inkapselen

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘insluiten in een omhulsel’ voor het eerst aangetroffen in 1936

van Duits einkapseln; op te vatten als samenstellende afleiding van in (voorzetsel) en kapsel (zelfstandig naamwoord) met het achtervoegsel -en dat de onbepaalde wijs van een werkwoord vormt

kapselde in (past)
ingekapseld (past participle)
in te kapselen (active infinitive imperfect present)
hebben ingekapseld (active infinitive perfect present short-form)
te hebben ingekapseld (active infinitive perfect present)
ingekapseld zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
ingekapseld te zullen hebben (active infinitive perfect future)
inkapselend (imperfect participle)
ingekapseld (past participle)
kapsel in (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
kapselt in (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
kapselt in (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
kapselt in (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
kapselt in (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
kapselen in (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
kapselen in (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
kapselen in (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
kapselde in (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
kapselde in (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
kapselde in (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
kapselde in (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
kapselde in (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
kapselden in (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
kapselden in (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
kapselden in (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal inkapselen (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult inkapselen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal inkapselen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult inkapselen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal inkapselen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult inkapselen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal inkapselen (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen inkapselen (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen inkapselen (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen inkapselen (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou inkapselen (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou inkapselen (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) inkapselen (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt inkapselen (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou inkapselen (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden inkapselen (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden inkapselen (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden inkapselen (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
inkapsel (subordinate-clause present)
inkapselt (subordinate-clause present)
inkapselt (subordinate-clause present)
inkapselt (subordinate-clause present)
inkapselt (subordinate-clause present)
inkapselde (subordinate-clause past)
inkapselde (subordinate-clause past)
inkapselde (subordinate-clause past)
inkapselde (subordinate-clause past)
inkapselde (subordinate-clause past)
inkapselden (subordinate-clause past)
inkapselden (subordinate-clause past)
inkapselden (subordinate-clause past)
heb ingekapseld (perfect present first-person)
hebt ingekapseld (perfect present second-person)
hebt ingekapseld (perfect present second-person)
heeft ingekapseld (perfect present second-person)
hebt ingekapseld (perfect present second-person)
heeft ingekapseld (perfect present third-person)
hebben ingekapseld (perfect present first-person)
hebben ingekapseld (perfect present second-person)
hebben ingekapseld (perfect present third-person)
had ingekapseld (perfect past first-person)
had ingekapseld (perfect past second-person)
had ingekapseld (perfect past second-person)
hadt ingekapseld (perfect past second-person)
had ingekapseld (perfect past third-person)
hadden ingekapseld (perfect past first-person)
hadden ingekapseld (perfect past second-person)
hadden ingekapseld (perfect past third-person)
zal ingekapseld hebben (perfect future first-person)
zal ingekapseld hebben (perfect future second-person)
zult ingekapseld hebben (perfect future second-person)
zult ingekapseld hebben (perfect future second-person)
zal ingekapseld hebben (perfect future second-person)
zult ingekapseld hebben (perfect future second-person)
zal ingekapseld hebben (perfect future third-person)
zullen ingekapseld hebben (perfect future first-person)
zullen ingekapseld hebben (perfect future second-person)
zullen ingekapseld hebben (perfect future third-person)
zou ingekapseld hebben (perfect conditional first-person)
zou ingekapseld hebben (perfect conditional second-person)
zou ingekapseld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt ingekapseld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt ingekapseld hebben (perfect conditional second-person)
zou ingekapseld hebben (perfect conditional third-person)
zouden ingekapseld hebben (perfect conditional first-person)
zouden ingekapseld hebben (perfect conditional second-person)
zouden ingekapseld hebben (perfect conditional third-person)
er wordt ingekapseld (impersonal passive present imperfect)
er is ingekapseld (impersonal passive present perfect)
er werd ingekapseld (impersonal passive past imperfect)
er was ingekapseld (impersonal passive past perfect)
er zal ingekapseld worden (impersonal passive future imperfect)
er zal ingekapseld zijn (impersonal passive future perfect)
er zou ingekapseld worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou ingekapseld zijn (impersonal passive conditional perfect)
ingekapseld worden (passive infinitive imperfect present short-form)
ingekapseld te worden (passive infinitive imperfect present)
ingekapseld zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
ingekapseld te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
ingekapseld zijn (passive infinitive perfect present short-form)
ingekapseld te zijn (passive infinitive perfect present)
ingekapseld zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
ingekapseld te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
wordt ingekapseld (singular imperfect present plural third-person)
worden ingekapseld (singular imperfect present third-person)
werd ingekapseld (singular imperfect past plural third-person)
werden ingekapseld (singular imperfect past third-person)
zal ingekapseld worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen ingekapseld worden (singular imperfect future third-person)
zou ingekapseld worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden ingekapseld worden (singular imperfect conditional third-person)
is ingekapseld (perfect present third-person)
zijn ingekapseld (perfect present third-person)
was ingekapseld (perfect past third-person)
waren ingekapseld (perfect past third-person)
zal ingekapseld zijn (perfect future third-person)
zullen ingekapseld zijn (perfect future third-person)
zou ingekapseld zijn (perfect conditional third-person)
zouden ingekapseld zijn (perfect conditional third-person)

Alles wijst erop dat van de punt van het hoefbeen een stukje is afgebroken dat door het lichaam is ingekapseld.


mycelium

van modern Latijn, naar het voorbeeld van epithelium gevormd uit Oudgrieks μύκης (múkès) "paddenstoel"

weefsel van worteldraadjes waarmee een zwam voedsel uit zijn omgeving haalt

Als je geluk hebt, vind je geprepareerde blokken stro of houtvezels in de winkel, dooraderd met een netwerk van witte draden: het mycelium ofwel de schimmel in een eindstadium. Thuis komen er als een wonder zwammen uit groeien.


epje

een klein plastic recipiënt met aanhangend dekseltje

Voor waterige oplossingen van klein volume zijn epjes reuzehandig.


lab

Labor

een ruimte ingericht voor het doen van natuurwetenschappelijk onderzoek

Laborgebäude

een gebouw waarin ruimtes zoals [1] gehuisvest zijn

labs (plural)
labje (diminutive singular)
labjes (diminutive plural)

We hebben zowel een TGA als een DSC in ons lab.

een cursus gegeven in [1] waarin studenten geleerd wordt labwerk te doen

In dit lab gaat het voornamelijk om het doen van zinnige metingen en het interpreteren van de resultaten in statistisch significante termen.

Naast het wiskundegebouw staat een chemisch lab.


sequentie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘opeenvolging’ voor het eerst aangetroffen in 1976

via Middelnederlands sequencie uit Latijn sequentia "sequensen"

sequenties (plural)
sequentietje (diminutive singular)
sequentietjes (diminutive plural)

de volgorde van nucleotiden in een DNA- of RNA-molecuul


diploïde

van Frans diploide bn , gevormd uit Oudgrieks διπλόος (diplóos) "dubbel" en εἶδος (eîdos) "vorm"

diploïder (uninflected comparative)
diploïedst (uninflected superlative)
diploïdere (inflected comparative)
diploïedste (inflected superlative)
diploïdes (partitive positive)
diploïders (partitive comparative)

in de celkern van elk chromosoom twee exemplaren bevattend, door een bevruchting afkomstig van twee haploïde geslachtscellen


glazuur

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘glasachtige laag’ voor het eerst aangetroffen in 1766

glazuren (plural)
glazuurtje (diminutive singular)
glazuurtjes (diminutive plural)

de buitenste laag van de tandkroon die rond de dentine gelegen is, tandglazuur


loof

In de betekenis van ‘gebladerte’ voor het eerst aangetroffen in 1287

weefsel van lagere cryptogamen, waarbij zich geen verdeling in wortel, stengel en blad voordoet


mutant

van Latijn mutans ww , op te vatten als Naamwoord van handeling van muteren, in de betekenis van ‘door mutatie ontstaan individu’ voor het eerst aangetroffen in 1918 met het achtervoegsel -ant

mutanten (plural)
mutantje (diminutive singular)
mutantjes (diminutive plural)

individu met eigenschappen die het gevolg zijn van een wijziging in de genetische informatie

Mutanten zijn een belangrijk hulpmiddel in wetenschappelijk onderzoek, en dus ook in de plantenfysiologie.

de mutant is verder een graag geziene gast in sciencefictionfilms


terminator

Van het Latijnse "terminator" (begrenzer)

Naamwoord van handeling van termineren met het achtervoegsel -ator

terminatoren (plural)
terminators (plural)
terminatortje (diminutive singular)
terminatortjes (diminutive plural)

een karakteristiek gen dat een sequentie afsluit


equator

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘evenaar’ voor het eerst aangetroffen in 1598

Van het Latijnse "aequare" (gelijkmaken, evenaren) met het achtervoegsel -ator

Äquator

een denkbeeldige cirkel die op een hemellichaam het noordelijk van het zuidelijk halfrond scheidt

De prothetische equator van de afzonderlijke tanden.


spijsbrok

spijsbrokken (plural)
spijsbrokje (diminutive singular)
spijsbrokjes (diminutive plural)

een hoeveelheid halfverteerd voedsel onderweg van of naar de maag

Koeien herkauwen spijsbrokken die eerst enige tijd in de pens gefermenteerd zijn.


instinct

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘natuurdrift’ voor het eerst aangetroffen in 1650

Hun instinct doet insecten afkomen op een lichtbron in de duisternis.

Alles is met elkaar verbonden en reageert op elkaar, vertelde hij, net zoals de rimpelingen in het water als je er een steen in gooit. Dat ik opnieuw moest leren om mijn zintuigen open te stellen en mijn innerlijke instincten te verbinden met de natuur.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


pens

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘buik’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1292

vom

de eerste afdeling van de maag van herkauwers

pensen (plural)
pensje (diminutive singular)
pensjes (diminutive plural)

bij herkauwers de eerste afdeling van de maag


taster

Naamwoord van handeling van tasten met het achtervoegsel -er

tasters (plural)
tastertje (diminutive singular)
tastertjes (diminutive plural)

een zintuiglijk orgaan van insecten, waarmee informatieve signalen uit de omgeving kunnen worden waargenomen

De taster van zo'n insect maakt verkenning van de omgeving in het duister mogelijk.


fysiologie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verrichtingsleer’ voor het eerst aangetroffen in 1824

met het voorvoegsel fysio- met het achtervoegsel -logie

de wetenschap die de levensverrichtingen (zoals de stofwisseling) van organismen bestudeert.


vruchtwater

vruchtwaters (plural)
vruchtwatertje (diminutive singular)
vruchtwatertjes (diminutive plural)


kamvormig

afgeleid van kam met het achtervoegsel -vormig

kamvormiger (uninflected comparative)
kamvormigst (uninflected superlative)
kamvormige (inflected positive)
kamvormigere (inflected comparative)
kamvormigste (inflected superlative)
kamvormigs (partitive positive)
kamvormigers (partitive comparative)

In de mantel van een weekdier zit de mantelholte, die de kamvormige kieuwen bevat en de ademhaling verzorgt.


orgaansysteem

orgaansystemen (plural)
orgaansysteempje (diminutive singular)
orgaansysteempjes (diminutive plural)

een functioneel geheel gevormd door het geheel van organen

Onze organen en orgaansystemen communiceren voortdurend met elkaar.


complementsysteem

complementsystemen (plural)
complementsysteempje (diminutive singular)
complementsysteempjes (diminutive plural)

systeem van factoren dat samen met antistoffen en fagocyten een zeer belangrijke rol speelt bij de afweer tegen micro-organismen.

Het complementsysteem maakt deel uit van het natuurlijk afweersysteem.


fotosysteem

afgeleid van systeem met het voorvoegsel foto- (1)

fotosystemen (plural)
fotosysteempje (diminutive singular)
fotosysteempjes (diminutive plural)

is in staat om lichtenergie om te zetten in chemische bindingen.


systeembiologie

de wetenschap die biologische systemen bestudeert als een geheel

Systeembiologie is een wetenschappelijke benadering van biologische processen.


voortplantingssysteem

samenstelling van voortplanting en systeem met het invoegsel -s-

voortplantingssystemen (plural)
voortplantingssysteempje (diminutive singular)
voortplantingssysteempjes (diminutive plural)

is een systeem van geslachtsorganen in een organisme die samenwerken ten behoeve van de voortplanting.


neusamandel

neusamandelen (plural)
neusamandeltje (diminutive singular)
neusamandeltjes (diminutive plural)

klier op de achterste keelwand ter hoogte van de buis van Eustachius, die een rol speelt bij de opbouw van het afweersysteem en die na het tiende levensjaar atrofieert


verbranding

verbrandingen (plural)
verbrandinkje (diminutive singular)
verbrandinkjes (diminutive plural)


radiobiologie

afgeleid van biologie met het voorvoegsel radio-

studie en leer van de invloed van straling op levende organismen en van de productie van straling door organismen


inductor

van middeleeuws Latijn inductor, afgeleid van inducere "o.m. binnenbrengen, invoeren, opwekken" met het achtervoegsel -tor

stof die het aflezen van de genetische informatie beïnvloedt en er zo voor zorgt dat lichaamscellen zich in een bepaalde richting ontwikkelen

Zonder inductor verhindert de repressor aflezing van het operon; de inductor verhindert, indien toegevoegd, op zijn beurt de repressor de aflezing te blokkeren.


genfrequentie

is een getal om aan te geven hoe vaak een bepaald allel binnen een populatie voorkomt


motoriek

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘beweeglijkheid in gedrag’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1954

Motorik

het vermogen om het lichaam(sdeel) te bewegen

In de ontwikkeling van kinderen speelt motoriek een grote rol.

Ze verloren alle gevoel en motoriek, het enige wat ik kon doen was blijven bewegen om niet helemaal te vergaan van de kou en de pijn.


microsatelliet

afgeleid van satelliet met het voorvoegsel micro-

bestaat uit korte stukjes niet coderend (niet voor eiwitsynthese zorgend) desoxyribonucleïnezuur, die echter soms wel een duidelijke functie hebben


satellietvirus

een virus waarvan het genoom een minimale grootte heeft


fluorescentiemicroscopie

samenstelling van fluorescentie en microscopie

is een techniek die in biologisch en medisch onderzoek wordt gebruikt waarbij fluorescerende kleurstoffen worden gebruikt die oplichten als ze worden bestraald met licht van een kortere golflengte


luminescentie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘uitstraling’ voor het eerst aangetroffen in 1926

afgeleid van luminescent met het achtervoegsel -ie

het uitzenden van licht door voorwerpen, zonder dat de temperatuur zo hoog gestegen is dat hierdoor de uitstraling zou kunnen worden veroorzaakt

Sommige chemische reacties gaan met luminescentie gepaard.


neuron

Nervenzelle

een zeer belangrijke cel in het zenuwstelsel

zenuwcel met haar neuriet en dendrieten, behorend tot de belangrijkste elementen van het zenuwstelsel


herkauwen

afgeleid van kauwen met het voorvoegsel her-

herkauwde (past)
herkauwd (past participle)
te herkauwen (active infinitive imperfect present)
zullen herkauwen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen herkauwen (active infinitive imperfect future)
hebben herkauwd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben herkauwd (active infinitive perfect present)
herkauwd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
herkauwd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
herkauwend (imperfect participle)
herkauwd (past participle)
herkauwe (subjunctive)
herkauw (indicative imperfect present singular first-person)
herkauwt (indicative imperfect present singular second-person)
herkauwt (indicative imperfect present singular second-person)
herkauwt (indicative imperfect present singular second-person)
herkauwt (indicative imperfect present singular third-person)
herkauwde (indicative imperfect past singular first-person)
herkauwde (indicative imperfect past singular second-person)
herkauwde (indicative imperfect past singular second-person)
herkauwde (indicative imperfect past singular second-person)
herkauwde (indicative imperfect past singular third-person)
herkauwden (indicative imperfect past plural first-person)
herkauwden (indicative imperfect past plural second-person)
herkauwden (indicative imperfect past plural third-person)
zal herkauwen (indicative imperfect future singular first-person)
zult herkauwen (indicative imperfect future singular second-person)
zal herkauwen (indicative imperfect future singular second-person)
zult herkauwen (indicative imperfect future singular second-person)
zal herkauwen (indicative imperfect future singular second-person)
zult herkauwen (indicative imperfect future singular second-person)
zal herkauwen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen herkauwen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen herkauwen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen herkauwen (indicative imperfect future plural third-person)
zou herkauwen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou herkauwen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) herkauwen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt herkauwen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou herkauwen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden herkauwen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden herkauwen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden herkauwen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb herkauwd (perfect present first-person)
hebt herkauwd (perfect present second-person)
hebt herkauwd (perfect present second-person)
heeft herkauwd (perfect present second-person)
hebt herkauwd (perfect present second-person)
heeft herkauwd (perfect present third-person)
hebben herkauwd (perfect present first-person)
hebben herkauwd (perfect present second-person)
hebben herkauwd (perfect present third-person)
had herkauwd (perfect past first-person)
had herkauwd (perfect past second-person)
had herkauwd (perfect past second-person)
hadt herkauwd (perfect past second-person)
had herkauwd (perfect past third-person)
hadden herkauwd (perfect past first-person)
hadden herkauwd (perfect past second-person)
hadden herkauwd (perfect past third-person)
zal herkauwd hebben (perfect future first-person)
zal herkauwd hebben (perfect future second-person)
zult herkauwd hebben (perfect future second-person)
zult herkauwd hebben (perfect future second-person)
zal herkauwd hebben (perfect future second-person)
zult herkauwd hebben (perfect future second-person)
zal herkauwd hebben (perfect future third-person)
zullen herkauwd hebben (perfect future first-person)
zullen herkauwd hebben (perfect future second-person)
zullen herkauwd hebben (perfect future third-person)
zou herkauwd hebben (perfect conditional first-person)
zou herkauwd hebben (perfect conditional second-person)
zou herkauwd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt herkauwd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt herkauwd hebben (perfect conditional second-person)
zou herkauwd hebben (perfect conditional third-person)
zouden herkauwd hebben (perfect conditional first-person)
zouden herkauwd hebben (perfect conditional second-person)
zouden herkauwd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt herkauwd (impersonal passive present imperfect)
er is herkauwd (impersonal passive present perfect)
er werd herkauwd (impersonal passive past imperfect)
er was herkauwd (impersonal passive past perfect)
er zal herkauwd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal herkauwd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou herkauwd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou herkauwd zijn (impersonal passive conditional perfect)

spijsbrokken oprispen en opnieuw kauwen, zoals runderen dat doen

De koeien lagen in het gras te herkauwen.


nachtgedierte

nachtgedierten (plural)
nachtgediertes (plural)

dieren die in de nacht leven en dan tevoorschijn komen.

Vleermuizen en uilen zijn nachtgedierte.


ademhalingssysteem

samenstelling van ademhaling en systeem met het invoegsel -s-

Atmungssystem

het systeem van luchtopname via de neus of mondholte, door de luchtpijp (trachea) met zijn vertakkingen naar de longen waardoor een organisme van zuurstof wordt voorzien

ademhalingssystemen (plural)
ademhalingssysteempje (diminutive singular)
ademhalingssysteempjes (diminutive plural)

Welke organen zijn betrokken bij het ademhalingssysteem?


golgi-systeem

golgi-systemen (plural)
golgi-systeempje (diminutive singular)
golgi-systeempjes (diminutive plural)

systeem behorend tot het endomembraansysteem van een cel


evenwichtssysteem

samenstelling van evenwicht en systeem met het invoegsel -s-

evenwichtssystemen (plural)
evenwichtssysteempje (diminutive singular)
evenwichtssysteempjes (diminutive plural)

het systeem van mens of dier dat zorgt draagt voor het evenwicht


vector

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘natuurkundige grootheid’ voor het eerst aangetroffen in 1704

Van het Engelse vector, van het Latijnse vector (“drager”), van vehō (“ik draag”).


kiemgetal

kiemgetallen (plural)
kiemgetalletje (diminutive singular)
kiemgetalletjes (diminutive plural)

het aantal levende kiemen (bacteriën) per ml product


toonfysiologie

leer van de reactie van organen op akoestische indrukken


klankanalyse

klankanalyses (plural)
klankanalysen (plural)
klankanalysetje (diminutive singular)
klankanalysetjes (diminutive plural)

het ontleden van klanken in hun samenstellende delen

Een later model met twee manualen, dat een plaats kreeg in de Keulse studio, had klankfiltermogelijkheden die ook voor klankanalyse werden gebruikt.


pariteit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gelijkheid’ voor het eerst aangetroffen in 1669

Afgeleid van Grieks pares (gelijk aan) met het achtervoegsel -iteit

het aantal malen dat een vrouw or vrouwtjesdier nageslacht heeft voortgebracht


vruchtbeginsel

vruchtbeginselen (plural)
vruchtbeginsels (plural)
vruchtbeginseltje (diminutive singular)
vruchtbeginseltjes (diminutive plural)

het benedenste deel van de stamper, waarin zich de zaadknoppen bevinden, en dat kan uitgroeien tot vrucht


bladlitteken

bladlittekenen, bladlittekens (plural)
bladlittekentje (diminutive singular)
bladlittekentjes (diminutive plural)

het litteken dat ontstaat door het met natuurlijke oorzaken afvallen van het blad.

Het bladmerk is een onderdeel van een bladlitteken.


bladmerk

bladmerken (plural)
bladmerkje (diminutive singular)
bladmerkjes (diminutive plural)

een gedeelte van een bladlitteken waar de vaatbundels gezeten hebben.


stygobiont

een diersoort die in holen en spelonken leeft

De olm is een stygobiont.


hyperpolarisatie

Afgeleid van polarisatie met het voorvoegsel hyper-


cisvetzuur

cisvetzuren (plural)
cisvetzuurtje (diminutive singular)
cisvetzuurtjes (diminutive plural)

een onverzadigd vetzuur waarvan alle dubbele bindingen een cisconfiguratie bezitten

Natuurlijke onverzadigde vetten zijn drievoudige esters van glycerol met drie moleculen cisvetzuur.


gelaatsindex

samenstelling van gelaat en index met het invoegsel -s-

gelaatsindexen (plural)
gelaatsindices (plural)

getal dat de verhouding weergeeft tussen de hoogte en de grootste breedte van het gezicht


plasmon

dat deel van het genetische materiaal dat in het cytoplasma overgedragen wordt


galkanaal

galkanalen (plural)
galkanaaltje (diminutive singular)
galkanaaltjes (diminutive plural)

excretiebuizen die gal van de lever naar de darm vervoeren


lieskanaal

lieskanalen (plural)
lieskanaaltje (diminutive singular)
lieskanaaltjes (diminutive plural)

4 cm lang kanaal in een van de buikspieren waardoor bij de man de zaadstreng van de testis naar de buikholte loopt


maag-darmkanaal

(samenkoppeling) van maag, darm, samengesteld met kanaal

maag-darmkanalen (plural)
maag-darmkanaaltje (diminutive singular)
maag-darmkanaaltjes (diminutive plural)

het hele spijsverteringskanaal van de slokdarm tot de anus


wortelkanaal

wortelkanalen (plural)
wortelkanaaltje (diminutive singular)
wortelkanaaltjes (diminutive plural)

kanaal dat van de tandwortel naar de tandholte loopt, waardoor bloedvaten en zenuwen lopen


wervelkanaal

wervelkanalen (plural)
wervelkanaaltje (diminutive singular)
wervelkanaaltjes (diminutive plural)

kanaal, gevormd door de opeenvolgende wervelholten waardoor het ruggenmerg loopt


buikspier

buikspieren (plural)
buikspiertje (diminutive singular)
buikspiertjes (diminutive plural)

elk van de spieren in de voorwand van de buik


spijsverteringskanaal

samenstelling van spijsvertering en kanaal met het invoegsel -s-

spijsverteringskanalen (plural)
spijsverteringskanaaltje (diminutive singular)
spijsverteringskanaaltjes (diminutive plural)

de aaneenschakeling van buizen en holten in het lichaam waarin de spijsvertering plaatsvindt


traankanaal

traankanalen (plural)
traankanaaltje (diminutive singular)
traankanaaltjes (diminutive plural)

kanaal dat het traanvocht uit de traanzak naar de neusgang geleidt


digestie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘spijsvertering’ voor het eerst aangetroffen in 1569

Naamwoord van handeling van digereren met het achtervoegsel -tie

afgeleid van het Franse digestion of daarvoor van het Latijnse 'dīgestiō'

het proces in het lichaam waardoor het opgenomen voedsel in voedende stof omgezet wordt


spijsvertering

het proces in het lichaam waardoor het opgenomen voedsel in voedende stof omgezet wordt dat in het lichaam kan worden opgenomen


ruggenmergkanaal

ruggenmergkanalen (plural)
ruggenmergkanaaltje (diminutive singular)
ruggenmergkanaaltjes (diminutive plural)


lichaamsholte

samenstelling van lichaam en holte met het invoegsel -s-

lichaamsholten (plural)
lichaamsholtes (plural)

holte, ruimte in het lichaam van mens of dier


borstholte

Brusthöhle

lichaamsholte, gevormd door de 12 paar ribben, de 12 borstwervels en het borstbeen

borstholten (plural)
borstholtes (plural)

holte tussen wandstandig borstvlies en longvlies


middenrif

In de betekenis van ‘tussenschot tussen borst- en buikholte’ voor het eerst aangetroffen in 1485

Zwerchfell

spier- en peesachtig tussenschot tussen borstholte en buikholte

middenriffen (plural)
middenrifje (diminutive singular)
middenrifjes (diminutive plural)


splitsing

het uiteenvallen van de individuen van een bepaalde generatie in groepen met verschillende erfelijk bepaalde eigenschappen


gramkleuring

eponiem, samenstelling van Gram en en kleuring zn , naar de ontdekker, de 19e-eeuwse Deense microbioloog H.C. Gram

methode om bacteriën te kleuren om ze onder een lichtmicroscoop zichtbaar te maken en als hulpmiddel bij het herkennen van soorten


entomograaf

met het voorvoegsel entomo- met het achtervoegsel -graaf

entomografen (plural)
entomograafje (diminutive singular)
entomograafjes (diminutive plural)


bacterioscopie

afgeleid van bacterie met het achtervoegsel -scopie

een wetenschap die zich bezighoudt met het bestuderen van bacteriën d.m.v. een microscoop


radiobioloog

afgeleid van bioloog met het voorvoegsel radio-

radiobiologen (plural)
radiobioloogje (diminutive singular)
radiobioloogjes (diminutive plural)

bioloog die zich bezig houdt met de wetenschap van de biologische gevolgen van ioniserende en niet-ioniserende straling van het gehele elektromagnetische spectrum


neurobioloog

afgeleid van bioloog met het voorvoegsel neuro-

neurobiologen (plural)
neurobioloogje (diminutive singular)
neurobioloogjes (diminutive plural)

bioloog die zich bezig houdt met de tak van de biologie (neurobiologie) die de werking van het zenuwstelsel bestudeert


bioscopie

met het voorvoegsel bio- en met het achtervoegsel -scopie

onderzoek van het lichaam op tekenen van leven


microbioloog

afgeleid van bioloog met het voorvoegsel micro-

microbiologen (plural)
microbioloogje (diminutive singular)
microbioloogjes (diminutive plural)

bioloog die zich bezig houdt met de wetenschap van de micro-organismen, meer specifiek vooral de bacteriën, eencellige schimmels ofwel gisten, (soms ook) schimmels, en virussen


evolutiebioloog

houdt zich bezig met het bestuderen van de evolutie van soorten


waterbioloog

waterbiologen (plural)
waterbioloogje (diminutive singular)
waterbioloogjes (diminutive plural)

bioloog die waterdieren en -planten bestudeert


cytoloog

afgeleid van cyto met het achtervoegsel -loog

cytologen (plural)
cytoloogje (diminutive singular)
cytoloogjes (diminutive plural)


cytologie

met het voorvoegsel cyto- met het achtervoegsel -logie


auto-ecologie

afgeleid van ecologie met het voorvoegsel auto-

de studie van de ecologie van een individuele plant of soort


gedragsecologie

samenstelling van gedrag en ecologie met het invoegsel -s-

onderdeel van de gedragsbiologie met de nadruk op de wisselwerking of interactie tussen b.v. diersoorten en populaties onderling, en ook in samenhang met externe factoren zoals natuur en leefomgeving


dierenecologie

samenstelling van dier en ecologie met het invoegsel -en-

onderzoekt hoe natuurlijke dierenpopulaties functioneren


plantenecologie

samenstelling van plant en ecologie met het invoegsel -en-


autolyse

met het voorvoegsel auto- met het achtervoegsel -lyse

het uiteenvallen van weefsels en organen door de activiteit van hun eigen enzymen


degenereren

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ontaarden’ voor het eerst aangetroffen in 1582

afgeleid van het Franse dégénérer (met het voorvoegsel de- en met het achtervoegsel -eren)

degenereerde (past)
gedegenereerd (past participle)
te degenereren (active infinitive imperfect present)
zullen degenereren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen degenereren (active infinitive imperfect future)
zijn gedegenereerd (active infinitive perfect present short-form)
te zijn gedegenereerd (active infinitive perfect present)
gedegenereerd zullen zijn (active infinitive perfect future short-form)
gedegenereerd te zullen zijn (active infinitive perfect future)
degenererend (imperfect participle)
gedegenereerd (past participle)
degenerere (subjunctive)
degenereer (indicative imperfect present singular first-person)
degenereert (indicative imperfect present singular second-person)
degenereert (indicative imperfect present singular second-person)
degenereert (indicative imperfect present singular second-person)
degenereert (indicative imperfect present singular third-person)
degenereerde (indicative imperfect past singular first-person)
degenereerde (indicative imperfect past singular second-person)
degenereerde (indicative imperfect past singular second-person)
degenereerde (indicative imperfect past singular second-person)
degenereerde (indicative imperfect past singular third-person)
degenereerden (indicative imperfect past plural first-person)
degenereerden (indicative imperfect past plural second-person)
degenereerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal degenereren (indicative imperfect future singular first-person)
zult degenereren (indicative imperfect future singular second-person)
zal degenereren (indicative imperfect future singular second-person)
zult degenereren (indicative imperfect future singular second-person)
zal degenereren (indicative imperfect future singular second-person)
zult degenereren (indicative imperfect future singular second-person)
zal degenereren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen degenereren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen degenereren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen degenereren (indicative imperfect future plural third-person)
zou degenereren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou degenereren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) degenereren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt degenereren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou degenereren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden degenereren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden degenereren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden degenereren (indicative imperfect conditional plural third-person)
ben gedegenereerd (perfect present first-person)
bent gedegenereerd (perfect present second-person)
bent gedegenereerd (perfect present second-person)
is gedegenereerd (perfect present second-person)
zijt gedegenereerd (perfect present second-person)
is gedegenereerd (perfect present third-person)
zijn gedegenereerd (perfect present first-person)
zijn gedegenereerd (perfect present second-person)
zijn gedegenereerd (perfect present third-person)
was gedegenereerd (perfect past first-person)
was gedegenereerd (perfect past second-person)
was gedegenereerd (perfect past second-person)
waart gedegenereerd (perfect past second-person)
was gedegenereerd (perfect past third-person)
waren gedegenereerd (perfect past first-person)
waren gedegenereerd (perfect past second-person)
waren gedegenereerd (perfect past third-person)
zal gedegenereerd zijn (perfect future first-person)
zal gedegenereerd zijn (perfect future second-person)
zult gedegenereerd zijn (perfect future second-person)
zult gedegenereerd zijn (perfect future second-person)
zal gedegenereerd zijn (perfect future second-person)
zult gedegenereerd zijn (perfect future second-person)
zal gedegenereerd zijn (perfect future third-person)
zullen gedegenereerd zijn (perfect future first-person)
zullen gedegenereerd zijn (perfect future second-person)
zullen gedegenereerd zijn (perfect future third-person)
zou gedegenereerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gedegenereerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gedegenereerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gedegenereerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gedegenereerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gedegenereerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gedegenereerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gedegenereerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gedegenereerd zijn (perfect conditional third-person)

langzaam achteruitgaan in levensvatbaarheid, in kwaliteit


plankton

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘zwevende organismen’ voor het eerst aangetroffen in 1910

het geheel van kleine organismen dat in zee ronddrijft

Het plankton bestaat uit een grote variëteit aan organismen.


entomografie

met het voorvoegsel entomo- met het achtervoegsel -grafie

entomografieën (plural)
entomografietje (diminutive singular)
entomografietjes (diminutive plural)


esthesiologie

afgeleid van esthesio met het achtervoegsel -logie

leer van de zintuigen en de gewaarwordingen


exobiologie

afgeleid van biologie met het voorvoegsel exo-

Exobiologie

onderzoek naar mogelijk leven buiten de aarde


infusoriën

alleen meervoud van modern Latijn infusoria, dat zelf weer een leenvertaling van afgietseldiertjes was

in het water levende eencellige dieren die van bacteriën leven

Bij het voederen van net uitgekomen visjes zijn infusoriën erg nuttig.

"Het zijn nauwelijks nog fietsen", observeerde Capek, "maar een soort collectief geheel, scholen, zwermen, kolonies fietsen, het geeft de indruk van gekrioel van bacteriën, het gewriemel van infusoriën, het kolken van vliegen."

Weblink bron
Hans Olink
 “Uniformiteit en gemeenschapszin” (15 augustus 1992) op nrc.nl


sociofysiologie

afgeleid van fysiologie met het voorvoegsel socio-

leer van de lichaamsfuncties in hun wisselwerking met het maatschappelijk bestaan


neurofysiologie

afgeleid van fysiologie met het voorvoegsel neuro-


psychofysiologie

afgeleid van fysiologie met het voorvoegsel psycho-

onderzoek en leer van de fysische kant van geestelijke processen


biopsychologie

afgeleid van psychologie met het voorvoegsel bio-

de studie van het geestelijk functioneren en gedrag met betrekking tot andere biologische processen


inspanningsfysiologie

samenstelling van inspanning en fysiologie met het invoegsel -s-

tak van de fysiologie die zich bezighoudt met het meten van de invloed van lichamelijke inspanningen


parabiose

afgeleid van het Griekse βίος 'bíos' (leven) met het voorvoegsel para-


plantenfysiologie

samenstelling van plant en fysiologie met het invoegsel -en-

leer van de levensverschijnselen van planten en de daaraan ten grondslag liggende wetten


ontwikkelingsfysiologie

samenstelling van ontwikkeling en fysiologie met het invoegsel -s-

de leer van de groei en differentiëring van cellen en weefsels


embryogenese

beschrijft de stadia die een bevruchte eicel doorloopt tot het de foetale fase heeft bereikt


paraloog

met het voorvoegsel para- met het achtervoegsel -loog

een gen betreffend dat terecht komt in een andere soort. (ze evolueren afhankelijk van elkaar maar houden dezelfde functie)


orthogenese

afgeleid van genese met het voorvoegsel ortho-

evolutie volgens voorbeschikking, onafhankelijk van natuurlijke selectie


parasitologie

afgeleid van parasiet (met het voorvoegsel para-) met het achtervoegsel -logie

Parasitologie

leer en studie van de parasieten en het parasitisme


geslachtshormoon

samenstelling van geslacht en hormoon met het invoegsel -s-

elk van de twee hormonen die van belang zijn voor de ontwikkeling van de secundaire geslachtskenmerken


onvruchtbaar

Afgeleid van vruchtbaar met het voorvoegsel on-

onvruchtbaarder (uninflected comparative)
onvruchtbaarst (uninflected superlative)
onvruchtbare (inflected positive)
onvruchtbaardere (inflected comparative)
onvruchtbaarste (inflected superlative)
onvruchtbaars (partitive positive)
onvruchtbaarders (partitive comparative)

ongeschikt voor, niet in staat tot voortplanting


extinctie

afgeleid van het Franse extinction of daarvoor van het Latijnse 'extinctio' (met het voorvoegsel ex-)

het eindigen van het bestaan van een soort


gewrichtsknobbel

samenstelling van gewricht en knobbel met het invoegsel -s-

gewrichtsknobbels (plural)
gewrichtsknobbeltje (diminutive singular)
gewrichtsknobbeltjes (diminutive plural)

knobbel waarmee een gewricht zich uitwendig vertoont


isochromosoom

afgeleid van chromosoom met het voorvoegsel iso-

isochromosomen (plural)
isochromosoompje (diminutive singular)
isochromosoompjes (diminutive plural)

een chromosoom dat één van zijn armen is verloren en dit heeft vervangen door een exacte kopie van de andere arm


Philadelphiachromosoom

samenstelling van Philadelphia en chromosoom

Philadelphiachromosomen (plural)
Philadelphiachromosoompje (diminutive singular)
Philadelphiachromosoompjes (diminutive plural)

een genetisch defect dat gevonden wordt bij patiënten met chronische myeloïde leukemie. Het Philadelphiachromosoom ontstaat doordat een deel van chromosoom 9 van plek wisselt met chromosoom 22


kleinvleugelig

Samenstellende afleiding van klein en vleugel met het achtervoegsel -ig


grondstofwisseling

samenstelling van grond en stofwisseling


subfamilie

afgeleid van familie met het voorvoegsel sub-

subfamilies (plural)
subfamilietje (diminutive singular)
subfamilietjes (diminutive plural)


marien

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zee-’ voor het eerst aangetroffen in 1650

Afgeleid van waarschijnlijk het Franse marin ‘zee-’, aan het Latijnse marīnus ‘betreffende de zee’, afleiding van mare ‘zee’

mariener (uninflected comparative)
marienst (uninflected superlative)
mariene (inflected positive)
marienere (inflected comparative)
marienste (inflected superlative)
mariens (partitive positive)
marieners (partitive comparative)

in of bij de zee voorkomend of daardoor gevormd


sublitoraal

afgeleid van litoraal met het voorvoegsel sub-

in de kustwateren beneden de laagwaterlijn die in principe altijd onder water staat


uitzetting

Naamwoord van handeling van uitzetten met het achtervoegsel -ing.

uitzettingen (plural)
uitzettinkje (diminutive singular)
uitzettinkjes (diminutive plural)

het weer in de vrije wildbaan brengen van dieren

Uitzettingen van korhoenders hebben weinig zin als het milieu van het gebied niet hersteld wordt.


subspecies

afgeleid van species met het voorvoegsel sub-

ondersoort, onderverdeling van een soort


herintroductie

afgeleid van introductie met het voorvoegsel her-

herintroducties (plural)
herintroductietje (diminutive singular)
herintroductietjes (diminutive plural)

het opnieuw invoeren van iets dat al eerder aanwezig was


paaigebied

paaigebieden (plural)
paaigebiedje (diminutive singular)
paaigebiedjes (diminutive plural)

plaats waar vissen komen om hun eieren af te zetten

Deze vissen zijn op weg naar hun paaigebied.


atavisme

In de betekenis van ‘erfelijke terugslag’ voor het eerst aangetroffen in 1886

afgeleid van het latijn 'atavus' (betovergrootvader) met het achtervoegsel -isme

het opduiken bij een nakomeling van een kenmerk dat vroegere generaties bezaten, maar dat in tussenliggende generaties niet, of niet meer, voorkwam


albinisme

afgeleid van het Latijn “albus” (wit), met het achtervoegsel -isme

Albinismus

het ontbreken van pigmentkleurstof in de huid

Hoewel het ERO enkele legitieme ontdekkingen deed - nuttige informatie over de erfelijkheid 66 van bijvoorbeeld albinisme en neurofibromatosis - werd het grootste deel van de bevindingen later onderuitgehaald.

Lulu Miller
 “Waarom vissen niet bestaan” (2023), Lebowski Publishers , ISBN 9789048867325


metabool

afgeleid van het Griekse bool met het voorvoegsel meta-

metaboler (uninflected comparative)
metaboolst (uninflected superlative)
metabole (inflected positive)
metabolere (inflected comparative)
metaboolste (inflected superlative)
metabools (partitive positive)
metabolers (partitive comparative)


pleomorfisme

samenstelling van het Griekse 'pleōn' (meer) en morfisme

het optreden van onomkeerbare veranderingen onder invloed van uitwendige omstandigheden


polymorfisme

afgeleid van morfisme met het voorvoegsel poly-

afgeleid van polymorf met het achtervoegsel -isme

het voorkomen van verschillende gedaanten bij eenzelfde diersoort


modelorganisme

modelorganismes (plural)
modelorganismen (plural)
modelorganismetje (diminutive singular)
modelorganismetjes (diminutive plural)

organisme dat gekozen wordt om als model te dienen voor het genetisch en ontwikkelingsbiologisch onderzoek


commensalisme

afgeleid van commensaal met het achtervoegsel -isme

het samenleven van organismen zonder dat dit een van beide schade berokkent


lokroep

lokroepen (plural)
lokroepje (diminutive singular)
lokroepjes (diminutive plural)

roep waarmee men een dier tot zich lokt, of waarmee een dier zijn jongen roept

Geleid door de lokroep van de Horrekop hollen heer Bommel en Tom poes naar de koets


lokstof

lokstoffen (plural)
lokstofje (diminutive singular)
lokstofjes (diminutive plural)

stof die een aantrekkende werking uitoefent, bv. op insecten

De parfum die zij gebruikte kon men gerust een zeer krachtige lokstof noemen!


loofhout

loofhoutje (diminutive singular)
loofhoutjes (diminutive plural)


loofboom

loofbomen (plural)
loofboompje (diminutive singular)
loofboompjes (diminutive plural)


abiotisch

afgeleid van bio met het voorvoegsel a- en met het achtervoegsel -isch

abiotischer (uninflected comparative)
abiotische (inflected positive)
abiotischere (inflected comparative)
abiotischers (partitive comparative)

niet levend, zonder biologische oorsprong


domein

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gebied’ voor het eerst aangetroffen in 1602

domeinen (plural)
domeintje (diminutive singular)
domeintjes (diminutive plural)

een taxon dat bestaat uit een of meer rijken


afweermechanisme

samenstelling van afweer ww en mechanisme

afweermechanismen (plural)
afweermechanismes (plural)

verdedigingsstelsel van het lichaam tegen infectie

In zoverre is de racismeverstarring misschien niets meer dan een afweermechanisme.

Juli Zeh
 “Onder buren” (2021), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026356186

En dan bedoel ik niet het bouwen van een lichtgraf - of, zoals u het noemt, een zwart domein - dat is maar een afweermechanisme van weekdieren zoals wij.

Liu Cixin
 “Het einde van de dood” (2021), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645835


elektrofysiologie

afgeleid van fysiologie met het voorvoegsel elektro-

studie van de elektrische eigenschappen van cellen en weefsels


elektrobiologie

afgeleid van biologie met het voorvoegsel elektro-

studie van elektrische verschijnselen in biologische systemen


galvanisme

afgeleid van de Italiaan Luigi Galvani met het achtervoegsel -isme

het samentrekken van een spier onder invloed van elektriciteit


darwinisme

eponiem, van Engels Darwinism, op te vatten als afgeleid met het achtervoegsel -isme van de achternaam van de 19e-eeuwse Engelse bioloog C.R. Darwin

Darwinismus

evolutieleer die het ontstaan van de soorten verklaart door natuurlijke selectie uit varianten die bij reproductie optreden

Als wetenschappelijke theorie geeft het darwinisme alleen een verklarend mechanisme voor waargenomen feiten. Vanuit bepaalde religieuze en maatschappelijke opvattingen wordt aan deze verklaring soms een morele betekenis gegeven, waarin dit mechanisme goed of slecht is.

Maar met behulp van de evolutionaire psychologie meent hij wel te kunnen verklaren waarom mensen zo dol zijn op – bijvoorbeeld – het vertellen en aanhoren van verzonnen verhalen. Veel variatie kent het darwinisme niet in zijn verklaringen. Dus die verhalen moeten of onze kansen in de natuurlijke selectie hebben vergroot, of onze kansen in de seksuele selectie.

Weblink bron
Arnold Heumakers
 “Duchamp en Joyce deugen niet. Of toch wel?” (18 september 2009) op nrc.nl

Het begrip ‘natuurlijk’ kreeg, door de opkomst van het darwinisme en de genetica, een amorele connotatie: ze verwees niet langer naar beheersbaar gedrag, maar naar genetische en erfelijke eigenschappen waar de mens géén controle over had.

Weblink bron
Rob Wijnberg
 “Hoe natuurlijk is seksualiteit eigenlijk?” (26 augustus 2009) op nrc.nl


elektrocultuur

afgeleid van cultuur met het voorvoegsel elektro-

het bevorderen van den plantengroei d.m.v. elektriciteit


bioluminescentie

afgeleid van luminescentie met het voorvoegsel bio-


cytolyse

met het voorvoegsel cyto- met het achtervoegsel -lyse


bacteriolyse

afgeleid van bacterie met het achtervoegsel -lyse

bacteriolysen (plural)
bacteriolyses (plural)
bacteriolysetje (diminutive singular)
bacteriolysetjes (diminutive plural)

het doden en oplossen van bacteriën in het lichaam


lipolyse

met het voorvoegsel lipo- met het achtervoegsel -lyse

het afbreken van vet tot glycerol en drie vetzuren


glycolyse

afgeleid van glyco met het achtervoegsel -lyse

reactie in levende cellen waarbij glucose met behulp van enzymen in tien stappen wordt afgebroken tot pyrodruivenzuur


proteolyse

afgeleid van proteïne met het achtervoegsel -lyse

proteolysen (plural)
proteolyses (plural)
proteolysetje (diminutive singular)
proteolysetjes (diminutive plural)


plasmolyse

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het loslaten van protoplasma’ voor het eerst aangetroffen in 1922

afgeleid van plasma met het achtervoegsel -lyse

plasmolysetje (diminutive singular)
plasmolysetjes (diminutive plural)

het loslaten van het protoplasma van de celwand wat gebeurt wanneer een cel veel water verliest door osmose of verdamping

vertering van de wortels van planten door overmaat van mest


glycemie

afgeleid van glucose met het achtervoegsel -emie

maat voor de hoeveelheid glucose die opgelost is in het bloed uitgedrukt in millimol per liter (mmol/l)


ferment

via Frans ferment zn van Latijn fermentum, in de betekenis 'giststof' aangetroffen vanaf 1650

stof waarin gistcellen zitten, zodat contact met die stof gisting kan veroorzaken

Maar graan gist niet vanzelf. Het moet eerst ontkiemen, waarbij het zetmeel wordt omgezet in vergistbare suiker, en dan moeten er fermenten aan worden toegevoegd. Naar alle waarschijnlijkheid is dat oudste ferment gevonden in menselijk speeksel. (…) Bier zal ook wel bij toeval ontdekt zijn doordat iemand spuwde in een brij van uitgelopen graankorrels, waardoor deze ging gisten.


cerebro-

ter vorming van woorden die te maken hebben met de hersenen bv. cerebropathie, cerebrosclerose, cerebrospinaal


commissuur

afgeleid van het Latijnse commissura (verbinding, voeg, naad) (met het voorvoegsel com-)

commissuren (plural)
commissuurtje (diminutive singular)
commissuurtjes (diminutive plural)

bindweefselachtige verbinding of vereniging van twee weefseldelen


nippel

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘metalen mof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1901

nippels (plural)
nippeltje (diminutive singular)
nippeltjes (diminutive plural)


remslaap

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘fase in de slaap waarin men droomt’ voor het eerst aangetroffen in 1984

Samenstelling van het Engelse “rapid eye movement” en “slaap”

remslapen (plural)
remslaapje (diminutive singular)
remslaapjes (diminutive plural)

een kenmerkende fase in de slaap van mens en (zoog-) dier waarin de ogen snelle bewegingen maken en de hersenen actiever zijn, daarentegen zijn de spieren in hoge mate ontspannen

Vaak droomt men tijdens de remslaap, die ook wel “paradoxale slaap” wordt genoemd.


disjunctie

afgeleid van junctie met het voorvoegsel dis-

afgeleid van disjunct met het achtervoegsel -ie

het in gescheiden gedeelten opgelost zijn van een verspreidingsgebied waarbij in de tussengebieden die soorten niet voorkomen

het uiteengaan van overlangs gedeelde chromosomenparen gedurende de celdeling


cyto-

ter vorming van termen, gebaseerd op het Griekse 'kutos' (holte) of modern (cel)


adductie

beweging vanuit de neutrale uitgangshouding waarbij een ledemaat in het frontale vlak (dus zijwaarts) naar het lichaam toe wordt bewogen


lymfvat

lymfvaten (plural)
lymfvaatje (diminutive singular)
lymfvaatjes (diminutive plural)

elk van de kanalen in het menselijk en dierlijk lichaam die de lymfe afvoeren naar het bloed


boomchirurgie

Boomchirurgie houdt zich bezig met het herstellen van beschadigingen en verwondingen aan bomen. De gebruikte methodes zijn volgens de huidige inzichten echter incorrect. Daarom wordt de term boomchirurgie vooral geassocieerd met deze achterhaalde methodes. Uit de boomchirurgie is boomverzorging voortgekomen.

behandeling bedoeld om de levensduur van bomen te verlengen of om bomen in goede staat houden

In de boomchirurgie bestond het gebruik rotte delen uit bomen weg te vrezen, wat de natuurlijke afweer van de boom aantast.


lymfe

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘weefselvocht’ voor het eerst aangetroffen in 1824

lichaamsvloeistof die o.a. de voeding van verschillende weefsels verzorgt en de door deze verbruikte stoffen afvoert


diplococcus

afgeleid van coccus met het voorvoegsel diplo-

paarsgewijs gerangschikte kokken, diplokokken


emmetropie

afgeleid van het Griekse 'en' (in), 'metron' (maat) met het achtervoegsel -opie

het bezit van een normaal gezichtsvermogen


diplosoom

met het voorvoegsel diplo- en met het achtervoegsel -soom

diplosomen (plural)
diplosoompje (diminutive singular)
diplosoompjes (diminutive plural)

geheel van twee dicht bij elkaar liggende centriolen


centrosoom

met het voorvoegsel centro- en met het achtervoegsel -soom

centrosomen (plural)
centrosoompje (diminutive singular)
centrosoompjes (diminutive plural)

deel van het cytoplasma dat aanwezig is in de cellen van vele dieren en lagere planten


biomechanica

afgeleid van mechanica met het voorvoegsel bio-

leer die kennis verzamelt aangaande het bewegingsapparaat van levende wezens


lepidopterist

afgeleid van lepidoptera met het achtervoegsel -ist

lepidopteristen (plural)
lepidopteristje (diminutive singular)
lepidopteristjes (diminutive plural)

iemand die vlinders (Lepidoptera) vangt, verzamelt en bestudeert


aerotropisme

afgeleid van tropisme met het voorvoegsel aero-

neiging van groeiende planten om zich te ontwikkelen in de richting van zuurstofrijkere lucht


aeroplankton

afgeleid van plankton met het voorvoegsel aero-

vrij in de lucht zwevende (micro-)organismen


geotropisme

afgeleid van tropisme met het voorvoegsel geo-

het verschijnsel dat plantendelen een bepaalde stand aannemen ten opzichte van de zwaartekracht en wel er naar toe voor wortels en er vanaf voor andere delen


hydrotropisme

afgeleid van tropisme met het voorvoegsel hydro-

de eigenschap van plantendelen om naar water te groeien


tropisme

afgeleid van het Griekse 'tropos' (wending) met het achtervoegsel -isme

beweging die vooral bij planten wordt waargenomen en wordt opgewekt en gericht door een uitwendige prikkel

men onderscheidt positief tropisme (in de richting van de prikkel) en negatief tropisme (ervanaf)


galvanotropisme

afgeleid van tropisme met het voorvoegsel galvano-

het verschijnsel dat zich vrij bewegende organismen in hun bewegingen op bijzondere wijze op de galvanische stroom reageren


heliotropisme

afgeleid van tropisme met het voorvoegsel helio-

de eigenschap van plantendelen om naar het licht te groeien


feromoon

lokstof die door een bepaald dier wordt uitgescheiden en een reactie teweegbrengt bij andere dieren van dezelfde soort

voor ze naar het feestje ging bracht ze nog even wat feromonen aan


hapteen

haptenen (plural)
hapteentje (diminutive singular)
hapteentjes (diminutive plural)

klein molecuul dat kan dienen als een deel van een macromolecuul dat herkend kan worden door antilichamen, B-cellen en T-cellen van het immuunsysteem, maar op zichzelf niet in staat is een antilichaamrespons op te wekken


voortplantingstijd

samenstelling van voortplanting en tijd met het invoegsel -s-

voortplantingstijden (plural)
voortplantingstijdje (diminutive singular)
voortplantingstijdjes (diminutive plural)

de tijd van het jaar waarin de voortplanting van sommige biologische systemen gewoonlijk plaatsvindt


hamstring

samenstelling van ham en string (leenwoord uit Engels)

hamstrings (plural)
hamstringetje (diminutive singular)
hamstringetjes (diminutive plural)

elk van de drie pezen van de dijbeenspier rond de knieholte


eendenkont

samenstelling van eend en kont met het invoegsel -en-

eendenkonten (plural)
eendenkontje (diminutive singular)
eendenkontjes (diminutive plural)


apenkont

samenstelling van aap zn en kont zn met het invoegsel -en-

apenkonten (plural)
apenkontje (diminutive singular)
apenkontjes (diminutive plural)


groeiremmer

groeiremmers (plural)
groeiremmertje (diminutive singular)
groeiremmertjes (diminutive plural)

middel dat de groei van een dier of plant remt


remmer

afgeleid van remmen met het achtervoegsel -er

remmers (plural)
remmertje (diminutive singular)
remmertjes (diminutive plural)

stof die een remmende werking uitoefent, die de reactiesnelheid vertraagt


piramidebaan

piramidebanen (plural)
piramidebaantje (diminutive singular)
piramidebaantjes (diminutive plural)

zenuwbundel in het centraal zenuwstelsel


voedselpiramide

voedselpiramiden (plural)
voedselpiramides (plural)

diagram waarin voor verschillende trofische niveaus steeds de biomassa is uitgezet

In plaats van het drooggewicht kunnen ook de aantallen planten en dieren gebruikt worden om de voedselpiramide te maken.


piramidecel

piramidecellen (plural)
piramidecelletje (diminutive singular)
piramidecelletjes (diminutive plural)

zenuwcel met een driehoekig cellichaam in de schors van de grote hersenen van zoogdieren


geslachtelijk

afgeleid van geslacht met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

geslachtelijker (uninflected comparative)
geslachtelijkst (uninflected superlative)
geslachtelijke (inflected positive)
geslachtelijkere (inflected comparative)
geslachtelijkste (inflected superlative)
geslachtelijks (partitive positive)
geslachtelijkers (partitive comparative)


aantallenpiramide

samenstelling van aantal en piramide met het invoegsel -en-

aantallenpiramiden (plural)
aantallenpiramides (plural)
aantallenpiramidetje (diminutive singular)
aantallenpiramidetjes (diminutive plural)

schema in piramidevorm dat laat zien welke en hoeveel organismen in de voedselketen een rol spelen


generatiewisseling

samenstelling van generatie en wisseling

regelmatige afwisseling in ontwikkelingscyclus van sommige planten en dieren, waarbij één generatie zich ongeslachtelijk en een volgende zich geslachtelijk voortplant


androgynie

afgeleid van het Franse androgynie of daarvoor van het Griekse 'gunè' (vrouw) met het voorvoegsel andro-

afgeleid van androgyn met het achtervoegsel -ie

het voorkomen van mannelijke en vrouwelijke bloemen op dezelfde plant


geslachtsproduct

samenstelling van geslacht en product met het invoegsel -s-


geslachtsgen

samenstelling van geslacht en gen met het invoegsel -s-

gen (op het Y-chromosoom) dat de sekse van een individu bepaalt


geslachtsapparaat

samenstelling van geslacht en apparaat met het invoegsel -s-

Een extra risico van dekberen (mannelijk varken) is het direct overdragen van infecties van het geslachtsapparaat!!


geslachtscel

samenstelling van geslacht en cel met het invoegsel -s-

geslachtscellen (plural)
geslachtscelletje (diminutive singular)
geslachtscelletjes (diminutive plural)

cel die deelneemt aan de voortplanting, zaadcel of eicel


geslachtsnaam

samenstelling van geslacht en naam met het invoegsel -s-

geslachtsnamen (plural)
geslachtsnaampje (diminutive singular)
geslachtsnaampjes (diminutive plural)

wetenschappelijke naam waarmee een geslacht (taxon) van planten en dieren wordt aangeduid


eicel

Na de bevruchting van de eicel door een zaadcel kan er een baby gaan groeien.


biotechniek

afgeleid van techniek met het voorvoegsel bio-

het gebruik van (door genetische manipulatie geschikt gemaakte) bacteriën, schimmels en gisten in productietechnieken

tot de doelstellingen van de biotechniek behoren o.a. het kweken van organen en de correctie van genetische afwijkingen


geslachtschromatine

samenstelling van geslacht en chromatine met het invoegsel -s-

structuur in de kern bij cellen van vrouwelijke zoogdieren


geslachtsdimorfisme

samenstelling van geslacht en dimorfisme met het invoegsel -s-

geslachtsdimorfismen (plural)
geslachtsdimorfismes (plural)

het voorkomen van secundaire geslachtsverschillen tussen mannelijke en vrouwelijke individuen van dezelfde soort


gentechnologie

technologie die in staat is de genetische eigenschappen van biologische systemen te wijzigen


biotechnologie

afgeleid van technologie met het voorvoegsel bio-

technisch-wetenschappelijke studie van de biotechniek die zich bezig met de technieken om biologie te gebruiken voor praktische doeleinden


milieutechnologie

technologie ter verbetering van het leefmilieu


sprongmutatie

reeks plotselinge, gekoppelde en gelijktijdige veranderingen in het erfelijk materiaal van een soort


transmutatie

Naamwoord van handeling van transmuteren met het achtervoegsel -atie

afgeleid van mutatie met het voorvoegsel trans-

veronderstelde geleidelijke overgang tot een hogere soort die volgens sommigen door scheikundige transmutatie zou moeten plaats vinden


seronegatief

seronegatieve (inflected positive)
seronegatiefs (partitive positive)

de afwezigheid van antistoffen of antigenen in het serum


hiv-positief

hiv-positieve (inflected positive)
hiv-positiefs (partitive positive)

de aanwezigheid van antistoffen of antigenen in het serum tegen het aidsvirus


fotonegatief

afgeleid van negatief met het voorvoegsel foto-


seropositief

In de betekenis van ‘met een positieve serumreactie’ voor het eerst aangetroffen in 1987

seropositieve (inflected positive)
seropositiefs (partitive positive)

antistoffen bezittend (meestal tegen het aidsvirus)

PrEP is onder meer bedoeld als individuele bescherming voor mensen met een seropositieve partner, maar er lopen ook proeven in Afrika om hiermee verspreiding van hiv onder de bevolking in te dammen.


bloedserum

bloedsera (plural)
bloedserums (plural)
bloedserumpje (diminutive singular)
bloedserumpjes (diminutive plural)

vloeistof die overblijft na de bloedstolling


sinusknoop

zenuwknoop op de plaats waar de holle aders het hart binnenkomen die het hart er periodiek toe aanzet om een contractie uit te voeren


resusfactor

leenvertaling van Engels rhesus factor, op te vatten als kofferwoord gevormd uit resusaap en stollingsfactor, in de betekenis van ‘antigene factor in het bloed’ voor het eerst aangetroffen in 1966

antigene stof in het bloed, agglutinogeen in de rode bloedcellen

Het is bekend dat toediening van bloed van een verkeerde bloedgroep en de verkeerde resusfactor vrijwel zeker de dood veroorzaakt.

Weblink bron
O.L.E. Jongmans
 “Cocktail met besmet bloed lijkt onwaarschijnlijk” (9 juni 2007) op nrc.nl


stamper

afgeleid van stampen met het achtervoegsel -er

stampers (plural)
stampertje (diminutive singular)
stampertjes (diminutive plural)

zich in het midden van de bloem bevindend vrouwelijk orgaan, dat bestaat uit vruchtbeginsel, stijl en stempel


mozaïekvirus

samenstelling van mozaïek zn en virus zn

mozaïekvirussen (plural)
mozaïekvirusje (diminutive singular)
mozaïekvirusjes (diminutive plural)

verzamelnaam voor zeer schadelijke en wijdverbreide plantenvirussen die een mozaïekpatroon op hun gastheer achterlaten


spijsbrij

voor vertering gereedgemaakte brij waarin voedsel in de ingewanden verandert


braakbal

braakballen (plural)
braakballetje (diminutive singular)
braakballetjes (diminutive plural)

de door sommige vogels uitgebraakte onverteerbare resten van het voedsel

Het onderzoek van braakballen is een vast onderdeel van het biologieonderwijs.

En zo geschiedde. Dinsdagmiddag vonden medewerkers van Dragonheart de braakbal, inclusief haak en draad. Voor Aragorn liep het goed af, maar het bedrijf zegt het probleem vaker mee te maken.

Weblink bron “Uil slikt vishaak door in Enschede, maar ontsnapt aan 'gruweldood'” (10-02-15,), Tubantia

Ik stopte allerlei zaden in de magen van dode vissen en voerde die vissen aan visarenden, ooievaars en pelikanen; de zaden kwamen vele uren later in braakballen of via de feces weer uit het lichaam van deze vogels tevoorschijn; en verschillende van deze zaden hadden hun kiemkracht behouden.

Menno Schilthuizen
 “Waarom zijn er zoveel soorten” (2016), Atlas Contact , ISBN 9789045031422


baltsgedrag

hij vertoonde hoogst eigenaardig baltsgedrag


paringsdans

samenstelling van paring en dans met het invoegsel -s-

paringsdansen (plural)
paringsdansje (diminutive singular)
paringsdansjes (diminutive plural)


baltsen

baltste (past)
gebaltst (past participle)
te baltsen (active infinitive imperfect present)
zullen baltsen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen baltsen (active infinitive imperfect future)
hebben gebaltst (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gebaltst (active infinitive perfect present)
gebaltst zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gebaltst te zullen hebben (active infinitive perfect future)
baltsend (imperfect participle)
gebaltst (past participle)
baltse (subjunctive)
balts (indicative imperfect present singular first-person)
baltst (indicative imperfect present singular second-person)
baltst (indicative imperfect present singular second-person)
baltst (indicative imperfect present singular second-person)
baltst (indicative imperfect present singular third-person)
baltste (indicative imperfect past singular first-person)
baltste (indicative imperfect past singular second-person)
baltste (indicative imperfect past singular second-person)
baltste (indicative imperfect past singular second-person)
baltste (indicative imperfect past singular third-person)
baltsten (indicative imperfect past plural first-person)
baltsten (indicative imperfect past plural second-person)
baltsten (indicative imperfect past plural third-person)
zal baltsen (indicative imperfect future singular first-person)
zult baltsen (indicative imperfect future singular second-person)
zal baltsen (indicative imperfect future singular second-person)
zult baltsen (indicative imperfect future singular second-person)
zal baltsen (indicative imperfect future singular second-person)
zult baltsen (indicative imperfect future singular second-person)
zal baltsen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen baltsen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen baltsen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen baltsen (indicative imperfect future plural third-person)
zou baltsen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou baltsen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) baltsen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt baltsen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou baltsen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden baltsen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden baltsen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden baltsen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gebaltst (perfect present first-person)
hebt gebaltst (perfect present second-person)
hebt gebaltst (perfect present second-person)
heeft gebaltst (perfect present second-person)
hebt gebaltst (perfect present second-person)
heeft gebaltst (perfect present third-person)
hebben gebaltst (perfect present first-person)
hebben gebaltst (perfect present second-person)
hebben gebaltst (perfect present third-person)
had gebaltst (perfect past first-person)
had gebaltst (perfect past second-person)
had gebaltst (perfect past second-person)
hadt gebaltst (perfect past second-person)
had gebaltst (perfect past third-person)
hadden gebaltst (perfect past first-person)
hadden gebaltst (perfect past second-person)
hadden gebaltst (perfect past third-person)
zal gebaltst hebben (perfect future first-person)
zal gebaltst hebben (perfect future second-person)
zult gebaltst hebben (perfect future second-person)
zult gebaltst hebben (perfect future second-person)
zal gebaltst hebben (perfect future second-person)
zult gebaltst hebben (perfect future second-person)
zal gebaltst hebben (perfect future third-person)
zullen gebaltst hebben (perfect future first-person)
zullen gebaltst hebben (perfect future second-person)
zullen gebaltst hebben (perfect future third-person)
zou gebaltst hebben (perfect conditional first-person)
zou gebaltst hebben (perfect conditional second-person)
zou gebaltst hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebaltst hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebaltst hebben (perfect conditional second-person)
zou gebaltst hebben (perfect conditional third-person)
zouden gebaltst hebben (perfect conditional first-person)
zouden gebaltst hebben (perfect conditional second-person)
zouden gebaltst hebben (perfect conditional third-person)


antropogenetica

afgeleid van genetica met het voorvoegsel antropo-

leer van het ontstaan en de afstamming van de mens, van de ontwikkeling van de mensenrassen en van de erfelijkheid van ziekten en afwijkingen bij de mens


antropobiologie

afgeleid van biologie met het voorvoegsel antropo-

antropologie die de mens als biologisch organisme, het gedrag van primaten en de menselijke evolutie bestudeert


polyandrie

In de betekenis van ‘huwelijk van vrouw met meerdere mannen’ voor het eerst aangetroffen in 1824

afgeleid van het Griekse 'anèr' (man) met het voorvoegsel poly-

het voorkomen van veel meeldraden in elke bloem


koolstofkringloop

kringloop waarmee het element koolstof door het systeem Aarde circuleert


koolstofcyclus

koolstofcycli (plural)
koolstofcyclussen (plural)


micromeer

met het voorvoegsel micro- en met het achtervoegsel -meer

micromeren (plural)
micromeertje (diminutive singular)
micromeertjes (diminutive plural)

elk van de kleine cellen van de blastula


chromomeer

met het voorvoegsel chromo- en met het achtervoegsel -meer

chromomeren (plural)
chromomeertje (diminutive singular)
chromomeertjes (diminutive plural)


chromatide

met het voorvoegsel chromat- en met het achtervoegsel -ide

chromatiden (plural)
chromatides (plural)
chromatidetje (diminutive singular)
chromatidetjes (diminutive plural)

elk van beide helften waarin een chromosoom zich tijdens de mitose verdeelt


neuromeer

met het voorvoegsel neuro- en met het achtervoegsel -meer

neuromeren (plural)
neuromeertje (diminutive singular)
neuromeertjes (diminutive plural)


metameer

met het voorvoegsel meta- en met het achtervoegsel -meer

metameren (plural)
metameertje (diminutive singular)
metameertjes (diminutive plural)

elk van de segmenten waaruit bepaalde dieren zijn opgebouwd


rizofoor

afgeleid van het Griekse 'riza' (wortel) met het achtervoegsel -foor


chromatofoor

met het voorvoegsel chromato- en met het achtervoegsel -foor

chromatoforen (plural)
chromatofoortje (diminutive singular)
chromatofoortjes (diminutive plural)

kleurstofdragende cel in het weefsel van planten en dieren


centromeer

met het voorvoegsel centro- met het achtervoegsel -meer

plaats op het chromosoom waar de trekdraden zich aanhechten tijdens de celdeling


thermonastisch

afgeleid van het Griekse 'nastos', verl. deelw. van nassein (vastdrukken) met het voorvoegsel thermo-

bewegingen veroorzakend door een warmteprikkel


hypertroof

van Duits hypertroph of een terugvorming uit hypertrofie

overmatig veel voedingsstoffen bevattend

Dit neemt niet weg dat sommige meren altijd reeds van nature hypertroof geweest kunnen zijn, zonder menselijke invloed door voedselrijkdom van de bodem.

Weblink bron Gearchiveerde versie
P. Leentvaar
 Zeven criteria voor hypertrofie in: H₂0, jrg. 12 nr. 17 (1979), NVA, p. 368 kol. 2


geofaag

met het voorvoegsel geo- en met het achtervoegsel -faag

geofagen (plural)
geofaagje (diminutive singular)
geofaagjes (diminutive plural)


microfaag

met het voorvoegsel micro- en met het achtervoegsel -faag

microfagen (plural)
microfaagje (diminutive singular)
microfaagjes (diminutive plural)


macrofaag

met het voorvoegsel macro- en met het achtervoegsel -faag


hematofaag

met het voorvoegsel hemato- en met het achtervoegsel -faag


monofaag

met het voorvoegsel mono- met het achtervoegsel -faag

monofagen (plural)
monofaagje (diminutive singular)
monofaagjes (diminutive plural)

organisme dat een enkele soort of groep andere organismen belaagt


zoöfaag

met het voorvoegsel zoö- en met het achtervoegsel -faag

organisme dat zich voedt met dierlijk vlees


lipofaag

met het voorvoegsel lipo- en met het achtervoegsel -faag

lipofagen (plural)
lipofaagje (diminutive singular)
lipofaagjes (diminutive plural)


polyfaag

met het voorvoegsel poly- met het achtervoegsel -faag

polyfagen (plural)
polyfaagje (diminutive singular)
polyfaagjes (diminutive plural)

organisme dat meerdere soorten andere organismen eet


fagocyt

In de betekenis van ‘wit bloedlichaampje, eetcel’ voor het eerst aangetroffen in 1912

van het OudGriekse φαγεῖν 'phagein' (eten) en met het achtervoegsel -cyt

wit bloedlichaampje dat bacteriën en stukjes afgestorven weefsel in zich kan opnemen en verteren door middel van omsluiting (fagocytose)


polyfyletisch

afgeleid van fyletisch met het voorvoegsel poly-


fytofaag

met het voorvoegsel fyto- en met het achtervoegsel -faag

fytofagen (plural)
fytofaagje (diminutive singular)
fytofaagjes (diminutive plural)
phytophaag


fyletisch

afgeleid van het Griekse phulè (volksstam) met het achtervoegsel -isch


polyfyllie

afgeleid van het Griekse 'phullon' (blad) met het voorvoegsel poly- met het achtervoegsel -ie


zoöfyt

met het voorvoegsel zoö- en met het achtervoegsel -fyt

bloemdier of vastzittend dier, bv. zeeanemoon


gameet

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘voortplantingscel’ voor het eerst aangetroffen in 1902


polyidie

afgeleid van het Griekse 'idios' (afzonderlijk, eigen) met het voorvoegsel poly-

het samenwerken van verschillende pangenen om een enkele eigenschap tevoorschijn te brengen


polymerie

afgeleid van het Griekse polymeer met het achtervoegsel -ie

het bepaald worden van een kenmerk door verschillende genen (waarvan elk gen op zich een even grote invloed bezit ??)


woeker

In de betekenis van ‘onmatig hoge rente’ voor het eerst aangetroffen in 1285


histogenese

afgeleid van genese met het voorvoegsel histo-

ontwikkeling van embryonale weefsels of van orgaanweefsels


histologie

met het voorvoegsel histo- en met het achtervoegsel -logie


histochemie

afgeleid van chemie met het voorvoegsel histo-

weefselleer m.b.t. de chemische verbindingen in en tussen cellen


nerf

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zenuw’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1850

In de betekenis van ‘oneffenheid in leer’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1599

nerven (plural)
nerfje (diminutive singular)
nerfjes (diminutive plural)

verdikte, van de steel uitgaande vaatbundel in een blad, bladnerf


bladnerf

bladnerven (plural)
bladnerfje (diminutive singular)
bladnerfjes (diminutive plural)

verdikte, van de steel uitgaande vaatbundel in een blad


ontogenese

In de betekenis van ‘ontwikkeling van een levend wezen’ voor het eerst aangetroffen in 1918

afgeleid van genese met het voorvoegsel onto-

ontwikkelingsgeschiedenis van een levend wezen vanaf de eicel tot de volwassen toestand


isogeen

met het voorvoegsel iso- en met het achtervoegsel -geen


isodont

afgeleid van het Griekse 'odōn' (2e nv. odontos) (tand) of het Latijnse 'dens', dentis met het voorvoegsel iso-

met gelijke (of gelijkvormige) gebitselementen


isogamie

met het voorvoegsel iso- en met het achtervoegsel -gamie

Bij isogamie zijn de vrouwelijke en de mannelijke gameten niet van elkaar te onderscheiden


acefaal

afgeleid van het Griekse 'kephalè' (hoofd) met het voorvoegsel a- met het achtervoegsel -aal


horst

In de betekenis van ‘roofvogelnest’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1547

horsten (plural)
horstje (diminutive singular)
horstjes (diminutive plural)

Een havik heeft daar zijn horst.


eisprong

Eisprung

het tijdstip dat de eicel door de eierstok wordt afgestoten

Na de eisprong kan er nog een aantal uren een bevruchting plaats vinden.


xenobiotisch

afgeleid van biotisch met het voorvoegsel xeno-

niet van nature in een organisme voorkomend


reofiel

van het Griekse 'reos' (stroom) met het achtervoegsel -fiel


-derm

ter vorming van zelfstandige woorden gerelateerd aan een bepaalde laag van cellen


xenogamie

met het voorvoegsel xeno- en met het achtervoegsel -gamie

het leveren van stuifmeel door een plant aan een bloem van een andere plant

Xenogamie wordt kruisbestuiving genoemd in de Nederlandse volksmond.


extremofiel

afgeleid van extreem met het achtervoegsel -fiel

extremofielen (plural)
extremofieltje (diminutive singular)
extremofieltjes (diminutive plural)

organisme dat leeft in extreme omstandigheden zoals grote hitte of koude


myrmecofiel

afgeleid van het Griekse 'murmèx' (mier) met het voorvoegsel myrmeco- en met het achtervoegsel -fiel

Alles wat we weten over myrmecofiele blauwtjes.


xerofiel

met het voorvoegsel xero- en met het achtervoegsel -fiel


halofiel

met het voorvoegsel halo- en met het achtervoegsel -fiel

een organisme dat in extreem hoge zoutconcentraties kan overleven en zich vermeerderen


entoderm

van het Griekse 'entos' [van binnen] met het achtervoegsel -derm

entodermen (plural)
entodermpje (diminutive singular)
entodermpjes (diminutive plural)

binnenste laag van het kiemvlies van de vrucht in het moederlichaam waaruit vegetatieve organen (zoals darm, spieren, grote klieren) ontstaan


ectoderm

met het voorvoegsel ecto- en met het achtervoegsel -derm

ectodermen (plural)
ectodermpje (diminutive singular)
ectodermpjes (diminutive plural)

buitenste laag van het kiemvlies van de vrucht in het moederlichaam waaruit zich o.a. de huid en het zenuwstelsel ontwikkelen


blastoderm

afgeleid van het Griekse 'blastos' (spruit, loot) met het achtervoegsel -derm

blastodermen (plural)
blastodermpje (diminutive singular)
blastodermpjes (diminutive plural)

laag van cellen na de eerste delingen van een bevruchte eicel


pericykel

afgeleid van het Griekse kúklos ?? of het Latijnse cyclus ?? met het voorvoegsel peri-

pericykels (plural)
pericykeltje (diminutive singular)
pericykeltjes (diminutive plural)

het kruidachtige deel van stengels en wortels buiten de vaatbundels


endodermis

met het voorvoegsel endo- en met het achtervoegsel -dermis


hypodermis

met het voorvoegsel hypo- en met het achtervoegsel -dermis


pericambium

afgeleid van het Latijnse cambium (verandering) met het voorvoegsel peri-


epidermis

Leenwoord uit het Grieks, in de betekenis van ‘opperhuid’ voor het eerst aangetroffen in 1663

afgeleid van het Griekse 'derma' (huid) met het voorvoegsel epi-


mesoderm

met het voorvoegsel meso- met het achtervoegsel -derm

mesodermen (plural)
mesodermpje (diminutive singular)
mesodermpjes (diminutive plural)

middelste laag van het kiemvlies van de vrucht in het moederlichaam


galvanotaxis

met het voorvoegsel galvano- en met het achtervoegsel -taxis

beweging van cellen, bacteriën etc. in een bepaalde richting onder invloed van een elektrische stroom


chemotaxis

met het voorvoegsel chemo- en met het achtervoegsel -taxis

beweging van cellen, bacteriën etc. in een bepaalde richting onder invloed van een chemische prikkel


nimf

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘wezen dat bossen, rivieren bewoonde’ voor het eerst aangetroffen in 1530

afgeleid van het Griekse 'numphè' (bruid)

Nymphe

insect in de tweede toestand van gedaanteverwisseling

nimfen (plural)
nimfje (diminutive singular)
nimfjes (diminutive plural)

het juveniele stadium van dieren die een onvolledige gedaanteverwisseling hebben


trombocyt

In de betekenis van ‘bloedplaatje’ voor het eerst aangetroffen in 1946

van het Griekse 'thrombos' (bloeddruppel) met het achtervoegsel -cyt

trombocyten (plural)
trombocytje (diminutive singular)
trombocytjes (diminutive plural)


chromoplast

met het voorvoegsel chromo- met het achtervoegsel -plast

chromoplasten (plural)
chromoplastje (diminutive singular)
chromoplastjes (diminutive plural)


chromoneem

van het Griekse νμα (draad) met het voorvoegsel chromo-

chromonemen (plural)
chromonema (plural)

een spiraalvormig gedraaid centraal chromatidefilament waarlangs de chromomeren zich rangschikken


hematogenese

met het voorvoegsel hemato- en met het achtervoegsel -genese


gastro-

ter vorming van woorden die betrekking hebben op de maag


angiotensine

afgeleid van tensine met het voorvoegsel angio-


monogenese

met het voorvoegsel mono- en met het achtervoegsel -genese

afstamming van de mensen van één enkel paar (zoals Adam en Eva)


angiogenese

met het voorvoegsel angio- en met het achtervoegsel -genese

vorming van nieuwe haarvaten uit bestaand vaatweefsel


pluripotent

afgeleid van potent met het voorvoegsel pluri-

de eigenschap hebbend om alle cellen te vormen die een individu bezit, dus zonder het extra-embryonaal weefsel zoals de placenta


totipotent

afgeleid van potent met het voorvoegsel toti-

de mogelijkheid hebbend om alle cellen te vormen die een individu bezit waaronder extra-embryonaal weefsel zoals de placenta


hematopoëse

afgeleid van het Griekse poëse met het voorvoegsel hemato-

proces waarbij uit een multipotente, hematopoëtische stamcel in het rode beenmerg bloedcellen en bloedplaatjes gevormd worden


-blast

ter vorming van woorden gerelateerd aan kiemcellen


odontoblast

afgeleid van odonto met het achtervoegsel -blast

cel van ectodermale oorsprong, verantwoordelijk voor de vorming van dentine, gelegen in de perifere pulpa (van een tand)


stamcel

stamcellen (plural)
stamcelletje (diminutive singular)
stamcelletjes (diminutive plural)

cel die zich tot een ander celtype differentieert


erytroblast

met het voorvoegsel erytro- en met het achtervoegsel -blast

erytroblasten (plural)
erytroblastje (diminutive singular)
erytroblastjes (diminutive plural)

cel, betrokken bij het ontstaan van de erytrocyt


bloedcel

bloedcellen (plural)
bloedcelletje (diminutive singular)
bloedcelletjes (diminutive plural)

microscopisch rood schijfje of wit bolletje in het bloedvocht


lymfoblast

afgeleid van lymfe met het achtervoegsel -blast

lymfoblasten (plural)
lymfoblastje (diminutive singular)
lymfoblastjes (diminutive plural)


fibroblast

met het voorvoegsel fibro- en met het achtervoegsel -blast

fibroblasten (plural)
fibroblastje (diminutive singular)
fibroblastjes (diminutive plural)

cel, betrokken bij het ontstaan van bindweefsel


bloedplaatje

plaatvormig element in het bloed dat een rol speelt bij de stolling


normoblast

afgeleid van norm met het achtervoegsel -blast

normoblasten (plural)
normoblastje (diminutive singular)
normoblastjes (diminutive plural)

voorloper van de erytrocyt die ontstaat uit de orthochromatische erytroblast


colloblast

met het voorvoegsel col- en met het achtervoegsel -blast

colloblasten (plural)
colloblastje (diminutive singular)
colloblastjes (diminutive plural)


ameloblast

afgeleid van amelo met het achtervoegsel -blast


symbiose

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘samenleving’ voor het eerst aangetroffen in 1886

afgeleid van het Griekse 'bios' (leven) met het voorvoegsel syn-

het samenleven van twee ongelijksoortige organismen op of in elkaar tot wederzijds voordeel


synapsis

afgeleid van het Griekse ?? met het voorvoegsel syn-

synapsissen (plural)
synapsisje (diminutive singular)
synapsisjes (diminutive plural)

paring van chromosomen tijdens de meiose


synaps

afgeleid van het Griekse 'haptein' (vastmaken) met het voorvoegsel syn-

synapsen (plural)
synapsje (diminutive singular)
synapsjes (diminutive plural)

verbinding tussen twee neuronen waar door middel van neurotransmitters prikkels worden doorgegeven


synesthesie

In de betekenis van ‘verbinding tussen voorstellingen uit verschillende zintuigsferen’ voor het eerst aangetroffen in 1961

afgeleid van het Griekse 'aísthēsis' (gevoel) met het voorvoegsel syn-

het doordringen van een prikkel van een zintuig in een hersendeel dat eigenlijk andere zintuigen zou moeten interpreteren

Bij het gebruik van lsd kan men synesthesie ervaren. Dit betekent dat bijvoorbeeld cijfers opeens een kleur krijgen, of geluid een geur.


syncytium

afgeleid van het Griekse 'kutos' (holte, bergruimte, lichaam, huid) met het voorvoegsel syn-

syncytia (plural)
syncytiumpje (diminutive singular)
syncytiumpjes (diminutive plural)

tot een massa samengesmolten cellen, waarin wel de celkernen duidelijk te onderscheiden zijn, maar de cellen geen duidelijke grenzen hebben


cline

clinen (plural)
clines (plural)
clinetje (diminutive singular)
clinetjes (diminutive plural)

graduele reeks van vormkenmerken of -verschillen binnen een soort organismen


nierfunctie

doel of taak van de nier binnen het lichaam


longfunctie

doel of taak van de long binnen het lichaam


leverfunctie

doel of taak van de lever binnen het lichaam


relict

Leenwoord uit Duits Relikt, voor het eerst aangetroffen in 1832

soort die ooit talrijk was of een groot verspreidingsgebied had, maar later gekenmerkt wordt door isolatie of een versnipperd of beperkt leefgebied


nesteldrift

instinct bij dieren om een nest te maken

op die leeftijd kreeg zij plotseling last van krachtige nesteldrift


inseminatie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘inbrengen van zaadcellen’ voor het eerst aangetroffen in 1950

Naamwoord van handeling van insemineren met het achtervoegsel -atie

het in de vrouwelijke geslachtsorganen inbrengen van sperma


baroreceptor

afgeleid van receptor met het voorvoegsel baro-

baroreceptoren (plural)
baroreceptors (plural)
baroreceptortje (diminutive singular)
baroreceptortjes (diminutive plural)


bètareceptor

bètareceptoren (plural)
bètareceptors (plural)
bètareceptortje (diminutive singular)
bètareceptortjes (diminutive plural)

receptor van het sympathisch zenuwstelsel die op prikkeling reageert met o.a. bloedvatvernauwing, versnelling van het hartritme e.d


oerdieren

[2] afgeleid van dieren zn met het voorvoegsel oer-

Protozoa een restgroep van eencellige, eukaryotische micro-organismen, die niet behoren tot de planten, schimmels, dieren en Chromista


insemineren

afgeleid van het Franse inséminer (met het achtervoegsel -eren)

insemineerde (past)
geïnsemineerd (past participle)
te insemineren (active infinitive imperfect present)
zullen insemineren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen insemineren (active infinitive imperfect future)
hebben geïnsemineerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geïnsemineerd (active infinitive perfect present)
geïnsemineerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geïnsemineerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
inseminerend (imperfect participle)
geïnsemineerd (past participle)
inseminere (subjunctive)
insemineer (indicative imperfect present singular first-person)
insemineert (indicative imperfect present singular second-person)
insemineert (indicative imperfect present singular second-person)
insemineert (indicative imperfect present singular second-person)
insemineert (indicative imperfect present singular third-person)
insemineerde (indicative imperfect past singular first-person)
insemineerde (indicative imperfect past singular second-person)
insemineerde (indicative imperfect past singular second-person)
insemineerde (indicative imperfect past singular second-person)
insemineerde (indicative imperfect past singular third-person)
insemineerden (indicative imperfect past plural first-person)
insemineerden (indicative imperfect past plural second-person)
insemineerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal insemineren (indicative imperfect future singular first-person)
zult insemineren (indicative imperfect future singular second-person)
zal insemineren (indicative imperfect future singular second-person)
zult insemineren (indicative imperfect future singular second-person)
zal insemineren (indicative imperfect future singular second-person)
zult insemineren (indicative imperfect future singular second-person)
zal insemineren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen insemineren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen insemineren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen insemineren (indicative imperfect future plural third-person)
zou insemineren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou insemineren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) insemineren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt insemineren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou insemineren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden insemineren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden insemineren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden insemineren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geïnsemineerd (perfect present first-person)
hebt geïnsemineerd (perfect present second-person)
hebt geïnsemineerd (perfect present second-person)
heeft geïnsemineerd (perfect present second-person)
hebt geïnsemineerd (perfect present second-person)
heeft geïnsemineerd (perfect present third-person)
hebben geïnsemineerd (perfect present first-person)
hebben geïnsemineerd (perfect present second-person)
hebben geïnsemineerd (perfect present third-person)
had geïnsemineerd (perfect past first-person)
had geïnsemineerd (perfect past second-person)
had geïnsemineerd (perfect past second-person)
hadt geïnsemineerd (perfect past second-person)
had geïnsemineerd (perfect past third-person)
hadden geïnsemineerd (perfect past first-person)
hadden geïnsemineerd (perfect past second-person)
hadden geïnsemineerd (perfect past third-person)
zal geïnsemineerd hebben (perfect future first-person)
zal geïnsemineerd hebben (perfect future second-person)
zult geïnsemineerd hebben (perfect future second-person)
zult geïnsemineerd hebben (perfect future second-person)
zal geïnsemineerd hebben (perfect future second-person)
zult geïnsemineerd hebben (perfect future second-person)
zal geïnsemineerd hebben (perfect future third-person)
zullen geïnsemineerd hebben (perfect future first-person)
zullen geïnsemineerd hebben (perfect future second-person)
zullen geïnsemineerd hebben (perfect future third-person)
zou geïnsemineerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geïnsemineerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geïnsemineerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geïnsemineerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geïnsemineerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geïnsemineerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geïnsemineerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geïnsemineerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geïnsemineerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geïnsemineerd (impersonal passive present imperfect)
er is geïnsemineerd (impersonal passive present perfect)
er werd geïnsemineerd (impersonal passive past imperfect)
er was geïnsemineerd (impersonal passive past perfect)
er zal geïnsemineerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geïnsemineerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geïnsemineerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geïnsemineerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
geïnsemineerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
geïnsemineerd te worden (passive infinitive imperfect present)
geïnsemineerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
geïnsemineerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
geïnsemineerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
geïnsemineerd te zijn (passive infinitive perfect present)
geïnsemineerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
geïnsemineerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word geïnsemineerd (singular imperfect present first-person)
wordt geïnsemineerd (singular imperfect present second-person)
wordt geïnsemineerd (singular imperfect present second-person)
wordt geïnsemineerd (singular imperfect present second-person)
wordt geïnsemineerd (singular imperfect present plural third-person)
worden geïnsemineerd (singular imperfect present plural first-person)
worden geïnsemineerd (singular imperfect present plural second-person)
worden geïnsemineerd (singular imperfect present third-person)
werd geïnsemineerd (singular imperfect past first-person)
werd geïnsemineerd (singular imperfect past second-person)
werd geïnsemineerd (singular imperfect past second-person)
werdt geïnsemineerd (singular imperfect past second-person)
werd geïnsemineerd (singular imperfect past plural third-person)
werden geïnsemineerd (singular imperfect past plural first-person)
werden geïnsemineerd (singular imperfect past plural second-person)
werden geïnsemineerd (singular imperfect past third-person)
zal geïnsemineerd worden (singular imperfect future first-person)
zult geïnsemineerd worden (singular imperfect future second-person)
zult geïnsemineerd worden (singular imperfect future second-person)
zult geïnsemineerd worden (singular imperfect future second-person)
zal geïnsemineerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen geïnsemineerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen geïnsemineerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen geïnsemineerd worden (singular imperfect future third-person)
zou geïnsemineerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou geïnsemineerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geïnsemineerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geïnsemineerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geïnsemineerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geïnsemineerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden geïnsemineerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden geïnsemineerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden geïnsemineerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben geïnsemineerd (perfect present first-person)
bent geïnsemineerd (perfect present second-person)
bent geïnsemineerd (perfect present second-person)
is geïnsemineerd (perfect present second-person)
zijt geïnsemineerd (perfect present second-person)
is geïnsemineerd (perfect present third-person)
zijn geïnsemineerd (perfect present first-person)
zijn geïnsemineerd (perfect present second-person)
zijn geïnsemineerd (perfect present third-person)
was geïnsemineerd (perfect past first-person)
was geïnsemineerd (perfect past second-person)
was geïnsemineerd (perfect past second-person)
waart geïnsemineerd (perfect past second-person)
was geïnsemineerd (perfect past third-person)
waren geïnsemineerd (perfect past first-person)
waren geïnsemineerd (perfect past second-person)
waren geïnsemineerd (perfect past third-person)
zal geïnsemineerd zijn (perfect future first-person)
zult geïnsemineerd zijn (perfect future second-person)
zult geïnsemineerd zijn (perfect future second-person)
zult geïnsemineerd zijn (perfect future second-person)
zal geïnsemineerd zijn (perfect future third-person)
zullen geïnsemineerd zijn (perfect future first-person)
zullen geïnsemineerd zijn (perfect future second-person)
zullen geïnsemineerd zijn (perfect future third-person)
zou geïnsemineerd zijn (perfect conditional first-person)
zou geïnsemineerd zijn (perfect conditional second-person)
zou geïnsemineerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geïnsemineerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geïnsemineerd zijn (perfect conditional second-person)
zou geïnsemineerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden geïnsemineerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden geïnsemineerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden geïnsemineerd zijn (perfect conditional third-person)


territorium

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘grondgebied, woongebied’ voor het eerst aangetroffen in 1582

afgeleid van het Latijnse terra (aarde) met het achtervoegsel -orium

territoria (plural)
territoriums (plural)
territoriumpje (diminutive singular)
territoriumpjes (diminutive plural)

woongebied van een individu of een groep van dieren dat tegen indringers verdedigd wordt


invertebrata

alleen meervoud, van modern Latijn invertebrata, in de betekenis van ‘ongewervelde dieren’ voor het eerst aangetroffen in 1863


spiersuiker

spiersuikers (plural)
spiersuikertje (diminutive singular)
spiersuikertjes (diminutive plural)

een molecuul (polysacharide) waarin dieren energie opslaan en die o.a. in de spieren voorkomt


migratie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het zich verplaatsen’ voor het eerst aangetroffen in 1669

Naamwoord van handeling van migreren met het achtervoegsel -atie


assimilatie

van Frans assimilation, op te vatten als naamwoord van handeling van assimileren met het achtervoegsel -atie, in de betekenis van ‘gelijkmaking’ aangetroffen vanaf 1658
**[4] uit het werk van de Zwitserse 20e eeuwse psycholoog C.G. Jung

proces van omzetting van voedingsstoffen in organisch weefsel


koolzuurassimilatie

samenstelling van koolzuur zn en assimilatie zn

vorming van koolhydraten uit koolstofdioxide en water bij opneming van energie, vooral zonlicht, door groene planten en enkele bacteriën


groeiregulator

samenstelling van groei ww en regulator zn


prepareermicroscoop

samenstelling van prepareer ww en microscoop

binoculair microscoop, dat een stereoscopisch beeld geeft, speciaal ingericht voor gebruik bij het ontleden van kleine objecten


stamanalyse

stamanalysen (plural)
stamanalyses (plural)

het m.b.v. jaarringen in een boomstam bepalen van eigenschappen van iets (leeftijd, klimaat)


osteogeen

met het voorvoegsel osteo- en met het achtervoegsel -geen


dissimilatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het ongelijk maken (in taalkunde)’ voor het eerst aangetroffen in 1886

Naamwoord van handeling van dissimileren met het achtervoegsel -atie

stofwisselingsreactie waarbij organisch weefsel wordt afgebroken en energie vrijkomt


cyanobacterie

Samenstelling van 'cyano' (van cyaan) en bacterie

cyanobacteriën (plural)
cyanobacterietje (diminutive singular)
cyanobacterietjes (diminutive plural)

Cyanobacteria bacterie uit een bacteriestam, die net als planten tot fotosynthese in staat zijn en zo overleven


staafbacterie

staafbacteriën (plural)
staafbacterietje (diminutive singular)
staafbacterietjes (diminutive plural)


bacteriekapsel

bacteriekapsels (plural)
bacteriekapseltje (diminutive singular)
bacteriekapseltjes (diminutive plural)


bacteriekweek

bacteriekweken (plural)
bacteriekweekje (diminutive singular)
bacteriekweekjes (diminutive plural)


fotobacterie

afgeleid van bacterie met het voorvoegsel foto-

fotobacteriën (plural)
fotobacterietje (diminutive singular)
fotobacterietjes (diminutive plural)