bat

verhoging waarop een weg of spoorweg is aangelegd


ballast

Leenwoord uit het Nederduits, in de betekenis van ‘last’ voor het eerst aangetroffen in 1390

Ballast

vervanging van de nuttige lading door iets dat voldoende weegt om een schip te stabiliseren

Door middel van betonnen dwarsliggers kan men tegenwoordig ook ballastvrije spoorwegen maken.


wissel

erfwoord via Middelnederlands wissel "ruiling, verwisseling, wisselbank, betaalkas", van Oudnederlands wihsil "ruil, wissel", voor het eerst aangetroffen in 901-1000; vergelijk Nedersaksisch Wessel, Duits Wechsel, Oudfries wixele / wixle en Oudnoords víxl "wisseling, ruil", verwant met "wijken"

Weiche

speciale constructie in een spoorweg om een voertuig naar een ander spoor te leiden

veksel

handelspapier voor de overdracht van geld

substitution

vervanging van een sporter door een teamgenoot

wissels (plural)
wisseltje (diminutive singular)
wisseltjes (diminutive plural)

speciale constructie in een spoorweg om een trein, metro of tram naar een ander spoor te leiden


machinist

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘iem. die toezicht houdt op de machines’ voor het eerst aangetroffen in 1847

afgeleid van machine met het achtervoegsel -ist

machinisten (plural)
machinistje (diminutive singular)
machinistjes (diminutive plural)

Zolang Johan naast me zat op het verborgen houten bankje helemaal voorin bij het hokje van de machinist kon ik me groothouden.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


spoor

In de betekenis van ‘voetindruk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100

In de betekenis van ‘prikkel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1080

Iets op het spoor zijn

Iets dat men zoekt bijna gevonden hebben

In het rechte spoor houden

Ervoor zorgen dat iemand geen verkeerde dingen doet

Gleis

twee met elkaar verbonden ijzeren staven waarover een trein rijdt

spur

hol uitsteeksel aan de voet van een kelkblad, kroonblad of vergroeide kroon

spur

metalen punt of getand wieltje aan de hiel van de rijlaars

espolón

doornachtige uitsteeksel aan de poten van mannelijke, hoenderachtige vogels

sporen (plural)
spoortje (diminutive singular)
spoortjes (diminutive plural)

twee met elkaar verbonden ijzeren staven waarover een trein of tram rijdt

Het is een mooie dag om met het spoor naar Zandvoort te gaan.


trein

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘vervoermiddel over spoorrail’ voor het eerst aangetroffen in 1839

Ontleend aan het Franse train, dat uiteindelijk teruggaat op het Latijnse werkwoord trahere ("trekken")

trein

een rij wagons die door een krachtvoertuig (bijvoorbeeld een locomotief) voortbewogen wordt

treinen (plural)
treintje (diminutive singular)
treintjes (diminutive plural)

Er reizen dagelijks veel mensen met de trein.


blok

met de kloten voor het blok

in een toestand waarin voortgang onmogelijk is

blokken (singular)
blokje (diminutive)
blokjes (diminutive singular)

elk van de baanvakken waarin een spoorweg door seinen verdeeld is en waarbinnen slechts één trein tegelijk aanwezig mag zijn


hogesnelheidstrein

In de betekenis van ‘trein voor de grote afstand die meer dan’ voor het eerst aangetroffen in 200

Samenstelling van hoge, snelheid en trein met het invoegsel -s-

hoëspoedtrein

een trein geschikt voor dienstsnelheden van 200km/h en hoger

hogesnelheidstreinen (plural)
hogesnelheidstreintje (diminutive singular)
hogesnelheidstreintjes (diminutive plural)

Hoewel ik er vaak was geweest en de klinkende namen van Titiaan en Tintoretto achteloos door soireetjes had laten rollen, hoewel ik geroutineerd in mijn krant bleef lezen terwijl de vuurrode hogesnelheidstrein mij over de landverbinding van Mestre naar de oude stad bracht en veelbetekenend begon af te remmen, en hoewel ik mij had voorgenomen om mijn entree in de stad met een praktische instelling te benaderen en enige eventuele beroering van het gemoed uit te stellen totdat ik goed en wel was geïnstalleerd, moest ik even naar adem happen toen ik het station uit liep en het breekbare, pastelkleurige cliché van de stad aan het groene water zich onbekommerd en schijnbaar onschuldig voor mij ontvouwde.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 21


locomotief

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘treintrekker’ voor het eerst aangetroffen in 1847

Van Latijn motivus (bewegend) met het voorvoegsel loco-

locomotieven (plural)
locomotiefje (diminutive singular)
locomotiefjes (diminutive plural)

een zwaar railvoertuig dat bedoeld is om treinen te trekken

De locomotief moet nog aangekoppeld worden.


stoomlocomotief

Dampflokomotive

een locomotief die wordt aangedreven door een stoommachine

stoomlocomotieven (plural)
stoomlocomotiefje (diminutive singular)
stoomlocomotiefjes (diminutive plural)

Dat daar is een stoomlocomotief.


diesellocomotief

diesel locomotive

een locomotief met een dieselmotor als een energiebron

diesellocomotieven (plural)
diesellocomotiefje (diminutive singular)
diesellocomotiefjes (diminutive plural)

Dat daar is een diesellocomotief.


elektrische locomotief

electric locomotive

een locomotief met een elektrische motor als een energiebron

elektrische locomotieven (plural)
elektrische locomotiefje (diminutive singular)
elektrische locomotiefjes (diminutive plural)

Dat daar is een elektrische locomotief.


spoorweg

samenstelling van spoor zn en weg zn , leenvertaling van Engels railroad

spoorwegen (plural)
spoorweggetje (diminutive singular)
spoorwegje (diminutive singular)
spoorweggetjes (diminutive plural)
spoorwegjes (diminutive plural)

pad dat middels de aanleg van rails en bielzen geschikt gemaakt is voor treinvervoer

Het Grand Hotel was al in 1893 klaar, het sanatorium tien jaar later, aan de zuidkant van de spoorweg werden grote villa's gebouwd, de huizen van de arbeiders kwamen aan de noordkant.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


biels

biel zn met de uitgang -s, van Frans bille, in de betekenis van ‘dwarsligger’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1914; omdat het vaak gebruikte "biels" niet als meervoud werd herkend, is het gestapelde meervoud "bielzen" in zwang gekomen

houten dwarsligger gebruikt bij aanleg van spoorwegen


biel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘dwarsligger’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1914

biels (plural)
bieltje (diminutive singular)
bieltjes (diminutive plural)

biels, houten dwarsligger gebruikt bij aanleg van spoorbanen


station

Leenwoord uit het Frans, zie aldaar voor de verdere etymologie. Eerder was in het Nederlands vooral statie gebruikelijk (analoog aan andere leenwoorden uit het Frans eindigend op -ion). In de betekenis van ‘plaats waar treinen stoppen’ in het Nederlands voor het eerst aangetroffen in het jaar 1839

Een gepasseerd station

Iets dat inmiddels is achterhaald, of dat niet meer ongedaan valt te maken

radiostation

een zender die radio- of televisieprogramma's uitzendt

stations (plural)
stationnetje (diminutive singular)
stationnetjes (diminutive plural)

plaats waar voertuigen (met name treinen) kunnen stoppen voor het in- en uitstappen van reizigers en het in- en uitladen van goederen

Kunt u mij zeggen waar het station is?


koppen

köpfen

een bal een stotende beweging met het hoofd geven

kopte (past)
gekopt (past participle)
te koppen (active infinitive imperfect present)
zullen koppen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen koppen (active infinitive imperfect future)
hebben gekopt (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gekopt (active infinitive perfect present)
gekopt zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gekopt te zullen hebben (active infinitive perfect future)
koppend (imperfect participle)
gekopt (past participle)
koppe (subjunctive)
kop (indicative imperfect present singular first-person)
kopt (indicative imperfect present singular second-person)
kopt (indicative imperfect present singular second-person)
kopt (indicative imperfect present singular second-person)
kopt (indicative imperfect present singular third-person)
kopte (indicative imperfect past singular first-person)
kopte (indicative imperfect past singular second-person)
kopte (indicative imperfect past singular second-person)
kopte (indicative imperfect past singular second-person)
kopte (indicative imperfect past singular third-person)
kopten (indicative imperfect past plural first-person)
kopten (indicative imperfect past plural second-person)
kopten (indicative imperfect past plural third-person)
zal koppen (indicative imperfect future singular first-person)
zult koppen (indicative imperfect future singular second-person)
zal koppen (indicative imperfect future singular second-person)
zult koppen (indicative imperfect future singular second-person)
zal koppen (indicative imperfect future singular second-person)
zult koppen (indicative imperfect future singular second-person)
zal koppen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen koppen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen koppen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen koppen (indicative imperfect future plural third-person)
zou koppen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou koppen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) koppen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt koppen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou koppen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden koppen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden koppen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden koppen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gekopt (perfect present first-person)
hebt gekopt (perfect present second-person)
hebt gekopt (perfect present second-person)
heeft gekopt (perfect present second-person)
hebt gekopt (perfect present second-person)
heeft gekopt (perfect present third-person)
hebben gekopt (perfect present first-person)
hebben gekopt (perfect present second-person)
hebben gekopt (perfect present third-person)
had gekopt (perfect past first-person)
had gekopt (perfect past second-person)
had gekopt (perfect past second-person)
hadt gekopt (perfect past second-person)
had gekopt (perfect past third-person)
hadden gekopt (perfect past first-person)
hadden gekopt (perfect past second-person)
hadden gekopt (perfect past third-person)
zal gekopt hebben (perfect future first-person)
zal gekopt hebben (perfect future second-person)
zult gekopt hebben (perfect future second-person)
zult gekopt hebben (perfect future second-person)
zal gekopt hebben (perfect future second-person)
zult gekopt hebben (perfect future second-person)
zal gekopt hebben (perfect future third-person)
zullen gekopt hebben (perfect future first-person)
zullen gekopt hebben (perfect future second-person)
zullen gekopt hebben (perfect future third-person)
zou gekopt hebben (perfect conditional first-person)
zou gekopt hebben (perfect conditional second-person)
zou gekopt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekopt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekopt hebben (perfect conditional second-person)
zou gekopt hebben (perfect conditional third-person)
zouden gekopt hebben (perfect conditional first-person)
zouden gekopt hebben (perfect conditional second-person)
zouden gekopt hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gekopt (impersonal passive present imperfect)
er is gekopt (impersonal passive present perfect)
er werd gekopt (impersonal passive past imperfect)
er was gekopt (impersonal passive past perfect)
er zal gekopt worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gekopt zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gekopt worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gekopt zijn (impersonal passive conditional perfect)


sporen

spoorde (past)
gespoord (past participle)
te sporen (active infinitive imperfect present)
zullen sporen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen sporen (active infinitive imperfect future)
hebben gespoord (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gespoord (active infinitive perfect present)
gespoord zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gespoord te zullen hebben (active infinitive perfect future)
sporend (imperfect participle)
gespoord (past participle)
spore (subjunctive)
spoor (indicative imperfect present singular first-person)
spoort (indicative imperfect present singular second-person)
spoort (indicative imperfect present singular second-person)
spoort (indicative imperfect present singular second-person)
spoort (indicative imperfect present singular third-person)
spoorde (indicative imperfect past singular first-person)
spoorde (indicative imperfect past singular second-person)
spoorde (indicative imperfect past singular second-person)
spoorde (indicative imperfect past singular second-person)
spoorde (indicative imperfect past singular third-person)
spoorden (indicative imperfect past plural first-person)
spoorden (indicative imperfect past plural second-person)
spoorden (indicative imperfect past plural third-person)
zal sporen (indicative imperfect future singular first-person)
zult sporen (indicative imperfect future singular second-person)
zal sporen (indicative imperfect future singular second-person)
zult sporen (indicative imperfect future singular second-person)
zal sporen (indicative imperfect future singular second-person)
zult sporen (indicative imperfect future singular second-person)
zal sporen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen sporen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen sporen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen sporen (indicative imperfect future plural third-person)
zou sporen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou sporen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) sporen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt sporen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou sporen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden sporen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden sporen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden sporen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gespoord (perfect present first-person)
hebt gespoord (perfect present second-person)
hebt gespoord (perfect present second-person)
heeft gespoord (perfect present second-person)
hebt gespoord (perfect present second-person)
heeft gespoord (perfect present third-person)
hebben gespoord (perfect present first-person)
hebben gespoord (perfect present second-person)
hebben gespoord (perfect present third-person)
had gespoord (perfect past first-person)
had gespoord (perfect past second-person)
had gespoord (perfect past second-person)
hadt gespoord (perfect past second-person)
had gespoord (perfect past third-person)
hadden gespoord (perfect past first-person)
hadden gespoord (perfect past second-person)
hadden gespoord (perfect past third-person)
zal gespoord hebben (perfect future first-person)
zal gespoord hebben (perfect future second-person)
zult gespoord hebben (perfect future second-person)
zult gespoord hebben (perfect future second-person)
zal gespoord hebben (perfect future second-person)
zult gespoord hebben (perfect future second-person)
zal gespoord hebben (perfect future third-person)
zullen gespoord hebben (perfect future first-person)
zullen gespoord hebben (perfect future second-person)
zullen gespoord hebben (perfect future third-person)
zou gespoord hebben (perfect conditional first-person)
zou gespoord hebben (perfect conditional second-person)
zou gespoord hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gespoord hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gespoord hebben (perfect conditional second-person)
zou gespoord hebben (perfect conditional third-person)
zouden gespoord hebben (perfect conditional first-person)
zouden gespoord hebben (perfect conditional second-person)
zouden gespoord hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gespoord (impersonal passive present imperfect)
er is gespoord (impersonal passive present perfect)
er werd gespoord (impersonal passive past imperfect)
er was gespoord (impersonal passive past perfect)
er zal gespoord worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gespoord zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gespoord worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gespoord zijn (impersonal passive conditional perfect)
gespoord worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gespoord te worden (passive infinitive imperfect present)
gespoord zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gespoord te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gespoord zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gespoord te zijn (passive infinitive perfect present)
gespoord zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gespoord te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word gespoord (singular imperfect present first-person)
wordt gespoord (singular imperfect present second-person)
wordt gespoord (singular imperfect present second-person)
wordt gespoord (singular imperfect present second-person)
wordt gespoord (singular imperfect present plural third-person)
worden gespoord (singular imperfect present plural first-person)
worden gespoord (singular imperfect present plural second-person)
worden gespoord (singular imperfect present third-person)
werd gespoord (singular imperfect past first-person)
werd gespoord (singular imperfect past second-person)
werd gespoord (singular imperfect past second-person)
werdt gespoord (singular imperfect past second-person)
werd gespoord (singular imperfect past plural third-person)
werden gespoord (singular imperfect past plural first-person)
werden gespoord (singular imperfect past plural second-person)
werden gespoord (singular imperfect past third-person)
zal gespoord worden (singular imperfect future first-person)
zult gespoord worden (singular imperfect future second-person)
zult gespoord worden (singular imperfect future second-person)
zult gespoord worden (singular imperfect future second-person)
zal gespoord worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gespoord worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gespoord worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gespoord worden (singular imperfect future third-person)
zou gespoord worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gespoord worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gespoord worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gespoord worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gespoord worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gespoord worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gespoord worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gespoord worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gespoord worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gespoord (perfect present first-person)
bent gespoord (perfect present second-person)
bent gespoord (perfect present second-person)
is gespoord (perfect present second-person)
zijt gespoord (perfect present second-person)
is gespoord (perfect present third-person)
zijn gespoord (perfect present first-person)
zijn gespoord (perfect present second-person)
zijn gespoord (perfect present third-person)
was gespoord (perfect past first-person)
was gespoord (perfect past second-person)
was gespoord (perfect past second-person)
waart gespoord (perfect past second-person)
was gespoord (perfect past third-person)
waren gespoord (perfect past first-person)
waren gespoord (perfect past second-person)
waren gespoord (perfect past third-person)
zal gespoord zijn (perfect future first-person)
zult gespoord zijn (perfect future second-person)
zult gespoord zijn (perfect future second-person)
zult gespoord zijn (perfect future second-person)
zal gespoord zijn (perfect future third-person)
zullen gespoord zijn (perfect future first-person)
zullen gespoord zijn (perfect future second-person)
zullen gespoord zijn (perfect future third-person)
zou gespoord zijn (perfect conditional first-person)
zou gespoord zijn (perfect conditional second-person)
zou gespoord zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gespoord zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gespoord zijn (perfect conditional second-person)
zou gespoord zijn (perfect conditional third-person)
zouden gespoord zijn (perfect conditional first-person)
zouden gespoord zijn (perfect conditional second-person)
zouden gespoord zijn (perfect conditional third-person)

De forensen sporen omdat er op de weg teveel files staan.


wagon

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘spoorwagen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1835

Waggon

een voertuig dat deel uitmaakt van een trein

wagons (plural)
wagonnetje (diminutive singular)
wagonnetjes (diminutive plural)

een spoorvoertuig voor het vervoer van goederen

De goederen werden in de wagons geladen.


rail

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘spoorstaaf’ voor het eerst aangetroffen in 1839

Schiene

een metalen staaf waar het wiel van een railvoertuig op rijdt

Bahn

een baan waar een railvoertuig over rijdt

Gardinenstange

een metalen richel waarover een gordijn dat aan wieltjes hangt, kan rollen

rails (plural)
railtje (diminutive singular)
railtjes (diminutive plural)

Het vervoer vond plaats per rail.


loc

locs (plural)
locje (diminutive singular)
locjes (diminutive plural)

De trein werd voortgetrokken door een loc.


restauratiewagen

een wagen die onderdeel van een trein is en die is ingericht voor het bedienen van de passagiers met voedsel en drank gedurende lange ritten

Wij hebben in de restauratiewagen gedineerd.


conducteur

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘kaartjesknipper’ voor het eerst aangetroffen in 1866

Naamwoord van handeling van het Franse conducer of conduire (met het voorvoegsel con-) met het achtervoegsel -eur

afgeleid van het Franse 'conducteur' of daarvoor van het Latijnse 'ducere' (leiden) met het voorvoegsel con-

Opgelet: in het Frans heeft conducteur een andere betekenis, namelijk bestuurder (bijvoorbeeld van een trein of een bus)

Schaffner

een medewerker van de spoorwegen die reizigers op vervoersbewijzen controleert en de orde in de trein of tram dient te bewaren

conducteurs (plural)
conducteurtje (diminutive singular)
conducteurtjes (diminutive plural)

een medewerker van het openbaar vervoer die reizigers op vervoersbewijzen controleert, de orde dient te bewaren, maar vooral ook servicemedewerker is.

De conducteur is nu al drie keer langs geweest.


compartiment

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘treincoupé’ voor het eerst aangetroffen in 1901

afgeleid van het Franse 'compartiment' of het Latijnse partir (verdelen) met het voorvoegsel com-

compartimenten (plural)
compartimentje (diminutive singular)
compartimentjes (diminutive plural)

Hij bevindt zich in het derde compartiment.


overstand

samenstelling van over en stand
Naamwoord van handeling van overstaan

overstanden (plural)
overstandje (diminutive singular)
overstandjes (diminutive plural)

de gemiddelde tijd verloren tijdens het rangeren door inactiviteit

Tijdens overstand is sprake van draaiende dieselmotor (stationair).


intercity

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘sneltrein tussen grote steden’ voor het eerst aangetroffen in 1970

afgeleid van city met het voorvoegsel inter-

Intercity

een trein die tussen grote steden rijdt zonder op tussengelegen stations te stoppen


expres

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘met opzet’ voor het eerst aangetroffen in 1824

Hij ging met de expres op vakantie.


knooppunt

Verkehrsknotenpunkt

een kruispunt van twee of meer grote wegen

Knoten

het punt waar twee rechte stukken van een open of gesloten veelhoek bij elkaar komen

Eisenbahnknotenpunkt

een plaats waar spoorwegen uit verschillende richtingen bijeenkomen, vaak voorzien van een station en/of een rangeerterrein

knooppunten (plural)
knooppuntje (diminutive singular)
knooppuntjes (diminutive plural)

Vaak zijn er aparte knooppunten voor personenvervoer en voor goederenvervoer.


sluitfluit

sluitfluiten (plural)
sluitfluitje (diminutive singular)
sluitfluitjes (diminutive plural)

het signaal dat in sommige treinen bij alle deuren klinkt voordat deze automatisch door de conducteur worden gesloten

Terwijl de sluitfluit ging, sprong hij de trein in, nog net voordat de deuren sloten.


baak

In de betekenis van ‘vast merk dat vaarwater aangeeft’ voor het eerst aangetroffen in 1484

baken (plural)
baakje (diminutive singular)
baakjes (diminutive plural)

een markeringsbord langs waterwegen of spoorwegen


perron

Leenwoord uit het Duits Perron (uit Frans perron), in de betekenis van ‘platform in station’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1871

perron

een hoge, lange zijstoep of verhoogde vrije stoep aan een station om in en uit te stappen

perrons (plural)
perronnetje (diminutive singular)
perronnetjes (diminutive plural)

In Nederlandse stations hebben ze sinds januari 2004 rookpalen op de perrons.

De perrons zijn verlaten, in de hal zitten de reizigers op gepaste afstand van elkaar op de wachtbanken, die anders vol zijn. Deze hele week is het al rustiger dan normaal, maar deze vrijdag is het echt opvallend stil, zegt een NS-medewerker. Toch nemen ook nog aanzienlijk wat mensen wél de trein.

Weblink bron
Charlotte Huisman
 “Wie neemt er nog de trein op een stil Utrecht Centraal?” (13 maart 2020), de Volkskrant


treinwachter

treinwachters (plural)
treinwachtertje (diminutive singular)
treinwachtertjes (diminutive plural)

een medewerker van de spoorwegen die reizigers op vervoersbewijzen controleert en de orde in de trein dient te bewaren


treinbegeleider

treinbegeleiders (plural)
treinbegeleidertje (diminutive singular)
treinbegeleidertjes (diminutive plural)

een medewerker van de spoorwegen die reizigers op vervoersbewijzen controleert, informatie geeft en de orde in de trein dient te bewaren


treinconducteur

treinconducteurs (plural)
treinconducteurtje (diminutive singular)
treinconducteurtjes (diminutive plural)

Deze gepensioneerde treinconducteur had zich al sinds 2004 niet geschoren of geknipt en had een indrukwekkend lange witte baard.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


baanvak

baanvakken (plural)
baanvakje (diminutive singular)
baanvakjes (diminutive plural)

een stuk spoor tussen twee punten, traject

Dit baanvak is gesloten voor reparatiewerkzaamheden.


legger

van Middelnederlands; op te vatten als afleiding van zowel leggen ww als liggen ww met het achtervoegsel -er

dwarsligger, balk waarop de spoorstaven rusten

Een der hoogste spoorwegambtenaren heeft me verteld, dat het niet overdreven is van deze lijn, voorzoover ze door het oerbosch loopt, te zeggen, dat iedere legger het leven van een Chineeschen koeli vertegenwoordigt. De koorts heeft ook Europeesche ingenieurs gedood.


zandtrein

zandtreinen (plural)
zandtreintje (diminutive singular)
zandtreintjes (diminutive plural)

Een loc uit de oude serie is zojuist uit Frimmersdorf vertrokken met een volle zandtrein naar Rath.


hogesnelheidslijn

samenstelling van hoge snelheid en lijn met het invoegsel -s-

Hochgeschwindigkeitsstrecke

een spoorweg geschikt voor hogesnelheidstreinen met snelheden van meer dan 200 km/h

hogesnelheidslijnen (plural)
hogesnelheidslijntje (diminutive singular)
hogesnelheidslijntjes (diminutive plural)


spoorwegovergang

Eisenbahnübergang

spoorwegovergangen (plural)
spoorwegovergangetje (diminutive singular)
spoorwegovergangetjes (diminutive plural)

een gelijkvloerse kruising tussen een verkeersweg en een spoorweg.


spoorbaan

spoorbanen (plural)
spoorbaantje (diminutive singular)
spoorbaantjes (diminutive plural)

lange strook land gereedgemaakt voor treinverkeer middels spoorstaven

Langs een spoorbaan komen vaak planten voor die er eigenlijk niet thuishoren.


aki

[2] letterwoord van automatische knipperlichtinstallatie

beveiliging voor overwegen met rode lichten die als waarschuwing gaan knipperen als een trein nadert
Deze simpele beveiliging zonder slagbomen werd van 1936 tot 2007 gebruikt op spoorwegovergangen met weinig verkeer.


motorrijtuig

In de betekenis van ‘officiële benaming voor auto's en motorfietsen’ voor het eerst aangetroffen in 1905

spoorvoertuig voor het vervoer van reizigers of post dat zichzelf, zonder aan andere voertuigen vastgekoppeld te zijn, kan voortbewogen


coupé

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘treincompartiment’ voor het eerst aangetroffen in 1847

coupés (plural)
coupeetje (diminutive singular)
coupeetjes (diminutive plural)

een gedeelte van een treinrijtuig begrensd door een deur

Het verhaal "De meisjes van de suikerwerkfabriek" geschreven door Tessa de Loo speelt zich af in de laatste coupé van een forensentrein.


stiltecoupé

stiltecoupés (plural)
stiltecoupeetje (diminutive singular)
stiltecoupeetjes (diminutive plural)

De conducteur neemt het woord: „Dames en heren, welkom in de trein richting Venlo. Wilt u er rekening mee houden dat het in de stiltecoupés ook echt stil moet zijn. ”

In de stiltecoupé is het verboden luid te gaan bellen.


praatcoupé

praatcoupés (plural)
praatcoupeetje (diminutive singular)
praatcoupeetjes (diminutive plural)

een treincoupé waar wordt verwacht dat men in contact treedt met medereizigers.

Met de praatcoupé wil men stimuleren dat treinreizigers meer met elkaar gaan praten.


treincoupé

treincoupés (plural)
treincoupeetje (diminutive singular)
treincoupeetjes (diminutive plural)

Er waren duidelijke redenen voor dat hij deze korte discussie in een treincoupé tussen Katrineholm en Skôvde nooit vergeten was. Het was de eerste keer dat hij voor zichzelf moest erkennen dat hij kansloos verslagen was in een discussie. Of meer nog — ze had hem ervan overtuigd dat hij ronduit fout zat.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “De tweede doodzonde” (2020), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645149


treinrijtuig

treinrijtuigen (plural)
treinrijtuigje (diminutive singular)
treinrijtuigjes (diminutive plural)


spoorwegrijtuig

spoorwegrijtuigen (plural)
spoorwegrijtuigje (diminutive singular)
spoorwegrijtuigjes (diminutive plural)

een niet-aangedreven railvoertuig, bestemd voor het vervoer van reizigers en/of post.

Het spoorwegrijtuig werd voortgetrokken door een locomotief.


railvoertuig

railvoertuigen (plural)
railvoertuigje (diminutive singular)
railvoertuigjes (diminutive plural)

een voertuig dat op rails gebruikt wordt voor het vervoer.


hovercraft

Leenwoord uit het Engels, zie aldaar. In de betekenis van ‘amfibisch vaartuig’ voor het eerst aangetroffen in 1967

hovercrafts (plural)
hovercraftje (diminutive singular)
hovercraftjes (diminutive plural)

luchtkussenvoertuig dat zowel op of boven de rails kan rijden, of zowel op als boven wegen


normaalspoor

normaalsporen (plural)
normaalspoortje (diminutive singular)
normaalspoortjes (diminutive plural)

spoor met genormeerde breedte, te weten 4 Engelse voet en 8½ inch of 1435 millimeter gemeten tussen de railkoppen


spoorviaduct

spoorviaducten (plural)
spoorviaductje (diminutive singular)
spoorviaductjes (diminutive plural)

een verkeersbrug met daarop een spoorlijn die over iets heen voert.


dubbeldeksrijtuig

samenstelling van dubbeldek en rijtuig met het invoegsel -s-

een treinrijtuig met boven elkaar liggende reizigerscompartimenten


postrijtuig

spoorrijtuig voor het vervoer van poststukken


kabelspoorweg

kabelspoorwegen (plural)
kabelspoorwegje (diminutive singular)
kabelspoorwegjes (diminutive plural)

bergspoorweg waarbij de wagens met een kabel naar boven getrokken worden


tandradspoorweg

tandradspoorwegen (plural)
tandradspoorwegje (diminutive singular)
tandradspoorwegjes (diminutive plural)


spoorwegstation

spoorwegstations (plural)
spoorwegstationnetje (diminutive singular)
spoorwegstationnetjes (diminutive plural)

een plaats waar treinen stoppen en de reizigers kunnen in-, uit- en overstappen en/of goederen kunnen worden verladen


buffer

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘stootkussen’ voor het eerst aangetroffen in 1875

buffers (plural)
buffertje (diminutive singular)
buffertjes (diminutive plural)

elk van de paarsgewijs aan de kopeinden van locomotieven en wagons aangebrachte stootbalken


telerail

afgeleid van rail met het voorvoegsel tele-

communicatiesysteem op treinen tussen machinist en verkeersleiding (van 1989 tot 2007)

De informatiestroom moet compact en op een computeruitdraai bij de machinisten komen. (…) Het doorgeven van veiligheidsberichten moet zoveel mogelijk schriftelijk gebeuren en niet via het communicatiesysteem telerail.

Bas Mesters
 Machinisten eisen van NS beter systeem informatie-overdracht in: De Volkskrant , jrg. 72 nr. 20949 (22 juni 1993), NV De Volkskrant, 's-Hertogenbosch, p. 7 kol. 5


rangeren

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘treinen of spoorwagons in volgorde plaatsen’ voor het eerst aangetroffen in 1876

afgeleid van het Franse ranger met het achtervoegsel -eren

rangeerde (past)
gerangeerd (past participle)
te rangeren (active infinitive imperfect present)
zullen rangeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen rangeren (active infinitive imperfect future)
hebben gerangeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gerangeerd (active infinitive perfect present)
gerangeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gerangeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
rangerend (imperfect participle)
gerangeerd (past participle)
rangere (subjunctive)
rangeer (indicative imperfect present singular first-person)
rangeert (indicative imperfect present singular second-person)
rangeert (indicative imperfect present singular second-person)
rangeert (indicative imperfect present singular second-person)
rangeert (indicative imperfect present singular third-person)
rangeerde (indicative imperfect past singular first-person)
rangeerde (indicative imperfect past singular second-person)
rangeerde (indicative imperfect past singular second-person)
rangeerde (indicative imperfect past singular second-person)
rangeerde (indicative imperfect past singular third-person)
rangeerden (indicative imperfect past plural first-person)
rangeerden (indicative imperfect past plural second-person)
rangeerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal rangeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult rangeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal rangeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult rangeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal rangeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult rangeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal rangeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen rangeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen rangeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen rangeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou rangeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou rangeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) rangeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt rangeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou rangeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden rangeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden rangeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden rangeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gerangeerd (perfect present first-person)
hebt gerangeerd (perfect present second-person)
hebt gerangeerd (perfect present second-person)
heeft gerangeerd (perfect present second-person)
hebt gerangeerd (perfect present second-person)
heeft gerangeerd (perfect present third-person)
hebben gerangeerd (perfect present first-person)
hebben gerangeerd (perfect present second-person)
hebben gerangeerd (perfect present third-person)
had gerangeerd (perfect past first-person)
had gerangeerd (perfect past second-person)
had gerangeerd (perfect past second-person)
hadt gerangeerd (perfect past second-person)
had gerangeerd (perfect past third-person)
hadden gerangeerd (perfect past first-person)
hadden gerangeerd (perfect past second-person)
hadden gerangeerd (perfect past third-person)
zal gerangeerd hebben (perfect future first-person)
zal gerangeerd hebben (perfect future second-person)
zult gerangeerd hebben (perfect future second-person)
zult gerangeerd hebben (perfect future second-person)
zal gerangeerd hebben (perfect future second-person)
zult gerangeerd hebben (perfect future second-person)
zal gerangeerd hebben (perfect future third-person)
zullen gerangeerd hebben (perfect future first-person)
zullen gerangeerd hebben (perfect future second-person)
zullen gerangeerd hebben (perfect future third-person)
zou gerangeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gerangeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gerangeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gerangeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gerangeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gerangeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gerangeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gerangeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gerangeerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gerangeerd (impersonal passive present imperfect)
er is gerangeerd (impersonal passive present perfect)
er werd gerangeerd (impersonal passive past imperfect)
er was gerangeerd (impersonal passive past perfect)
er zal gerangeerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gerangeerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gerangeerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gerangeerd zijn (impersonal passive conditional perfect)


rangeerder

Naamwoord van handeling van rangeren met het achtervoegsel -der

spoorwegbeambte die werkzaam is bij het rangeren


spoordijk

spoordijken (plural)
spoordijkje (diminutive singular)
spoordijkjes (diminutive plural)

een dijk waar een spoorbaan overheen gaat


locomotor

locomotoren (plural)
locomotors (plural)
locomotortje (diminutive singular)
locomotortjes (diminutive plural)

tweeassig voertuig op spoorwielen, dat wordt aangedreven door een benzine- of dieselmotor


draaischijf

draaischijven (plural)
draaischijfje (diminutive singular)
draaischijfjes (diminutive plural)

van rails voorziene schijf waarop locomotieven, wagons enz. gekeerd kunnen worden


tractie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het voorttrekken’ voor het eerst aangetroffen in 1886

van het Franse 'traction' en daarvoor van het Latijnse 'trahere' (trekken).


constructiewerkplaats

samenstelling van constructie en werkplaats

werkplaats van de spoorwegmaatschappijen voor de reparatie van het rollend materieel


materieel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘stoffelijk’ voor het eerst aangetroffen in 1824

afgeleid van materie met het achtervoegsel -eel

afgeleid van het Franse matériel (stoffelijk, van een materiaal)

benodigdheden, met name rollend ... zoals locomotieven, rijtuigen etc.


hoofdconducteur

iemand die tot taak heeft de trein veilig en op tijd te laten vertrekken, reizigers te informeren en vervoerbewijzen te controleren


omnibus

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘openbaar vervoermiddel’ voor het eerst aangetroffen in 1832


dwarsligger

[1] afgeleid van dwarsliggen met het achtervoegsel -er

[2] van de merknaam "Dwarsligger", in 2009 geïntroduceerd door uitgeverij Jongbloed , gespecialiseerd in dundruk

[3], [4]: samenstelling van dwars bn en ligger zn

empêcheur de tourner en rond

iemand die niet bereid is tot medewerking, die zich overal tegen verzet

flipback book

boekje met dunne velletjes, waarvan de regels evenwijdig met de rug zijn gedrukt

Marcel kon na een uur reeds losgetrokken worden, maar de pogingen om oom Ruud los te trekken moesten ze laten varen, want de man schreeuwde van de pijn. Na twee en een half uur was hij geheel vrij. Toen bleek dat zijn schoenpunt vastgezeten had onder een dwarsligger van de rails.

Waarachtig, de bielsenbreker! In Drontheim, in het weekjournaal heb ik hem gezien; hij was in het Oosten ‘ingezet’. Het idee is heel simpel: aan de laatste wagon hangt de ettelijke tonnen zware ‘doelmatig gevormde’ stalen haak, die de dwarsliggers van achteren grijpt, de lokomotief begint te rijden en hij breekt de ene biels na de andere in tweeën. Gaat heel eenvoudig en net zo vlug als de trein maar rijdt.


treinbeïnvloeding

een systeem dat een machinist kan waarschuwen of automatisch ingrijpt met een remming bij overschrijding van de maximaal toegelaten snelheid of het onterecht passeren van een stopsein


zijspoor

zijsporen (plural)
zijspoortje (diminutive singular)
zijspoortjes (diminutive plural)

Op het zijspoor stond een trein te wachten.


spoorvoertuig

spoorvoertuigen (plural)
spoorvoertuigje (diminutive singular)
spoorvoertuigjes (diminutive plural)

een voertuig bestemd om over spoor- of tramrails te worden voortbewogen: trein, tram, metro


treinbouwer

treinbouwers (plural)
treinbouwertje (diminutive singular)
treinbouwertjes (diminutive plural)


treinas

treinassen (plural)
treinasje (diminutive singular)
treinasjes (diminutive plural)

de as waarop de wielen van een trein gemonteerd zijn

De treinas vertoonde roestsporen.


rangeerterrein

rangeerterreinen (plural)
rangeerterreintje (diminutive singular)
rangeerterreintjes (diminutive plural)

een terrein waar goederentreinen worden gesplitst en samengesteld


rangeeremplacement

samenstelling van rangeer ww en emplacement

rangeeremplacementen (plural)
rangeeremplacementje (diminutive singular)
rangeeremplacementjes (diminutive plural)


vormingsstation

samenstelling van vorming en station met het invoegsel -s-

vormingsstations (plural)
vormingsstationnetje (diminutive singular)
vormingsstationnetjes (diminutive plural)


rangeerstation

rangeerstations (plural)
rangeerstationnetje (diminutive singular)
rangeerstationnetjes (diminutive plural)


eersteklascoupé

eersteklascoupés (plural)
eersteklascoupeetje (diminutive singular)
eersteklascoupeetjes (diminutive plural)

een coupé van een trein met meestal ruimere stoelen en meer beenruimte dan de tweede klasse en men een hoger bedrag voor betaald heeft

In de eersteklascoupé was er brand uitgebroken.


derdeklascoupé

derdeklascoupés (plural)
derdeklascoupeetje (diminutive singular)
derdeklascoupeetjes (diminutive plural)

een coupé van een trein met minder comfortabele banken dan de tweede klasse en men een lager bedrag voor betaald heeft

In de derdeklascoupé was er brand uitgebroken.


tweedeklascoupé

tweedeklascoupés (plural)
tweedeklascoupeetje (diminutive singular)
tweedeklascoupeetjes (diminutive plural)

een coupé van een trein met minder ruime stoelen/banken dan de tweede klasse en men een lager bedrag voor betaald heeft

In de tweedeklascoupé was er brand uitgebroken.


spoormedewerker

spoormedewerkers (plural)
spoormedewerkertje (diminutive singular)
spoormedewerkertjes (diminutive plural)

iemand die bij een organisatie werkt die zich bezig houdt met het onderhoud van de spoorwegen over het vervoer over het spoor


hogesnelheidsverbinding

Samenstelling van hoge, snelheid en verbinding met het invoegsel -s-

hogesnelheidsverbindingen (plural)
hogesnelheidsverbindinkje (diminutive singular)
hogesnelheidsverbindinkjes (diminutive plural)

een verbinding door middel van een hogesnelheidstrein

Via de hogesnelheidsverbinding kwam de trein stipt op tijd aan.


boemeltrein

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘stoptrein’ voor het eerst aangetroffen in 1876

boemeltreinen (plural)
boemeltreintje (diminutive singular)
boemeltreintjes (diminutive plural)


breedspoor

breedsporen (plural)
breedspoortje (diminutive singular)
breedspoortjes (diminutive plural)

spoor- of tramwegen met een spoorwijdte groter dan 1435 millimeter (normaalspoor)


dubbelspoor

dubbelsporen (plural)
dubbelspoortje (diminutive singular)
dubbelspoortjes (diminutive plural)

spoorbaan met een dubbel stel rails waardoor het verkeer in de ene en de andere richting gescheiden en veilig kan verlopen


enkelspoor

enkelsporen (plural)
enkelspoortje (diminutive singular)
enkelspoortjes (diminutive plural)


hoofdspoor

hoofdsporen (plural)
hoofdspoortje (diminutive singular)
hoofdspoortjes (diminutive plural)


kabelspoor

kabelsporen (plural)
kabelspoortje (diminutive singular)
kabelspoortjes (diminutive plural)

een spoorweg waarover een kabeltrein rijdt, een trein die over een steile baan door een kabel wordt voortgetrokken


tandradspoor

tandradsporen (plural)
tandradspoortje (diminutive singular)
tandradspoortjes (diminutive plural)

een spoorweg met een extra rail in het midden met de vorm van een tandheugel waarin het tandwiel van een tandradtrein kan aangrijpen


luchtspoor

luchtsporen (plural)
luchtspoortje (diminutive singular)
luchtspoortjes (diminutive plural)

spoorweg op een verhoging ver boven de grond


meterspoor

metersporen (plural)
meterspoortje (diminutive singular)
meterspoortjes (diminutive plural)

spoor- of tramweg met een spoorwijdte van 1000 millimeter


smalspoor

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘smalle spoorbaan’ voor het eerst aangetroffen in 1912

smalsporen (plural)
smalspoortje (diminutive singular)
smalspoortjes (diminutive plural)

spoorbaan met geringere spoorbreedte dan normaalspoor


treinspoor

treinsporen (plural)
treinspoortje (diminutive singular)
treinspoortjes (diminutive plural)


enkelsporig

afgeleid van enkelspoor met het achtervoegsel -ig

enkelsporige (inflected positive)
enkelsporigs (partitive positive)


spoorbeheerder

een onderneming die verantwoordelijk is voor het beheer van het railnetwerk


spoorboekje

guía ferroviaria

overzicht met de dienstregeling van de treinen


spoorbreedte

spoorbreedten (plural)
spoorbreedtes (plural)

afstand tussen de beide binnenkanten van de koppen van de rails van een spoorweg


spoorstaaf

spoorstaven (plural)
spoorstaafje (diminutive singular)
spoorstaafjes (diminutive plural)

een stalen staaf met een gladde bovenkant, waarover een railvoertuig met stalen wielbanden kan rijden


spoorstaking

spoorstakingen (plural)
spoorstakinkje (diminutive singular)
spoorstakinkjes (diminutive plural)

staking van spoorwegpersoneel bij het bedrijf van de spoorwegen


spoortunnel

spoortunnels (plural)
spoortunneltje (diminutive singular)
spoortunneltjes (diminutive plural)


spoorwachter

spoorwachters (plural)
spoorwachtertje (diminutive singular)
spoorwachtertjes (diminutive plural)

iemand die bij een spoorwegovergang ervoor zorgde dat de spoorbomen op tijd open- en dichtgingen


treinbestuurder

treinbestuurders (plural)
treinbestuurdertje (diminutive singular)
treinbestuurdertjes (diminutive plural)


puntstuk

puntstukken (plural)
puntstukje (diminutive singular)
puntstukjes (diminutive plural)

het punt waar twee spoorstaven elkaar kruisen

kortsluiting op puntstuk van het wissel van mijn hobbyspoor


autotrein

autotreinen (plural)
autotreintje (diminutive singular)
autotreintjes (diminutive plural)

personentrein waarop men ook zijn auto of motor mee kan nemen, terwijl ze zelf verblijven in een ander deel van de trein


bloktrein

bloktreinen (plural)
bloktreintje (diminutive singular)
bloktreintjes (diminutive plural)

een goederentrein die specifiek voor een bepaalde afnemer wordt ingezet


containertrein

containertreinen (plural)
containertreintje (diminutive singular)
containertreintjes (diminutive plural)

goederentrein waarop containers worden vervoerd


dieseltrein

dieseltreinen (plural)
dieseltreintje (diminutive singular)
dieseltreintjes (diminutive plural)

trein met een dieselmotor of (meestal) een dieselelektrische installatie (generator en aandrijving met elektromotor)

De dieseltrein kwam langzaam op gang.


dubbeldekstrein

Samenstelling van dubbel, dek en trein met het invoegsel -s-

dubbeldekstreinen (plural)
dubbeldekstreintje (diminutive singular)
dubbeldekstreintjes (diminutive plural)

trein met twee boven elkaar liggende dekken waarin de reizigerscompartimenten aanwezig zijn


eurocitytrein

eurocitytreinen (plural)
eurocitytreintje (diminutive singular)
eurocitytreintjes (diminutive plural)

sneltrein tussen een aantal grote Europese steden


exprestrein

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘zeer snelle trein’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1864

exprestreinen (plural)
exprestreintje (diminutive singular)
exprestreintjes (diminutive plural)

sneltrein (voor de wat langere trajecten)


flitstrein

In de betekenis van ‘hogesnelheidstrein’ voor het eerst aangetroffen in 1990

flitstreinen (plural)
flitstreintje (diminutive singular)
flitstreintjes (diminutive plural)


forensentrein

samenstelling van forens en trein met het invoegsel -en-

forensentreinen (plural)
forensentreintje (diminutive singular)
forensentreintjes (diminutive plural)

lokale pendeltrein voor woon- werkverkeer


goederentrein

godstog

trein die uitsluitend is bestemd om goederen te vervoeren

goederentreinen (plural)
goederentreintje (diminutive singular)
goederentreintjes (diminutive plural)

Een goederentrein was ontspoord.

Uren en uren trok ik door het uitgestorven landschap toen ik plotseling een hele tijd moest wachten om een spoorlijn over te steken waar juist een lange goederentrein met een slakkengang langskwam.


kabeltrein

kabeltreinen (plural)
kabeltreintje (diminutive singular)
kabeltreintjes (diminutive plural)

trein die over een spoorweg rijdt en wordt voortgetrokken door een kabel

Op 13 juli 1900 ging de eerste kabeltrein omhoog.


lokaaltrein

lokaaltreinen (plural)
lokaaltreintje (diminutive singular)
lokaaltreintjes (diminutive plural)

treintje dat alleen plaatselijke verbindingen onderhoudt


luchtkussentrein

luchtkussentreinen (plural)
luchtkussentreintje (diminutive singular)
luchtkussentreintjes (diminutive plural)

trein die zich voortbeweegt zonder direct contact met de rails


magneettrein

magneettreinen (plural)
magneettreintje (diminutive singular)
magneettreintjes (diminutive plural)

zeer snelle en geluidsarme personentrein (tot 500 km/uur) die door een magnetisch veld zweeft boven een op pijlers rustende betonnen baan


modeltrein

modeltreinen (plural)
modeltreintje (diminutive singular)
modeltreintjes (diminutive plural)

trein in miniatuurformaat als hobby of speelgoed


nachttrein

nachttreinen (plural)
nachttreintje (diminutive singular)
nachttreintjes (diminutive plural)

personentrein die 's nachts rijdt met soms ligrijtuigen en/of slaaprijtuigen of uitsluitend met zitaccommodatie


passagierstrein

samenstelling van passagier en trein met het invoegsel -s-

passagierstreinen (plural)
passagierstreintje (diminutive singular)
passagierstreintjes (diminutive plural)


reizigerstrein

samenstelling van reiziger en trein met het invoegsel -s-

reizigerstreinen (plural)
reizigerstreintje (diminutive singular)
reizigerstreintjes (diminutive plural)


sneltrein

sneltreinen (plural)
sneltreintje (diminutive singular)
sneltreintjes (diminutive plural)

personentrein die niet bij kleine stations stopt en die daarmee een tussenvorm is van een stoptrein en een intercity


stoomtrein

stoomtreinen (plural)
stoomtreintje (diminutive singular)
stoomtreintjes (diminutive plural)

d.m.v. een stoommachine aangedreven trein

Op 20 september 1839 reed in Nederland de eerste stoomtrein.


treinbotsing

treinbotsingen (plural)
treinbotsinkje (diminutive singular)
treinbotsinkjes (diminutive plural)

In het Belgische Buizingen (gemeente Halle) vielen in februari achttien doden door een treinbotsing.


scheluwte

Afgeleid van scheluw met het achtervoegsel -te

te snelle overgang tussen een rechtstand en een cirkelboog of tussen twee bogen met een verschillende straal


weststation

weststations (plural)
weststationnetje (diminutive singular)
weststationnetjes (diminutive plural)

het station dat in het westen van een stad gelegen is en soms ook een kopstation met sporen enkel in westelijke richting

Het weststation was toe aan een verbouwing na 30 jaar gebruik.


zuidstation

zuidstations (plural)
zuidstationnetje (diminutive singular)
zuidstationnetjes (diminutive plural)

het station dat in het zuiden van een stad gelegen is en soms ook een kopstation met sporen enkel in zuidelijke richting

Het zuidstation was toe aan een verbouwing na 30 jaar gebruik.


ooststation

ooststations (plural)
ooststationnetje (diminutive singular)
ooststationnetjes (diminutive plural)

het station dat in het oosten van een stad gelegen is en soms ook een kopstation met sporen enkel in oostelijke richting

Het ooststation was toe aan een verbouwing na 30 jaar gebruik.


noordstation

noordstations (plural)
noordstationnetje (diminutive singular)
noordstationnetjes (diminutive plural)

het station dat in het noorden van een stad gelegen is en soms ook een kopstation met sporen enkel in noordelijke richting

Het noordstation was toe aan een verbouwing na 30 jaar gebruik.


staatsspoorweg

samenstelling van staat en spoorweg met het invoegsel -s-

een spoorweg die van staatswege aangelegd is en/of geëxploiteerd wordt

Door de voortschrijdende privatisering zijn er nog weinig staatsspoorwegen over


spoorwegknooppunt

spoorwegknooppunten (plural)
spoorwegknooppuntje (diminutive singular)
spoorwegknooppuntjes (diminutive plural)


spoorwegonderneming

samenstelling van spoorweg en onderneming

spoorwegondernemingen (plural)
spoorwegonderneminkje (diminutive singular)
spoorwegonderneminkjes (diminutive plural)

een bedrijf dat reizigers en/of goederen vervoert per spoor


spoorlijn

spoorlijnen (plural)
spoorlijntje (diminutive singular)
spoorlijntjes (diminutive plural)

een weg, bestaande uit één of meer sporen. Een spoor bestaat uit twee evenwijdige stalen staven, spoorstaaf of rail geheten.

In België ligt 3518 km spoorlijn met een spoorwijdte van 1435 mm, waarvan 2934 km geëlektrificeerd is.

Hardangervidda. De Spoorlijn Bergen. Daar was zijn ingenieursleven begonnen toen hij nog niet meer dan een groentje was en nu tegen het einde van dat beroepsleven was het alsof hij weer opnieuw moest beginnen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


spoorboom

spoorbomen (plural)
spoorboompje (diminutive singular)
spoorboompjes (diminutive plural)

slagboom bij een gelijkvloerse bewaakte spoorwegovergang die het verkeer op de weg tegenhoudt

De bromfietser laveerde tussen de spoorbomen heen en werd door de trein aangereden.


stoptrein

stoptreinen (plural)
stoptreintje (diminutive singular)
stoptreintjes (diminutive plural)

De stoptrein heet in Nederland een Sprinter.


spoorbrug

een extra sterke brug waar een spoorweg over een verkeersweg, een andere spoorweg of een waterweg heen gaat

De Hef, de monumentale spoorbrug over de Koningshaven in Rotterdam, is weer compleet.


autoslaaptrein

accompanied car train

een trein waarmee reizigers hun eigen auto of motor kunnen vervoeren...

een trein waarmee reizigers hun eigen auto of motor kunnen vervoeren, terwijl ze zelf de nacht doorbrengen in een ander deel van de trein

Van de 650 fulltime medewerkers moeten 200 tot 250 vanaf 2005 ,,omzien naar een andere baan, zegt de directie vandaag in deze krant. Gedwongen ontslagen worden niet uitgesloten. ,,Er is nog geen definitief besluit, maar dit is wel de onontkoombare richting, zegt de directie. Vanmiddag worden het personeel en de ondernemingsraad ingelicht. NS Internationaal heeft sinds 2002 ,,heel veel last van goedkope luchtvaartmaatschappijen als EasyJet, zegt directeur F. Marckmann, die op 1 mei met pensioen gaat. ,,Wij hebben heel lang gedacht: ze zijn geen concurrent. Eind 2002 zei Marckmann nog dat zijn divisie winst zou behalen, maar het afgelopen jaar werd verlies geleden. De autoslaaptrein naar Frankrijk en Italië verkocht NS in 2002 wegens slechte resultaten.

Het treinservice- en cateringbedrijf Wagon-Lits stopt na 35 jaar met de exploitatie van de autoslaaptreinen. Het verbreken van het contract heeft te maken met de verzelfstandiging van de Nederlandse Spoorwegen.


hsl

een spoorlijn die geschikt is voor treinen met een snelheid van meer dan 200 km/uur

- De intercity die tussen Amsterdam en Brussel moet gaan rijden op de hogesnelheidslijn (hsl) heeft opnieuw vertraging opgelopen. Dat schrijft demissionair staatssecretaris Sharon Dijksma (PvdA, Infrastructuur) vrijdag in een brief aan de Tweede Kamer.

- Spoorbeheerder Prorail wil de hogesnelheidslijn (hsl) in eigen beheer krijgen. Op dit moment is het beheer van de tegenvallende lijn nog in handen van Infraspeed. Om treinen sneller en preciezer over de hsl te laten rijden moet daar verandering in komen, zei topman Pier Eringa vandaag.


hst

acroniem: hogesnelheidstrein die sneller dan 200 km/uur kan rijden

Toen ik de beslissing eenmaal genomen had, kon het niet snel genoeg gaan. In La Gare du Nord stapte ik op de eerstvolgende TGV , die bij aankomst te Brussel een HST was geworden.


personentrein

samenstelling van persoon en trein met het invoegsel -en-

personentreinen (plural)
personentreintje (diminutive singular)
personentreintjes (diminutive plural)


supporterstrein

samenstelling van supporter en trein met het invoegsel -s-

supporterstreinen (plural)
supporterstreintje (diminutive singular)
supporterstreintjes (diminutive plural)

chartertrein voor het vervoer van supporters van en naar een sportwedstrijd


accutrein

accutreinen (plural)
accutreintje (diminutive singular)
accutreintjes (diminutive plural)

een elektrisch treinstel of motorrijtuig, waarvan de elektromotoren gevoed worden door accu's die in de trein aanwezig zijn


boottrein

boottreinen (plural)
boottreintje (diminutive singular)
boottreintjes (diminutive plural)

een trein die aansluiting geeft op een veerbootverbinding


slijptrein

slijptreinen (plural)
slijptreintje (diminutive singular)
slijptreintjes (diminutive plural)

een machine, voortgetrokken door een locomotief, waarmee het profiel van de spoorstaven na slijtage weer in de juiste vorm wordt gebracht


seinpaal

paal met seinen (vooral bij de spoorwegen)

'Men vraagt zich af hoe het mogelijk is dat men, waar er tegenwoordig zóó veel wordt gedaan voor de veiligheid en het comfort van de menschen, er zich niet al langer heeft op toegelegd om het seinstelsel op de spoorwegen te verbeteren', klinkt de kritiek. Het tijdschrift maakt melding van twee nieuwe systemen die treinen automatisch kunnen laten stoppen. Eentje met een spiegeltoestel op de seinpaal en een schijnwerper op de locomotief en eentje met een magneet-electrische inductor.

Door de storing kampten ook andere treinen in Twente met flinke vertraging. De oorzaak was een rood sein op een van de twee sporen. Over het andere spoor konden de Intercity's blijven rijden. Het rode sein werd veroorzaakt door een kapotte voeding van de seinpaal. Deze is vervangen.


spoorwijziging

samenstelling van spoor zn en wijziging zn

verandering van perron of spoor van een trein bij vertrek

spoorwijziging - De trein met bestemming Brussel vertrekt vandaag vanaf spoor 2 in plaats van 1


hondenkop

samenstelling van hond zn en kop zn met het invoegsel -en-
**[2],[3] omdat de vorm aan de kop van een hond doet denken

De hondenkop maakt samen met een andere historische trein, de muizenneus, deze zomer weer ritjes over het spoor tussen Utrecht en Amersfoort.

Weblink bron “De hondenkop en muizenneus rijden weer even” (13 juli 2013) op volkskrant.nl

Op een ander perron stopt een dubbeldekker. En daarachter een gewone hondenkop, wijst mijn vader.

Weblink bron
Michiel Nales
 “Naar Antwerpen” (11 oktober 1996) op nrc.nl


blokhuis

In de betekenis van ‘klein verdedigingswerk’ voor het eerst aangetroffen in 1562

blokhuizen (plural)
blokhuisje (diminutive singular)
blokhuisjes (diminutive plural)


spoornet

verzameling onderling samenhangende spoorwegen

Maar volgens de organisatie is het niet mogelijk iedereen tevreden te stellen. De capaciteit van het spoornet is volgens Rover niet groot genoeg om én het treinverkeer richting Schiphol op te voeren én treinen over Lelylaan te laten rijden.

Die technieken gaat NS op het hele Nederlandse spoornet invoeren. „Doel is om reizigers zoveel mogelijk te spreiden over de trein. Zelfs in de spits is er vaak nog plaats genoeg om te zitten. Op je mobiele telefoon is dat nu zichtbaar”, aldus Joosten.


spoorrail

een stalen staaf waarover de wielen van een spoorvoertuig rijden

Met 45 bielzen, vier keer een stuk van vijftien meter spoorrail, 176 klemmen, veertien ton grint en een seinblok is langs de Nieuwedijk bij Lonneker dertig meter spoor aangelegd. Helemaal origineel. Er zou zelfs een trein op kunnen rijden, al is de beweegruimte op het spoor met de lengte van dertig meter wel zeer beperkt.

De Duitse spoorwegmaatschappij Deutsche Bahn maakte donderdag bekend dat zij bij de rechtbank in Frankfurt een zaak heeft aangespannen tegen onder meer het Duitse staalconcern ThyssenKrupp. Het zegt benadeeld te zijn door prijsafspraken tussen de leveranciers bij de verkoop van spoorrails.

Michel was een onderwijzerszoon uit Wierden. Hij werkte op een notariskantoor en was hulporganist in de gereformeerde kerk. Een foto van een verticaal overeindstaande wagon toont het succes van de eerste sabotageactie waaraan ”Koos” deelnam: door het ombuigen van een spoorrail lieten enkele ondergrondse strijders in mei 1943 bij Wierden een trein ontsporen.


overpad

recht van overpad

aanspraak op de plicht van de eigenaar van een bepaald terrein om een daarover lopende ontsluitingsweg naar een naburig terrein te dulden

gelijkvloerse kruising tussen een pad en een spoorweg

Tussen Geldermalsen en Tiel wordt een overpad over het spoor weggehaald.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Geen treinen tussen Utrecht en Den Bosch” (15 juli 2014) op bnnvara.nl


spoorman

spoorlieden (plural)
spoormannen (plural)
spoorlui (plural)

Maar de rechter was het met de spoorman eens dat dat onterecht was. Punctualiteit is voor een NS-conducteur heel belangrijk, maar het aantal incidenten is volgens de rechter nou ook weer niet zo groot dat daardoor sprake is van ‘ernstig verwijtbaar handelen’.

Vandaag begint een officieel onderzoek naar de spoorman die twee jaar geleden al werd aangepakt voor het volgens de NS ’illegaal’ besturen van een in de sneeuw gestrande trein vol applaudisserende reizigers.

Onderhoud van de rammelende Fyra-treinen was dweilen met de kraan open. Fabrikant AnsaldoBreda had best een helpende hand van echte treinkenners kunnen gebruiken, dan hadden ze misschien geen „trein uit de hel” op de rails gezet, zoals de Belgische spoorman Marc Descheemaecker de Fyra omschreef.


spoorbaas

De eindrekening zal veel hoger liggen, aldus de spoorbaas. Bij de berekening is er namelijk nog geen rekening gehouden met abonnementshouders en de extra bussen die ingezet werden.

Het is niet de eerste keer dat Dijsselbloem slecht op de hoogte blijkt te zijn van NS-perikelen. Hij ging recent nog de mist in met de bonus van voormalig NS-baas Timo Huges, die moest vertrekken wegens diens aandeel in de spoorfraude in Limburg. Dijsselbloem zei dat de gevallen spoorbaas absoluut geen bonus zou krijgen en ontslagen was. Beide bleken niet waar.


krol

hijskraan of graafmachine die door een onderstel met extra wielen ook op spoorrails kan rijden

Twee treinen, een goederentrein van railtransportbedrijf DB Cargo en een dubbeldekker van NS kwamen in botsing met een zogeheten krol, een kraan op wielen die wordt gebruikt bij werkzaamheden aan het spoor.

Weblink bron
Koen Marée
 “Treinongeluk bij Voorschoten: de toedracht, de slachtoffers en de schade” (4 april 2023) op nrc.nl

Vlak voor het perron van Voorschoten botst de trein op een groengele ‘krol’, jargon voor ‘kraan op lorries’, van BAM.

[view-source:https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/hoe-kwam-het-bam-voertuig-op-het-verkeerde-spoor-terecht-iedereen-zit-vol-vragen~b33d3162/ Weblink bron]
Iva Venneman
 “Hoe kwam het BAM-voertuig op het verkeerde spoor terecht? ‘Iedereen zit vol vragen’” (4 april 2023) op nrc.nl


D-trein

In de betekenis van ‘trein die naar het buitenland gaat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1908

vroegere internationale exprestrein waarvoor een toeslag verschuldigd was

De auto kwam op een met knipperlichten beveiligde overgang op de Zuiderdijk in Dordrecht in botsing met de D-trein.


spoorlopen

Aangifte tegen Geert Mak vanwege spoorlopen


nachttreinverbinding

Samenstelling van nachttrein zn en verbinding zn

Nachtzugverbindung

een verbinding door middel van een nachttrein

nachttreinverbindingen (plural)
nachttreinverbindinkje (diminutive singular)
nachttreinverbindinkjes (diminutive plural)

Zweden wil een nachttreinverbinding introduceren met West-Europa. Een nachttrein Malmö – Keulen wordt als het meest kansrijk gezien.


treingebruik

Samenstelling van trein zn en gebruik zn

treingebruiken (plural)
treingebruikje (diminutive singular)
treingebruikjes (diminutive plural)

het benutten van treinen in plaats van vliegtuigen, schepen, auto's of andere vervoermiddelen

In Zweden groeit het treingebruik aanzienlijk. Tegelijkertijd is er sprake van een lichte afname van het vliegtuiggebruik binnen Zweden.


pullman

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘spoorrijtuig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1899


overwegwachter

samenstelling van overweg zn en wachter zn

persoon die de overweg van een spoorweg bewaakt


treinverkeer

Het treinverkeer tussen Amersfoort en Zwolle is na een storing van een halve dag hervat.


zeetrein

zeetreinen (plural)
zeetreintje (diminutive singular)
zeetreintjes (diminutive plural)

een trein die mensen vanuit het binnenland naar zee brengt en weer terug

In de zomer was de zeetrein afgeladen vol.


Eurocity

van de merknaam EuroCity , op te vatten als afleiding van city met het voorvoegsel euro-, naar het voorbeeld van intercity; geschreven met een hoofdletter door de relatie met het geografische begrip Europa en het niet als soortnaam wordt beschouwd

Eurocitys (possessive)
Eurocity's (plural)

passagierstrein die een verbinding verzorgt binnen een netwerk tussen grotere steden in verschillende landen van Europa dat vanaf 1987 door de nationale spoorwegmaatschappijen samen in stand wordt gehouden
In Nederland en België heeft de introductie van hogesnelheidstreinen de Eurocity's doen verdwijnen.

De trein, een Eurocity van de Duitse vervoerder DB, was onderweg van Venetië naar München.

Weblink bron
Vincent Sondermeijer
 “Oostenrijk houdt trein uit Italië tegen wegens mogelijke virusgevallen : Oostenrijk houdt trein uit Italië tegen wegens mogelijke virusbesmettingen” (23 februari 2020) op nrc.nl


treinmachinist

samenstelling van trein zn en machinist zn

In Saudi-Arabië worden dertig vrouwen gezocht voor de functie van treinmachinist. De belangstelling is groot: ruim 28.000 vrouwen solliciteerden binnen een maand tijd op de baan.


spoorkaartje

samenstelling van spoor zn en kaartje zn

train ticket

een vervoerbewijs voor het reizen met de trein...

een vervoerbewijs voor het reizen met de trein dat aangeeft dat men voor de treinreis (en in sommige gevallen voor een specifieke stoel) betaald heeft

Als Levin het nu maar had kunnen begrijpen, zoals hij begreep dat men het loket waar men een spoorkaartje moet kopen alleen kan bereiken door kalm in de rij te gaan staan, dan zou hij zich niet gegriefd hebben gevoeld en zich niet geërgerd hebben, maar niemand kon hem uitleggen waarom de moeilijkheden bestonden, die hij bij het behartigen van zijn zaken ondervond.

Lev Tolstoj (vert. Wils Huisman)
 “Anna Karenina” (1877), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028276062

De fans van de Amsterdamse club reizen met de combiregeling, waarbij toegangsbewijs en spoorkaartje samengaan. NS zet in principe negen treinen in en moet nog kijken of het logisitiek allemaal te behappen is. Eerder vervoerde de NS 16.000 voetbalsupporters met speciale treinen naar een bekerfinale, maar toen ging het om de aanhangers van twee clubs die niet uit de stad kwamen, waar de finale werd gespeeld.

Weblink bron “NS brengt Ajax-fans in een keer naar Kuip” (31 maart 2010), Het Parool


perronopzichter

samenstelling van perron zn en opzichter zn

platform inspector

iemand die toezicht houdt op een station

U heeft mijn perronopzichter tweehonderd roebel gegeven.

„Prachtig mooi licht.” De 92-jarige Jaap Bolier is bijzonder te spreken over het vernieuwde Den Haag Centraal. De Hagenaar was vanaf de jaren vijftig tot 1984 de perronopzichter van dit station dat in die vroegere jaren maar vier perrons kende. Bolier maakte gisteren met Jack Mols (41), locatiemanager van Den Haag Centraal, een 'inspectierondje' door het gemoderniseerde bouwwerk.

Weblink bron
Angelique Mulders
 “Perronopzichter (92) terug op oude nest” (12-01-2017), Tubantia


baanmeester

Trajectchef en spoorwegingenieur Foeflygin liep samen met de baanmeester van het stationsemplacement, Pavel Ferapontovitsj Antipov, heen en weer langs de rand van de spoorbaan.

Boris Pasternak (vert. Margriet Berg en Marja Wiebes)
 “Dokter Zjivago” (1957), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028261396


goederenwagon

samenstelling van goederen zn en wagon zn

freight car

een railvoertuig zonder aandrijving, dat is bedoeld om een vracht te vervoeren

goederenwagons (plural)
goederenwagonnetje (diminutive singular)
goederenwagonnetjes (diminutive plural)

De ravage van het houtwerk, waar regens de verf vanaf hadden gespoeld en waarin vocht en wormen gaten hadden geslagen, had de gehavende goederenwagons hun vroegere verwantschap met het onbewerkte bos teruggegeven dat aan de andere kant van de treinstellen begon, met woekerende zwammen op de berken en wolken die zich erboven ophoopten.

In Nationaal Monument Kamp Vught zijn volgend jaar twee goederenwagons te zien, die in de oorlogsjaren zijn ingezet. De wagons zijn aangekomen op het terrein van de Van Brederodekazerne in Vught. Daar worden ze gerestaureerd. Op 4 mei 2022 moeten ze te zien zijn voor publiek, schrijft Omroep Brabant.

Weblink bron “Wagons uit oorlog naar Kamp Vught: 'Tachtig mensen, drie dagen lang in een ruimte'” (22-09-2021), NOS


legertrein

spoortrein waarop men legermateriaal vervoert

En met dat ik dat zeg, stappen er uit de goederenwagons achter elkaar allemaal soldaten van het Rode Leger op het talud: het was een legertrein.

Bij een botsing tussen twee Noord-Koreaanse legertreinen zijn in april mogelijk duizend personen omgekomen. Dat meldt een boeddhistische mensenrechtenorganisatie vrijdag vanuit Seoel. De regering van Zuid-Korea kan de informatie niet bevestigen.

Weblink bron
hrt
 “Treinongeval in Noord-Korea kostte 1.000 levens” (02/06/2006), De Standaard


spoorverkeer

samenstelling van spoor zn en verkeer zn

rail traffic

al het vervoer dat over een spoorweg gaan

Tiverzin zou jarenlang denken dat hij die nacht in zijn eentje het werk en het spoorverkeer had stilgelegd.

Het spoorverkeer in Canada heeft al dagen last van protesten van de inheemse bevolking. Ze blokkeren het spoor in strijd tegen de bouw van een oliepijpleiding die dwars door hun traditionele land zal lopen.

Weblink bron “Inheemse bevolking Canada protesteert tegen pijpleiding” (20-02-2020), NOS


stationsemplacement

samenstelling van station zn en emplacement zn met het invoegsel -s-

opstelplaats voor treinen in de buurt van een station

Dinsdag 22 augustus keert de NS 41 voor een aantal weken terug in het oosten van het land. Het Spoorwegmuseum en de Nederlandse Spoorwegen maken het mogelijk dat de Blauwe Engel (8 zitplaatsen eerste klasse, 65 zitplaatsen tweede klasse) een bijzondere rit maakt naar het stationsemplacement in Almelo. Daar zal het treinstel vier weken te bezichtigen zijn, als belangrijk onderdeel van het locatietheater ‘Het Verzet Kraakt, de grootste bankroof aller tijden’.

Weblink bron
Dolf Ruesink
 “Win treinreis met de Blauwe Engel” (05-08-2017), Tubantia


vrachttrein

Als je tegenwoordig op de buffer van een vrachttrein kan zitten, mag je dankbaar wezen.

De container was met andere containers vol autobanden met een vrachttrein uit Turkije aangekomen. Ook de andere containers met banden zijn onderzocht, maar daar is niemand in aangetroffen. De politie zette ook een helikopter in om vanuit de lucht te controleren of andere migranten mogelijk ervandoor waren gegaan.

Weblink bron “Zes migranten uit container met banden bij Venlo gehaald” (3-12-2018), NOS


spoorwegman

spoorwegmannen (plural)
spoorweglieden (plural)
spoorweglui (plural)
spoorwegmannetje (diminutive singular)
spoorwegmannetjes (diminutive plural)

Langs het treinstel drentelde inderdaad een spoorwegman in uniform die de wagons in het oog hield.

Henning Mankell (vert.Clementine Luijten en Jasper Popma)
 “Zweedse laarzen” (2015), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044535723

De ontsnapping was gelukt, maar hoe moest het verder? "Ik ging naar een spoorwegman toe met de vraag of hij me kon helpen. Maar hij zei 'nee' en holde weg. Gek hé, dat beeld vergeet ik nooit."

Weblink bron “Zaagje redde gevangene kamp Westerbork” (12-04-2015), NOS


spoorstation

samenstelling van spoor zn en station zn

een plaats waar treinen stoppen en vertrekken en de reizigers kunnen in-, uit- of overstappen en/of goederen kunnen worden verladen

Om zes uur 's ochtends vertrok zijn rijtuig naar het spoorstation van Jasnaja Poljana, 2 kilometer verderop.

Michel Krielaars
 “Het brilletje van Tsjechov : reizen door Rusland” (2014), Atlas Contact , ISBN 9789045024875

Als kind woonde Sallo van Gelder drie huizen verwijderd van het Aaltense spoorstation. Het joodse jochie was daar niet weg te slaan. Hij was in de ban van het geluid van de stoomtreinen.


spoorwagon

een wagen zonder motor die over een rails voortbewogen kan worden

Het deed hem bijna plezier, gaf hij tenminste voor zichzelf toe, hij zou het niet hardop zeggen, om te lezen hoe de Franse generaals en politici gedwongen waren hun capitulatie te ondertekenen in dezelfde spoorwagon waarin ze het begin van die vreselijke Vrede van Versailles hadden gedicteerd.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142

Uit een spoorwagon in de haven Vlissingen-Oost bij Nieuwdorp is vandaag een kleine hoeveelheid fosforzuur gelekt. Dat heeft een woordvoerder van de Veiligheidsregio Zeeland laten weten.

Weblink bron “Spoorwagen lekt fosforzuur in Zeeuwse haven” (22-02-2012), Tubantia


spoorbedrijf

samenstelling van spoor zn en bedrijf zn

spoorbedrijven (plural)
spoorbedrijfje (diminutive singular)
spoorbedrijfjes (diminutive plural)

organisatie die een spoorweg exploiteert

Het spoorbedrijf werkte in de Tweede Wereldoorlog mee aan het vervoer naar vernietigingskampen. Deze zomer maakte de NS daarom een compensatieprogramma bekend voor Joden, Sinti en Roma. Holocaust-overlevenden krijgen 15.000 euro, nabestaanden tussen de 7500 en 5000 euro.

Weblink bron
NOS Nieuws
 “NS gaat praten over compensatie gedeporteerde verzetsstrijders” (Vrijdag 30 augustus 2019, 05:10), NOS

Het spoorbedrijf hoopt zo de drukte te verspreiden over meerdere treinen. Want langere treinen laten rijden, dat is geen optie, zegt Leblanc. "Dat is een vaak gestelde vraag, maar dat is een technisch verhaal. De trein richting 's-Hertogenbosch komt uit Nijmegen en daar is geen plek voor een langere trein. Daar is een speciale wissel voor nodig."

Weblink bron
NOS Nieuws
 “De drukste treinen van het land rijden in Oss” (Maandag 26 augustus 2019, 17:01), NOS


spoorverbinding

samenstelling van spoor zn en verbinding zn

iets wat spoorverkeer tussen twee plaatsen mogelijk maakt

Weblink bron “Rotterdamse Calandbrug niet langer spoorverbinding” (Dinsdag 29 september 2015, 11:39), NOS

Internationale treinen die tussen Antwerpen en Brussel rijden, zijn niet allemaal uitgerust met een noodremsysteem dat in werking treedt als de trein door rood rijdt. Dat schrijft de Vlaamse krant De Morgen. Dat is het gevolg van het wegvallen van de Fyra. De lijn is de belangrijkste spoorverbinding van het land.

Weblink bron “Internationale treinen zonder noodremsysteem door België” (Donderdag 9 juni 2016, 10:51), NOS


ramptrein

een trein die met rampzalige gevolgen verongelukt is

En opnieuw is er een groot ongeluk gebeurd. Na de ramptrein in Santiago de Compostella (79 doden) en de rampbus bij Napels (39 doden), zijn er vanavond in Zwitserland twee treinen op elkaar gebotst. De botsing gebeurde bij het station van de plaats Granges-près-Marnand in het westen van het land. De ene trein kwam het station binnengereden terwijl de andere net vertrok.

Weblink bron “Dode bij treinongeluk in Zwitserland” (Dinsdag 30 juli 2013, 08:14), NOS

De machinist van de ramptrein, die woensdagavond met hoge snelheid in een bocht ontspoorde, ligt in het ziekenhuis. Hij wordt daar bewaakt door de politie. Justitie is een onderzoek naar hem begonnen; mogelijk wordt hij vandaag al verhoord.

Weblink bron “Wrak Santiago bijna opgeruimd” (Vrijdag 26 juli 2013, 10:31), NOS


ballastbed

steenslag waarin de dwarsliggers van een spoorweg liggen

In de buurt van Dannenberg, waar de treinrit eindigt en de 123 ton kernafval op vrachtwagens wordt geladen, proberen activisten bij het spoor te komen om stenen uit het zogeheten ballastbed van het spoor te halen. Dat moet de stabiliteit onder de rails wegnemen en het transport doen stoppen.

Weblink bron “Kernafval pas morgen in Gorleben” (Zondag 7 november 2010, 20:46), NOS

Door werkzaamheden aan het spoor was een kier in het viaduct ontstaan, waardoor grint uit het ballastbed liep. Volgens de politie was een grote hoeveelheid stenen op het wegdek terechtgekomen.

Weblink bron “Stenenregen beschadigt auto bij station Amsterdam RAI” (Zondag 28 mei 2017, 09:08), NOS


blokwachter

blokwachters (plural)
blokwachtertje (diminutive singular)
blokwachterjes (diminutive plural)

iemand die vanuit een seinhuis de seinen van een deel van een spoorweg bedient

Verslaggever Maino Remmers maakte 18 jaar geleden een reportage over de laatste 'blokwachter' langs het Nederlandse poor, Leo Dadziak. Hij bediende het seinhuis in het Limburgse Simpelveld. Toen gold: niet iedere tien minuten een trein, maar slechts één per twee uur.

Weblink bron “18 jaar geleden werden seinen nog met de hand bediend” (Zondag 5 september 2010, 21:30), NOS


blokbeveiliging

samenstelling van blok zn en beveiliging zn

beveiligingssysteem dat ervoor zorgt dat er niet meer dan één trein op een bepaald deel van het spoor kan rijden

1856, 10 augustus, Schiedam Het eerste grote spoorwegongeval in Nederland, met 3 doden en 5 gewonden. De laatste trein knalt tegen de voorlaatste trein, omdat er geen blokbeveiliging is.

Weblink bron “Geschiedenis treinongelukken” (Maandag 10 december 2012, 14:55), NOS


adob

afkorting van automatische dubbele overwegbomen

met spoorbomen beveiligde spoorwegovergang


agressiespoorlijn

samenstelling van agressie zn en spoorlijn zn

spoorlijn met relatief veel agressieve en gewelddadige passagiers


blokpost

blokposten (plural)
blokpostje (diminutive singular)
blokpostjes (diminutive plural)

seinhuis waarin de verschillende signalen en wissels worden bediend (voor de beveiliging van een blok)


wachteres

afgeleid van wachter zn met het achtervoegsel -es

vrouw die er op toeziet dat treinen veilig over een bepaald baanvak kunnen rijden

In een grieven-cahier van de socialistische vereniging van spoorwegpersoneel werd verhaald van een beambte, die 96 cent per dag verdiende, zijn vrouw als wachteres 24 cent.

A. Algra en H. Algra
 “Dispereert niet. Twintig eeuwen historie van de Nederlanden. Deel 3.”, 8e druk (1978), Uitgeverij T. Wever, Franeker, ISBN 9061352754, p. 333


NS

Als afkorting van een meervoudsvorm staat NS in de woordenlijst van de Taalunie in 2023 vermeld als meervoud, maar in de gedrukte versie (Groene Boekje) uit 2005 werd het zowel enkelvoud als meervoud genoemd. Ook volgens de Taaladviesdienst zijn beide vormen mogelijk. Het bedrijf zelf schrijft zijn naam als een enkelvoud zonder lidwoord, al zeker sinds 2011. Weblink bron Gearchiveerde versie “Verenigde Naties (VN) heeft / hebben” op taaladvies.net

Nederlandse onderneming die vervoer per trein verzorgt

De NS schrapt plannen om prijzen van treinkaartjes omhoog te gooien tijden de spits en te verlagen op rustige momenten.

Weblink bron “NS schrapt plannen voor spitsheffing vanwege gebrek aan draagvlak” (2 november 2023) op nu.nl

De NS heeft zijn Britse dochteronderneming Abellio UK verkocht aan het management van het bedrijf.

Rein Wieringa
 “NS verkoopt Britse tak na twintig jaar: 'Geen belang voor de Nederlandse reiziger” (28 feb 2023) op nrc.nl

De NS hebben dit terrein uitgegeven aan een onderneming ('Pallet') als opslagplaats.

Vragen over rommel op NS-terrein in: Het vrĳe volk, jrg. (25 mei 1970), De Arbeiderspers, Rotterdam, p. 7 kol. 6


drukketreinentoeslag

samenstellende samenstelling van drukke bn, trein zn en toeslag zn met het invoegsel -en-

prijsverhoging die reizigers moeten betalen als zij de trein nemen tijdens spitsuren op drukke trajecten

NS beklemtoont dat de spitsheffing, die per 2026 in moet gaan, enkel op drukke routes geldt. „Op rustige lijnen hoeven reizigers niet extra te betalen. In die zin is het meer een ‘drukketreinentoeslag.’ (…)”

Weblink bron
David Bremmer
 “Vooral Randstad gaat afgezwakte spitstoeslag NS voelen: maximaal 2,50 euro voor een rit in de ochtend” (25 september 2023) op ad.nl


grensstation

samenstelling van grens zn en station zn

laatste treinstation voor een grensovergang; eerste treinstation na ee grensovergang

Een agent van de grenspolitie zei dat de mannen in het McAllen-grensstation hun tanden één keer per dag mogen poetsen en dat ze deodorant krijgen na het douchen, maar hij gaf ook toe dat veel van de mannen tien tot twintig dagen niet hadden gedoucht. Volgens hem heeft niemand er langer dan 32 dagen vastgezeten.

Weblink bron “Vice-president Pence oog in oog met migranten in detentiecentrum” (Zaterdag 13 juli 2019, 11:02), NOS

Het aantal vluchtelingen dat gebruik maakt van de 'fietsroute' via Rusland is sinds begin september fors toegenomen. Dagelijks passeren tientallen migranten de grens. Volgens de Noorse krant VG was afgelopen maandag een recorddag, toen 111 vluchtelingen zich lieten registreren bij het grensstation. Ter vergelijking: in heel 2014 kwamen vijf vluchtelingen via Storskog het land via Rusland binnen.

Weblink bron “Vluchtelingen creëren fietsenoverschot in Noorse grensplaats” (Woensdag 14 oktober 2015, 14:11), NOS


spoorwijdte

spoorwijdtes (plural)
spoorwijdten (plural)

de afstand tussen de rails van een spoorweg

Een week na het ongeluk concludeerde ProRail dat een defect aan het treinspoor de oorzaak was van de ontsporing. Bij een wissel was de spoorwijdte te groot. De rails lagen zo ver uit elkaar dat een trein er niet meer veilig overheen kon rijden. Deze verwijding was over het hoofd gezien, stelde ProRail toen. Na uitgebreid onderzoek, door de spoorbeheerder zelf, is nu duidelijk geworden hoe dat kwam, schrijft RTV Noord.

Weblink bron “Gebrekkig spooronderhoud leidde tot ontspoorde trein bij Groningen” (Dinsdag 7 juni 2022, 22:30), NOS


spoornetwerk

samenstelling van spoor zn en netwerk zn

spoornetwerken (plural)
spoornetwerkje (diminutive singular)
spoornetwerkjes (diminutive plural)

het totaal aan aan infrastructuur van de spoorwegen dat een groot netwerk vormt

Rusland probeert Europees spoornetwerk te saboteren met cyberaanvallen, zegt Tsjechische minister.


spoorwegbedding

samenstelling van spoorweg zn en bedding zn

onderdeel van de spoorinfrastructuur waarop het ballastbed wordt aangelegd. Daar liggen de dwarsliggers en rails weer op


SS

Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen, particuliere onderneming die treindiensten verzorgde van 1863 tot 1938, toen het opging in de NS


werkspoor

werksporen (plural)
werkspoortje (diminutive singular)
werkspoortjes (diminutive plural)

tijdelijk (smal)spoor dat is aangelegd in verband met bepaalde werkzaamheden


treinenloop

samenstelling van trein zn en loop zn met het invoegsel -en-

de gang van de treinen; de voortgang van de treinen

Je had naar de treinenloop moeten informeren en je niet zo maar in het web laten verstrikken.

Victoria Holt
 “Minnares van de duivel” (1982), Saga, ISBN 9788726484731

Spoorbeheerder ProRail verwacht dat alle treinreizigers vanavond naar hun bestemming kunnen komen en dat de treinenloop morgenochtend volgens dienstregeling kan worden uitgevoerd.

Weblink bron “Treinverkeer hele avond ontregeld na storing bij ProRail, morgen weer normaal” (donderdag 16 september 2021, 18:00), NOS


niet-rokerscoupé

samenstelling van niet-roker zn en coupé zn met het invoegsel -s-

niet-rokerscoupés (plural)
niet-rokerscoupeetje (diminutive singular)
niet-rokerscoupeetjes (diminutive plural)

deel van een treinwagon waarin men niet mag roken


hogesnelheidsnet

samenstellende samenstelling van hoge bn, snelheid zn en net zn met het invoegsel -s-

samenhangend geheel van spoorverbindingen voor hogesnelheidstreinen

De Chinese overheid investeert in totaal zo'n 300 miljard dollar in een uitgebreid spoorwegennet met hogesnelheidstreinen. China heeft nu al het grootste hogesnelheidsnet ter wereld. Tussen 2012 en 2020 wil de overheid nog eens drieduizend kilometer aan hogesnelheidslijnen bijbouwen.

Weblink bron “Trein boekt Chinees record: 486 km/u” (vrijdag 3 december 2010, 09:00), NOS

De NS komt eind jaren 80 met ambitieuze plannen voor een supersnelle treinverbinding tussen Amsterdam en Brussel die Nederland moet aansluiten op het Europese hogesnelheidsnet. PvdA-minister van Verkeer Tineke Netelenbos schrijft een aanbesteding uit voor de aanleg van het hogesnelheidsspoor. Na jaren van vertragingen en kostenoverschrijdingen is in 2009 de HSL Zuid klaar: een kaarsrechte spoorbaan van 85 kilometer tussen Hoofddorp en de Belgische grens: kosten zo'n 7 miljard euro. De NS wil koste wat het kost zelf op het traject gaan rijden, uit angst voor buitenlandse concurrenten op het Nederlandse spoor. Samen met de KLM krijgt de NS het alleenrecht, kosten: meer dan 100 miljoen euro per jaar.

Weblink bron “De geschiedenis van de HSL en de Fyra” (maandag 3 juni 2013, 19:37), NOS

Het Turkse hogesnelheidsnet verbindt vijf grote steden en is relatief nieuw. In 2004, kort nadat de Turkse hogesnelheidstreinen gingen rijden, is ook een ongeluk gebeurd met zo'n trein, maar er zijn tot nu toe geen grote problemen.

Weblink bron “Doden bij ongeluk met Turkse hogesnelheidstrein in Ankara” (donderdag 13 december 2018, 06:39), NOS


afstandssein

samenstelling van afstand zn en sein zn met het invoegsel -s-

afstandsseinen (plural)
afstandsseintje (diminutive singular)
afstandsseintjes (diminutive plural)

sein dat op een bepaalde afstand van een brug of station staat en aangeeft of een veilige doortocht mogelijk is


deraillement

van Frans déraillement "ontsporing", op te vatten als afgeleid van derailleren ww met het achtervoegsel -ment

ongeluk waarbij een deel van een trein uit de rails raakt

⧖ Het eerste uur liep de locomotief twaalf keer uit de rails. Bij ieder déraillement liet het personeel zich uit de trein zakken, en werden de wielen met vereende krachten weer op de rails getild.

Freedman, Benedict & Freedman, Nancy (vert. Muller, Anton J.)
 “Mrs. Mike” (1949), G.W. Breughel, Amsterdam, p. 278


andrieskruis

samenstelling van Andries en en kruis zn

andrieskruizen (plural)
andrieskruisen (plural)


arbeiderstrein

samenstelling van arbeider zn en trein zn met het invoegsel -s-

arbeiderstreinen (plural)
arbeiderstreintje (diminutive singular)
arbeiderstreintjes (diminutive plural)

speciale trein voor werklieden in de vroege ochtend en in avond bij het sluiten van de fabrieken

In alle vroegte uit bed om op tijd bij Station Enschede Noord te zijn om - voor een paar centen - met de arbeiderstrein van ongeveer zeven uur mee te rijden tot de zoutfabriek bij de Badweg.

Weblink bron “Iedereen had ontzag voor de badmeester, je moest geen fratsen uithalen” (11-12-2014), Tubantia


atb

een familie van Nederlandse treinbeïnvloedingssystemen, die machinisten ondersteunen bij het waarnemen en opvolgen van spoorwegseinen


baanopzichter

samenstelling van baan zn en opzichter zn

persoon die toezicht houdt op een deel van een spoorweg


baanwachtershuis

samenstelling van baanwachter zn en huis zn met het invoegsel -s-

baanwachtershuizen (plural)
baanwachtershuisje (diminutive singular)
baanwachtershuisjes (diminutive plural)

woning van de persoon die toezicht houdt op een (deel van een) spoorweg


bagagerijtuig

samenstelling van bagage zn en rijtuig zn

bagagerijtuigen (plural)
bagagerijtuigje (diminutive singular)
bagagerijtuigjes (diminutive plural)

treinwagon voor het vervoer van de bagage van de passagiers


bagagetrein

bagagetreinen (plural)
bagagetreintje (diminutive singular)
bagagetreintjes (diminutive plural)


intercitylijn

samenstelling van intercity zn en lijn zn

intercitylijnen (plural)
intercitylijntje (diminutive singular)
intercitylijntjes (diminutive plural)

snelle treinverbinding tussen grotere steden

Den Haag bekijkt of er toch een intercityverbinding kan komen met Brussel. De gemeente gaat met een aantal vervoerders om de tafel om te kijken of zij de lijn kunnen exploiteren. Den Haag hoopt eind maart meer te kunnen zeggen over de mogelijkheden van een nieuwe intercitylijn.

Weblink bron “DH onderzoekt intercitylijn Brussel” (woensdag 16 januari 2013, 13:54), NOS


intercityverbinding

samenstelling van intercity zn en verbinding zn

intercityverbindingen (plural)
intercityverbindinkje (diminutive singular)
intercityverbindinkjes (diminutive plural)

Kanttekening is wel dat een intercityverbinding tussen Eindhoven en de Duitse groeimetropool enorme investeringen vraagt op en rond station Eindhoven. Het gaat daarbij onder meer om extra perrons en een vrije kruising. Pas na het jaar 2030 is er geld om dit plan (eventueel) te realiseren.

Weblink bron “Trein van Eindhoven naar Aken blijft voorlopig een boemeltje” (zaterdag 4 mei 2024, 14:44), NOS

De Gedeputeerde Staten van Brabant zijn verheugd dat er vanaf 2017 een rechtstreekse intercityverbinding komt tussen Breda en Brussel. De provincie heeft steeds aangedrongen op een snelle verbinding tussen Zuid-Nederland, Vlaanderen en de Randstad.

Weblink bron “Treinplannen Benelux vallen goed” (vrijdag 27 september 2013, 17:51), NOS


intercitystation

samenstelling van intercity zn en station zn

station waar de intercitytreinen stoppen

Volgens Schaddelee liggen er plannen klaar voor investeringen van 2,5 miljard euro, zoals twee nieuwe lightraillijnen en een nieuw intercitystation bij de wijk Lunetten, aan de zuidoostkant van Utrecht. In totaal is volgens hem 4 miljard euro nodig "om het ov-netwerk op een goed niveau te krijgen".

Weblink bron “Brandbrief over ov in Utrecht: miljarden nodig voor 'schaalsprong'” (donderdag 8 juli 2021, 08:18), NOS

NS laat weten dat Almere Buiten niet opnieuw een intercitystation wordt, omdat dat ten koste gaat van de snelheid van de Hanzelijn. Ook zouden er dan minder treinen over de Hanzelijn kunnen rijden.

Weblink bron “Almere wil intercitystation terug” (donderdag 20 december 2012, 16:07), NOS


intercitytrein

samenstelling van intercity zn en trein zn

intercitytreinen (plural)
intercitytreintje (diminutive singular)
intercitytreintjes (diminutive plural)

trein die de verbinding tussen grote steden verzorgt

Op het spoor bij Meteren, in de buurt van Geldermalsen, is afgelopen nacht een spoorwerker doodgereden door een intercitytrein. ProRail bevestigt dat de man om het leven is gekomen. Het is niet bekend hoe het ongeluk kon gebeuren.

Weblink bron “Spoorwerker bij Meteren doodgereden door intercity” (donderdag 13 oktober 2016, 07:33), NOS

De intercitytrein reed door een stootblok en kwam naast het spoor terecht. Waardoor dat kon gebeuren is nog niet bekend.

Weblink bron “Lege passagierstrein ontspoord in Amsterdam” (donderdag 3 december 2015, 09:20), NOS