yoghurtbacterie

samenstelling van yoghurt zn en bacterie zn

verzamelnaam voor Streptococcus thermophilus en Lactobacillus bulgaricus, de melkzuurbacteriën die worden gebruikt om een lichtzuur, lobbig zuivelproduct te maken


ademhalingsorgaan

samenstelling van ademhaling en orgaan met het invoegsel -s-

ademhalingsorganen (plural)
ademhalingsorgaantje (diminutive singular)
ademhalingsorgaantjes (diminutive plural)

orgaan dat zuurstof in het lichaam opneemt en kooldioxide afgeeft


dissimileren

Naamwoord van handeling van het Franse dissimiler (met het achtervoegsel -eren)

dissimileerde (past)
gedissimileerd (past participle)
te dissimileren (active infinitive imperfect present)
zullen dissimileren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen dissimileren (active infinitive imperfect future)
hebben gedissimileerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gedissimileerd (active infinitive perfect present)
gedissimileerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gedissimileerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
dissimilerend (imperfect participle)
gedissimileerd (past participle)
dissimilere (subjunctive)
dissimileer (indicative imperfect present singular first-person)
dissimileert (indicative imperfect present singular second-person)
dissimileert (indicative imperfect present singular second-person)
dissimileert (indicative imperfect present singular second-person)
dissimileert (indicative imperfect present singular third-person)
dissimileerde (indicative imperfect past singular first-person)
dissimileerde (indicative imperfect past singular second-person)
dissimileerde (indicative imperfect past singular second-person)
dissimileerde (indicative imperfect past singular second-person)
dissimileerde (indicative imperfect past singular third-person)
dissimileerden (indicative imperfect past plural first-person)
dissimileerden (indicative imperfect past plural second-person)
dissimileerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal dissimileren (indicative imperfect future singular first-person)
zult dissimileren (indicative imperfect future singular second-person)
zal dissimileren (indicative imperfect future singular second-person)
zult dissimileren (indicative imperfect future singular second-person)
zal dissimileren (indicative imperfect future singular second-person)
zult dissimileren (indicative imperfect future singular second-person)
zal dissimileren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen dissimileren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen dissimileren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen dissimileren (indicative imperfect future plural third-person)
zou dissimileren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou dissimileren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) dissimileren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt dissimileren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou dissimileren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden dissimileren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden dissimileren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden dissimileren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gedissimileerd (perfect present first-person)
hebt gedissimileerd (perfect present second-person)
hebt gedissimileerd (perfect present second-person)
heeft gedissimileerd (perfect present second-person)
hebt gedissimileerd (perfect present second-person)
heeft gedissimileerd (perfect present third-person)
hebben gedissimileerd (perfect present first-person)
hebben gedissimileerd (perfect present second-person)
hebben gedissimileerd (perfect present third-person)
had gedissimileerd (perfect past first-person)
had gedissimileerd (perfect past second-person)
had gedissimileerd (perfect past second-person)
hadt gedissimileerd (perfect past second-person)
had gedissimileerd (perfect past third-person)
hadden gedissimileerd (perfect past first-person)
hadden gedissimileerd (perfect past second-person)
hadden gedissimileerd (perfect past third-person)
zal gedissimileerd hebben (perfect future first-person)
zal gedissimileerd hebben (perfect future second-person)
zult gedissimileerd hebben (perfect future second-person)
zult gedissimileerd hebben (perfect future second-person)
zal gedissimileerd hebben (perfect future second-person)
zult gedissimileerd hebben (perfect future second-person)
zal gedissimileerd hebben (perfect future third-person)
zullen gedissimileerd hebben (perfect future first-person)
zullen gedissimileerd hebben (perfect future second-person)
zullen gedissimileerd hebben (perfect future third-person)
zou gedissimileerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gedissimileerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gedissimileerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedissimileerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedissimileerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gedissimileerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gedissimileerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gedissimileerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gedissimileerd hebben (perfect conditional third-person)

organisch weefsel afbreken waardoor energie vrijkomt


MRSA-bacterie

staphylococcus aureus resistente a la meticilina

MRSA-bacteriën (plural)
MRSA-bacterietje (diminutive singular)
MRSA-bacterietjes (diminutive plural)

Staphylococcus aureus meticilline-resistente bacterie die resistent is tegen de meeste antibiotica

De patiënt is opgenomen in quarantaine. Ondanks voorzorgsmaatregelen duikt de MRSA-bacterie, die resistent is tegen anti-biotica, af en toe in ziekenhuizen op. Met name voor mensen met een verminderde weerstand of operatiepatiënten kan besmetting gevaar opleveren. Gezonde mensen kunnen bacteriedrager zijn zonder daar iets van te merken. Het ZGT neemt maatregelen om de bacterie te bestrijden.

Weblink bron
Ditta Op den Dries
 “MRSA ontdekt in ZGT Hengelo” (24-10-2008), Tubantia


metafase

afgeleid van fase met het voorvoegsel meta-

metafasen (plural)
metafases (plural)
metafasetje (diminutive singular)
metafasetjes (diminutive plural)


mitotisch

afgeleid van mitose met het achtervoegsel -isch

van de aard van of betrekking hebbend op mitose


interfase

afgeleid van fase met het voorvoegsel inter-

interfasen (plural)
interfases (plural)
interfasetje (diminutive singular)
interfasetjes (diminutive plural)

ruststadium tussen opeenvolgende mitotische celdelingen


anafase

afgeleid van fase met het voorvoegsel ana-

anafasen (plural)
anafases (plural)
anafasetje (diminutive singular)
anafasetjes (diminutive plural)


celdeling

celdelingen (plural)
celdelinkje (diminutive singular)
celdelinkjes (diminutive plural)

verdubbeling van cellen om te groeien en te vernieuwen of voor de voortplanting


profase

afgeleid van fase met het voorvoegsel pro-

een fase in de mitose waarin chromatine condenseert tot chromosomen


fokprogramma

fokprogramma's (plural)
fokprogrammaatje (diminutive singular)
fokprogrammaatjes (diminutive plural)


schapenfoetus

samenstelling van schaap en foetus met het invoegsel -en-

schapenfoetussen (plural)
schapenfoetusje (diminutive singular)
schapenfoetusjes (diminutive plural)


viseter

viseters (plural)
visetertje (diminutive singular)
visetertjes (diminutive plural)


toeschietreflex

samenstelling van toeschiet ww en reflex

toeschietreflexen (plural)
toeschietreflexje (diminutive singular)
toeschietreflexjes (diminutive plural)

het reflex van het naar buiten laten spuiten van moedermelk uit de melkklieren


moedermelk

melk die de moeder afscheid om haar kind te voeden


antibiose

afgeleid van het Griekse 'bios' (leven) met het voorvoegsel anti- met het achtervoegsel -ose

parasitisme waarbij minstens een van de partners te gronde gaat


agrochemie

afgeleid van chemie met het voorvoegsel agro-

leer en onderzoek van de chemische processen die zich afspelen in de bodem en bij de voeding der landbouwgewassen


agrobiologie

afgeleid van biologie met het voorvoegsel agro-


diapauze

afgeleid van pauze met het voorvoegsel dia-

stilstand in de groei en een lage activiteit van de stofwisseling


diaspore

afgeleid van spore met het voorvoegsel dia-

afgeleid van het Griekse 'speírein' (zaaien, uitstrooien)

deel van een plant dat zich passief verplaatst (bijv. op de wind) en daardoor vermenigvuldiging mogelijk maakt


epitheliaal

afgeleid van epitheel met het achtervoegsel -aal


epistasie

afgeleid van het Griekse 'stasis' [het gaan staan, overeind staan] met het voorvoegsel epi-

niet-allele interactie (interactie tussen genen op verschillende loci)


heteromorfie

afgeleid van heteromorf met het achtervoegsel -ie

het in meer dan één gedaante voorkomen van een organisme


hermafroditisme

afgeleid van hermafrodiet met het achtervoegsel -isme


anabiose

afgeleid van het Griekse 'bios' (leven) met het voorvoegsel ana- met het achtervoegsel -ose

toestand van latent leven, bv. na bevriezing of uitdroging


psychobiologie

afgeleid van biologie met het voorvoegsel psycho-

onderdeel van de biologie dat de relatie tussen psyche en lichaam onderzoekt


epitheton

via Latijn epitheton van Oudgrieks ἐπίθετον (epítheton) "bijvoeglijk naamwoord, bijnaam", in de betekenis van ‘bijnaam’ voor het eerst aangetroffen in 1663

epitheta (plural)
epithetonnetje (diminutive singular)
epithetonnetjes (diminutive plural)

tweede woord in officiële soortnamen volgens de binaire nomenclatuur, woord dat de precieze soort aangeeft na het eerste dat het geslacht aanduidt

Linnaeus besloot radicaal orde op zaken te stellen. Hij benoemde iedere soort met een combinatie van twee Latijnse woorden: een genusnaam die het geslacht van de soort aanduidt en een zogeheten epitheton dat de soort specificeert.

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Met twee woorden” (26 mei 2007) op nrc.nl


linkerkamer

linkerkamers (plural)
linkerkamertje (diminutive singular)
linkerkamertjes (diminutive plural)

De linker hartkamer stuwt zuurstofrijk en koolstofdioxidearm bloed het lichaam in en is verantwoordelijk voor de bovendruk zoals die met een bloeddrukmeter gemeten wordt


verschimmelen

afgeleid van schimmelen met het voorvoegsel ver-

verschimmelde (past)
verschimmeld (past participle)
te verschimmelen (active infinitive imperfect present)
zullen verschimmelen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen verschimmelen (active infinitive imperfect future)
zijn verschimmeld (active infinitive perfect present short-form)
te zijn verschimmeld (active infinitive perfect present)
verschimmeld zullen zijn (active infinitive perfect future short-form)
verschimmeld te zullen zijn (active infinitive perfect future)
verschimmelend (imperfect participle)
verschimmeld (past participle)
verschimmele (subjunctive)
verschimmel (indicative imperfect present singular first-person)
verschimmelt (indicative imperfect present singular second-person)
verschimmelt (indicative imperfect present singular second-person)
verschimmelt (indicative imperfect present singular second-person)
verschimmelt (indicative imperfect present singular third-person)
verschimmelde (indicative imperfect past singular first-person)
verschimmelde (indicative imperfect past singular second-person)
verschimmelde (indicative imperfect past singular second-person)
verschimmelde (indicative imperfect past singular second-person)
verschimmelde (indicative imperfect past singular third-person)
verschimmelden (indicative imperfect past plural first-person)
verschimmelden (indicative imperfect past plural second-person)
verschimmelden (indicative imperfect past plural third-person)
zal verschimmelen (indicative imperfect future singular first-person)
zult verschimmelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal verschimmelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult verschimmelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal verschimmelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult verschimmelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal verschimmelen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen verschimmelen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen verschimmelen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen verschimmelen (indicative imperfect future plural third-person)
zou verschimmelen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou verschimmelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) verschimmelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt verschimmelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou verschimmelen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden verschimmelen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden verschimmelen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden verschimmelen (indicative imperfect conditional plural third-person)
ben verschimmeld (perfect present first-person)
bent verschimmeld (perfect present second-person)
bent verschimmeld (perfect present second-person)
is verschimmeld (perfect present second-person)
zijt verschimmeld (perfect present second-person)
is verschimmeld (perfect present third-person)
zijn verschimmeld (perfect present first-person)
zijn verschimmeld (perfect present second-person)
zijn verschimmeld (perfect present third-person)
was verschimmeld (perfect past first-person)
was verschimmeld (perfect past second-person)
was verschimmeld (perfect past second-person)
waart verschimmeld (perfect past second-person)
was verschimmeld (perfect past third-person)
waren verschimmeld (perfect past first-person)
waren verschimmeld (perfect past second-person)
waren verschimmeld (perfect past third-person)
zal verschimmeld zijn (perfect future first-person)
zal verschimmeld zijn (perfect future second-person)
zult verschimmeld zijn (perfect future second-person)
zult verschimmeld zijn (perfect future second-person)
zal verschimmeld zijn (perfect future second-person)
zult verschimmeld zijn (perfect future second-person)
zal verschimmeld zijn (perfect future third-person)
zullen verschimmeld zijn (perfect future first-person)
zullen verschimmeld zijn (perfect future second-person)
zullen verschimmeld zijn (perfect future third-person)
zou verschimmeld zijn (perfect conditional first-person)
zou verschimmeld zijn (perfect conditional second-person)
zou verschimmeld zijn (perfect conditional second-person)
zoudt verschimmeld zijn (perfect conditional second-person)
zoudt verschimmeld zijn (perfect conditional second-person)
zou verschimmeld zijn (perfect conditional third-person)
zouden verschimmeld zijn (perfect conditional first-person)
zouden verschimmeld zijn (perfect conditional second-person)
zouden verschimmeld zijn (perfect conditional third-person)


acellulair

afgeleid van cel met het voorvoegsel a- en met het achtervoegsel -air

afgeleid van het Franse cellulaire (met het voorvoegsel a- en met het achtervoegsel -air)

acellulairder (uninflected comparative)
acellulairst (uninflected superlative)
acellulaire (inflected positive)
acellulairdere (inflected comparative)
acellulairste (inflected superlative)
acellulairs (partitive positive)
acellulairders (partitive comparative)


domesticatie

de door herhaalde teeltkeuze adaptatie van wilde dieren en planten tot leven in intieme omgang met en ten voordele van de mens


granulatie

Naamwoord van handeling van granuleren met het achtervoegsel -atie


uvulair

afgeleid van het Franse uvulaire met het achtervoegsel -air


solitair

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘eenzaam’ voor het eerst aangetroffen in 1650

afgeleid van het Franse solitaire met het achtervoegsel -air

alleen levend dier van een diersoort die in principe in kolonies leven


protozoair

afgeleid van protozo met het achtervoegsel -air


pelliculair

afgeleid van het Franse pelliculaire met het achtervoegsel -air

op een dun laagje (film) betrekking hebbend, vliesachtig


placentair

afgeleid van het Franse placentaire of van placenta met het achtervoegsel -air


mandibulair

afgeleid van het Franse mandibulaire met het achtervoegsel -air


folliculair

afgeleid van het Franse folliculaire met het achtervoegsel -air

folliculairder (uninflected comparative)
folliculairst (uninflected superlative)
folliculaire (inflected positive)
folliculairdere (inflected comparative)
folliculairste (inflected superlative)
folliculairs (partitive positive)
folliculairders (partitive comparative)


fasciculair

afgeleid van het Franse fasciculaire met het achtervoegsel -air

bundelsgewijs, bundelvormig (van bijv. spiervezels)


vruchtzetting

vruchtzettingen (plural)
vruchtzettinkje (diminutive singular)
vruchtzettinkjes (diminutive plural)


eencellig

Samenstellende afleiding van een en cel met het achtervoegsel -ig

eencellige (inflected positive)
eencelligs (partitive positive)


eenhoevig

Samenstellende afleiding van een en hoef met het achtervoegsel -ig

eenhoevige (inflected positive)
eenhoevigs (partitive positive)

tot de zoogdieren behorend die één hoef aan elke poot hebben


kleuraanpassing

het zich aanpassen van dieren aan de kleur van hun omgeving


mimicry

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘camouflage’ voor het eerst aangetroffen in 1895

nabootsing ter voering van de strijd om het bestaan, aanpassing in vorm, kleur, geur of geluid


kleurenleer

samenstelling van kleur en leer met het invoegsel -en-

theorie met betrekking tot de kleuren en hun perceptie


evolutietheorie

Evolutionstheorie

evolutietheorieën (plural)
evolutietheorietje (diminutive singular)
evolutietheorietjes (diminutive plural)

theorie over de stapsgewijze ontwikkeling van het leven in al zijn verscheidenheid voor het eerst gepostuleerd door Charles Darwin


secreet

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘afscheiding van klieren’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1904

In de betekenis van ‘mispunt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1904

In de betekenis van ‘schijthuis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1450

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘geheim’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240


cytochemie

afgeleid van chemie met het voorvoegsel cyto-

tak van de cytologie die zich bezighoudt met chemische processen in cellen


spore

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘voortplantingscel’ voor het eerst aangetroffen in 1868

voortplantingscel bij enkele eencellige dieren en bij lagere planten


selectietheorie

selectietheorieën (plural)
selectietheorietje (diminutive singular)
selectietheorietjes (diminutive plural)


selectie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘keuze’ voor het eerst aangetroffen in 1669

afgeleid van select met het achtervoegsel -ie

De nakomelingen worden weer verder geselecteerd. Door dergelijke selectie ontstaan cultuurplanten die tien- tot honderdmaal productiever zijn dan hun wilde voorouders.

het mechanisme waardoor bepaalde individuen of groepen slagen, waar anderen, in dezelfde situatie verkerend, falen, (-> natuurlijke selectie)

Of we het willen of niet, wij zijn allen onderworpen aan de natuurlijke selectie. (Charles Darwin)


vogelreservaat

vogelreservaten (plural)
vogelreservaatje (diminutive singular)
vogelreservaatjes (diminutive plural)


darmpek

darmpekje (diminutive singular)
darmpekjes (diminutive plural)

eerste zeer taaie ontlasting van een pasgeboren kind of dier


darmperistaltiek

de peristaltische bewegingen van de darm


darmgas

darmgassen (plural)
darmgasje (diminutive singular)
darmgasjes (diminutive plural)

door darmbacteriën geproduceerd gas dat tijdens de spijsvertering in het darmkanaal ontstaat


darmsap

darmsappen (plural)
darmsapje (diminutive singular)
darmsapjes (diminutive plural)

kleurloze vloeistof met enzymen, door het darmslijmvlies afgescheiden, nodig voor de spijsvertering


ruimtebiologie

biologie die zich bezig houdt met eventuele levensvormen buiten de aarde


levensgemeenschap

samenstelling van leven en gemeenschap met het invoegsel -s-

het tezamen leven van een groep dierlijke of plantaardige organismen in een bepaald gebied


leefgemeenschap

samenstelling van leef ww en gemeenschap zn

geheel van de groepen dieren en planten die samen in een bepaald gebied voorkomen

Bij ecosystemen zijn alle organismen in een leefgemeenschap betrokken - planten, dieren en bacteriën - en wordt rekening gehouden met de manier waarop elk lid van het ecosysteem energie gebruikten produceert.


hanengedrag

samenstelling van haan en gedrag met het invoegsel -en-

gedrag waarmee sommige mannen proberen vrouwen te imponeren


haantjesgedrag

samenstelling van haantje en gedrag met het invoegsel -s-

gedrag waarmee sommige mannelijke dieren proberen vrouwtjes te imponeren


dreiggedrag

een aanvallende verdedigingshouding die dieren tonen bij een confrontatie met een vijand of concurrent


lemmingengedrag

samenstelling van lemming en gedrag met het invoegsel -en-

groepsgedrag als van lemmingen die verondersteld worden zich nu en dan met zijn allen in het verderf te storten


kuddegedrag

blinde navolging van het gedrag van anderen door dieren en mensen


gedragsbiologie

samenstelling van gedrag en biologie met het invoegsel -s-

een onderdeel van de biologie, waarin het gedrag van dieren centraal staat


vluchtgedrag

een verdedigingsmechanisme dat bij mensen en dieren optreedt als er acuut gevaar dreigt

In combinatie met Brechs zedenverleden en diens vluchtgedrag leidt het dna van de man in Nicky’s onderbroek tot deze volgens het OM ‘onweerlegbare conclusie’: ,,De dader kan niemand anders zijn”, zei de officier van justitie. ,,Op twintig monsters in en op de onderbroek zat zijn dna, in het kruis, op de tailleband.”

Weblink bron
Niels Klaassen
 “Brech huilt: ‘Hoeveel pech kan je hebben, dat je een dood kind vindt’” (16 okt. 2020), Tubantia

De straf die de 56-jarige Masmeijer werd opgelegd kwam inclusief een arrestatiebevel, maar de oud-presentator was nergens te bekennen. Eerder werd door documentairemaker Thijs Zeeman gespeculeerd dat Masmeijer op Aruba zou zitten, wat zou getuigen van vluchtgedrag.

Weblink bron “Frank Masmeijer eet rustig in Amsterdams restaurant” (19 okt. 2017), De Telegraaf


gedragsleer

samenstelling van gedrag en leer met het invoegsel -s-

wetenschap die gedragingen van mensen en dieren bestudeert


gedragsneurologie

samenstelling van gedrag en neurologie met het invoegsel -s-

een specialisme dat zich bevindt op het grensgebied van neurologie en psychiatrie


lycopodium

lycopodiums (plural)
lycopodiumpje (diminutive singular)
lycopodiumpjes (diminutive plural)


holtedier

holtedieren (plural)
holtediertje (diminutive singular)
holtediertjes (diminutive plural)

Coelenterata dier met slechts één lichaamsholte


melanine

een groep van organische, bruinkleurige pigmenten


melanisme

Grieks “μελανός” (zwart pigment) met het achtervoegsel -isme

Melanismus

een abnormaal zwarte huid en haar of veren door een aangeboren overmaat aan het organisch pigment “melanine”


marinebioloog

Samenstelling van marine of marien en bioloog

marinebiologen (plural)
marinebioloogje (diminutive singular)
marinebioloogjes (diminutive plural)

een bioloog die zich bezig houdt met leven in de zeeën en oceanen

De marinebioloog dook om walvishaaien te bestuderen.


menstruatiebloed

Menstruationsblut

bloed dat vrijkomt bij het menstrueren van een vrouw


reproduceren

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘weer voortbrengen’ voor het eerst aangetroffen in 1814

afgeleid van het Franse reproduire of uit het Latijns (met het achtervoegsel -eren)

afgeleid van produceren met het voorvoegsel re-

reproduceerde (past)
gereproduceerd (past participle)
te reproduceren (active infinitive imperfect present)
zullen reproduceren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen reproduceren (active infinitive imperfect future)
hebben gereproduceerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gereproduceerd (active infinitive perfect present)
gereproduceerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gereproduceerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
reproducerend (imperfect participle)
gereproduceerd (past participle)
reproducere (subjunctive)
reproduceer (indicative imperfect present singular first-person)
reproduceert (indicative imperfect present singular second-person)
reproduceert (indicative imperfect present singular second-person)
reproduceert (indicative imperfect present singular second-person)
reproduceert (indicative imperfect present singular third-person)
reproduceerde (indicative imperfect past singular first-person)
reproduceerde (indicative imperfect past singular second-person)
reproduceerde (indicative imperfect past singular second-person)
reproduceerde (indicative imperfect past singular second-person)
reproduceerde (indicative imperfect past singular third-person)
reproduceerden (indicative imperfect past plural first-person)
reproduceerden (indicative imperfect past plural second-person)
reproduceerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal reproduceren (indicative imperfect future singular first-person)
zult reproduceren (indicative imperfect future singular second-person)
zal reproduceren (indicative imperfect future singular second-person)
zult reproduceren (indicative imperfect future singular second-person)
zal reproduceren (indicative imperfect future singular second-person)
zult reproduceren (indicative imperfect future singular second-person)
zal reproduceren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen reproduceren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen reproduceren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen reproduceren (indicative imperfect future plural third-person)
zou reproduceren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou reproduceren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) reproduceren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt reproduceren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou reproduceren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden reproduceren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden reproduceren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden reproduceren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gereproduceerd (perfect present first-person)
hebt gereproduceerd (perfect present second-person)
hebt gereproduceerd (perfect present second-person)
heeft gereproduceerd (perfect present second-person)
hebt gereproduceerd (perfect present second-person)
heeft gereproduceerd (perfect present third-person)
hebben gereproduceerd (perfect present first-person)
hebben gereproduceerd (perfect present second-person)
hebben gereproduceerd (perfect present third-person)
had gereproduceerd (perfect past first-person)
had gereproduceerd (perfect past second-person)
had gereproduceerd (perfect past second-person)
hadt gereproduceerd (perfect past second-person)
had gereproduceerd (perfect past third-person)
hadden gereproduceerd (perfect past first-person)
hadden gereproduceerd (perfect past second-person)
hadden gereproduceerd (perfect past third-person)
zal gereproduceerd hebben (perfect future first-person)
zal gereproduceerd hebben (perfect future second-person)
zult gereproduceerd hebben (perfect future second-person)
zult gereproduceerd hebben (perfect future second-person)
zal gereproduceerd hebben (perfect future second-person)
zult gereproduceerd hebben (perfect future second-person)
zal gereproduceerd hebben (perfect future third-person)
zullen gereproduceerd hebben (perfect future first-person)
zullen gereproduceerd hebben (perfect future second-person)
zullen gereproduceerd hebben (perfect future third-person)
zou gereproduceerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gereproduceerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gereproduceerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gereproduceerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gereproduceerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gereproduceerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gereproduceerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gereproduceerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gereproduceerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gereproduceerd (impersonal passive present imperfect)
er is gereproduceerd (impersonal passive present perfect)
er werd gereproduceerd (impersonal passive past imperfect)
er was gereproduceerd (impersonal passive past perfect)
er zal gereproduceerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gereproduceerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gereproduceerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gereproduceerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gereproduceerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gereproduceerd te worden (passive infinitive imperfect present)
gereproduceerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gereproduceerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gereproduceerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gereproduceerd te zijn (passive infinitive perfect present)
gereproduceerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gereproduceerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word gereproduceerd (singular imperfect present first-person)
wordt gereproduceerd (singular imperfect present second-person)
wordt gereproduceerd (singular imperfect present second-person)
wordt gereproduceerd (singular imperfect present second-person)
wordt gereproduceerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gereproduceerd (singular imperfect present plural first-person)
worden gereproduceerd (singular imperfect present plural second-person)
worden gereproduceerd (singular imperfect present third-person)
werd gereproduceerd (singular imperfect past first-person)
werd gereproduceerd (singular imperfect past second-person)
werd gereproduceerd (singular imperfect past second-person)
werdt gereproduceerd (singular imperfect past second-person)
werd gereproduceerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gereproduceerd (singular imperfect past plural first-person)
werden gereproduceerd (singular imperfect past plural second-person)
werden gereproduceerd (singular imperfect past third-person)
zal gereproduceerd worden (singular imperfect future first-person)
zult gereproduceerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gereproduceerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gereproduceerd worden (singular imperfect future second-person)
zal gereproduceerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gereproduceerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gereproduceerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gereproduceerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gereproduceerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gereproduceerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gereproduceerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gereproduceerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gereproduceerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gereproduceerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gereproduceerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gereproduceerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gereproduceerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gereproduceerd (perfect present first-person)
bent gereproduceerd (perfect present second-person)
bent gereproduceerd (perfect present second-person)
is gereproduceerd (perfect present second-person)
zijt gereproduceerd (perfect present second-person)
is gereproduceerd (perfect present third-person)
zijn gereproduceerd (perfect present first-person)
zijn gereproduceerd (perfect present second-person)
zijn gereproduceerd (perfect present third-person)
was gereproduceerd (perfect past first-person)
was gereproduceerd (perfect past second-person)
was gereproduceerd (perfect past second-person)
waart gereproduceerd (perfect past second-person)
was gereproduceerd (perfect past third-person)
waren gereproduceerd (perfect past first-person)
waren gereproduceerd (perfect past second-person)
waren gereproduceerd (perfect past third-person)
zal gereproduceerd zijn (perfect future first-person)
zult gereproduceerd zijn (perfect future second-person)
zult gereproduceerd zijn (perfect future second-person)
zult gereproduceerd zijn (perfect future second-person)
zal gereproduceerd zijn (perfect future third-person)
zullen gereproduceerd zijn (perfect future first-person)
zullen gereproduceerd zijn (perfect future second-person)
zullen gereproduceerd zijn (perfect future third-person)
zou gereproduceerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gereproduceerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gereproduceerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gereproduceerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gereproduceerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gereproduceerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gereproduceerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gereproduceerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gereproduceerd zijn (perfect conditional third-person)
reproduceer me (first-person present singular)
reproduceren ons (first-person present plural)
reproduceerde me (first-person past singular)
reproduceerden ons (first-person past plural)
zal me reproduceren (first-person future singular)
zullen ons reproduceren (first-person future plural)
reproduceert je (second-person present singular)
reproduceren je (second-person present plural)
reproduceerde je (second-person past singular)
reproduceerden je (second-person past plural)
zal, zult je reproduceren (second-person future singular)
zullen je reproduceren (second-person future plural)
reproduceert zich/u (second-person present plural)
reproduceert zich/u (second-person past singular)
reproduceerde zich/u (second-person past plural)
reproduceerde zich/u (second-person future singular)
zult zich/u reproduceren (second-person future plural)
zult zich/u reproduceren (second-person)
reproduceert u (second-person present plural)
reproduceert u (second-person past singular)
reproduceerde u (second-person past plural)
reproduceerde u (second-person future singular)
zult u reproduceren (second-person future plural)
zult u reproduceren (second-person)
reproduceert zich (third-person present singular)
reproduceren zich (third-person present plural)
reproduceerde zich (third-person past singular)
reproduceerden zich (third-person past plural)
zal zich reproduceren (third-person future singular)
zullen zich reproduceren (third-person future plural)
zich reproducerend (imperfect participle)
zich gereproduceerd hebben (past)
reproduceer u/je , reproduceert je (imperative)
reproducere zich (subjunctive)


bevruchting

Naamwoord van handeling van bevruchten met het achtervoegsel -ing

conceptie, fertilisatie, fecundatie, samensmelten van zaadcel en eicel.

Bevruchting is bij geslachtelijke voortplanting het proces van de samensmelting van twee haploïde gameten, zoals een zaadcel en een eicel, dat leidt tot samensmelting van de mannelijke en de vrouwelijke kern (karyogamie) en tot de vorming van een diploïde zygote en eventueel uiteindelijk de ontwikkeling van een embryo.


excreet

afgeleid van het Latijnse excretum (met het voorvoegsel ex-)

excreten (plural)
excreetje (diminutive singular)
excreetjes (diminutive plural)


biotisch

met het voorvoegsel bio- met het achtervoegsel -isch

biotischer (uninflected comparative)
biotische (inflected positive)
biotischere (inflected comparative)
biotischers (partitive comparative)

betrekking hebbend op levensfactoren (in een biotoop)


enterokok

afgeleid van kok met het voorvoegsel entero-

enterokokken (plural)
enterokokje (diminutive singular)
enterokokjes (diminutive plural)

bacterie die normaal in de menselijke darm voorkomt en onschadelijk is, maar bij mensen met verminderde afweer ernstige problemen kan veroorzaken


campylobacter

Campylobacter een geslacht van gram-negatieve bacteriën dat behoort tot de veroorzakers van de meest voorkomende zoönosen


salmonella

eponiem, van modern Latijn salmonella, genoemd naar de 19e-eeuwse Amerikaanse dierenarts D.E.Salmon wiens assistent T. Smith in 1885 de eerste soort in dit geslacht, Salmonella choleraesuis ontdekte; in de betekenis van ‘bacterie’ voor het eerst aangetroffen in 1934

salmonella's (plural)
salmonellaatje (diminutive singular)
salmonellaatjes (diminutive plural)

geslacht van gram-negatieve staafvormige bacteriën, Salmonella, die onderdeel zijn van de natuurlijke darmflora van pluimvee, varkens, runderen, reptielen en huisdieren die bij de mens verschillende ziekten kunnen veroorzaken

Om salmonella in stallen te voorkomen, moeten pluimveehouders geregeld controleren op de aanwezigheid van de bacterie.

Weblink bron
Maartje Geels
 “Regels dierenwelzijn bij vleeskuikenhouders niet goed nageleefd” (4 augustus 2020) op nrc.nl

Er zijn bijvoorbeeld 2.500 verschillende salmonella’s, en je komt meestal een ander type tegen dan de vorige keer. Die bacteriën hechten zich aan je darmcellen, die dan extra vocht gaan produceren omdat ze het kwijt willen. Dan krijg je diarree, en na een paar dagen is het weer weg.

Weblink bron
Liesbeth Koenen & Rijkelt Beumer
 “Vieze aardbeien” (25 november 2008) op nrc.nl

“Een zwarte in de zaak”, zegt Orolaboro terwijl hij een sherry naar achteren slaat, “dat geeft cachet aan de zaak. Net als één salmonellaatje in een ons garnalen.” En we gaan weer aan de pellerij.

Weblink bron
Peter Malenkov
 “De Man Die Niet Meer In De Rij Wou Staan” (2 september 1991) op nrc.nl


extravaseren

afgeleid van het Franse extravaser (met het achtervoegsel -eren)


transgenese

met het voorvoegsel trans- en met het achtervoegsel -genese

het overbrengen van een vreemd gen (een transgen) naar het genoom van een dier teneinde bepaalde gewenste erfelijke eigenschappen te verkrijgen


kiemcel

kiemcellen (plural)
kiemcelletje (diminutive singular)
kiemcelletjes (diminutive plural)

cel die zich tot een nieuw individu kan ontwikkelen


reduplicatie

ontleend aan Latijn reduplicatio "herhaling, verdubbeling"

Naamwoord van handeling van dupliceren met het voorvoegsel re- en met het achtervoegsel -atie

reduplikasie

vorming van een nieuw woorden of zinsneden door geheel of gedeeltelijke herhalen van een deel daarvan

naam door Bateson gebruikt voor een door hem verondersteld genetisch proces


crossing-over

van het Engels
samenstelling van crossing en over

het verschijnsel tijdens de meiose waarbij twee homologe chromosomen stukken DNA uitwisselen, overkruising


reductiedeling

reductiedelingen (plural)
reductiedelinkje (diminutive singular)
reductiedelinkjes (diminutive plural)

een tweedelig delingsproces dat voortplantingscellen produceert, meiose


ongesteld

In de betekenis van ‘in lichte mate ziek’ voor het eerst aangetroffen in 1704

antoniem van gesteld met het voorvoegsel on-

Een blikje ongesteld

(voeding), (vulgair) Een blik tomatenpuree

ongestelder (uninflected comparative)
ongesteldst (uninflected superlative)
ongestelde (inflected positive)
ongesteldere (inflected comparative)
ongesteldste (inflected superlative)
ongestelds (partitive positive)
ongestelders (partitive comparative)

De vrouw was ongesteld en kon daardoor niet naar haar werk.


geitonogamie

bevruchten van een bloem van dezelfde plant

Bij buurbestuiving of geitonogamie wordt het stuifmeel overgebracht naar de stempel van een bloem van dezelfde plant.


zelfbevruchting

Bij zelfbevruchting of autogamie wordt het stuifmeel overgebracht naar de stempel van dezelfde bloem.


autogamie

met het voorvoegsel auto- en met het achtervoegsel -gamie

Bij autogamie of zelfbevruchting wordt het stuifmeel overgebracht naar de stempel van dezelfde bloem.


natuurbescherming

activiteiten die erop gericht zijn om de natuurlijke omgeving in de oorspronkelijke staat te behouden of in een staat te brengen waarvan men denkt dat ze natuurlijk was

Het idee natuurbescherming in de moderne zin is waarschijnlijk ontstaan in Duitsland, maar maakte wereldwijd faam toen in de Verenigde Staten van Amerika rond 1860 plannen werden gemaakt om ongerepte - of ongerept geachte -gebieden tot nationaal park te verklaren.


viltig

afgeleid van vilt met het achtervoegsel -ig

viltiger (uninflected comparative)
viltigst (uninflected superlative)
viltige (inflected positive)
viltigere (inflected comparative)
viltigste (inflected superlative)
viltigs (partitive positive)
viltigers (partitive comparative)


antigen

afgeleid van gen met het voorvoegsel anti-

een molecuul dat in staat is een reactie van het afweersysteem op te wekken, waarbij antistoffen worden aangemaakt


variëteit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘afwijkende vorm van een soort’ voor het eerst aangetroffen in 1637

afgeleid van het Franse variété (met het achtervoegsel -teit)

iets afwijkende vorm van een bepaalde soort die erfelijk is


ipsilateraal

Samenstelling van ipsi (van het Latijnse ipse (hetzelfde)) en lateraal

aan dezelfde kant t.o.v. een gezamenlijk referentiepunt


afferent

afgeleid van het Franse afférent (toevoerend)


efferent

afgeleid van het Franse efférent (wegvoerend)


MRSA

initiaalwoord van Meticilline-Resistente Staphylococcus Aureus

Staphylococcus aureus een bacterie staphylococcus aureus die resistent is geworden voor meticilline


superbacterie

afgeleid van bacterie met het voorvoegsel super-

superbacteriën (plural)
superbacterietje (diminutive singular)
superbacterietjes (diminutive plural)

een bacterie die resistent is geworden voor (bijna) alle soorten antibiotica

Superbacteriën, die resistent zijn tegen alle antibiotica, kosten nu wereldwijd al het leven aan 700.000 mensen per jaar aldus een rapport uitgevoerd in opdracht van de Britse overheid.


penseelschimmel

penseelschimmels (plural)
penseelschimmeltje (diminutive singular)
penseelschimmeltjes (diminutive plural)

Penicillium een genus van schimmels met kleine penseelvormig vertakte sporendragers


homologie

via Latijn homologia van Oudgrieks ὁμολογία (homología) "overeenstemming"

De benaming "homologie" is ook wel gebruikt als aanduiding voor homostudies, maar is in die betekenis niet gangbaar geworden.

in de evolutie zijn ontstaan uit eenzelfde orgaan bij een eerdere soort

over organen bij verschillende soorten organismen

Waar het op neer komt is dat homologie een overeenkomst is die aan bepaalde eisen moet voldoen.


biofysica

afgeleid van fysica met het voorvoegsel bio-

een interdisciplinaire wetenschap die theorieën en methoden uit de natuurkunde toepast op biologische systemen


gamogonie

geslachtelijke vermenigvuldiging door middel van gameten


biomassa

afgeleid van massa met het voorvoegsel bio-

de totale massa (het drooggewicht) van organismen in een biotoop


appositie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bijstelling’ voor het eerst aangetroffen in 1650


gramnegatief

samenstelling van (Hans Christian) Gram, de ontdekker van de kleuringsmethode, en negatief (bijvoeglijk naamwoord)

Gram-negative

met betrekking tot bacteriën die bij Gram-kleuring rood kleuren

gramnegatieve (inflected positive)
gramnegatiefs (partitive positive)

met betrekking tot bacteriën die bij gramkleuring rood kleuren doordat ze een eerder toegevoegde kleurstof niet vasthouden


syzygie

paarsgewijze verbinding van de chromosomen bij de meiose tijdens celdeling


effector

afgeleid van effect met het achtervoegsel -or

effectoren (plural)
effectors (plural)
effectortje (diminutive singular)
effectortjes (diminutive plural)

iets wat een effect (actie of afremming) kan veroorzaken


tweedeling

verdeling of splitsing in twee min of meer gelijke delen


azobordeaux

afgeleid van bordeaux met het voorvoegsel azo-

bepaalde wijnrode kleurstof, gebruikt bij het kleuren van cellen bij onderzoek met de microscoop


antistof

afgeleid van stof met het voorvoegsel anti-

antistoffen (plural)
antistofje (diminutive singular)
antistofjes (diminutive plural)

eiwit dat de werking van lichaamsvreemde stoffen zoals virussen, bacteriën of grote moleculen opheft

De strategie heeft in elk geval een negatief effect gehad op het aantal sterfgevallen van het land. Met 43 sterfgevallen per 100.000 inwoners is het sterftecijfer van Zweden wereldwijd een van de hoogste en uit een eerste Zweedse studie naar groepsimmuniteit blijkt dat slechts 7,3 procent van de Stockholmers antistoffen tegen Covid-19 heeft opgebouwd. In veel Europese landen stabiliseert het aantal doden en besmettingen, in Zweden blijft de curve doorlopen.

Weblink bron “Brein achter omstreden Zweedse coronastrategie geeft fouten toe” (03-06-2020), Tubantia


telomeer

DNA-structuur aan het einde van een chromosoom, die de celdeling reguleert

Een telomeer bestaat uit repeterende stukjes DNA dat de belangrijke genen beschermt tegen het korter worden van de chromosomen


sluimer

zn: naamwoord van handeling van sluimeren ww (zonder -en)


ontleedkundig

afgeleid van ontleedkunde met het achtervoegsel -ig

ontleedkundiger (uninflected comparative)
ontleedkundigst (uninflected superlative)
ontleedkundige (inflected positive)
ontleedkundigere (inflected comparative)
ontleedkundigste (inflected superlative)
ontleedkundigs (partitive positive)
ontleedkundigers (partitive comparative)

horend tot de studie hoe organismen uit organen zijn samengesteld of op die wetenschap betrekking hebbend

(…) Sylvius was een volbloed clinicus, maar heeft ook belangrijk ontleedkundig werk, met name wat de hersenen betreft, verricht.


adventief

alien

toevallig ergens gekomen zonder dat daar natuurlijke oorzaken voor zijn

uitheemse plant, dier of ander organisme die onopzettelijk van elders is aangevoerd


kievietsei

samenstelling van kieviet en ei met het invoegsel -s-

kievietseieren (plural)
kievietseitje (diminutive singular)
kievietseitjes (diminutive plural)

het ei van een kieviet vooral bekend van het zoeken naar kievietseieren dat gedaan wordt in Friesland

Elke cultuur heeft haar eigen stierengevecht. Is de Amerikaanse rodeo iets anders? Het hanengevecht in Azië? De jacht op herten, eenden en fazanten in Nederland? In Friesland hebben Edou Schotanus en Johannes de Haan het eerste kievietsei van de vogelwachtvereniging van Parrega gevonden op woensdag 7 maart. De twee jongens staan op de foto, ze poseren trots met het ei dat ze samen vasthouden. Is het zoeken en rapen van ‘eerste’ kievietseieren, dat wil zeggen het als sport verstoren van vogelnesten, wezenlijk iets anders dan het Spaanse stierengevecht?


spinrag

spinraggen (plural)
spinragje (diminutive singular)
spinragjes (diminutive plural)


classis

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘onderafdeling van provinciaal kerkbestuur’ voor het eerst aangetroffen in 1571


eersteling

afgeleid van eerst met het invoegsel -e- met het achtervoegsel -ling

eerstelingen (plural)
eerstelingetje (diminutive singular)
eerstelingetjes (diminutive plural)

- Om vijf uur ga ik moe en bezweet terug naar het ziekenhuis. Astuti is wakker en wil weten wat er is gebeurd. Ik hou het kort. Dan brengt een zuster de fris gewassen baby binnen. Hoe gaat het meisje heten, vraagt ze. Het komt er eenstemmig uit: “We noemen haar Mieke Megawati.” Die keuze was al acht maanden eerder gemaakt. De nummer twee zou, net als eersteling Arjuna Arjen, een Nederlandse en een Javaanse naam krijgen.


uitstrijk

zn: naamwoord van handeling van uitstrijken ww

ww: uitstrijken ww zonder de uitgang -en

uitstrijken (plural)
uitstrijkje (diminutive singular)
uitstrijkjes (diminutive plural)

celmateriaal dat op een objectglaasje wordt uitgesmeerd voor microscopisch onderzoek

Momenteel kun je bij de IJsselhallen in Zwolle al terecht voor een 'normale' coronatest: met een wattenstaafje wordt een uitstrijk genomen uit de neus en keel.

Weblink bron “GGD IJsselland in Zwolle start binnenkort met snelle corona-ademtests” (5 maart 2021) op nu.nl


dodder

dodders (plural)
doddertje (diminutive singular)
doddertjes (diminutive plural)


inwijkeling

Naamwoord van handeling van inwijken met het invoegsel -e- met het achtervoegsel -ling

immigrant

(persoon) iemand die van buiten ergens komt wonen

een dier- of plantensoort die zich heeft gevestigd in een gebied dat niet tot het oorspronkelijke verspreidingsgebied behoort


vissoort

aanduiding voor vissen die genetisch zo nauw verwant zijn dat ze dezelfde naam dragen


vertering

van Middelnederlands verteringe, afgeleid van verteren met het achtervoegsel -ing

omzetting van genuttigd voedsel binnen het lichaam


linolzuur

een tweevoudig onverzadigd, essentieel, omega 6-vetzuur en komt voornamelijk voor in zonnebloemolie en maisolie

Een dieet met weinig verzadigd vet en weinig transvetzuren en veel meervoudig onverzadigde vetzuren (dagelijks minimaal 10 gram voor vrouwen en 15 gram voor mannen van het meervoudig onverzadigde vetzuur linolzuur bevat en minimaal 250 milligram van de visvetzuren EPA en DHA) biedt de beste garantie voor een laag risico op een hartinfarct. Dat stellen onderzoekers van Wageningen University in een artikel in de British Journal of Nutrition.

Kuipers toonde aan dat hun dieet vergeleken met westerse voeding meer eiwitten, minder koolhydraten, minder linolzuur en meer omega-3 vetzuren bevatte. Wie te weinig van die vetzuren eet, heeft meer kans op hart- en vaatziekten en depressie. Teveel linolzuur leidt weer tot minder aanmaak en inbouw van die omega-3 vetzuren in het lichaam.


luchtzak

samenstelling van lucht zn en zak zn
[4] leenvertaling van Engels airbag zn

luchtzakken (plural)
luchtzakje (diminutive singular)
luchtzakjes (diminutive plural)


naaldbos

coniferous forest

een bos met overwegend naaldbomen vooral voorkomend in een koud klimaat of op minder vruchtbare gronden

Het heuvelachtige gebied is begroeid met naaldbossen en loofbossen afgewisseld met weilanden, heide, vennen en akkers.

De weg die Pietro en Bruno vaak afleggen, de berg op naar een ijskoud meer, heeft Cognetti de afgelopen jaren tientallen malen gelopen. ‘Kom’, wenkt hij, ‘we gaan hier naar boven.’ Een pad van zware rotsblokken voert omhoog door een geurig naaldbos. Als een gems gaat de schrijver ons voor – het is bijna rennen, zo snel gaat hij. Het kost moeite zijn rode rugzakje bij te houden. ‘Als kind hield ik van dit landschap, maar ik was wel erg eenzaam. Ik had hier geen enkele vriend, en moest vooral mijn fantasie gebruiken en zelf avonturen verzinnen. Ik voelde me aangetrokken tot de kinderen van de bergen, maar die waren altijd aan het werk op de boerderij, met de dieren. Ze hadden geen tijd om met mij te spelen. Bovendien was ik echt vreselijk verlegen, dus ik durfde ze ook niet aan te spreken.

In navolging van het CDA komt ook de VVD in het geweer tegen de plannen van het rijk om extra natuur te creëren in het Agelerbroek, Voltherbroek en Achter de Voort. Tweede kamerlid Helma Lodders heeft namens de VVD inmiddels daarover kritische vragen gesteld aan staatssecretaris Sharon Dijksma. Maar daar blijft het niet bij. Want ook vanuit provinciale staten gaan de liberalen druk uitoefenen op de staatssecretaris om te voorkomen dat er 46 hectare naaldbos moet worden aangeplant in de drie natuurgebieden om de toename van de stikstofemissie te compenseren. Dat is het uitvloeisel van de nieuwste Programmatische Aanpak Stikstof-analyse.


monstrum

monstrums (plural)
monstra (plural)
monstrumpje (diminutive singular)
monstrumpjes (diminutive plural)

Het meest spraakmakend echter was Everaerts' in 1662 gepubliceerde beschrijving en analyse van een in Middelburg geboren ‘monstrum’’.


ontvangenis

Naamwoord van handeling van ontvangen met het achtervoegsel -enis

bevruchting, en dan vooral in de combinatie van de onbevlekte ontvangenis van Maria die zonder geslachtelijke gemeenschap toch zwanger is geworden van Jezus Christus

‘Je hebt verschillende congregaties doorgelicht, je hebt priesters verwijderd, de Orde van Malta onthoofd, net als de franciscanen van de Onbevlekte Ontvangenis, je hebt kardinalen genegeerd... maar waar is jouw befaamde mededogen?’ Dat gebeurt op een zeer denigrerende toon, in het Romeinse dialect. De paus wordt aangesproken met A France’, oftewel ‘aan Franske’ - zoals iemand met de Italiaanse voornaam Francesco in de volksmond zou worden aangesproken. Waar dat intiem is voor vrienden, is het ronduit vulgair om een gezaghebbende figuur met een morele autoriteit als Franciscus zo te benaderen.

In 1864 werd er een standbeeld opgericht ter ere van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes bij de plaats van de verschijningen. Later werd een kapel gebouwd die al spoedig te klein werd en ging dienen als crypte voor de eerste basiliek, de Basiliek van de Onbevlekte Ontvangenis.


protoplasma

van Duits Protoplasme zn , in 1840 gevormd door de 19e-eeuwse Tsjechische geneeskundige J.E. Purkiňje uit Oudgrieks πρῶτος (prootos) "eerste" en πλάσμα "iets wat in een vorm gekneed of gegoten is", dus letterlijk ‘eerst gevormd’, op te vatten als afgeleid van plasma met het voorvoegsel proto-; in de betekenis van ‘mengsel van stoffen waaruit de cellen zijn opgebouwd’ aangetroffen vanaf 1912

protoplasm

(biologie) (verouderd) de inhoud van een levende cel bestaande uit cytoplasma en karyoplasma

Een amoebe daarentegen is niet meer dan een eenzame naakte cel, een zakje stromend protoplasma dat zich als een aangeschoten regendruppel voortbeweegt. Ontbreekt het iets aan stevigheid en architectuur, zo lijkt het, dan is het wel een amoebe.


rasecht

reinrassig

zuiver van ras, (bij uitbreiding) met dezelfde afkomst, streek of overtuiging als de ouders en grootouders

Vollblut-

een bepaalde (stereo)type vertegenwoordigend

rasechter (uninflected comparative)
rasechtst (uninflected superlative)
rasechte (inflected positive)
rasechtere (inflected comparative)
rasechtste (inflected superlative)
rasechts (partitive positive)
rasechters (partitive comparative)


reukorgaan

olfactory organ

(biologie) het orgaan waarmee een organisme kan ruiken

reukorganen (plural)
reukorgaantje (diminutive singular)
reukorgaantjes (diminutive plural)

‘Onze neus werkt wel gedurende de nacht’, stelt ook professor Mark Jorissen, diensthoofd neus-, keel- en oorziekten van het UZ Leuven. ‘Het reukorgaan is het oudste zintuig en bij dieren is het ook het meest ontwikkelde. Bij mensen is daar veel van verloren gegaan. De neus is dus niet ons beste zintuig, maar hij blijft wel gewoon werken tijdens het slapen’, zegt Jorissen. ‘Om een brand te ruiken moet er ten eerste al voldoende rook aanwezig zijn, en verder moet er ook een voldoende storende geur zijn.’ Dat is vaak niet het geval, waardoor de geur ons niet doet ontwaken.

De aan plastische chirurgie verslaafde Braziliaan Rodrigo Alves (32) - ook wel de levensechte 'Ken' genoemd - heeft zich in Iran met succes voor de tiende keer aan zijn reukorgaan laten opereren. Volgens Alves, die zich gelijk maar zogenoemde kattenogen liet aanmeten, is hij na die gevaarlijke ingreep de trotse eigenaar van een 'schattig poppenneusje'.


dennenbos

samenstelling van den zn en bos zn met het invoegsel -en-

dennenbossen (plural)
dennenbosje (diminutive singular)
dennenbosjes (diminutive plural)

een bos met dennen, een bos met naaldbomen

Voor de ingang van het park stonden gendarmeriebusjes geparkeerd. In de zaterdagkrant was ook een luchtfoto afgedrukt van het Plateau de Millevaches. Daarop waren eindeloze dennenbossen te zien zonder ergens bebouwing of doorgaande wegen.

Stroken dennenbos werden afgewisseld met kale loofbomen en stukken grauw gras. Ik telde onderweg de vele roof vogels die op palen en hekken zaten. Het voorkwam dat ik aan de avond dacht.

Naast de kust blijven de Ardennen dé Belgische vakantieklassieker. Maar vergeet het beeld van die plek waar een kajaktochtje het enige alternatief is voor een wandeling door het beuken- of dennenbos. De Ardennen staan voor een grote omwenteling, met dank aan Marc Coucke.


superrijk

bn: intensiverende afleiding van rijk bn met het voorvoegsel super-

zn: afleiding van rijk zn met het voorvoegsel super-

taxonomische groep binnen een domein die meerdere rijken omvat

Ook berekende Forgacs dat een blaasje, na een aantal delingen – bij de zeester na 64 delingen –, zal gaan inklappen, of liever, een naar binnen groeiende opening krijgt op zijn zwakste punt. Deze kan het begin zijn van de vorming van een verteringskanaal. Zo’n kanaal is een van de belangrijkste eigenschappen van embryo’s van de zogeheten ‘kopstaartdiertjes’ – wetenschappelijk: het superrijk Bilateria –, waartoe insect, slang, vis, paard, aap of mens, en heel veel andere dieren behoren.

Weblink bron
Henk Klomp
 “Vanzelf embryo” (22 juli 2006) op nrc.nl


transgeen

met het voorvoegsel trans- en met het achtervoegsel -geen

transgener (uninflected comparative)
transgeenst (uninflected superlative)
transgene (inflected positive)
transgenere (inflected comparative)
transgeenste (inflected superlative)
transgeens (partitive positive)
transgeners (partitive comparative)

genetisch materiaal uit meerdere dier- of plantensoorten bevattende

Eind 2015 besliste de Amerikaanse overheid (de Food and Drug Administration, FDA, die ook de geneesmiddelen registreert) dat de zalm op de markt mocht komen. Dat was volle vijf jaar nadat diezelfde FDA had beslist dat de vis geschikt was voor consumptie. Half 2016 volgde het Canadese ministerie van Volksgezondheid: ‘De ggo-zalm is even veilig en voedzaam als conventionele zalm.’ In beide landen moet het etiket niet vermelden dat het om een transgeen product gaat.

Intussen wordt Europa steeds meer overspoeld door genproducten van buiten. Een kleine 50 voedingsgewassen zijn inmiddels toegestaan in de EU. Van al het Europese veevoer is inmiddels meer dan 70 procent transgeen. Wat dat betreft heeft Europa genetisch gemodificeerde boter op het hoofd, denken mensen die de cijfers kennen.


enting

naamwoord van handeling van enten met het achtervoegsel -ing

het laten groeien van bacteriën of andere organismen op een voedingsbodem

Jonge planten en dieren worden aangekocht en op de lijnen en matten bevestigd. Na de enting verloopt de groei volledig natuurlijk.


xenohormoon

afgeleid van hormoon met het voorvoegsel xeno-

xenohormonen (plural)
xenohormoontje (diminutive singular)
xenohormoontjes (diminutive plural)

een verbinding die hormoonachtige eigenschappen vertoont


wenteltrap

In de betekenis van ‘spiraalvormige trap’ voor het eerst aangetroffen in 1533

wenteltrappen (plural)
wenteltrapje (diminutive singular)
wenteltrapjes (diminutive plural)

een zeeslakkensoort, behorend tot de familie Epitoniidae, waarvan de leden op een zich steeds versmallend wenteltrapje lijken


bijenrestaurant

samenstelling van bij zn en restaurant zn met het invoegsel -en-

een tuin waar er voor bijen veel stuifmeel te vinden is


virologie

afleiding van virus met het achtervoegsel -logie

leer van de virussen en de door virussen veroorzaakte ziektes

Door hun onderzoek weten de onderzoekers nu ook waarom eerdere vaccins niet goed werken: de eiwitten die daarin zitten, hebben niet dezelfde structuur als het envelopeiwit dat om het hiv-virus zit. „Daardoor worden antistoffen opgewekt tegen de verkeerde onderdelen van het envelopeiwit”, legt viroloog Rogier Sanders van het laboratorium voor Experimentele Virologie van het AMC uit.

Volgens de hoogleraar klinische virologie zijn gezondheidswerkers in Nederland voldoende voorbereid en alert om de goede vragen te stellen en om ebola op die manier snel op te sporen, en zullen ebolagevallen in Nederland dus niet snel gemist worden.


eiwitmantel

eiwitmantels (plural)
eiwitmanteltje (diminutive singular)
eiwitmanteltjes (diminutive plural)

buitenwand rond het genetisch materiaal van een virus, opgebouwd uit eiwitstructuren (capsomeren) die bestaan uit door het virus zelf gemaakte eiwitten.

Dit Nederlandse virusdeeltje is op de tekentafel ontworpen. Het ging de ontwerpers om de eiwitmantel: de buitenkant van het virus die zich vanzelf uit losse eiwitten opbouwt. Ze bedachten een ‘minimalistisch’ manteleiwit, met onder meer een structuur die lijkt op die van zijde-eiwitten. Die eiwitten vouwen zich vanzelf groepsgewijs rond DNA.


ziekteverwekker

samenstelling van ziekte zn en verwekker zn

organisme dat een ziekte veroorzaakt, meestal maar niet altijd gaat het om micro-organismen zoals bacteriën, virussen en eencellige organismen

Ongeveer de helft van alle teken in Nederland draagt één of meerdere ziekteverwekkers met zich mee, concluderen twee onderzoekers van gezondheidsinstituut RIVM die deze week promoveren. Bovendien neemt het aantal gevallen van de ziekte van Lyme en andere ziekten die teken overbrengen toe.

De meningokokkenbacterie huist bij veel mensen in de neus- of keel zonder daar last te veroorzaken. Als de ziekteverwekker echter in het bloed terechtkomt, dreigen gevaarlijke aandoeningen. Vooral baby’s, tieners en ouderen zijn kwetsbaar. Door die eerste twee groepen te vaccineren hoopt Schippers ook het besmettingsgevaar voor anderen te verlagen.

„Stilstaand water is een broedplaats voor muggen die malaria en dengue verspreiden. Ook hebben mensen geen wc meer en doen hun behoefte in het water. Door het gebrek aan schoon drinkwater zijn ze gedwongen dit vervuilde water vol met ziekteverwekkers te drinken.”


celgroei

Het bleek dat de samengedrukte, slechte cellen zich anders ontwikkelden. Ze begonnen weer op een normale en georganiseerde manier te groeien en later stopte de celgroei zelfs. De cellen waar geen druk op werd uitgeoefend bleven zich ontwikkelen als kankercellen. “Een vroeg signaal, in de vorm van druk zetten, lijkt de cellen terug op het goede spoor te krijgen”, vertelt professor Daniel Fletcher.

het delen van een cel (groeien van het aantal cellen)

In het bijzonder de isoflavoon 'genisteïne'heeft het vermogen de reactie van de hormonen af te zwakken, zodat hun stimulerende werking op de celgroei van de betrokken weefsels teniet wordt gedaan. De kankerremmende effecten van soja zitten vooral in producten gemaakt van gefermenteerde sojabonen.


eiwitsamenstelling

samenstelling van eiwit zn en samenstelling zn

mate waarin verschillende proteïnen aanwezig zijn (in organismen of delen daarvan)

Hij ontrafelde de eiwitsamenstelling van de verschillende levensstadia van de malariaprasiet Plasmodium falciparum, en identificeerde meer dan 2.400 eiwitten (Nature, 3 oktober 2002).


vacuole

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘blaasvormige holte in protoplasma’ voor het eerst aangetroffen in 1880

een blaasje gevuld met vocht, dat omgeven is door een vacuolemembraan (tonoplast) en dat zich in het cytoplasma van een cel bevindt


biologe

afleiding met het voorvoegsel bio- met het achtervoegsel -loge

‘Ook de Engelse biologe Jane Goodall zei al: “Op een dag zullen we terugkijken op deze donkere bladzijde in de geschiedenis van onze landbouw en het hoofd schudden. Hoe hebben we ooit kunnen geloven dat het een goed idee was om ons voedsel te produceren met gif?”

De biologe hoopt nu dat de beelden kunnen bijdragen tot het onderzoek rond dit speciale gedrag bij walvissen.


bacteriologe

Afgeleid van bacterioloog met het achtervoegsel -e


microbiologe

afgeleid van biologe met het voorvoegsel micro-

Afgeleid van microbioloog met het achtervoegsel -e


kievitsei

samenstelling van kievit zn en ei zn met het invoegsel -s-

kievitseieren (plural)
kievitseitje (diminutive singular)
kievitseitjes (diminutive plural)

het ei van een kievit vooral bekend van het zoeken naar kievitseieren dat gedaan wordt in Friesland

Lenie Lowik en haar dochter Marion Krikhaar hebben maandagochtend rond half tien het eerste kievitsei gevonden aan de Geesterseveldweg tegenover de klootschietersbaan van De Huier in Geesteren.

Burgemeester Joost van Oostrum neemt dinsdagmiddag symbolisch eerste kievitsei van Berkelland in ontvangst. Hij krijgt het ei niet echt in handen: hij moet het doen met een sneak preview. Oftewel: het blijft bij gluren van een eindje.


paratomie

gevormd uit Oudgrieks παρά (pará) "erbij" en τόμια (tómia) "snijding"

vorm van aseksuele voortplanting door tweedeling, waarbij een meercellig organisme zich pas volledig splitst als de regeneratie compleet is en alle organen gevormd zijn

Rieger (1986) ziet deze structuren ais een relict van de ongeslachtelijke voortplanting door paratomie.


architomie

gevormd uit Oudgrieks ἀρχι- (árchi) "hoofd-, aarts-" en τόμια (tómia) "snijding"

vorm van aseksuele voortplanting waarbij een meercellig organisme eerst in twee of meer delen splitst en daarna pas de ontbrekende lichaamsdelen worden gevormd

B. vejdovskyanum plant zich voornamelijk asexueel [sic!] voort door architomie, een manier van voortplanting waarbij de soort in stukken breekt en elk stuk weer een nieuw individu wordt.


infertiliteit

afleiding van fertiliteit met het ontkennend voorvoegsel in-

afgeleid van infertiel met het achtervoegsel -iteit

het verschijnsel waardoor een mens, dier of plant zich niet voort kan planten

Kanker treft niet alleen ouderen, maar ook mannen en vrouwen in de vruchtbare leeftijd. "Het kan dus voorkomen dat bij een man of vrouw kanker ontdekt wordt op het moment dat een stel probeert zwanger te raken", stelt prof. dr. Petra De Sutter van het Centrum voor Infertiliteit, Universitaire Vrouwenkliniek Gent, op de website van Fertimagazine.

De infertiliteit zet wel de plot in gang en biedt veel ruimte voor katholieke symboliek. Regisseur Alfonso Cuarón kijkt niet op een onsje kitsch meer of minder.


genenbank

samenstelling van gen zn en bank zn met het invoegsel -en-

een plaats waarin genetisch materiaal bestaande uit zaden, sperma en planten wordt opgeslagen

Brazilië heeft concrete plannen om met uitsterven bedreigde diersoorten te klonen. Na het aanleggen van een genenbank, bekijken onderzoekers nu met welke techniek en welk dier ze aan de slag zullen gaan.


warmbloedigheid

afleiding van warmbloedig met het achtervoegsel -heid

het hebben van een constante lichaamstemperatuur

De Vogels perfectioneerden eerst hun warmbloedigheid door hun schubben om te vormen tot warmte-isolerende veren.


streptokok

soort ronde bacterie die in kettingen achter elkaar liggen

Kraamvrouwenkoorts wordt veroorzaakt door de zogeheten groep A streptokok. Bij besmetting met deze bacterie kan een kraamvrouw ernstig ziek worden in de eerste drie weken na de bevalling.

Mozart stierf door streptokok: Volgens de verslagen van de sterfgevallen bezweken veel mannen van rond de veertig jaar in december 1791 aan de streptokokkenbesmetting. Andere veelvoorkomende doodsoorzaken uit die tijd, zoals tuberculose en ondervoeding, lijken minder goed te passen bij het ziektebeeld van Mozart, stellen Zegers en zijn collega's.


rudiment

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘eerste begin’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1650

zich niet ontwikkelend lichaamsdeel of orgaan


biologische klok

vaste verbinding van biologische (bijvoeglijk naamwoord) en klok (zelfstandig naamwoord), aangetroffen vanaf 1938 (zie vindplaats hieronder)

geheel van inwendige processen waardoor een levend wezen zich volgens een bepaald patroon ontwikkelt, gebruikt als maatstaf voor het verloop van tijd

Vrouwen! Nog even en ze wil een kind, want de biologische klok begint alarm te slaan.

De relativiteitstheorie van Einstein leert, dat bij bijna-lichtsnelheid (bijna 300.000 km/sec. dus) de klok zeer langzaam loopt. De vraag is nu maar of dit ook geldt voor de biologische klok: zal iemand die volgens de aardbewoners 50 jaar op reis is geweest in de ruimte bij zijn terugkeer op aarde 50 jaar ouder zijn geworden of slechts één jaar?

De Fransche geleerde Lecomte de Nouy heeft een nieuwe "biologische klok" uitgevonden, waarmede niet de tijd, zooals deze voor de geheele menschheid geldt, wordt gemeten, doch de subjectieve waarde, die de tijd in de verschillende levensphasen van den mensch heeft.


plastron

van Frans plastron, in de betekenis van ‘borstlap’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1615

plastrons (plural)
plastronnetje (diminutive singular)
plastronnetjes (diminutive plural)

Het plastron van de jongen is rood met zwarte vlekjes.


macrofauna

smaenstelling fauna met het voorvoegsel macro-

macrofauna

een verzamelnaam voor ongewervelde dieren die met het 'blote' oog te zien zijn, de zogenaamde macro-invertebraten

Na de zomer komt Gerwers voor korte tijd terug om met de hand de laatste werkzaamheden uit te voeren in slenken. Deze zijn nu niet meegenomen vanwege de aanwezigheid van bijzondere macrofauna (waterdiertjes) in die geulen die in de zomer minder kwetsbaar zijn.

Drijvende plantenbakken moeten de waterkwaliteit in de havens verbeteren, zodat de visstand verbetert en de macrofauna weer toeneemt. In de Rotterdamse Maas gaan ze er de komende maanden mee experimenteren. Bedoeling is om op deze manier meer havens in Nederland en daarbuiten te 'verfraaien en verfrissen'.


rupsenplaag

samenstelling van rups bw en plaag zn met het invoegsel -en-

situatie waarbij er hinderlijk veel rupsen zijn

De wethouder stelt dat er extra geld is gereserveerd om de eikenprocessierups te bestrijden en om te voorkomen dat evenementen niet of zeer beperkt door kunnen gaan zoals vorig jaar. “De hotspots zijn in beeld en Gildebor staat klaar waar nodig. Veel zal afhangen van de weersomstandigheden en de mate van de plaag. Als het warmer is zal de rupsenplaag zich eerder voordoen.”

Omdat de rupsenplaag zich nu enkele jaren achtereen heeft voorgedaan is het mogelijk dat sommige bossen verzwakken, waardoor ze een prooi kunnen worden voor insecten als de eikenprachtkever, die de boom uiteindelijk doet afsterven. De eikenprachtkever vormt sinds de jaren negentig van de vorige eeuw een plaag in Nederland. Eikenbomen die nu kaalgevreten worden, krijgen in het najaar geen eikels, omdat de rupsen ook de bloesems wegknagen.


sater

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘halfgod’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1563

saters (plural)
satertje (diminutive singular)
satertjes (diminutive plural)


petrischaal

eponiem, leenvertaling van Duits Petrischale, samenstelling van Petri en "de familienaam van de uitvinder, de 19e eeuwse Duitse bacterioloog R.J. Petri " en schaal zn , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.D; in de betekenis "kweekbakje" aangetroffen vanaf 1900 (zie vindplaats hieronder)

Petrischale

laag plat ronde bakje van glas of kunststof met een ruim eroverheen passend deksel

petrischalen (plural)
petrischaaltje (diminutive singular)
petrischaaltjes (diminutive plural)

Onze wereldbevolking heeft de zeven-miljard grens onlangs bereikt. Dat zijn een hoop mensen, en niet iedereen heeft genoeg te eten. Hier hebben wetenschappers iets op bedacht: Vlees dat in een petrischaal is gegroeid. Twee jaar geleden heeft een Nederlands consortium al bekend gemaakt dat ze in staat is om spierweefsel in het lab te laten groeien, en dat heeft dit buiten Nederland veel publiciteit gekregen.

Weblink bron “De eerste hamburger gemaakt in een lab is een feit - en kost 250.000 euro” (25 november 2011) op tubantia.nl

„Vier op de vijf artsen in Nederland hebben een smartphone voor snelle toegang tot informatie. Helaas brengen de telefoons echter ook iets anders dan kennis over: ziekteverwekkers”, zo stelt een van de onderzoekers, Stijn Voeten, vast. „Leg een smartphone op zijn kop in een petrischaal met voedingsbodem, haal hem weer weg en enkele dagen later zie je de vorm van het apparaat duidelijk terug in de opgekweekte micro-organismen. Vooral de randen blijken veel bacteriën te bevatten.”

Weblink bron
Arianne Mantel
 “Smartphone arts ziekmaker” (26 maart 2014) op telegraaf.nl

Hij legt ze daarna 1 dag in de broedstoof bij 37° en droogt ze bij die temperatuur in een Petri-schaal.

Polak, Jacques Hartog
 “De ontsmetting der snijdende chirurgische instrumenten met zeep-spiritus”, proefschrift (1900), H. Eisendrath, Amsterdam, p. 23


erffactor

hereditary factor

een discrete eenheid van erfelijk materiaal, waarmee organismen erfelijke eigenschappen doorgeven aan hun nageslacht


voeldraad

sense line

een draad waarmee een spin kan voelen of er een prooi is gevangen in het web

voeldraden (plural)
voeldraadje (diminutive singular)
voeldraadjes (diminutive plural)

Heb je eindelijk alle spinnen van je afgeschud en zit je in de auto dan stuit je op de venstersectorspin in je achteruitkijkspiegel. ,,Deze spinnen maken een wielvormig web, met spiraaldraden die vanuit het centrum naar buiten lopen. Een voeldraad leidt naar de schuilplek van deze spin, vaak achter de spiegel. Zelfs als je 120 kilometer per uur rijdt op de snelweg is deze spin niet af te schudden.


hypermetamorfose

afgeleid van metamorfose zn met het voorvoegsel hyper-

hypermetamorfoses (plural)
hypermetamorfosen (plural)

ontwikkeling waarbij een larve twee heel verschillende opeenvolgende vormen heeft

De larven van de oliekever kennen een zogenaamde hypermetamorfose. Normaal is de metamorfose van een larve tot imago zo, dat de larve steeds na een vervelling wat groter wordt, dan verpopt en daarna uitkomt als imago. Als er twee verschillende stadia zijn in het larvestadium spreekt men van hypermetamorfose.


biogeen

biogener (uninflected comparative)
biogeenst (uninflected superlative)
biogene (inflected positive)
biogenere (inflected comparative)
biogeenste (inflected superlative)
biogeens (partitive positive)
biogeners (partitive comparative)

De onderzoekers vonden zogenoemd biogeen grafiet in het gesteente, dat werd geproduceerd door levende organismen. Ze hebben hoop dat deze ontdekking meer kennis van het oudste leven op aarde zal opleveren.

‘Het proces van het leven loopt ten einde; het cyanogeen of biogeen gas verliest knallend zijn vermogen om te exploderen en verandert in dode albumine.


taurine

van Duits Taurin, opgebouwd uit Latijn taurus "stier" en met het achtervoegsel -in omdat de stof voor het eerst werd ontdekt in ossengal; naam voorgesteld door een van de ontdekkers, de Duitse scheikundige L. Gmelin en sinds 1838 in publicaties gebruikt

aminosulfonzuur dat als stofwisselingsproduct in naar verhouding grote hoeveelheden voorkomt in zoogdieren

Aan kattenbrokken worden diverse voedingsstoffen toegevoegd die van nature alleen in dierlijk weefsel voorkomen, zoals taurine en arachidonzuur. Een kat die te weinig taurine binnenkrijgt kan blind worden en last van hartfalen krijgen, vertelt Corbee.


celdood

Op het moment dat de muizen werden gedwongen wakker te blijven schakelden de genen die betrokken zijn bij celdood en stress in.

De wetenschapper kreeg in 2002 de met anderen gedeelde Nobelprijs voor Geneeskunde voor hun ontdekkingen bij onderzoek naar de ontwikkeling van organismen, onder meer de ontdekking bij een worm van wat de ’geprogrammeerde celdood’ wordt genoemd.

Uiteindelijk zullen de zenuwcellen afsterven. Die massale celdood wordt gelinkt aan dementie. HP de Tijd 10/06


fascia

een bijzonder bindweefsel dat een vlies vormt rond spieren, botten, gewrichten en lichaamsholtes en ondersteuning en bescherming geeft aan die lichaamsdelen en structuur aan het lichaam


fecundatie

afgeleid van het Latijnse fecundare [vruchtbaar maken] met het achtervoegsel -atie


fylogenese

In de betekenis van ‘ontwikkelingsleer van levensvormen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1914

samenstelling van fylo "Grieks phulon [stam, geslacht], verwant met phuein [doen groeien, laten ontstaan]" en genese zn

de studie van de afstammingsgeschiedenis van een groep organismen


weefselleer

de studie van groepen van gelijkaardige lichaamscellen


gonade

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘geslachtsklier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950


stafylokok

van Neolatijn staphylococcus, in 1880 gevormd uit Oudgrieks σταφυλή (stafulè) "druiventros" en κόκκος (kókkos) "graankorrel, zaadje" naar het voorbeeld van streptococcus omdat deze bacterieën na de celdeling wel wat op een druiventrosje lijken, door de Schotse bacterioloog A. Ogston

stafylokokken (plural)
stafylococ
staphylococ

Staphylococcaceae gram-positieve bolvormige bacterie

"Stafylokokken zijn meestal niet gevaarlijk, maar als je kleine snij- of schaafwonden hebt kunnen ze wel voor zweren en infecties zorgen. Daarnaast loop je een risico op acute voedselvergiftiging wanneer je die bacteriën per ongeluk inslikt."

Khloé liep in het ziekenhuis een stafylokokkeninfectie op, ze zit al bijna een week thuis. Als gevolg van de infectie moest de realityster een aantal optredens van haar boekpromotietour afzeggen en mocht ze niet op bezoek bij Odom.


ronkedoor

van Portugees roncador "druktemaker"; cognaat met ronkadoor

olifant, doorgaans een mannetje, die buiten een kudde leeft en agressief gedrag vertoond

⧖ Dusdanig is het dat de ronkedoor, verscheidene dagen achter een, de schrik van het geheele landschap blijft, dorpen en velden verwoestende, en doodende al wat hem te voren komt; tot dat eene algemeene jagt op hem wordt ondernomen, en hij eindelijk, onder de menigvuldige, hem toegebragte wonden bezwijkt, en, met zijn leven, het gevoel zijner smarten verliest.


zotisch

zotischer (uninflected comparative)
zotische (inflected positive)
zotischere (inflected comparative)
zotischers (partitive comparative)

met betrekking tot (dierlijk) leven, in of bij levende dieren


samentrekking

Naamwoord van handeling van samentrekken met het achtervoegsel -ing

samentrekkingen (plural)
samentrekkinkje (diminutive singular)
samentrekkinkjes (diminutive plural)

De eene zorgt dan voor de snelle samentrekking, de andere voor die samentrekking der spieren, die men met den naam van tonisch heeft bestempeld.

Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot Bevordering der Geneeskunst
 “Nederlands tijdschrift voor geneeskunde”, Volume 59, Issue 2, Part 2 (1915), p. 1720


acuut stresssyndroom

vaste verbinding van acuut (bijvoeglijk naamwoord) en stresssyndroom (zelfstandig naamwoord), in de betekenis "lichamelijke overbelasting als doodsoorzaak" aangetroffen vanaf 2002 (zie vindplaats hieronder)

lichamelijke overbelasting als oorzaak van plotseling doodgaan

De dieren zijn duidelijk uit homeostase, het anaeroob metabolisme is sterk geactiveerd en de dieren stoppen met zwemmen. We hebben deze fysiologische veranderingen die plotseling optreden 'het acuut stresssyndroom' genoemd.


globuline

Hennepzaad bevat lecithine wat goed is voor de leverfunctie en dus ontgifting, ook zit er veel globuline in wat helpt om weefsel te herstellen en nieuw aan te maken.

Weblink bron “Superfoods: door de bomen het bos vinden” (04 jan. 2016), De Telegraaf


algentapijt

samenstelling van alg zn en tapijt zn met het invoegsel -en- , in de betekenis "laag van wieren" aangetroffen vanaf 1860 (zie vindplaats hieronder)

geheel van wiertjes die een meestal groene laag vormen op een vochtige ondergrond of op een bodem onder water

De veegtest leverde twee heel andere soorten op: kleine, kogelronde bolletjes en lange stevige draden. Het stedelijk algentapijt bezit een onverwachte biodiversiteit die natuurlijk eerst in kaart moet worden gebracht voordat aan verder algenonderzoek kan worden begonnen.

⧖ Ik werd niet moede op het mos-achtig zachte algentapijt van dezen onderzeeschen tuin rond te wandelen en deze even vreemde als schoone, in het zonnelicht glinsterende planten- en dieren vormen te bewonderen.


parthenogenese

een vorm van ongeslachtelijke voortplanting, het verschijnsel dat vrouwtjes van bepaalde diersoorten nakomelingen kunnen krijgen zonder dat hier mannetjes aan te pas komen

Maagdelijke voortplanting of parthenogenese is bij enkele soorten reptielen, insecten en vissen bekend.

Weblink bron “Zonder vader geboren rog overleed al na drie dagen” (10-09-2014), Tubantia

Deze vorm van aseksuele voortplanting heet 'parthenogenese' of maagdelijke voortplanting en komt vrij vaak voor bij ongewervelde dieren.

Weblink bron “Zebrahaai verrast met drie jongen na zelfbevruchting” (18-01-2017), Tubantia


mendeliaans

mendeliaanser (uninflected comparative)
mendeliaanst (uninflected superlative)
mendeliaanse (inflected positive)
mendeliaansere (inflected comparative)
mendeliaanste (inflected superlative)
mendeliaansers (partitive comparative)


carotine

oranje of gele kleurstof die voorkomt in planten zoals peen

Verse groenten en fruit bevatten de vitamine C die het immuunsysteem van het lichaam versterkt, terwijl beta carotine, dat je terugvindt in veel groenten en salades, goed is voor de slijmvliezen die in deze tijd van het jaar worden geteisterd door de droge, warme lucht in woningen en kantoren.

Weblink bron “Kippensoep als wapen tegen griep en verkoudheid” (24/12/2001), De Standaard


genenpool

samenstelling van gen zn en pool zn met het invoegsel -en- , leenvertaling van Engels gene pool

gene pool

alle erfelijke variatie die bestaat in een groep van individuen van één soort

Geneticus Ed Gubbels wil haar geruststellen. Hij is secretaris van het Platform Verantwoord Huisdierenbezit. "De rasvereniging en de Raad zullen roepen: zie je wel, wilde fok, wij met onze strenge regels fokken ze beter. Dat is natuurlijk onzin. Deze twee hondjes zijn een steekproef uit de genenpool van het ras. Kennelijk is die zo verrot dat je zeven op zeven mismaakte, gehandicapte pups krijgt."

Weblink bron
Jeroen Siebelink
 “Rashonden? Wrakken op pootjes!” (02-06-2017), Tubantia

Dit alles wil niet zeggen dat hetzelfde dieet ook hier zal leiden tot een betere gezondheid. IJslanders hebben namelijk een unieke genenpool en er is weinig vervuiling op het eiland.

Weblink bron
Aiko van Hooijdonk
 “Deze voeding maakt IJslanders zo ultragezond” (20-05-2018), Tubantia


eukaryoot

gevormd uit Oudgrieks εὖ (eú) " goed bn , wel bw " en κάρυον (káruon) "noot, pit, kern"

eukaryoter (uninflected comparative)
eukaryootst (uninflected superlative)
eukaryote (inflected positive)
eukaryotere (inflected comparative)
eukaryootste (inflected superlative)
eukaryoots (partitive positive)
eukaryoters (partitive comparative)

Al het moderne leven is óf prokaryoot, óf eukaryoot.

Dezelfde groep heeft nu eveneens de kristalstructuur van het proteasoom van een eukaryoot organisme (cellen hebben kern met daarin het erfelijk materiaal) opgehelderd: van de gist Saccharomyces cerevisiae (Nature, 3 april).


eukaryoot

levensvorm met cellen die een celkern hebben

Dit nieuwe organisme, de eerste eukaryoot, kon door zijn gespecialiseerde, zuurstofafhankelijke ademhaling ineens veel meer energie genereren, waardoor hij een concurrentievoordeel kreeg. Uit deze eukaryoot ontwikkelden zich alle meercelligen.


genenpoel

samenstelling van gen zn en poel zn met het invoegsel -en- , leenvertaling van Engels gene pool

genenpoelen (plural)
genenpoeltje (diminutive singular)
genenpoeltjes (diminutive plural)

De Bengaalse tijger wordt ernstig bedreigd door een 'opdrogende genenpoel'. Dat berichtte de krant Times of India maandag.

Weblink bron “Krimpende genenpoel bedreigt Bengaalse tijger” (20-05-2013), Tubantia

Het is niet meer nodig om zeldzame en bedreigde reuzenpanda's te vangen voor het fokprogramma in China. Dat concluderen wetenschappers na een ontdekking bij onderzoek naar de genenpoel van de dieren.

Op de nieuwe website van Edelbroek zijn in ieder geval nog de drie plannen te vinden die eerder zoveel media-aandacht kregen. Edelbroek wil nog steeds een genenpoel in een baan rond de aarde laten vliegen, die als back-up moet dienen bij een aardse catastrofe.

Weblink bron
Merlijn van Dijk
 “Bevalling ruimtebaby uitgesteld: bedenkers bedrijf na paar maanden alweer uit elkaar” (17-05-2019), Tubantia


zweepstaart

staart waarmee eencellige organismen, bacteriën en spermacellen zich kunnen voortbewegen

De onderzoekers kweekten stamcellen op tot kunstmatige spermacellen zonder zweepstaart, schrijven ze in het wetenschappelijke tijdschrift Cell Stem Cell. Ze injecteerden de cellen in een eicel. Met gezonde muizenkinderen als gevolg.

Weblink bron “Geen zaad, toch een kind?” (26 feb. 2016), De Telegraaf

Die staartjes werken normaal gesproken op zuurstof, maar door een gen aan te passen bij de bacterie, kan die zweepstaart ook op licht werken. De E. coli-bacterie kan zichzelf heel snel voortbewegen. Binnen een seconde kunnen ze een afstand van tien keer hun lengte afleggen.

Weblink bron “Poepbacteriën vormen de Mona Lisa (leuk, maar kan ook best nuttig zijn)” (17-08-2018), NOS


microbioom

afgeleid van bioom met het voorvoegsel micro-

het totaal aan micro-organismen zoals bacteriën, virussen en gisten dan wel de totale set aan genen die deze micro-organismen gezamenlijk hebben

Er wordt geschat dat het microbioom van de mens uit 100 miljard bacteriële cellen bestaat. Dat is ongeveer 3 keer zoveel als de hoeveelheid menselijke cellen waaruit ons lichaam bestaat


bioom

een grote vegetatiezone op de aarde waar de milieu-omstandigheden, in het bijzonder het klimaat en de overheersende vegetatie gelijkenis vertonen, en tot op zekere hoogte ook de hieraan aangepaste andere organismen


biogeografie

afgeleid van geografie met het voorvoegsel bio-

leer van de verspreiding van de organismen over het aardoppervlak


cultuurvolger

samenstelling van cultuur zn en volger zn

cultuurvolgers (plural)
cultuurvolgertje (diminutive singular)
cultuurvolgertjes (diminutive plural)

een organisme dat bij zijn verspreiding gebruikmaakt van de mogelijkheden die door de mens wordt geboden


algenbloei

samenstelling van alg zn en bloei zn met het invoegsel -en-

woekering van kleine wieren, waardoor het water verkleurt

Doordat meststoffen vanaf de akkers uitspoelen en in sloten, rivieren en zeeën terechtkomen, zorgen ze daar voor uitbundige algenbloei, die de bestaande flora en fauna om zeep helpt.

Weblink bron
Marcel aan de Brugh
 “Wat weten we over al dat plastic in zee?” (18 januari 2019)


sectio

van Latijn sectio "snede"
**[1] (verkorting) van Latijn sectio caesarea

sectio's (plural)
sectiootje (diminutive singular)
sectiootjes (diminutive plural)

rang lager dan ondergeslacht (subgenus), of een taxon in die rang


eugenese

uit het Grieks met het achtervoegsel -genese

eugenics

poging om de genetische eigenschappen van een individu of soort te verbeteren

'Ouders willen het geslacht van hun kind onder controle hebben. Bovendien verlangt een groeiend aantal ouders naar het perfecte kind', aldus de pauselijke raad. De test zou volgens de raad de zogeheten eugenese alweer een stap vooruit helpen, namelijk via wetenschappelijk onderzoek naar erfelijke eigenschappen het menselijke ras proberen te verbeteren.

Weblink bron
wle
 “Paus voor onderzoek op volwassen stamcellen” (27/06/2007), De Standaard


chiasma

kruising van chromosomen waardoor crossing-over ontstaat


guanine

stikstofbase; een van de vier nucleotiden die in DNA en RNA voorkomt

Vier van deze nucleotiden vormen op hun beurt een groep van bio-organische verbindingen: de bouwstenen voor het DNA. Dat zijn Cytosine (aangeduid met C), Guanine (G), Adenosine (A) en Thymine (T).

Weblink bron “Blog: Ik klink dus ik ben Ben” (04-08-2011), Tubantia

Ze bestudeerden het slaappatroon van 1.200 gezonde 65-jarigen. Zo ontdekten ze een molecule in de nabijheid van een bepaald gen, in de basis hiervan zit ofwel adenine (A) of guanine (G).Het eerste type komt veel vaker voor, een persoon heeft 36 procent kans om twee A's te hebben, 16 procent heeft twee G's en 48 procent draagt een A en een G.

Weblink bron “Gen ontdekt dat tijdstip van sterven kan aangeven” (19-11-2012), Tubantia


gynandromorfisme

Afkomstig van het oud-Griekse gyne, γυνή, modern-Griekse gynaika, γυναίκα, met als betekenis vrouw met het voorvoegsel andro- en morfisme

het verschijnsel in de biologie waarbij exemplaren die uiterlijk sterk lijken op een mannetje toch een vrouwtje zijn


nandrolon

nandrolone

een anabool steroïd met een gering masculiniserend effect

Bakker werd op 10 december gecontroleerd en bij hem werden sporen van zes verboden stoffen aangetroffen waaronder nandrolon, stanozolol en boldenone.

Weblink bron “Waterpoloër Bakker voor 3 jaar geschorst vanwege doping” (18-02-2017), Tubantia

Profhonkballer Starling Marte van Pittsburgh Pirates is voor tachtig duels geschorst wegens het gebruik van verboden middelen. Bij de 28-jarige speler uit de Dominicaanse Republiek werden sporen van nandrolon aangetroffen.

Weblink bron “Honkballer Marte voor liefst 80 duels geschorst” (18-04-2017), Tubantia


vertebraat

In de betekenis van ‘gewerveld dier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1886


trekvogelecologie

de tak van wetenschap die het samenspel tussen trekvogels onderling en hun relatie met hun omgeving bestudeert


fosfatase

afleiding van fosfaat met het achtervoegsel -ase

phosphatase

enzym dat een fosfaatgroep van een molecuul afbreekt


kinase

een verzamelnaam voor een groep enzymen die een fosfaatgroep kan aanbrengen op een ander eiwit of een ander molecuul

De wetenschappers slaagden erin om necroptose te blokkeren door RIPK-moleculen (Receptor-interacting serine/threonine-protein kinase) uit te schakelen.

Weblink bron
rvs
 “Wetenschappers vinden mogelijke remedie tegen septische shock” (27/12/2011), De Standaard


neotenie

in het volwassen stadium behouden blijven van bepaalde kenmerken van het juveniele stadium


kloneren

maken van een genetisch identieke kopie van een organisme

Het Lindeboom Instituut heeft zich vooral geprofileerd op zaken die ethisch gevoelig liggen zoals kwesties rond het levenbegin als kunstmatige voortplantingstechnieken, en prenataal erfelijkheidsonderzoek, embryo-onderzoek en kloneren, zorg rond levenseinde en levensbeëindigend handelen.

Weblink bron “Prof. dr. Jochemsen naar Prisma” (03-11-2008), Reformatorisch Dagblad

In de klassieke benadering van de Bijbel is er volgens prof. Nullens ook sprake van problemen. Zo worden tegengestelde meningen met „Bijbels gezag” verdedigd en actuele vraagstukken als kloneren en het invriezen van embryo’s in de Bijbel niet besproken. „Het is dus niet zo eenvoudig om met de Bijbel in de hand voor dit soort vraagstukken een ethische oplossing aan te dragen.”

Weblink bron “„Bijbel geen handboek ethiek”” (05-03-2009), Reformatorisch Dagblad


klonering

naamwoord van handeling van kloneren met het achtervoegsel -ing

cloning

het maken van een genetisch identiek organismen

Medisch gezien is het volgens het centrum nog helemaal de vraag of via klonering ooit een goede en veilige behandelingswijze zal ontstaan. Bij dieren vertonen de gekloonde embryo’s vaak stoornissen in de ontwikkeling.

Weblink bron “Lindeboom Instituut laakt klonen mensen” (13-02-2004), Reformatorisch Dagblad

De sjiitische religieuze leiders van Iran hebben fatwa’s uitgesproken waarmee het onderzoek met dieren wordt gelegitimeerd, maar met menselijk materiaal mogen geen experimenten worden uitgevoerd. Een aantal soennitische geestelijken heeft zich echter tegen elke vorm van klonering uitgesproken.

Weblink bron
map
 “Iran kloont eerste schaap” (10/08/2006), De Standaard


vogelschedel

vogelschedels (plural)
vogelschedeltje (diminutive singular)
vogelschedeltjes (diminutive plural)


coprofagie

Na het rimmen van Klaver kan de coprofagie van de knettergekke oprichter van het computer- en netwerkbeveiligingsbedrijf McAfee er ook wel bij op de grote hoop. Het is een van de heftigste documentaires die ik ooit zag en hele andere koek dan een knulletje in een eikeltjespyama die naar de Teletubbies zit te kijken en natte windjes laat van pure opwinding.

Weblink bron
Geschreven door:Arthur van Amerongen
 “Een uur fappen en soppen op Jezus Klaver trekt niemand” (25/08/2017), HP de Tijd

De onderzoekers zijn niet alleen op zoek naar gegevens over de onsmakelijke gewoonte van de honden, de zogenoemde coprofagie, maar ze willen ook in kaart brengen wat de dieren normaal eten, hoe actief ze zijn en wat de aard van het beestje is. Op die manier kunnen gegevens over eetpatroon en gedrag gecombineerd worden met die over het eten van poep.

Weblink bron “Enquête over poephappers” (28-04-2006), Reformatorisch Dagblad


analogon

chemische verbinding met dezelfde biologische werking als een andere stof


oncogen

samenstelling van oncologie zn en gen zn


oestradiol

afgeleid van Oudgrieks οἶστρος (oistros) "heftige verlangen, razernij" met het achtervoegsel met het achtervoegsel -diol, dat in de scheikunde wordt gebruikt voor organische verbindingen met twee hydroxylgroepen; de naam is in 1935 vastgesteld door de Commissie Geslachtshormonen van de Gezondheidsorganisatie van de Volkenbond

Het team van dokter Kim Croes kreeg via de medische onderzoeken van het Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB) toegang tot gegevens over de hormonale ontwikkeling van 14- tot 15-jarige Vlaamse jongeren. Het gaat om de ontwikkeling van geslachtshormonen als testosteron of oestradiol, maar ook van borsten, schaamhaar en genitaliën. Het team legde gegevens van 600 jongeren naast metingen van de concentraties van bepaalde pesticiden in hun lichaam.

Weblink bron “Pesticiden verstoren seksuele ontwikkeling bij jongeren” (10/09/2014), De Standaard


apoptose

Apoptose, ofwel geprogrammeerde celdood, is het voornaamste begrip in het werk van de onderscheiden onderzoekers. Daarmee wordt het natuurlijke proces van cellen bedoeld om zichzelf te vernietigen.

Weblink bron “Nobelprijs geneeskunde naar twee Britten en Amerikaan” (07-10-2002), Reformatorisch Dagblad

Een cel die door veroudering veel DNA-schade heeft opgelopen, gaat in het gunstigste geval dood. Dit is een natuurlijk proces, dat gecontroleerd verloopt. Het wordt apoptose genoemd. Het is echter schadelijk als zo’n cel niet doodgaat, omdat deze dan ontstekingen kan veroorzaken en omliggende cellen kan beschadigen.

Weblink bron
Arjen Mol
 “Onderzoek dat verjonging beoogt, vraagt Bijbelse reactie” (30-06-2018), Reformatorisch Dagblad


ovivoor

ovivoren (plural)
ovivoortje (diminutive singular)
ovivoortjes (diminutive plural)

een organisme dat zich vooral voedt met eieren


protozo

protozoon

een informele naam voor een groep eencellige, vaak beweeglijke eukaryoten, die zelfstandig leven of op andere levensvormen parasiteren


meristeem

formative tissue

groep van stamcellen, waarmee planten kunnen aangroeien


cisgenese

afgeleid van genese met het voorvoegsel cis-, benaming voor het eerst gebruikt in 2000 door de Nederlandse biotechnoloog H.J. Schouten en filosoof H. Jochemsen

cisgenesis

het door genetische modificatie overbrengen van een eigenschap binnen een soort of binnen kruisbare soorten van de ene plant naar een andere plant

overdracht door genetische modificatie van een eigenschap binnen een soort of binnen kruisbare soorten van de ene plant naar een andere plant

Sommige technieken zijn zo verfijnd dat niet meer goed is te zeggen of het nou genetische modificatie is of niet. Neem 'cisgenese', waarbij men genen uit een wilde variant van een bepaald gewas overbrengt naar het kweekgewas. Dat kan met klassiek kruisen, maar met genetische technieken gaat het sneller, beter en accurater.

Weblink bron
MAARTEN KEULEMANS
 “Genade voor het gengewas” (8 maart 2014), de Volkskrant


drukzin

pressure sensibility

de mogelijkheid om druk waar te kunnen nemen

het vermogen van een organisme om aanraking of druk waar te nemen

het zintuig dat er voor zorgt dat druk kan worden waargenomen


leeflaag

bovenste deel van de bodem waarin planten, dieren en micro-organismen leven

De voormalige vuilstortlocatie is zo'n tien jaar geleden voor ruim 3 miljoen euro gedeeltelijk gesaneerd, waarbij onder meer damwanden zijn geplaatst om de verontreinigde bodem te isoleren en met schone grond een nieuwe leeflaag is aangelegd. De leeflaag is de bovenste grondlaag waarop planten groeien.

Weblink bron
Judah Bolink
 “Tien jaar na sanering is bovenste grondlaag oude stortplaats alweer vervuild” (04-02-2019), Tubantia

In 2014 is het grondwater bij de teerput uitvoerig onderzocht. Op basis daarvan adviseerde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu welke stoffen gemonitord moeten worden. Dat is meegenomen in het nazorgplan. Behalve grondwater worden de leeflaag, stabiliteit van de afdichtende folieconstructie, gasontwikkeling en natuurontwikkeling in de gaten gehouden.

Weblink bron “Provincie gaat grondwater peilen bij teerput in Vasse” (24-11-2015), Tubantia

Het vuil ligt ingebed in de oude veenbodem. Daardoor kon een relatief eenvoudige manier van saneren worden toegepast. Het gif hoefde niet te worden verwijderd, maar is met folie en dikke lagen grond en water bedekt. Die vormen samen een zogeheten natte leeflaag. De gemeente controleert jaarlijks of er geen vervuild grondwater ontsnapt.

Weblink bron “Gifbelt wordt natuurgebied” (17-04-2011), NOS


dierenspoor

samenstelling van dier zn en spoor zn met het invoegsel -en-

serie pootafdrukken van een dier dat zich bewogen heeft in een bepaalde richting

Door het volgen van dierensporen kun je water vinden.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


mijngang

pad dat een insectenlarve door de bladeren of stengels van een plant boort

Gedurende de ontwikkeling neemt de larve in gewicht toe, neemt de diameter van de mijngang toe en neemt de snelheid van mineren toe.

Weblink bron
H. de Putter & A. van Sauers–Muller
 “De bladmineerder in kouseband Een literatuurstudie naar de levenswijze en praktische handreikingen voor de bestrijding van Liriomyza spp. bladmineerders”, Surituin rapport (maart 2008), p. 19


demersaal

afgeleid van het Latijnse demergo met het achtervoegsel -aal

demersale (inflected positive)
demersaals (partitive positive)

in de waterlaag vlak boven de bodem zwemmend

Tong, schol, schar, rode poon, mul en inktvis, zijn demersale vissoorten.


tastcel

tastcellen (plural)
tastcelletje (diminutive singular)
tastcelletjes (diminutive plural)


uiercel

een volwassen cel van de uier van een zoogdier

Het schaap Dolly werd in 1997 in Edinburgh, de hoofdstad van Schotland, geboren. Het erfelijk materiaal (DNA) van een uiercel van een zes jaar oude Fin Dorset-ooi werd toen ingebracht in een ‘lege’ eicel, die vervolgens in een draagmoeder werd geplaatst.

Weblink bron “Dubai kloont eerste kameel” (15-04-2009), Reformatorisch Dagblad


parenchymair

parenchymaire (inflected positive)
parenchymairs (partitive positive)


dealaat

afgeleid van alaat met het voorvoegsel de-

Na de bruidsvlucht verliezen de vrouwelijke mieren hun vleugels en de dealate vorm sticht als koningin een nieuw nest.


plasmodesma

open kanaaltje in een plantencelwand, dat het cytosol van twee aanliggende cellen verbindt


alaat

De alate vorm van de mier treedt alleen op om de bruidsvlucht uit te voeren.

De nakomelingen van apteren zijn merendeels alaat. Zij verlaten het gewas.

Weblink bron
R. Rabbinge e.a.
 “Epidemiology and simulation of population development of Sitobion avenae in winter wheat : Samenvatting” (september 1979) op springer.com