. Het zelfbedieningspontje vaart over dit diep.

kanaal (vooral in Noordelijk Nederland), ook gebruikt voor gekanaliseerde riviertjes

Het voormalige rechtgetrokken diep is opnieuw aangelegd en kronkelt nu weer door het landschap.


breedte

In de betekenis van ‘kortste afmeting’ voor het eerst aangetroffen in 1201

Afgeleid uit breed met het achtervoegsel -te.

Breite

afmeting loodrecht op de hoogte of de lengte

de langs een meridiaan gemeten afstand in booggraden, vanaf de evenaar totaan een punt van beschouwing. Het hoogste punt, de pool, ligt op 90 graden noord of zuid.

Het was veel eerder mogelijk om op zee de breedte te bepalen met een sextant dan de lengte waarvoor een nauwkeurige klok nodig was.


declinatie

In de betekenis van ‘naamwoordsflexie; afstand tot hemelequator’ voor het eerst aangetroffen in 1240.

Middelnederlands declinacie, leenwoord uit Latijn dēclīnātiō ‘afwijking van een rechte lijn’ (als leenvertaling van Oudgrieks apóklisis (ἀπόκλισις) ‘afstand tot hemelequator’ en klísis (κλίσις) ‘woordflexie’), afleiding bij dēclīnāre ‘afwijken’; zie verder declineren.

declinaties (plural)
declinatietje (diminutive singular)
declinatietjes (diminutive plural)

van een punt op aarde, de hoek tussen het magnetische en het geografische noorden


lengte

In de betekenis van ‘langste afmeting’ voor het eerst aangetroffen in 1350

Afgeleid van lang (+ umlaut) met het achtervoegsel -te.

Op welke lengte ligt Amsterdam?


erosie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘afslijting van land’ voor het eerst aangetroffen in 1669

Naamwoord van handeling van eroderen met het achtervoegsel -ie

afgeleid van het Franse érosion of daarvoor van het Latijnse 'erosio'

afslijting van land door de werking van wind, ijs, stromend water en de zee, bodemerosie


depressie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gedruktheid’ voor het eerst aangetroffen in 1720

afgeleid van pressie met het voorvoegsel de-

afgeleid van het Franse dépression of daarvoor van het Latijnse 'dēpressio'

Depression

langdurige inzinking in de economische ontwikkeling


parallel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘evenwijdig’ voor het eerst aangetroffen in 1596

afgeleid van het Griekse 'allḗlois' (elkaar) met het voorvoegsel para-

parallellen (plural)
parallelletje (diminutive singular)
parallelletjes (diminutive plural)

een cirkel op het aardoppervlak waarop alle punten met gelijke geografische breedte (noord of zuid) liggen, breedtecirkel

De Kreeftskeerkring is een bekende parallel op het noorderlijk halfrond


Grote Oceaan

Pacífic

de oceaan die ligt tussen Oost-Azië, Noord- en Zuid-Amerika en Australië


kaap

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘landtong’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1567

kapen (plural)
kaapje (diminutive singular)
kaapjes (diminutive plural)


Atlantische Oceaan

Afkomstig van het mythische continent Atlantis

Atlantik

de tweede grootste oceaan op aarde, gelegen tussen Europa en Afrika enerzijds en Noord- en Zuid-Amerika anderzijds


Arctische Oceaan

Oceà Àrtic

is de oceaan ten noorden van de continenten Azië en Noord-Amerika , waarin het grote ijsveld van de Noordpool ligt

uitgestrekte zee ten noorden van de continenten Azië en Noord-Amerika , waarin het grote ijsveld van de Noordpool ligt


fjord

Leenwoord uit het Noors, in de betekenis van ‘inham’ voor het eerst aangetroffen in 1659

Het woord fjord is afkomstig uit het Oudnoors fjörðr, van Noord-Germaans ferthuz, van Proto-Indo-Europees prtus, van *por- 'gaan, doorgang'. Het woord is dus etymologisch verbonden met woorden als het Engelse firth (in 'Firth of Forth') en, meer verwijderd, ford (in 'Oxford'), het Duitse furt (in 'Frankfurt') en het Nederlandse voorde (in 'Amersfoort'), waarin het 'doorwaadbare plaats in een rivier' betekent.

fiord

een bepaald type van inham in een bergachtige kust, gekenmerkt door steile wanden die door gletsjerwerking zijn uitgesleten

fjorden (plural)
fjordje (diminutive singular)
fjordjes (diminutive plural)


halfrond

hemisphere

het oppervlak van een halve bol, met name van de aarde

halfronden (plural)
halfrondje (diminutive singular)
halfrondjes (diminutive plural)

Het noordelijk halfrond ontmoet het zuidelijk bij de evenaar.


Pacifische Oceaan

vermoedelijk leenvertaling van Engels Pacific Ocean

Pacífic

oceaan die ligt tussen Oost-Azië, Noord- en Zuid-Amerika en Ausralië

oceaan die ligt tussen Oost-Azië, Noord- en Zuid-Amerika en Australië

Een spannend onderdeel van dit spel is de patrouille over de Pacifische Oceaan.

RT
 Klaar voor onder water! in: Het vrĳe volk, jrg. 43 nr. 12466 (23 januari 1988), De Arbeiderspers, Rotterdam, p.27 kol. 6


cartografie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het maken van kaarten’ voor het eerst aangetroffen in 1875

afgeleid van het Latijnse: 'charta' (kaart) met het achtervoegsel -grafie

kartografia

de kunst en wetenschap van het vervaardigen van land-, zee- en/of luchtkaarten


Kaap Trafalgar

特拉法加角

een kaap in Zuidwest-Spanje, bekend om de gelijknamige zeeslag die er uitgevochten werd


evenaar

évenaar: afgeleid van even met het achtervoegsel -aar, leenvertaling van Latijn aequator "die (de aarde) in gelijke delen verdeelt", in de betekenis van ‘equator’ aangetroffen vanaf 1585

evenáár: evenaren ww zonder de uitgang -en

Äquator

denkbeeldige cirkel die op een hemellichaam het noordelijk van het zuidelijk halfrond scheidt

Bij het voor het eerst passeren van de evenaar werden passagiers aan boord van schepen met Neptunus geconfronteerd.


gordel

In de betekenis van ‘riem’ voor het eerst aangetroffen in 1240

afgeleid van gorden met het achtervoegsel -el

Onder de gordel

(Naast de letterlijke betekenis uit de vechtsport) Oneerlijk, niet volgens de regels

Gürtel

een band die om het middel gedragen wordt

gordels (plural)
gordeltje (diminutive singular)
gordeltjes (diminutive plural)

smal, langgerekt gebied op aarde of in de ruimte

Een gordel van eilanden.

Deze grote asteroïde bevond zich aan de binnenzijde van de grote gordel van asteroïden in ons zonnestelsel toen hij werd getroffen door een andere asteroïde.

T. van Loon
 “Herkomst van asteroïde die insloeg op K/T-grens achterhaald” (2007-11-13), NEMO Kennislink


oosten

ooste

een van de windstreken, die op landkaarten overeenkomt met de rechterkant

gebiedsdeel of regio gelegen ten oosten van Nederland, o.m. Oost-Europa, Midden-Oosten, Azië, e.d.


geograaf

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘aardrijkskundige’ voor het eerst aangetroffen in 1813

met het voorvoegsel geo- en met het achtervoegsel -graaf

geografen (plural)
geograafje (diminutive singular)
geograafjes (diminutive plural)

iemand die de relatie tussen mensen en hun natuurlijke omgeving vanuit een ruimtelijk perspectief bestudeert, en de natuurlijke gesteldheid van de bodem bestudeert


inklinken

In de betekenis van ‘door klinken (met een hamer) vastmaken’ voor het eerst aangetroffen in 1769

klonk in (past)
ingeklonken (past participle)
in te klinken (active infinitive imperfect present)
hebben ingeklonken (active infinitive perfect present short-form)
te hebben ingeklonken (active infinitive perfect present)
ingeklonken zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
ingeklonken te zullen hebben (active infinitive perfect future)
inklinkend (imperfect participle)
ingeklonken (past participle)
klink in (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
klinkt in (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
klinkt in (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
klinkt in (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
klinkt in (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
klinken in (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
klinken in (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
klinken in (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
klonk in (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
klonk in (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
klonk in (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
klonk in (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
klonk in (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
klonken in (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
klonken in (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
klonken in (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal inklinken (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult inklinken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal inklinken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult inklinken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal inklinken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult inklinken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal inklinken (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen inklinken (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen inklinken (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen inklinken (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou inklinken (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou inklinken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) inklinken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt inklinken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou inklinken (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden inklinken (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden inklinken (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden inklinken (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
inklink (subordinate-clause present)
inklinkt (subordinate-clause present)
inklinkt (subordinate-clause present)
inklinkt (subordinate-clause present)
inklinkt (subordinate-clause present)
inklonk (subordinate-clause past)
inklonk (subordinate-clause past)
inklonk (subordinate-clause past)
inklonk (subordinate-clause past)
inklonk (subordinate-clause past)
inklonken (subordinate-clause past)
inklonken (subordinate-clause past)
inklonken (subordinate-clause past)
heb ingeklonken (perfect present first-person)
hebt ingeklonken (perfect present second-person)
hebt ingeklonken (perfect present second-person)
heeft ingeklonken (perfect present second-person)
hebt ingeklonken (perfect present second-person)
heeft ingeklonken (perfect present third-person)
hebben ingeklonken (perfect present first-person)
hebben ingeklonken (perfect present second-person)
hebben ingeklonken (perfect present third-person)
had ingeklonken (perfect past first-person)
had ingeklonken (perfect past second-person)
had ingeklonken (perfect past second-person)
hadt ingeklonken (perfect past second-person)
had ingeklonken (perfect past third-person)
hadden ingeklonken (perfect past first-person)
hadden ingeklonken (perfect past second-person)
hadden ingeklonken (perfect past third-person)
zal ingeklonken hebben (perfect future first-person)
zal ingeklonken hebben (perfect future second-person)
zult ingeklonken hebben (perfect future second-person)
zult ingeklonken hebben (perfect future second-person)
zal ingeklonken hebben (perfect future second-person)
zult ingeklonken hebben (perfect future second-person)
zal ingeklonken hebben (perfect future third-person)
zullen ingeklonken hebben (perfect future first-person)
zullen ingeklonken hebben (perfect future second-person)
zullen ingeklonken hebben (perfect future third-person)
zou ingeklonken hebben (perfect conditional first-person)
zou ingeklonken hebben (perfect conditional second-person)
zou ingeklonken hebben (perfect conditional second-person)
zoudt ingeklonken hebben (perfect conditional second-person)
zoudt ingeklonken hebben (perfect conditional second-person)
zou ingeklonken hebben (perfect conditional third-person)
zouden ingeklonken hebben (perfect conditional first-person)
zouden ingeklonken hebben (perfect conditional second-person)
zouden ingeklonken hebben (perfect conditional third-person)
er wordt ingeklonken (impersonal passive present imperfect)
er is ingeklonken (impersonal passive present perfect)
er werd ingeklonken (impersonal passive past imperfect)
er was ingeklonken (impersonal passive past perfect)
er zal ingeklonken worden (impersonal passive future imperfect)
er zal ingeklonken zijn (impersonal passive future perfect)
er zou ingeklonken worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou ingeklonken zijn (impersonal passive conditional perfect)
ingeklonken worden (passive infinitive imperfect present short-form)
ingeklonken te worden (passive infinitive imperfect present)
ingeklonken zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
ingeklonken te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
ingeklonken zijn (passive infinitive perfect present short-form)
ingeklonken te zijn (passive infinitive perfect present)
ingeklonken zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
ingeklonken te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word ingeklonken (singular imperfect present first-person)
wordt ingeklonken (singular imperfect present second-person)
wordt ingeklonken (singular imperfect present second-person)
wordt ingeklonken (singular imperfect present second-person)
wordt ingeklonken (singular imperfect present plural third-person)
worden ingeklonken (singular imperfect present plural first-person)
worden ingeklonken (singular imperfect present plural second-person)
worden ingeklonken (singular imperfect present third-person)
werd ingeklonken (singular imperfect past first-person)
werd ingeklonken (singular imperfect past second-person)
werd ingeklonken (singular imperfect past second-person)
werdt ingeklonken (singular imperfect past second-person)
werd ingeklonken (singular imperfect past plural third-person)
werden ingeklonken (singular imperfect past plural first-person)
werden ingeklonken (singular imperfect past plural second-person)
werden ingeklonken (singular imperfect past third-person)
zal ingeklonken worden (singular imperfect future first-person)
zult ingeklonken worden (singular imperfect future second-person)
zult ingeklonken worden (singular imperfect future second-person)
zult ingeklonken worden (singular imperfect future second-person)
zal ingeklonken worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen ingeklonken worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen ingeklonken worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen ingeklonken worden (singular imperfect future third-person)
zou ingeklonken worden (singular imperfect conditional first-person)
zou ingeklonken worden (singular imperfect conditional second-person)
zou ingeklonken worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt ingeklonken worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt ingeklonken worden (singular imperfect conditional second-person)
zou ingeklonken worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden ingeklonken worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden ingeklonken worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden ingeklonken worden (singular imperfect conditional third-person)
ben ingeklonken (perfect present first-person)
bent ingeklonken (perfect present second-person)
bent ingeklonken (perfect present second-person)
is ingeklonken (perfect present second-person)
zijt ingeklonken (perfect present second-person)
is ingeklonken (perfect present third-person)
zijn ingeklonken (perfect present first-person)
zijn ingeklonken (perfect present second-person)
zijn ingeklonken (perfect present third-person)
was ingeklonken (perfect past first-person)
was ingeklonken (perfect past second-person)
was ingeklonken (perfect past second-person)
waart ingeklonken (perfect past second-person)
was ingeklonken (perfect past third-person)
waren ingeklonken (perfect past first-person)
waren ingeklonken (perfect past second-person)
waren ingeklonken (perfect past third-person)
zal ingeklonken zijn (perfect future first-person)
zult ingeklonken zijn (perfect future second-person)
zult ingeklonken zijn (perfect future second-person)
zult ingeklonken zijn (perfect future second-person)
zal ingeklonken zijn (perfect future third-person)
zullen ingeklonken zijn (perfect future first-person)
zullen ingeklonken zijn (perfect future second-person)
zullen ingeklonken zijn (perfect future third-person)
zou ingeklonken zijn (perfect conditional first-person)
zou ingeklonken zijn (perfect conditional second-person)
zou ingeklonken zijn (perfect conditional second-person)
zoudt ingeklonken zijn (perfect conditional second-person)
zoudt ingeklonken zijn (perfect conditional second-person)
zou ingeklonken zijn (perfect conditional third-person)
zouden ingeklonken zijn (perfect conditional first-person)
zouden ingeklonken zijn (perfect conditional second-person)
zouden ingeklonken zijn (perfect conditional third-person)

geleidelijk aan dunner en minder vruchtbaar worden

De klei in het oudste deel van de polder is een aantal decimeters ingeklonken.


streek

In de betekenis van ‘gebied’ voor het eerst aangetroffen in 1595

streken (plural)
streekje (diminutive singular)
streekjes (diminutive plural)

een gebied met een eigen karakter, een landstreek

Deze streek is bekend om zijn bollenteelt.

Ten slotte kwam hij in een rotsachtige streek, waar hij plotseling de fluit van een herdersjongen hoorde.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 11


zuidpool

zuidpolen (plural)
zuidpooltje (diminutive singular)
zuidpooltjes (diminutive plural)

het uiteinde van de aardas op 90 graden zuiderbreedte

Een kompasnaald wijst met z'n zuidpool naar de magnetische noordpool van de aarde.


aardgordel

Samenstelling van aard (aarde) en gordel

luchtstreek, een van de vijf gebieden gelegen tussen een pool en poolcirkel, poolcirkel en keerkring of tussen de keerkringen

De aarde is verdeeld in twee koude, twee gematigde en een tropische aardgordel.


aardoppervlakte

aardoppervlakten, aardoppervlaktes (plural)
aardoppervlaktetje (diminutive singular)
aardoppervlaktetjes (diminutive plural)

de grootte van het oppervlak van de aarde


pool

pole

A 2. een van beide einden van een magneet

pole

A 3. een uitzonderlijk punt waar een functie naar oneindig neigt

polen (singular)
pooltje (diminutive)
pooltjes (diminutive singular)

uiteinde van een draaiingsas, met name van de aardas

Aan de polen van de aarde is het zes maanden licht en zes maanden donker.


canyon

Op de eerste symposiumdag, vrijdag 29 juli, ondernam men na voordrachten door de Zweedse excursieleiders Sten Rudberg, Karl-Gustav Holdar en Anders Rapp een korte excursie naar de canyon recht tegenover het Turiststation. Door deze kloof stroomt de Abisko-rivier het meer in.

Moge de canyon al de diepste impressie achterlaten van al wat in het park te zien is, merkwaardiger nog als natuurverschijnsel zijn de talrijke vulkanische phaenomenen.


ketel

via Middelnederlands ketel van Latijn catinus "schotel, kom" of het verkleinwoord daarvan catillus, in de betekenis van ‘vat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

De pot verwijt de ketel [dat die zwart ziet]

De een verwijt de ander iets wat voor beiden net zo goed opgaat

Druk op de ketel zetten/houden/opvoeren

Blijven aandringen op iets, zorgen dat anderen hun best voor iets blijven doen of hen sterk daartoe manen

غلاية (صناعة)

meestal rond metalen vat, vaak geschikt om onder druk gezet te worden

ketels (plural)
keteltje (diminutive singular)
keteltjes (diminutive plural)


liman

van Russisch лиман [liman] dat teruggaat op Turks liman

meer bij een riviermonding, dat ontstaat doordat opgehoopt sediment de stroming tegenhoudt

Beneden Saporosj komt de rivier in een dalingsgebied, buigt daarna om naar het Z. en mondt met een liman in de Zwarte Zee.

Daarop hadt de Heer Prosorowsky zig aan den Oever van de Liman gelegerd.


nes

In de betekenis van ‘landtong, schor’ voor het eerst aangetroffen in 918

o: van Hebreeuws נֵס (nees) "banier, wonder"

bijvoeglijk naamwoord: van Middelnederlands nesch


slikke

[zelfstandig naamwoord] Een nevenvorm van slijk. In Nederland is de vorm slik gebruikelijker.

slikken (plural)
slikje (diminutive singular)
slikjes (diminutive plural)

een bij eb droogvallende plaat in een getijdenwater


nunatak

Ontleend aan het Groenlandse nunataq, waarschijnlijk via het Engels.

Nunatak

een geïsoleerde bergtop, -rand of -piek in een gebied met permanente ijsbedekking, die vrij is van sneeuw en ijs.

nunataks (plural)
nunatakje (diminutive singular)
nunatakjes (diminutive plural)

Door hun geïsoleerde positie vormen nunataks vaak een unieke habitat binnen de gletsjer of ijsvlakte.


drijftil

drijftillen (plural)
drijftilletje (diminutive singular)
drijftilletjes (diminutive plural)

drijvend eilandje, meestal in een voedselrijke veenplas gelegen, dat bestaat uit aaneengegroeide planten op een basis van losgeslagen plantendelen


poolcirkel

Polarkreis

de begrenzing van het gebied waar 's zomer de middernachtszon gezien kan worden en 's winters de nacht een heel etmaal kan duren

Dankzij de Golfstroom kunnen er in Noorwegen tot diep binnen de poolcirkel steden aangetroffen worden.


keerkring

In de betekenis van ‘cirkel evenwijdig aan de evenaar’ voor het eerst aangetroffen in 1699

de begrenzing van de zone waarbinnen de zon in het zenit kan staan

Rond de beide keerkringen liggen vaak woestijngebieden.


tropen

[2], [3]: gevormd uit Oudgrieks τροπή (tropè) "zonnewende", vermoedelijk naar het voorbeeld van Duits Tropen

In de koloniale tijd hadden Nederland en België bezittingen in de tropen.

De onderzoekers begonnen met gegevens van 210.000 individuele bomen, verdeeld over 110 soorten, uit verschillende klimaatzones en ecosystemen, van de tropen tot de polen, en van dichtbeboste tot open gebieden.

Weblink bron
Marcel aan de Brugh
 “Hoe sneller een boom groeit, hoe eerder hij doodgaat” (9 september 2020) op nrc.nl

⧖ Welke betere gelegenheid tot het doen van dergelijke waarnemingen , (die stellig onder de interessantsten van de physiek behooren, en over de eigenlijke (werkende) oorzaak der zoo merkwaardige dagelijksche barometer-veranderingen licht kunnen verspreiden), — kan men ergens vinden, dan onder de tropen, waar de onregelmatige veranderingen in den barometer bijna geheel verdwenen zijn, — en welke betere onder de tropen, dan to Buitenzorg? (…)

R.
 Kritische aanmerkingen over de opgave van verschillende hoogten op Java in: Tijdschrift voor Neêrland's Indië, jrg. 4 deel 2 nr. 6 (juni 1842), Lands-Drukkerij, p. 423/424


cartograaf

afgeleid van het Latijnse 'charta' (kaart) en/of het Griekse χάρτης met het achtervoegsel -graaf

Kartograf

iemand die land-, zee- en/of luchtkaarten maakt

cartografen (plural)
cartograafje (diminutive singular)
cartograafjes (diminutive plural)

Joan Blaeu was een welgesteld cartograaf en uitgever in Amsterdam. Hij maakte kaarten die gebaseerd waren op bestaand materiaal, op scheepsjournaals en gesprekken met zeelui.


noordpool

noordpolen (plural)
noordpooltje (diminutive singular)
noordpooltjes (diminutive plural)

het uiteinde van de aardas op 90 graden noorderbreedte


baak

In de betekenis van ‘vast merk dat vaarwater aangeeft’ voor het eerst aangetroffen in 1484

baken (plural)
baakje (diminutive singular)
baakjes (diminutive plural)


aardschol

Samenstelling van aard (van aarde) en schol

aardschollen (plural)
aardscholletje (diminutive singular)
aardscholletjes (diminutive plural)


bifurcatie

Afgeleid van bi en furca met het achtervoegsel -atie.

bifurcaties (plural)
bifurcatietje (diminutive singular)
bifurcatietjes (diminutive plural)

het zeldzame verschijnsel dat een rivier zich opsplitst in twee takken met verschillende stroomgebieden

Een wereldwijd uiterst zeldzaam natuurverschijnsel is de bifurcatie in de rivier de Hase bij Melle-Gesmold.


paleotropen

alleen meervoud, afgeleid van tropen met het voorvoegsel paleo-, omdat het om de tropische gebieden in de Oude Wereld gaat

palaeotropics

de tropische gebieden ten oosten van de Atlantische Oceaan

De paleotropen van Afrika en Azië vertonen overeenkomsten in flora en fauna.


neotropen

alleen meervoud, afgeleid van tropen met het voorvoegsel neo-, omdat het om de tropische gebieden in de Nieuwe Wereld gaat

neotropics

de tropische gebieden ten westen van de Atlantische Oceaan

De neotropen van Amerika vertonen verschillen in flora en fauna met de paleotropen.


zeeboezem

zeeboezems (plural)
zeeboezempje (diminutive singular)
zeeboezempjes (diminutive plural)

een stuk zeewater zich in zekere mate landinwaarts uitstrekt

Kreken, zeearmen, inhammen, golven, baaien, bochten en binnenzeeën zijn zeeboezems.


scheer

Leenwoord uit het Oudnoords, in de betekenis van ‘rotseilandje’ voor het eerst aangetroffen in 1617

van oudnoords sker, van noordgermaans, verwant met werkwoord scheren

scheren (plural)
scheertje (diminutive singular)
scheertjes (diminutive plural)

een kleine nauwelijks uit de zee oprijzende rots of klein eiland

De kust van Zweden is bekend voor zijn scheren.


zuidpoolcirkel

Ten zuiden van de zuidpoolcirkel komt de zon in een deel van de winter niet boven de noordelijke horizon.


noordpoolcirkel

Ten noorden van de noordpoolcirkel komt de zon in een deel van de winter niet boven de zuidelijke horizon.


Noordelijke IJszee

Het slinken van de ijskap van de Noordelijke IJszee baart wetenschappers grote zorgen.


Barentszzee

eponiem: samenstelling van Barentsz en "Barents zoon, zoon van Barend" en zee zn , naar de 16e eeuwse Nederlandse ontdekkingsreiziger W. Barentsz

In de Tweede Wereldoorlog heeft er een duikbootoorlog in de Barentszzee gewoed.


zandgebied

zandgebieden (plural)
zandgebiedje (diminutive singular)
zandgebiedjes (diminutive plural)

een streek waar de bodem uit zand bestaat

Ook Nederland kent zandgebieden zoals de duinstreek of de Veluwe.


noorderbreedte

samenstelling van noord en breedte met het invoegsel -er-

northern latitude

de hoek die de verbindingslijn tussen een plek op het noordelijk halfrond en het middelpunt van de planeet met het vlak van de evenaar maakt

De noorderbreedte van Amsterdam bedraagt 52ᵒ22'.


zuiderbreedte

samenstelling van zuid en breedte met het invoegsel -er-

southern latitude

de hoek die de verbindingslijn tussen een plek op het zuidelijk halfrond en het middelpunt van de planet met het vlak van de evenaar maakt

De zuiderbreedte van Kaapstad bedraagt 33ᵒ55'.


zuiderkeerkring

samenstelling van zuid en keerkring met het invoegsel -er-

südlicher Wendekreis

de denkbeeldige cirkel op 23,439 graden zuiderbreedte waar tijdens de zonnewende in december de zon in het zenit staat

De zuiderkeerkring loopt door het noorden van Zuid-Afrika.


breedtecirkel

breedtecirkels (plural)
breedtecirkeltje (diminutive singular)
breedtecirkeltjes (diminutive plural)

een cirkel op het aardoppervlak, parallel aan de evenaar, waarop alle punten met gelijke geografische breedte (noord of zuid) liggen

Utrecht ligt op de breedtecirkel van 52 graden noorderbreedte.


breedtegraad

geographische Breite

cirkel van gelijke geografische breedten

breedtegraden (plural)
breedtegraadje (diminutive singular)
breedtegraadjes (diminutive plural)

Eindhoven en Londen liggen op dezelfde breedtegraad.


klip

In de betekenis van ‘rots’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1450

een blinde klip

een rots die net onder de waterspiegel blijft en daardoor onzichtbaar en des te gevaarlijker is

klippen (plural)
klipje (diminutive singular)
klipjes (diminutive plural)

een althans tijdelijk uit zee oprijzende rots

Hij liet het schip gelukkig niet op de klippen lopen.


Kreeftskeerkring

Samenstelling van de naam van het sterrenbeeld "Kreeft" met "keerkring" met het invoegsel -s-

Wendekreis des Krebses

de hoogste breedtegraad van ca. 23,5 ° noorderbreedte waarboven de zon bij zonnestilstand in het zenit staat

Kreeftskeerkringen (plural)
Kreeftskeerkringetje (diminutive singular)
Kreeftskeerkringetjes (diminutive plural)

de breedtecirkel die op het noorderlijk halfrond de bovengrens vormt van het gebied waarin de zon zich in een loodrechte positie boven het aardoppervlak bevindt

De zon beweegt zich tussen de Kreeftskeerkring, de evenaar en de Steenbokskeerkring.


Steenbokskeerkring

Samenstelling van de naam van het sterrenbeeld "Steenbok" met "keerkring" met het invoegsel -s-

Steenbokskeerkringen (plural)
Steenbokskeerkringetje (diminutive singular)
Steenbokskeerkringetjes (diminutive plural)

de breedtecirkel die op het zuidelijk halfrond de bovengrens vormt van het gebied waarin de zon zich in een loodrechte positie boven het aardoppervlak bevindt

De zon beweegt zich tussen de Steenbokskeerkring en de Kreeftskeerkring.


kleincirkel

Kleinkreis

cirkel op bol met verschillende middelpunten

kleincirkels (plural)
kleincirkeltje (diminutive singular)
kleincirkeltjes (diminutive plural)

een cirkel op een bol waarvan de middelpunten niet samenvallen; de doorsnede van de cirkel is kleiner dan die van de bol, en het vlak van de cirkel verdeelt de bol in ongelijke delen

De breedtecirkels zijn bekende kleincirkels.


grootcirkel

grootcirkels (plural)
grootcirkeltje (diminutive singular)
grootcirkeltjes (diminutive plural)

een cirkel die op een bol de omtrek markeert. De grootcirkel en bol hebben een gemeenschappelijk middelpunt, de doorsneden zijn gelijk, en het vlak van de cirkel verdeelt de bol in twee gelijke delen

De evenaar is een bekende grootcirkel.


parallelcirkel

parallelcirkels (plural)
parallelcirkeltje (diminutive singular)
parallelcirkeltjes (diminutive plural)

een cirkel op het aardoppervlak, waarop alle punten met gelijke geografische breedte (noord of zuid) liggen

De Steenbokskeerkring is een bekende parallelcirkel op het zuidelijk halfrond.


breedteparallel

breedteparallellen (plural)
breedteparallelletje (diminutive singular)
breedteparallelletjes (diminutive plural)

De Steenbokskeerkring is een bekende breedteparallel op het zuidelijk halfrond.


zijrivier

Zufluss

een rivier die niet in zee maar in een andere rivier uitmondt

zijrivieren (plural)
zijriviertje (diminutive singular)
zijriviertjes (diminutive plural)

De Moezel is een zijrivier van de Rijn.


LOFAR

de afkorting voor het grootschalig internationaal project LOFAR waarin onderzoek wordt gedaan op het gebied van ICT, astrofysica, geofysica en landbouw

Een belangrijk onderdeel van het LOFAR-project bestaat uit de aanleg van duizenden gekoppelde kleine antennes zodat een radiotelescoop ontstaat met een diameter van 1000 kilometer.


zandstreek

Aan de andere kant van de rivier ligt een zandstreek.


Zuidpool

het met ijs bedekte landplateau rond 90 graden zuiderbreedte

Het hoogste punt van de Zuidpool ligt op ruim 5000 meter.


Noordpool

gebied tussen 66,5 en 90 graden noorderbreedte, noordpoolgebied

De Noordpool is een met ijs bedekte zee.

De lange tocht door het poolgebied was zo uitputtend dat hij moest terugkeren voordat hij de Noordpool had bereikt.


equator

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘evenaar’ voor het eerst aangetroffen in 1598

Van het Latijnse "aequare" (gelijkmaken, evenaren) met het achtervoegsel -ator

Äquator

een denkbeeldige cirkel die op een hemellichaam het noordelijk van het zuidelijk halfrond scheidt

de denkbeeldige scheidslijn tussen het noordelijk en zuidelijk halfrond op aarde of op de hemelglobe

Het vlak van de equator staat haaks op de aardas, midden tussen de polen. en strekt zich uit tot aan de hemelglobe.


periferie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘buitenkant’ voor het eerst aangetroffen in 1669

afgeleid van het Griekse perifeer met het achtervoegsel -ie

periferieën (plural)
periferietje (diminutive singular)
periferietjes (diminutive plural)

een buitengebied of randgebied, zoals van een stad, land of de wereld

In de periferie van de wereld heerst er grote armoede.


zeediepte

het diepste punt van een trog in de oceaan

De laagste bekende punten in de wereld zijn de zeediepten van de diepzeetroggen.


zandverstuiving

zandverstuivingen (plural)
zandverstuivinkje (diminutive singular)
zandverstuivinkjes (diminutive plural)

een open plek in de heide of de duinen waar geen enkele begroeiing optreedt en waar het zand door wind en regen verstoven wordt.

Vroeger kwamen er door overbegrazing veel meer zandverstuivingen voor in Nederland.


binnenstaat

binnenstaten (plural)
binnenstaatje (diminutive singular)
binnenstaatjes (diminutive plural)

een onafhankelijk land dat volledig door het vasteland van andere landen wordt omgeven en dat geen directe toegang heeft tot de open zee.

Liechtenstein en Oezbekistan zijn de enige twee landen die zelf een binnenstaat zijn en uitsluitend door een binnenstaten omgeven worden.


zoutwoestijn

zoutwoestijnen (plural)
zoutwoestijntje (diminutive singular)
zoutwoestijntjes (diminutive plural)

een woestijn die bestaat uit een zoutvlakte.

Een zoutwoestijn komt voor als door verdamping zouten op het oppervlak zijn komen te liggen.


antarctische woestijn

antarctische woestijnen (plural)
antarctische woestijntje (diminutive singular)
antarctische woestijntjes (diminutive plural)

een woestijn die uit sneeuw en ijs bestaat op de Zuidpool (Antarctica).

Een antarctische woestijn komt voor in klimaten zonder dooiseizoen.


leemwoestijn

leemwoestijnen (plural)
leemwoestijntje (diminutive singular)
leemwoestijntjes (diminutive plural)

een woestijn die grotendeels uit opgedroogd leem bestaat.

Een leemwoestijn komt voor waar uit omliggende gebergtes leem in bekkens is bijeengespoeld en het water is verdampt.


rotswoestijn

rotswoestijnen (plural)
rotswoestijntje (diminutive singular)
rotswoestijntjes (diminutive plural)

een woestijn die grotendeels uit rotsen bestaat.

In een rotswoestijn is de verwering van het gesteente minder sterk.


arctische woestijn

arctische woestijnen (plural)
arctische woestijntje (diminutive singular)
arctische woestijntjes (diminutive plural)

een woestijn die uit sneeuw en ijs bestaat op de Noordpool.

Een arctische woestijn komt voor in klimaten zonder dooiseizoen.


spronglaag

spronglagen (plural)
spronglaagje (diminutive singular)
spronglaagjes (diminutive plural)

een overgang tussen twee lagen water met verschillende temperatuur en dichtheid.

De spronglaag in de zee lag op grote diepte.


grindwoestijn

grindwoestijnen (plural)
grindwoestijntje (diminutive singular)
grindwoestijntjes (diminutive plural)

een woestijn die grotendeels uit grind bestaat.

Een grindwoestijn kan ontstaan door oude grindbeddingen van fossiele rivieren of van het ter plaatse uiteenvallen van lokaal aanwezige grindhoudende gesteenten zoals conglomeraat.


ijswoestijn

ijswoestijnen (plural)
ijswoestijntje (diminutive singular)
ijswoestijntjes (diminutive plural)

een woestijn die uit sneeuw en ijs bestaat.

Een ijswoestijn komt voor in klimaten zonder dooiseizoen.


zandwoestijn

zandwoestijnen (plural)
zandwoestijntje (diminutive singular)
zandwoestijntjes (diminutive plural)

een woestijn die grotendeels uit zand bestaat.

Alleen als er genoeg zand beschikbaar is kan een zandwoestijn bestaan.


poolwoestijn

poolwoestijnen (plural)
poolwoestijntje (diminutive singular)
poolwoestijntjes (diminutive plural)

Een poolwoestijn komt voor in klimaten zonder dooiseizoen.


endoreïsch

Eindmeren zijn voorbeelden van endoreïsche bekkens.


waterscheiding

waterscheidingen (plural)
waterscheidinkje (diminutive singular)
waterscheidinkjes (diminutive plural)


desa

Leenwoord uit het Indonesisch, in de betekenis van ‘gemeente’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1859

kleine nederzetting en bestuurseenheid op het Indonesische platteland

Volgens haar hebben met de ‘herendiensten’ de problemen hun intrede gedaan in de desa, die traditioneel was ingesteld op zelfverzorging.


verdwijngat

Samenstelling van verdwijn (verdwijnen) en gat

verdwijngaten (plural)
verdwijngaatje (diminutive singular)
verdwijngaatjes (diminutive plural)

gat, holte, put waarin een beek stroomt en in de grond verdwijnt.


chantoir

Overgenomen van het Franse woord chantoir

chantoires (plural)
chantoirtje (diminutive singular)
chantoirtjes (diminutive plural)
chantoire


chantoire

Overgenomen van het Franse woord chantoire

chantoires (plural)
chantoiretje (diminutive singular)
chantoiretjes (diminutive plural)
chantoir


Golfstroom

warme zeestroming in het noorden van de Atlantische Oceaan.

Normaal gesproken hebben we in het oostelijk deel van de Noord-Atlantische Oceaan de Golfstroom, een warme oceaanstroming die zorgt voor een mild klimaat.

Gemma Venhuizen
 “IJstijden” (2014), Amsterdam University Press , ISBN 9789089647115

Nederland ligt bijvoorbeeld rond 52 graden noorderbreedte - net als Canada, maar daar is het 's winters flink wat kouder dan bij ons, door het ontbreken van de Golfstroom.


Atlantisch

afgeleid van atlant met het achtervoegsel -isch

Atlantischer (uninflected comparative)
Atlantische (inflected positive)
Atlantischere (inflected comparative)
Atlantischers (partitive comparative)

met betrekking tot de Atlantische Oceaan

Het mythische Atlantis zou in de Atlantische Oceaan hebben gelegen

met betrekking tot de gebieden en met name de landen aan de Atlantische Oceaan

De Noord Atlantische Verdrags Organisatie is een samenwerking tussen vele landen die grenzen aan de Atlantische Oceaan.


westkust

westkusten (plural)
westkustje (diminutive singular)
westkustjes (diminutive plural)

de westelijke zeeoever/kustgebied, de kust die in het westen gelegen is.

Aan de westkust ligt een mooi zandstrand.

De veel agressievere Grizzly, of bruine beer, komt maar heel zelden voor in de staten aan de westkust.


Indische Plaat

vaste verbinding van Indische (bijvoeglijk naamwoord) en plaat (zelfstandig naamwoord)

"Plaat" is deel van de eigennaam en wordt daarom met een hoofdletter geschreven, vergelijk spellingregel 6.M onder (3). Een "Indische plaat" is een afbeelding of grammofoonplaat die op Nederlands-Indië betrekking heeft.

De Indische Plaat maakte ooit deel uit van Gondwana.


Juan de Fucaplaat

een kleinere aardplaat ten westen van de Verenigde Staten

De Juan de Fucaplaat is samen met de Cocosplaat en de Nazcaplaat een restant van een veel grotere plaat, de Farallonplaat, waar de Noord-Amerikaanse plaat overheen geschoven is.


Arabische Plaat

vaste verbinding van Arabische (bijvoeglijk naamwoord) en plaat (zelfstandig naamwoord)

"Plaat" is deel van de eigennaam en wordt daarom met een hoofdletter geschreven, vergelijk spellingregel 6.M onder (3). Een "Arabische plaat" is een afbeelding of grammofoonplaat die op Arabië of Arabieren betrekking heeft.

de aardplaat waar het Arabische schiereiland op ligt

De Arabische Plaat maakte ooit deel uit van Gondwana.


Caribische Plaat

vaste verbinding van Caribische (bijvoeglijk naamwoord) en plaat (zelfstandig naamwoord)

"Plaat" is deel van de eigennaam en wordt daarom met een hoofdletter geschreven, vergelijk spellingregel 6.M onder (3). Een "Caribische plaat" is een afbeelding of grammofoonplaat die op Cariben betrekking heeft.

de aardplaat tussen Noord- en Zuid-Amerika

De Caribische Plaat is een stuk oceaanbodem ingeklemd tussen twee continenten met eilandbogen aan de rand ervan.


Filipijnse Plaat

vaste verbinding van Filipijnse (bijvoeglijk naamwoord) en plaat (zelfstandig naamwoord)

"Plaat" is deel van de eigennaam en wordt daarom met een hoofdletter geschreven, vergelijk spellingregel 6.M onder (3). Een "Filipijnse plaat" is een afbeelding of grammofoonplaat die op Filipijnen betrekking heeft.

een kleinere aardplaat ten noordoosten van de de Filipijnen

De Filipijnse Plaat grenst aan de veel grotere Euraziatische en Pacifische platen.


Nazcaplaat

een kleinere aardplaat ten west van Zuid-Amerika

De Nazcaplaat grenst aan de veel grotere Pacifische plaat die een veel groter deel van de Stille Oceaan uitmaakt.


Pacifische Plaat

vaste verbinding van Pacifische (bijvoeglijk naamwoord) en plaat (zelfstandig naamwoord)

"Plaat" is deel van de eigennaam en wordt daarom met een hoofdletter geschreven, vergelijk spellingregel 6.M onder (3). Een "Pacifische plaat" is een afbeelding die op Stille Oceaan betrekking heeft.

de aardplaat die het merendeel van de Stille Oceaan uitmaakt

De Pacifische Plaat is hoofdzakelijk oceaanbodem, maar een bevinden zich ook vele eilanden op.


Cocosplaat

een kleinere aardplaat ten zuidwesten van de landengte van Centraal-Amerika

De Cocosplaat grenst aan de Caribische plaat, de Nazcaplaat en de veel grotere Pacifische plaat, die alle drie deel uitmaken van de Stille Oceaan.


chorologie

afgeleid van het Griekse: χῶρος 'chōros' (plek) met het achtervoegsel -logie

de wetenschap die zich bezighoudt met beschrijving van de ruimtelijke spreiding van organismen over het aardoppervlak, hun ruimtelijke ontwikkeling en onderlinge betrekkingen en het verklaren hiervan


choroloog

afgeleid van het Griekse: χῶρος 'khōros' (plek) met het achtervoegsel -loog

chorologen (plural)
choroloogje (diminutive singular)
choroloogjes (diminutive plural)


lengtegraad

de hoek tussen het meridiaanvlak van Greenwich en het meridiaanvlak van het meetpunt


pedogenese

samenstelling van het Griekse 'pedon' (bodem, vlakte) en genese


bijrivier

bijrivieren (plural)
bijriviertje (diminutive singular)
bijriviertjes (diminutive plural)

rivier die in een andere, grotere rivier uitmondt


geopolitiek

afgeleid van politiek met het voorvoegsel geo-

leer van de invloed van de aardrijkskundige gesteldheid op staatkundige vraagstukken

Een andere geopolitiek, waarin mens en omgeving opnieuw in balans worden gebracht.

David Criekemans
 “De wereld heeft een nieuw sociaal-economisch contract nodig” (2020-01-08), De Tijd

Militarisering als basis voor het streven van economische belangen, heeft geen prioritaire betekenis in de geopolitiek van China.

“De geopolitiek van China” (2013-06-13), Starnieuws


subarctisch

afgeleid van Arctisch met het voorvoegsel sub-

subarctischer (uninflected comparative)
subarctische (inflected positive)
subarctischere (inflected comparative)
subarctischers (partitive comparative)

binnen de poolcirkel gelegen maar zuidelijker dan Arctisch


subductie

afgeleid van het Latijnse ducere (voltooid deelwoord: ductum; leiden) met het voorvoegsel sub-

subducties (plural)
subductietje (diminutive singular)
subductietjes (diminutive plural)

vorming van troggen en breukvlakken doordat zwaardere aardschollen onder lichtere schuiven

Subductie van oceanische lithosfeer.


Arctisch

via Duits arktisch bn en Latijn arcticus van Oudgrieks ἀρκτικός "noordelijk, (in de richting) van de Grote Beer", op te vatten als afgeleid van Arctis met het achtervoegsel -isch, in de betekenis van ‘Noordpool-’ voor het eerst aangetroffen in 1740; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.F

Arctischer (uninflected comparative)
Arctische (inflected positive)
Arctischere (inflected comparative)
Arctischers (partitive comparative)
arctisch
arktisch

tot het Noordpoolgebied behorend, daar voorkomend of daarop betrekking hebbend

De versnelling van de zeespiegelstijging wordt deels ook veroorzaakt door het toenemende smelten van gletsjers en van het ijs in het Arctisch gebied.

Weblink bron
Paul Luttikhuis
 “Afgelopen zeven jaar waren warmste sinds begin van de metingen” (31 oktober 2021) op nrc.nl


subtropen

alleen meervoud, afgeleid van tropen met het voorvoegsel sub-

Subtropen

(aardrijkskunde) de gezamenlijke streken waar een subtropisch klimaat heerst


dispersie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kleurschifting’ voor het eerst aangetroffen in 1900

afgeleid van dispers met het achtervoegsel -ie

afgeleid van het Latijnse 'dispersio' (verstrooiing)


winderosie

erosie (in het bijzonder van zandgronden zonder veel begroeiing) door de kracht van (met materiaal gewapende) wind


bodemerosie

Bodemerosie is één van de belangrijkste bodemdegradatieprocessen in Vlaanderen.


geodeet

afgeleid van geodesie (met het voorvoegsel geo-)

línea geodésica

kortste verbinding tussen twee punten op een bol (een grootcirkel)


schoolatlas

aardrijkskundige atlas voor gebruik op school


thermocline

afgeleid van ?? met het voorvoegsel thermo-

thermoclinen (plural)
thermoclines (plural)
thermoclinetje (diminutive singular)
thermoclinetjes (diminutive plural)

overgang tussen twee lagen water (of lucht) met verschillende temperatuur en dichtheid, in bijvoorbeeld meren of oceanen


thermosfeer

afgeleid van sfeer met het voorvoegsel thermo-

luchtlaag van de dampkring die zich bevindt tussen de mesosfeer en de exosfeer


ionosfeer

samenstelling van ion zn en sfeer zn met het invoegsel -o-

gedeelte van de atmosfeer van de aarde buiten de stratosfeer

de ionosfeer zorgt ervoor dat radiogolven voor een deel worden gereflecteerd. Hierdoor kunnen radiogolven veel verder komen dan anders mogelijk zou zijn door de ronding van de aarde


schoolkaart

grote landkaart voor gebruik op school tijdens de lessen in aardrijkskunde


barnsteenkust

kuststrook aan de Oostzee ten noordwesten van Kaliningrad (het voormalige Koningsbergen) in de oblast Kaliningrad waar zeer veel barnsteen voorkomt


estuarium

van Latijn aestuarium, in de betekenis van ‘trechtervormige riviermonding’ voor het eerst aangetroffen in 1901

estuaria (plural)
estuariën (plural)
estuariumpje (diminutive singular)
estuariumpjes (diminutive plural)

door getijdenstromen trechtervormig verwijde riviermond


westenwinddrift

een zeestroom in de Zuidelijke Oceaan die oostwaarts om het continent Antarctica loopt


territorium

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘grondgebied, woongebied’ voor het eerst aangetroffen in 1582

afgeleid van het Latijnse terra (aarde) met het achtervoegsel -orium

territoria (plural)
territoriums (plural)
territoriumpje (diminutive singular)
territoriumpjes (diminutive plural)

Nog voordat ik mijn pakken en overhemden ging uithangen in de kleerkast in de achterkamer, voerde ik het ritueel uit waarmee ik het bureau als mijn territorium markeerde.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 18


latitude

latituden (plural)
latitudes (plural)
latitudetje (diminutive singular)
latitudetjes (diminutive plural)

geografische breedte (meer gebruikelijk: breedtegraad)


longitude

longituden (plural)
longitudetje (diminutive singular)
longitudetjes (diminutive plural)

geografische lengte (meer gebruikelijk: lengtegraad)


atol

Leenwoord uit het Maledivisch, in de betekenis van ‘koraaleiland’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1849

atollen (plural)
atolletje (diminutive singular)
atolletjes (diminutive plural)

De schipbreukelingen spoelden aan op het afgelegen atol.


koraaleiland

koraaleilanden (plural)
koraaleilandje (diminutive singular)
koraaleilandjes (diminutive plural)

een eiland dat geheel of grotendeels opgebouwd is uit dood koraal

De Malediven bestaan uit 1190 koraaleilanden, waarvan er ongeveer tweehonderd bewoond zijn.


hoofdstedelijk

Afgeleid van hoofdstad met het achtervoegsel -lijk

hoofdstedelijker (uninflected comparative)
hoofdstedelijkst (uninflected superlative)
hoofdstedelijke (inflected positive)
hoofdstedelijkere (inflected comparative)
hoofdstedelijkste (inflected superlative)
hoofdstedelijks (partitive positive)
hoofdstedelijkers (partitive comparative)

Het hoofdstedelijk gebied is in België een eigen gewest.


vierlandenpunt

Samenstelling van vier, land en punt met het invoegsel -en-

plek waar de grenzen van vier landen elkaar treffen

Vroeger was het drielandenpunt op de Vaalserberg een vierlandenpunt.


drielandenpunt

Samenstelling van drie, land en punt met het invoegsel -en-

tripoint

plek waar de grenzen van drie landen elkaar treffen


ank

[1] van Duits Anke
[2] van Middelnederlands hanke

doodlopende rivierarm, ontstaan doordat een vroegere bocht is afgesneden


waal

walen (singular)
waaltje (diminutive)
waaltjes (diminutive singular)

diepe plas, zoals die na een vroegere dijkdoorbraak blijven bestaan


landpunt

landpunten (plural)
landpuntje (diminutive singular)
landpuntjes (diminutive plural)

stuk land dat in zee of onder water uitsteekt


-ië

vormt zelfstandige naamwoorden van een stam voor landen en streken


Midden-Oosten

Middle East

regio die bestaat uit Zuidwest-Azië en het noordoosten van Afrika


eilandboog

eilandbogen (plural)
eilandboogje (diminutive singular)
eilandboogjes (diminutive plural)

een rij grotendeels vulkanische eilanden, die gevormd is door de werking van platentektoniek.


eilandengroep

samenstelling van eiland en groep met het invoegsel -en-

eilandengroepen (plural)
eilandengroepje (diminutive singular)
eilandengroepjes (diminutive plural)


landstreek

landstreken (plural)
landstreekje (diminutive singular)
landstreekjes (diminutive plural)

een aaneengesloten geografisch gebied met een bepaald taalkundig, cultureel, demografisch en/of institutioneel karakter


Drentsche Aa

uit Drents, in ouderwetse spelling met ch, en Aa riviertje; "beek uit Drenthe"

Het Balloërveld is een heidegebied in de Drentsche Aa.


topografie

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘plaatsbeschrijving’ voor het eerst aangetroffen in 1809

afgeleid van het Griekse 'topos' (plaats) met het achtervoegsel -grafie

de studie van de beschrijving van kenmerken van plaatsen en gebieden

Topografie was van oudsher in Nederland een belangrijk onderdeel van het aardrijkskundeonderwijs.


Benelux

(letterwoord) voor België Nederland Luxemburg
**[2] (verkorting) van "Benelux Unie"

verzamelterm om deze drie landen aan te duiden

Zij geeft leiding aan alle vestigingen in de Benelux.

Als er tienduizenden gewonden vallen, zou dat de capaciteit van de zorg in de complete Benelux vele malen overtreffen.

Weblink bron
Aylin Bilic
 “Met dienstplichtigen de volgende epidemie te lijf” (9 december 2020) op nrc.nl


Luhya

Bij de Luhya komen verschillende soorten genezers voor (...)


stratosfeer

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bovenste deel van de atmosfeer’ voor het eerst aangetroffen in 1914

Samenstelling van strato (van het Latijnse woord stratum (laag)) en sfeer

bovenste deel van de atmosfeer (tussen de troposfeer en de mesosfeer)


handelsknooppunt

samenstelling van handel en knooppunt met het invoegsel -s-

handelsknooppunten (plural)
handelsknooppuntje (diminutive singular)
handelsknooppuntjes (diminutive plural)

geografische of virtuele plaats waar veel handel gedreven wordt

Veel steden zijn ontstaan als handelsknooppunt.

Op de kruising van twee wegen, of de kruising van een weg en een waterweg kan makkelijk een handelsknooppunt ontstaan.


inpoldering

Naamwoord van handeling van inpolderen met het achtervoegsel -ing

om een stuk land of moeras een dijk leggen en omdijkte gebied droogmaken en drooghouden

Veel meren in Noord- en Zuid-Holland zijn door inpoldering vruchtbare landbouwgrond geworden.


handelsvaart

samenstelling van handel en vaart met het invoegsel -s-

Het Amsterdam - Rijnkanaal is een zeer succesvolle handelsvaart.


molengraaf

molengraven (plural)
molengraafje (diminutive singular)
molengraafjes (diminutive plural)

waterloop aangelegd om stromend water voor het aandrijven van een watermolen aan te voeren


wereldkaart

wereldkaarten (plural)
wereldkaartje (diminutive singular)
wereldkaartjes (diminutive plural)

kaart waarop de hele aardse wereld is afgebeeld


permafrost

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘altijd bevroren grond’ voor het eerst aangetroffen in 1961

samenstelling van de afkorting van permanent en het Engelse frost

altijd bevroren grond die zich onder de oppervlaktelaag bevindt

Uit de studie blijkt dat voor elke graad die de aarde opwarmt, er vier miljoen vierkante kilometer aan permafrost verloren zal gaan. Een wereldwijde toename van 2 graden zorgt ervoor dat 40 procent van de permafrost op aarde ontdooit.

De dooi van uitgestrekte permafrostgebieden is niet alleen een nachtmerrie omdat daarbij veel broeikasgassen in de atmosfeer terechtkomen. Uit een onderzoek in Zweden blijkt dat ook ongeziene hoeveelheden kwik vrijkomen uit de smeltende aarde

Goudzoekers hebben dinsdag in de permafrost van Yukon, een gebied in het noordwesten van Canada, een gemummificeerde wolharige babymammoet gevonden. Het dier zou meer dan 30.000 jaar geleden op de wereld hebben gelopen, meldt de gemeente.

Weblink bron “Zeer zeldzame bevroren babymammoet ontdekt in Canada” (26 jun 2022), NU.nl


wereldzee

Het eerste halfjaar is hij nog niet eenzaam. Hij laat al zijn vrienden invliegen. Hij doet mee aan de Heineken-regatta bij Sint-Maarten en huurt een crew in, want hij wil winnen. Het leven is nog leuker dan het was toen zij nog aan boord was. De vrienden verliezen langzamerhand hun interesse.Een keertje komen zeilen was leuk, maar het moet niet op werk gaan lijken. Ze hebben ook hun eigen levens, met gezinnen en hobby's. Er is geen weg terug voor de zeilmiljonair, ook al is de weg vooruit een eenzame. Dus ploetert hij hardnekkig door over de wereldzeeën.


voorstad

samenstelling van voor vz en stad zn
[2] van Middelnederlands vorestat

voorsteden (plural)
voorstadje (diminutive singular)
voorstadjes (diminutive plural)

plaats die door verstedelijking als deel van het bebouwd gebied rondom een grotere stad wordt beschouwd

Voor het eerst trok de gewone man naar het zuiden, in zijn net aangeschafte 2 CV, Renault Dauphine of Simca Aronde - en een decennium later in een Citroën Ami of Peugeot 404. 'Parijs wordt een buitenwijk van Valence, een voorstad van Saint-Paul de Vence', zong Charles Trenet in 1955 in zijn klassieker Route Nationale 7.

Weblink bron
Peter Giesen
 “Route Nationale 7, leuker dan de Route du Soleil” (30 juli 2014), de Volkskrant

Ondertussen trok de industriële voorstad van San Diego aan ons voorbij.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


landsgrens

samenstelling van land en grens met het invoegsel -s-

Enschede noemt zich de meeste Duitse stad van Nederland en wil dat de komende jaren gaan vertalen door de strategische ligging aan de landsgrens nog beter te gaan benutten. De administratieve grens moet zogezegd worden uitgegumd.

Qatar Airways, een van de meest luxueuze en populaire maatschappijen in de regio, mag voortaan niet meer over het grondgebied van de Arabische boycot-landen vliegen. En over land heeft Qatar, een schiereiland in de Perzische Golf, maar één landsgrens: met Saudi-Arabië, en ook die grens gaat voortaan dicht.


lintbebouwing

ribon divelopment

lang uitgestrekte, aaneengesloten bebouwing langs grotere wegen, kanalen, dijken, oeverwallen of kreekruggen

Als het van de Vlaamse Regering afhangt, komt er een halt aan lintbebouwing en verkavelingen die alleen met de wagen bereikbaar zijn. Om de mensen diets te maken dat we anders moeten gaan wonen, gaat Vlaams minister van Omgeving Joke Schauvliege (CD&V) de boer op.

Volgens advocate Blokvoort was het schurencomplex dusdanig uitgedijd en werd het zo vaak gebruikt, dat B en W ingrepen. Het college oordeelde dat de Vjenne Stube misstond in de lintbebouwing van Vriezenveen en tot te veel verkeer leidde.


maanlandschap

maanlandschappen (plural)
maanlandschapje (diminutive singular)
maanlandschapjes (diminutive plural)

een landschap dat zo kaal is dat het lijkt op het landschap op de maan, onherbergzaam gebied

Kijk, daar nadert Paul Stokman (28) uit Dalfsen de top. Een half jaar geleden kon hij alles nog. Nu ligt hij op een bed, aan de beademing en kan hij niet meer praten. Zwagers Wiecher en Patrick en Pauls beste vriend Oebele duwen hem op zijn bedde laatste 6 kilometer naar boven over het maanlandschap vol rotsen. Ze duwen en hollen in hun blote bast, zweet gutst uit elke porie. Als het Paul zou helpen, liepen ze door. Desnoods naar de echte maan. Het punt is: het helpt niet. Niets helpt.

Een uitbarsting lokt traditioneel duizenden nieuwsgierigen, zowel eilandbewoners als toeristen, maar afgaande op deze luchtfoto is de publieke belangstelling voorlopig beperkt. Al zijn er bij nader toezien minstens vijf mensen te bespeuren: toeristen of wetenschappers? Het maanlandschap geeft niet al zijn geheimen prijs, maar veiligheid heeft voorrang, denkt allicht zowel de helikopterpiloot als de fotograaf.


meridiaan

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘cirkel over aardoppervlak’ voor het eerst aangetroffen in 1595

meridianen (plural)
meridiaantje (diminutive singular)
meridiaantjes (diminutive plural)

halve cirkel die de beide polen met elkaar verbindt

Kent u de verdiensten van Arago? ‘Het was een fysicus en astronoom uit de eerste helft van de negentiende eeuw. Hij experimenteerde met lichtgolven en chromatische polarisatie, dus ik voel me wel verwant aan hem. Hij was ook actief als cartograaf. Met die pet op ging hij een meridiaan opmeten. Hij begon in Parijs en ging door tot in Spanje. Jammer genoeg had Napoleon tegen dat land een oorlog ontketend. Een Fransman met meettoestellen, dat was verdacht. Telkens hij opgepakt werd, heeft hij er zich weer uitgepraat.’

Sandy Island zoeken we nu vergeefs op hedendaagse nautische kaarten of Google Maps. Gelukkig bestaat het opeens weer wel als kunstwerk of in een boek. En ik koester mijn Times Atlas of the World. Daar ligt het, naast de meridiaan: een wit eiland door een ijle blauwe lijn omringd. Alsof het altijd al verzonnen was, een geografisch verdichtsel.


middelgebergte

middelgebergten (plural)
middelgebergtes (plural)

gebergte met bergtoppen tussen de 500 en 1500 meter hoog

In het bosrijke middelgebergte zien we geen hand meer voor ogen, en de minieme grip op het ditmaal soms ronduit slechte wegdek bezorgt ons een nog meer verkrampte houding. Het vet is van de soep. En ondanks het feit dat we bij onze zijsprong naar België, ter hoogte van Burg Reuland, zowaar op fonkelnieuw asfalt worden getrakteerd, hoeft het voor niemand meer. Het roadbook wil ons opnieuw Duitsland insturen, maar helemaal doorregend kiezen we resoluut voor de kortste weg naar huis. Auf Wiedersehen, zo beloven we niettemin met een blik in onze spiegel, want ons werk in de Eifel is verre van af.

Ultraloopster Arenda Scherpenkate vertrekt volgende week donderdag met de nationale selectie naar het WK Trail in Annecy. Daar start de 37-jarige atlete met zo’n driehonderd andere atleten uit alle delen uit de wereld voor een hardloopwedstrijd over 86 kilometer door het middelgebergte rond het meer van Annecy. En dat zijn niet zomaar 86 kilometers met 5300 hoogtemeters en een maximale hoogte tot 1700 meter.


mijnstreek

mining district

(mijnbouw) (aardrijkskunde) gebied met veel mijnen

Acht jaar geleden schreef wijlen Steve Stevaert het boek Van mijnstreek tot wijnstreek. Na de sluiting van de mijnen zag de toenmalige gouverneur van Limburg in de wijnbouw een alternatieve economische activiteit, maar veel beweging was er toen nog niet. Wijnkasteel Genoels-Elderen, Clos d'Opleeuw en Wijndomein Aldeneyck, dat waren zowat de enige huizen met bovenlokale faam.

Clayton, wier sigaret door een windvlaag is gedoofd, plaatst het optimisme in perspectief. ,,Ik kom uit West Yorkshire, een oude mijnstreek. Iedereen boven de 40 stemt daar na het wegvallen van UKIP op May, mijn vader incluis. Die blijven niet thuis. Dat baart me zorgen. Wij, de jongere generatie, zijn na de Brexit echter bij de les. Daar houd ik me aan vast. We kunnen een revolutie in gang zetten.”


riaskust

samenstelling van ria zn en kust zn met het invoegsel -s-

kust vorm die ontstaan is uit een uitgesleten rivierdal dat later door een (relatieve) zeespiegelstijging is overstroomd

Een riaskust lijkt op een fjordenkust, maar bij een fjordenkust zijn de inhammen door gletsjers uitgesleten bij een riaskust door rivieren.

⧖ Elk landschap wordt het best gekenmerkt door de bijzonderheden, welke men er bij onderscheidt en waardoor het uiterlijk iets typisch verkrijgt, dat schier onmiddellijk in het oog valt en blijvenden indruk maakt. Die kenmerken openbaren zich door de hoogte en afwisseling van de terreinen, door de bijzondere rotsvormen of bergformaties, door den kustvorm, zooals bijv. een fjordenkust, een riaskust of een deltakust, door den plantengroei, door den geur dien het landschap verspreidt enz.

De tropische regen en overstrooming als landschaps-karakterbeeld. in: Vragen van den dag, jrg. 44, nr. 12 (1929), p. 903


heuveltop

heuveltoppen (plural)
heuveltopje (diminutive singular)
heuveltopjes (diminutive plural)

Zijn contragewicht in de roman is Josip Tudjman, veteraan uit de Tweede Wereldoorlog en beheerder van de kabelspoorbaan die van het slaperige Kroatische stadje naar de heuveltop leidt. Boven stond vroeger de orthodoxe kerk maar nu het heldenmonument van de socialistische heilstaat.

Het leger veroverde de afgelopen uren het westelijke deel van Palmyra en de citadel op de heuveltop naast de stad. Vandaag wordt volgens het observatorium de stad onderzocht op de aanwezigheid van mijnen.


verkaveling

Naamwoord van handeling van verkavelen met het achtervoegsel -ing

parcel

de manier waarop land in stukken is verdeeld

subdivision

de manier waarop een groter geheel in scherp afgegrensde delen is verdeeld

De ligging van Stakenbeek is volgens wethouder Alida Renkema nu juist een pluspunt. „Dicht bij het spoor en dicht bij het gezondheidscentrum. Ook WBO Wonen doet volop mee in Berghuizen.” Het nadenken over de verkaveling van fase 2 van de Stakenbeek kan beginnen.


klimaatgebied

samenstelling van klimaat zn en gebied zn

streken die over meer jaren gezien hetzelfde weer hebben

Bomen van gelijke ouderdom in een zelfde klimaatgebied zullen een gelijk opvolgingspatroon van jaarringdikte vertonen.


vloedlijn

vloedlijnen (plural)
vloedlijntje (diminutive singular)
vloedlijntjes (diminutive plural)

door aangespoeld materiaal gevormde lijn die het verste bereik van vloed aangeeft

Gistermiddag om een uur of vijf liepen mijn vriendin en ik, beiden tachtigers, heerlijk langs de vloedlijn bij de Wassenaarse Slag.

Een schoonmaker van een strandtent in Scheveningen geloofde gistermorgen zijn ogen niet toen hij op de vloedlijn een dode krokodil zag liggen.


verzilten

afleiding van zilt met het voorvoegsel ver- met het achtervoegsel -en

onder invloed van zeewater of uitdroging, zouter worden van wateren en gronden

Anna Boer heeft meerdere malen op het Markermeer vastgezeten. Zij adviseert zout water toe te voegen om het water brak en minder helder te maken. Ook Peter Goede ziet verzilten en uitdiepen als mogelijke oplossingen.

Tussen Oezbekistan en Kazachstan liggen de resten van wat eens een reusachtige binnenzee van 68000 km2 was: het Aralmeer. Het feit dat destijds de Sovjet-Unie besloot rivieren die uitmondden in het meer om te leiden om katoenvelden te irrigeren, resulteerde in een van de grootste ecologische rampen ooit. Doordat het water weg werd geleid, verziltte het meer totaal, er is nu nog zo'n 10 procent van over.


beefgebied

beefgebieden (plural)
beefgebiedje (diminutive singular)
beefgebiedjes (diminutive plural)

het gebied waarbinnen een aardbeving gevoeld is (heeft plaatsgevonden)

Vrijwel de gehele provincie Groningen is in 2016 een beefgebied.


wetering

In de betekenis van ‘stroom’ voor het eerst aangetroffen in 1155

een gegraven watergang, vooral in laagveengebieden; brede sloot


aride

arider (uninflected comparative)
aridere (inflected comparative)
arides (partitive positive)
ariders (partitive comparative)

Een model dat de reactie van ecosystemen op klimaat en CO2-aanbod nabootst kwam op 3,9. Beide methoden wezen de zuidelijke semi-aride gebieden aan als voornaamste ‘sink’ van CO2.

De Sahel, de uitgestrekte aride regio tussen de tropen en de Sahara, werd synoniem met honger.


schaalgrootte

samenstelling van schaal zn en grootte zn

schaalgroottes (plural)
schaalgrootten (plural)

de mate waarin een landschap op een landkaart verkleind wordt weergegeven


lithosfeer

In de betekenis van ‘vaste aardkorst’ voor het eerst aangetroffen in 1898

afgeleid van sfeer met het voorvoegsel litho-

de vaste aardkorst (van ongeveer 80 km dik)


hydrosfeer

afgeleid van sfeer met het voorvoegsel hydro-

het water op aarde, beschouwd als een vloeibaar omhulsel van de aardbol


denudatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘erosie’ voor het eerst aangetroffen in 1824

Naamwoord van handeling van denuderen met het achtervoegsel -atie

een geomorfologisch proces waarbij, als gevolg van de verwijdering van materiaal door middel van erosie en verwering, een reductie ontstaat van het reliëf in landvormen en landschappen


exploitatiekolonie

samenstelling van exploitatie zn en kolonie zn

exploitatiekolonies (plural)
exploitatiekoloniën (plural)

gebied dat vanuit een ander land wordt bestuurd om mensen in dat andere land rijker te maken

Bevolkingskoloniën vestigde men merendeels daar waar de inheemse bevolking gering in aantal was en het klimaat enige overeenkomst vertoonde met het Europese klimaat. Als de inheemse bevolking talrijk was, moest men zich beperken tot het stichten van een exploitatiekolonie.


fumarole

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘damp- en gasbron’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847


postglaciaal

afgeleid van glaciaal met het voorvoegsel post-

postglacialer (uninflected comparative)
postglaciaalst (uninflected superlative)
postglaciale (inflected positive)
postglacialere (inflected comparative)
postglaciaalste (inflected superlative)
postglaciaals (partitive positive)
postglacialers (partitive comparative)


preglaciaal

afgeleid van glaciaal met het voorvoegsel pre-


preglaciaal

van kort voor de ijstijd en van kort voor het front van het landijs


interglaciaal

afgeleid van glaciaal met het voorvoegsel inter-


glaciaal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘m.b.t. de ijstijd’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1882

afgeleid van glace met het achtervoegsel -aal


glaciaal

betrekking hebbend op de poolstreken, een ijstijd, een glaciaal of op gletsjers


platheid

afleiding van plat met het achtervoegsel -heid

van een landschap dat het geen heuvels of bergen bevat


veengrond

grondsoort, die is opgebouwd uit gehumificeerd plantaardig materiaal

Naar aanleiding van de doorbraak van de veendijk bij Wilnis in 2003 (waarbij 1500 inwoners geëvacueerd werden) is veel onderzoek gedaan naar de sterkte van dit type dijk. "We weten al veel, ook uit proeven met modellen, maar niet alles," vertelt Robin Biemans van Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (Stowa). ,,Hier hebben we de kans in de praktijk te zien hoe lang een echte kleidijk op veengrond het uithoudt totdat ie instort. We kunnen nu controleren of de rekenmodellen die wij hanteren, kloppen.

Het inklinken van de veengrond kan immers zorgen voor bodemdaling.

De palmoliesector is maatschappelijke organisaties al langer een doorn in het oog. Met name in Azië wordt op grote schaal oerwoud en veengrond in brand gestoken om ruimte te maken voor palmolieplantages.

De herinrichting is noodzakelijk. Engbertsdijksvenen dreigt de aloude veengrond in de toekomst te verliezen, als er niets gebeurt. De grond is te droog en moet 'vernat' worden. Momenteel worden diverse varianten - water toevoegen, water vasthouden of een combinatie daarvan - onderzocht. De herinrichting stuit vooralsnog op veel verzet bij omwonenden, die wateroverlast vrezen.


westerlengte

samenstelling van west zn en lengte zn met het invoegsel -er-

coördinaat, uit gedrukt in graden, van een punt op de aarde dat ten westen van Greenwich ligt

Voor de Internationale IJsbergpatrouille was het afgelopen weekeinde een moment van bezinning. Zaterdag wierp Mack een krans uit boven de wraklocatie van de Titanic. Bloemen en rozenblaadjes daalden neer op de plek van de ramp die aan ruim 1.500 mensen het leven kostte: 41 graden noorderbreedte, 50 graden westerlengte, ongeveer 400 kilometer ten zuiden van Newfoundland.

Afgeremd door elf valschermen plofte de onbemande ruimtecapsule om 16.29 uur Belgische tijd in de Stille Oceaan, op 23,60 graden noorderbreedte en 116,6 graden westerlengte. Het tuig is netjes rechtop neergekomen.


ontginner

Naamwoord van handeling van ontginnen met het achtervoegsel -er

mensen die een gebied geschikt maken voor menselijke bewoning en exploitatie

'Je kunt je alleen in dit debat mengen als je rekening houdt met alle bronnen, landschappelijke omstandigheden en met eigenschappen die met de agrarische veenontginningen samenhingen. De ontginningen aan weerszijden van de 'Noorder'- en 'Zuider'-Amstel en de verbinding van die twee door een kanaal moet in de afwegingen worden betrokken en alles moet 'logisch' passen in de waterhuishouding die de ontginners daar hebben gerealiseerd. Vooralsnog zie ik geen redenen om Diedam als voorloper van Amsterdam aan te nemen, maar leuk gevonden is het wel.'


hydroloog

met het voorvoegsel hydro- en met het achtervoegsel -loog

een deskundige op het gebied van (de kringloop van) water (hydrologie)

Wethouder Erik Volmerink maakte gisteravond in de commissie ruimte en economie duidelijk dat het plan flink ingrijpt in het gebied. Een team, het zogeheten fieldlab, waarin grondeigenaren, een ecoloog en een hydroloog (voor het grondwater) zitten, beoordelen de kwaliteit van de grond en daarmee of het natuur moet worden of blijven of dat er (beperkt) landbouw is toegestaan.

Door de stijging van de temperatuur worden de gletsjers kleiner, dat effect is al meer dan een eeuw bezig maar begint nu zichtbaar te worden. Tussen 1996 en 2006 is er jaarlijks bijna een miljard kubieke meter water van de gletsjers gesmolten, zegt David Volken, hydroloog aan het Federale Bureau voor het Milieu in Zwitserland.

In Suriname is in relatief korte tijd veel regen gevallen. Dat zorgt voor grote problemen. Gezien de weersverwachting voor de komende dagen is de kans groot dat steeds meer dorpen langs de rivieren zullen moeten worden ontruimd. Dat verwacht Sieuwnath Naipal, hydroloog verbonden aan de Anton de Kom Universiteit in Suriname.


isorachie

met het voorvoegsel iso- en rachie van Grieks ῥαχία, hoog water, vloed.

isorachie

een verzameling punten getrokken door plaatsen waar vloed tegelijkertijd optreedt

Hij trok lijnen door alle plaatsen van den Oceaan, die terzelfder ure vloed hebben, en gaf aan die lijnen van gelijken vloedtijd den naam van isorachieën.


lengtecirkel

samenstelling van lengte zn en cirkel zn

circle of longitude

een denkbeeldige lijn over het aardoppervlak van pool naar pool, die haaks staat op de evenaar


leemaarde

grondsoort die lijkt op leem en die men in Zuid-Limburg vindt

Dit soort dingen gaat je aan het hart. Hij schraapt behoedzaam met de rand van de schep. De kleiachtige grond zelf kan niet rotten en het lichaam is heel goed in de jas gerold, zodat de ontbinding is vertraagd. De stof blijft aan de kluiten leemaarde vastzitten en de zij van het lijk komt bloot te liggen, ribben, geelachtig met stukken zwart rottend vlees eraan, waar het krioelt van de wormen, want er is nog heel wat te eten.

Later ontstonden uit de kleinschalige suikerbakkerijen grootschaliger industrieën, zoals de Amsterdamsche Stoom-Suikerraffinaderij (1833-1875). Bij het zuiveren werd hier gebruikgemaakt van eieren en het (goedkopere) ossenbloed, dat echter in 1704 werd verboden, en kalkwater. Bij het uitlekken werden de gesmolten boden bedekt met leemaarde dat door het suikerbrood heen zakte en de laatste verontreinigingen meevoerde.


pedologie

In de betekenis van ‘studie van de bovenste aardlaag’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950

afgeleid van het Griekse 'pedon' (bodem) met het achtervoegsel -logie


exclave

gevormd naar het voorbeeld van enclave, met het voorvoegsel ex-

gebied op het vasteland dat helemaal buiten de staatkundige eenheid ligt waar het toe behoort

De exclave, die tussen Polen en Litouwen ligt ingeklemd, heeft geen directe landverbinding met Rusland.

Weblink bron
Sezen Moeliker
 “Litouwen wil vervoer naar Kaliningrad niet versoepelen” (15 juli 2022) op nrc.nl

Spanje heeft nog een tweede exclave aan de Noord-Afrikaanse kust, het oostelijker gelegen Melilla. Marokko claimt beide gebieden, waar tienduizenden straatarme Afrikanen uit landen ten zuiden van de Sahara wachten op een kans de grensversperringen te doorbreken.

Weblink bron “Ruim 100 vluchtelingen bereiken Spaanse exclave” (10-01-2017), Tubantia

Vrijdag zijn in Ceuta, een Spaanse exclave in Marokko, nog twee terreurverdachten aangehouden. Zij waren in het bezit van wapens.

Weblink bron “Rotterdamse jihadist opgepakt in Spanje” (14-01-2017), Tubantia


bioom

een grote vegetatiezone op de aarde waar de milieu-omstandigheden, in het bijzonder het klimaat en de overheersende vegetatie gelijkenis vertonen, en tot op zekere hoogte ook de hieraan aangepaste andere organismen


biogeografie

afgeleid van geografie met het voorvoegsel bio-

leer van de verspreiding van de organismen over het aardoppervlak


floristiek

afgeleid van florist zn of van Frans floristique met het achtervoegsel -iek

leer van de verspreiding en de status van de verschillende plantensoorten in een bepaald gebied


zeegebied

Het zeegebied werd meerdere malen doorzocht, maar de uitgebreide zoekactie heeft niets opgeleverd. ,,De speurtocht is inmiddels gestaakt, we kunnen niet veel meer doen’’, zegt de woordvoerder.

Weblink bron
Naz Taha
 “Massale zoektocht voor kust Katwijk levert niets op, vermiste zwemmer spoorloos” (06-08-2019), Tubantia

,,Het is een positief initiatief maar ik zie te weinig perspectief voor een oplossing om ons nu bij aan te sluiten’’, zei ze na afloop. ,,Bovendien is dit akkoord alleen voor het centrale Middellandse Zeegebied’’. Migranten en vluchtelingen maken gebruik van drie routes om over zee naar Europa te komen.

Weblink bron “Nederland niet achter migratie-akkoord om Italië en Malta te ontzien” (08-10-2019), Tubantia


zijarm

side-arm

een rivier die uitkomt in de hoofdrivier

zijarmen (plural)
zijarmpje (diminutive singular)
zijarmpjes (diminutive plural)

In de zijarm van de Schelde valt onder meer te vissen op karper en paling.

Weblink bron “Graaf John II van Marnix: kasteelheer aan de Oude Schelde” (01-06-2019), Reformatorisch Dagblad

Over een lengte van 1.284 meter kronkelt de Stenendijk langs het Galgenrak, een zijarm van rivier het Zwarte Water, vanaf Hasselt richting het gemaal Streukelerzijl.

Weblink bron
Michiel Satink
 “Stenendijk bij Hasselt krijgt versterking” (23-11-2019), Reformatorisch Dagblad


terpaarde

vruchtbare grond afkomstig van Friese terpen

De terp bij Anjum is een Rijksmonument. Door het gebruik van de vruchtbare terpaarde voor bemesting van de Friese zandgronden was het historische bouwwerk in de jaren veertig bijna verwoest.

Weblink bron
Bert Monster
 “Friese terp koestert eeuwenlange historie” (22-09-2006), Reformatorisch Dagblad

Rondom de terp ligt laaggelegen land. Daar is de vruchtbare terpaarde ongeveer honderd jaar geleden weggegraven voor het bevorderen van de vruchtbaarheid van de grond elders.

Weblink bron
Jan van Reenen
 “Een scheve toren op een hoge terp in Hegebeintum” (20-01-2015), Reformatorisch Dagblad


istmus

isthmus

een smalle strook land die twee grotere landmassa's verbindt