wuhanvirus

samenstelling van Wuhan en "stad in China" en virus zn "ziekteverwekker" , naar de stad waar het virus zich eind 2019 voor het eerst verspreidde. Het wordt geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.H

Coronavirus

een besmettelijk type coronavirus dat een ontsteking van de luchtwegen veroorzaakt, in december 2019 voor het eerst opgedoken in China

De Internationale Commissie voor Taxonomie van Virussen (ICTV) heeft voor dit virus de officiële aanduiding SARS-CoV-2 vastgesteld. De Wereldgezondheidsorganisatie gaf de aandoening de naam COVID-19, na de voorlopige aanduiding 2019-nCoV. Deze dubbele naamgeving is te vergelijken met het virus hiv dat aids veroorzaakt.

een besmettelijk type coronavirus dat een ontsteking van de luchtwegen kan veroorzaken, in december 2019 voor het eerst opgedoken in China

China probeert, nog zonder succes, het wuhanvirus onder controle te krijgen.

Weblink bron
Erik van Zwam
 “Wuhan-virus waart nu rond in dertien landen” (27 januari 2020) op trouw.nl


coronavirus

van Neolatijn coronavirus gevormd als samenstelling van corona zn "krans" en virus zn , omdat ze bekeken onder de microscoop omringd lijkt door een krans van uitsteeksels

benaming voor virussen uit de familie Coronaviridae en meer in het bijzonder de onderfamilie Orthocoronavirinae

Het coronavirus is uit patiënten geïsoleerd, het is vermenigvuldigd in celkweken, het materiaal dat daar vanaf kwam is gefiltreerd over een filter waar bacteriën niet doorheen kunnen, maar virussen wel en is dan nog infectieus.

Weblink bron
Wim Köhler
 “Ècht coronavirus” (17 mei 2003) op nrc.nl


erotomaan

erotomaniac

persoon die te zeer geobsedeerd is door erotische verlangens

psychische aandoening waarbij iemand zich inbeeldt dat een ander verliefd op hem of haar is, romantische gevoelens koestert of openstaat voor romantische toenadering, terwijl daarvan in werkelijkheid geen sprake is


korotkovtoon

eponiem, samenstelling van Korotkov en "naar de Russische vaatchirurg N. Korotkov die deze tonen in 1905 ontdekte" en toon zn , gespeld met een kleine letter volgens spellingregel 16.D

Korotkov sound

geluid dat met een stethoscoop te horen is wanneer de extern aangelegde druk in de manchet van een bloeddrukmeter tussen de systolische en diastolische bloeddruk ligt

De Russische naam Коротков werd vroeger ook wel getranslitereerd als: Korotkoff.

Schrijfwijzen met een hoofdletter (Korotkovtoon, Korotkov-toon, Korotkofftoon of Korotkoff-toon) worden vaak gebruikt in door Engelse vakliteratuur beïnvloede publicaties.


gezondheidstoestand

samenstelling van gezondheid zn en toestand zn met het invoegsel -s-

Gesundheitszustand

het volledige fysieke, spirituele en sociale welzijn

gezondheidstoestanden (plural)
gezondheidstoestandje (diminutive singular)
gezondheidstoestandjes (diminutive plural)

De gezondheidstoestand van de twee Belgische soldaten die woensdagochtend gewond zijn geraakt in Mali, wordt beschouwd als “geruststellend”.


forceps

tang die men gebruikt bij een bemoeilijkte bevalling


delirant

afleiding van delirium met het achtervoegsel -ant

deliranter (uninflected comparative)
delirantst (uninflected superlative)
delirante (inflected positive)
delirantere (inflected comparative)
delirantste (inflected superlative)
delirants (partitive positive)
deliranters (partitive comparative)


comorbiditeit

afleiding van morbiditeit met het voorvoegsel co-

comorbidity

Comorbiditeit is het tegelijkertijd hebben van twee of meer stoornissen of aandoeningen bij een patiënt

Van der Goes stelt dat een patiëntspecifieke behandeling met glucocorticoïden bij reumatische ziekten de voorkeur verdient. De onderliggende ziekte, de aanwezigheid van comorbiditeit, de initiële reactie op de behandeling en de ontwikkeling van bijwerkingen zullen deze behandelbeslissingen beïnvloeden. Het gaat dan continu om het vinden van een goede balans tussen voor- en nadelen van deze therapie.

Weblink bron “Prednison bij reuma kan” (27 dec. 2013), De Telegraaf

Da Lima: "Vrouwen vragen meestal pas veel later hulp dan mannen. Als zij dan eenmaal in behandeling komen, zijn ze er vaak zowel fysiek als psychisch slechter aan toe dan de meeste mannen die bij ons komen. Verder is er bij vrouwen meestal sprake van comorbiditeit. We zien verslaving vaak in combinatie met bijvoorbeeld depressie, ptss of een borderlinestoornis. Deze diagnoses worden vaak later in de behandeling gesteld, omdat ze gemaskeerd werden door de verslaving."

Weblink bron “Verslaafde vrouw slechter af dan man” (12 feb. 2014), De Telegraaf

De gezondheidszorg is slecht ingesteld op mensen met meer dan één chronische ziekte. Doordat de zorg overwegend gericht is op specifieke ziektebeelden, moet de patiënt met zogeheten comorbiditeit meestal de eigen zorg coördineren.

Weblink bron “Meervoudig zieke patiënt moet zorg zelf organiseren” (08-09-2003), Reformatorisch Dagblad


lijmoor

een aandoening, waarbij primair de afvoer van vocht uit het middenoor belemmerd is


keel-neus-oorarts

samenstelling van keel, neus en oor met arts, gespeld met koppeltekens volgens spellingregel 6.D

Hals-Nasen-Ohren-Arzt

dokter die zich gespecialiseerd heeft in ziekten van organen binnen het hoofd die direct contact met de buitenlucht hebben

Van 1942 tot 1946 was hij als keel-neus-oorarts te Zwolle werkzaam.

Weblink bron
G.B. Snow
 Leonard Barend Willem Jongkees in: Levensberichten en herdenkingen 2005 (2005), Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), ISBN 9069844303, p. 63


neus-keel-oorarts

samenstelling van neus, keel en oor met arts, gespeld met koppeltekens volgens spellingregel 6.D

Voor de Hasseltse correctionele rechtbank is vandaag een neus-keel-oorarts verschenen die ervan beticht wordt een patiënt verkeerd en laattijdig te hebben behandeld, waardoor die een orgaan - het zicht uit één oog - verloor.

Weblink bron
Jacques Nijssens
 “'Graaiende' neus-keel-oorarts riskeert jaar cel na medische fout” (18 januari 2013) op hbvl.be


palpabel

palpabeler (uninflected comparative)
palpabelst (uninflected superlative)
palpabele (inflected positive)
palpabelere (inflected comparative)
palpabelste (inflected superlative)
palpabels (partitive positive)
palpabelers (partitive comparative)

met de handen voelbaar; waarneembaar door te tasten


ricinusolie

ricinusolies (plural)
ricinusoliën (plural)

uit ricinuszaad geperste, dikvloeibare olie met purgerende werking


creutzfeldt-jakobsyndroom

eponiem samenstellende samenstelling van Creutzfeldt en "H.G. Creutzfeldt ", Jakob en "A.M. Jakob " en syndroom zn "ziektebeeld" , geschreven met één koppelteken volgens spellingregel 6.D en met kleine letters volgens spellingregel 16.D

dodelijke prionziekte waarbij de hersenen worden aangetast en de patiënt toenemend last krijgt van geheugenverlies, onwillekeurige bewegingen en spierkrampen

Sinds Gajdusek de oorzaak van kuru heeft ontdekt, zijn nog andere door prionen veroorzaakte ziekten geïdentificeerd, zoals de gekkekoeienziekte en het creutzfeldt-jakobsyndroom, maar zijn onderzoek wordt binnen de geneeskunde erkend als baanbrekend.

Sang-Hee Lee & Shin-Young Yoon (vert. René van Veen)
 “Toen wij nog Neanderthaler waren: en andere verhalen over de menselijke evolutie” (2019), Karakter, Uithoorn, ISBN 9789045218175, hfst. 1, Extra


creutzfeldt-jakob

eponiem samenstellende samenstelling van Creutzfeldt en "H.G. Creutzfeldt ", Jakob en "A.M. Jakob " en syndroom zn "ziektebeeld" , gespeld met een koppelteken volgens spellingregel 6.D, (verkorting) van creutzfeldt-jakobsyndroom of ziekte van Creutzfeldt-Jakob

Maar ik zakte als een koe met creutzfeldt-jakob door mijn hoeven, klapte voorover, en nam Merel in mijn val mee naar de vlakte.

Elisabeth Steinz
 “En een nacht” (2013), De Bezige Bij, Amsterdam, ISBN 9789023476429


sickbuildingsyndroom

Gedeeltelijke leenvertaling uit het Engels, zie sick building syndrome. In de betekenis van ‘ziekte door ongezond werkklimaat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1988

ziekte ten gevolge van een slecht leefklimaat in kantoorgebouwen


teratologie

afleiding van met het voorvoegsel tera- met het achtervoegsel -logie

De enige acceptabele bescherming bestond uit de oprichting van een studiecentrum, het TIS (Teratologie Informatie Service). Dat centrum gaat in de wetenschappelijke literatuur na wat de schadelijke gevolgen zijn voor het kind nadat de moeder een bepaald geneesmiddel heeft ingenomen tijdens de zwangerschap.

Weblink bron “Vermeld kindveiligheid medicijn in bijsluiter” (21-11-2007), Reformatorisch Dagblad


semiarts

afleiding van arts met het voorvoegsel semi-

iemand die het eerste deel van het artsexamen heeft afgelegd en dus het artsexamen mag afleggen


slaapbol

Papaver somniferum de Papaver somniferum


oftalmie

Allereerst leefde Leopardi niet lang: hij werd 38. Daarbij ging hij gebukt onder een catalogus aan aandoeningen: een vergroeide rug, een misvormd lichaam, neurasthenie en oftalmie, psoriasis, chronische tuberculose en diabetes.

Weblink bron
ARJAN PETERS
 “De ultieme pijnstiller” (28 december 2013), de Volkskrant


zwemschimmel

samenstelling van zwem ww en schimmel zn

zwemschimmels (plural)
zwemschimmeltje (diminutive singular)
zwemschimmeltjes (diminutive plural)

een schimmelinfectie van (meestal) een of beide voeten, veroorzaakt door een schimmel uit de groep van de dermatofyten


zwangerschapsdiabetes

samenstelling van zwangerschap zn en diabetes zn met het invoegsel -s-

een aandoening waarbij zich tijdens de zwangerschap een hoge bloedsuikerspiegel ontwikkelt bij vrouwen die voor die tijd geen diabetes mellitus hadden


vitiligo

huidaandoening gekenmerkt door plaatselijke ontkleuring van de huid

De coureur en de voormalige deelneemster van America's Next Top Model, die de huidaandoening vitiligo heeft, verlieten dinsdagavond in Londen samen de GQ Awards.

Weblink bron “'Lewis Hamilton en Winnie Harlow verliefd'” (10-01-2017), Tubantia

De roem en de druk om te presteren wogen zwaar, waardoor Michael zijn toevlucht nam tot cosmetische ingrepen. Zelf beweerde hij slechts twee neuscorrecties te hebben ondergaan, maar die bewering botste op veel ongeloof. Verder zou Michael zijn huid hebben gebleekt nadat hij gediagnosticeerd werd met vitiligo, een huidziekte die pigment uit de huid doet verdwijnen.

Weblink bron “Dit is Michael Jackson zonder plastische chirurgie” (10-01-2017), Tubantia


desensitisatie

psychotherapie voor mensen met angsten en fobieën waarbij de patiënt wordt blootgesteld aan angst opwekkende prikkels van toenemende sterkte


vitusdans

samenstelling van St. Vitus en en dans zn

neurologische ziekte die gekenmerkt wordt door onwillekeurige schokkerige bewegingen


laatkop

laatkoppen (plural)
laatkopje (diminutive singular)
laatkopjes (diminutive plural)

glazen of metalen hulpmiddel bij het aderlaten


thuisisolatie

iemand die (mogelijk) ziek is en/of een ziekteverwekker (mogelijk) bij zich draagt en zich in eigen huis afzondert van andere mensen (zowel huisgenoten als mensen buiten) om verspreiding van een ziekte te voorkomen


thuisquarantaine

iemand die niet ziek is, maar met een ziek iemand in contact is geweest of in een gebied is geweest waar een ziekte heerst, en zich in eigen huis afzondert van andere mensen (zowel huisgenoten als mensen buiten) om mogelijke verspreiding van een ziekte te voorkomen


streptomycine

In de betekenis van ‘geneesmiddel dat bacteriën doodt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1948

streptomycinen (plural)
streptomycines (plural)

antibioticum uit de groep van de aminoglycosiden


strictuur

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘vernauwing van lichaamskanaal’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1840

ziekelijke vernauwing van een hol orgaan of van een buisvormige structuur


iatrosoof

iemand die elk ingrijpen van de reguliere geneeskunde afwijst

Maar natuurlijk is het niet juist om alle alternatieve geneeswijzen over één kam te scheren. Er is een verschil tussen de kwakzalverij van een iatrosoof en het werk van een natuurgenezer of een homeopaat.

Weblink bron “Alternatieve geneeswijzen” (19-02-2004), Reformatorisch Dagblad


pestslachtoffer

samenstelling van pest en slachtoffer zn

iemand die de ziekte de pest heeft opgelopen

Het pestslachtoffer werd in quarantaine verzorgd.


coronaslachtoffer

iemand die het coronavirus heeft opgelopen

Het vierde dodelijke coronaslachtoffer werd verpleegd in het ziekenhuis.


corona-uitbraak

het plotseling optreden van een door het coronavirus veroorzaakte ziekte

De corona-uitbraak trof China het hardst.


coronapandemie

samenstelling van corona zn "verkorting van coronavirus" en pandemie zn "wereldwijde epidemie"

wereldwijde epidemie veroorzaakt door een coronavirus

De coronapandemie kan wereldwijd tot verlies van 25 miljoen banen leiden, als regeringen niet snel actie ondernemen om werknemers te beschermen.

Weblink bron “‘Wereldwijd 25 miljoen banen op de tocht’” (19 maart 2020) op nrc.nl

Het was 12 februari, een paar weken voor de corona-pandemie Nederland bereikte, en D66-Kamerlid Maarten Groothuizen lanceerde zijn plan: Voor grip op arbeidsmigratie. Ondertitel: Voor veilige, georganiseerde en tijdelijke arbeidsmigratie.

Maite Vermeulen
 “Dit is een oplossing voor vergrijzing, armoede én mensensmokkel. Maar bijna niemand wil er aan” (21/5/2020), De correspondent

Deskundigen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) concluderen dat de coronapandemie tot dusver zo'n vijftien miljoen sterfgevallen heeft veroorzaakt.


coronamaatregel

coronamaatregelen (plural)
coronamaatregels (plural)

een maatregel die genomen wordt om de verspreiding van het coronavirus te beperken, m.n. tijdens de coronapandemie van 2020-21

Een coronamaatregel is het afgelasten van evenementen met meer dan honderd aanwezigen.

De ziekenhuizen van Ziekenhuisgroep Twente (ZGT) in Hengelo en Almelo kunnen zich geen versoepelingen van de coronamaatregelen veroorloven vanwege het hoge aantal besmettingen. Ziekte-uitval is hoog en het aantal patiënten met covid loopt op.

Weblink bron
Frank Timmers
 “Corona leidt nog altijd tot problemen in ZGT: veel ziekenhuispersoneel ziek” (20-03-2022), Tubantia

Maar volgens een meerderheid van Provinciale Staten is het geld uit dat fonds daar niet voor bedoeld. Statenlid Marc van Rooij van 50Plus wijst er bij Omroep Flevoland op dat de Floriade geen kosten heeft gemaakt voor bijvoorbeeld mondkapjes of afzetlinten. Ook golden geen coronamaatregelen meer bij de start van de Floriade in april van dit jaar.

Weblink bron “Provincie gaat deel miljoenenverlies Floriade niet compenseren” (15 december 2022), NOS


coprofagie

Na het rimmen van Klaver kan de coprofagie van de knettergekke oprichter van het computer- en netwerkbeveiligingsbedrijf McAfee er ook wel bij op de grote hoop. Het is een van de heftigste documentaires die ik ooit zag en hele andere koek dan een knulletje in een eikeltjespyama die naar de Teletubbies zit te kijken en natte windjes laat van pure opwinding.

Weblink bron
Geschreven door:Arthur van Amerongen
 “Een uur fappen en soppen op Jezus Klaver trekt niemand” (25/08/2017), HP de Tijd

De onderzoekers zijn niet alleen op zoek naar gegevens over de onsmakelijke gewoonte van de honden, de zogenoemde coprofagie, maar ze willen ook in kaart brengen wat de dieren normaal eten, hoe actief ze zijn en wat de aard van het beestje is. Op die manier kunnen gegevens over eetpatroon en gedrag gecombineerd worden met die over het eten van poep.

Weblink bron “Enquête over poephappers” (28-04-2006), Reformatorisch Dagblad


desmoeder

vrouw die tijdens de zwangerschap Di-ethylstilbestrol heeft voorgeschreven gekregen

Haast wel zeker weet ik dat ik namens vele desmoeders reageer op het artikel in RD 22-2. De opmerking van een woordvoerder uit de farmaceutische industrie „dat patiënten kritiekloos slikten wat de arts hun voorschreef, speelt ook een rol”, is mij in het verkeerde keelgat geschoten.

Weblink bron “Oecumene (slot)” (03-03-2008), Reformatorisch Dagblad


snepper

Francke needle

lancetmes met een veer die men gebruikte bij het aderlaten

lancet met een veer die men gebruikte bij het aderlaten


coronahysterie

overdreven opwinding over of als gevolg van het coronavirus

De coronahysterie zorgde voor lege schappen in de supermarkt.


coronacrisis

Koronakrise

een crisis rondom de uitbraak van een coronavirus

coronacrisissen (plural)
coronacrisisje (diminutive singular)
coronacrisisjes (diminutive plural)

De coronacrisis leidde tot een lockdown van Italië en Spanje.

Een bloemenkweker uit het Gelderse Heumen zit met 300.000 gladiolen in zijn maag. De bloemen waren bedoeld voor deelnemers aan de Nijmeegse Vierdaagse, maar die is vanwege de coronacrisis afgelast.

Weblink bron “Kweker heeft 300.000 gladiolen over door afgelasting Vierdaagse” (2 juni 2020), NOS

Hij (Remkes) bestrijdt de veel gehoorde suggestie dat de coronacrisis het stikstofprobleem afgelopen maanden als het ware vanzelf heeft opgelost. “De abrupte afname van emissies van stikstofoxiden is naar verwachting tijdelijk en de ammoniakemissies van de landbouw zijn afgelopen maanden niet afgenomen,” aldus Remkes.


coronapatiënt

coronapatiënten (plural)
coronapatiëntje (diminutive singular)
coronapatiëntjes (diminutive plural)

een patiënt die besmet geraakt is en ziek geworden is van een coronavirus

De coronapatiënt werd verzorgd op de intensive care.


coronavaccin

een vaccin om afweer op te bouwen ter bescherming tegen een coronavirus

Het nieuwe coronavaccin werd in 18 maanden tijd ontwikkeld.

‘Ik ben gewoon iemand van: kop ervoor en gaan, en niet meer achterom kijken’, zegt Everts, die een oprecht plezier in haar nieuwe baan uitstraalt. Wel blijft het hopen dat de Olympische Spelen volgend jaar wel door kunnen gaan. Een coronavaccin zou die droom een eind op weg helpen.

Weblink bron
Hassan Bahara
 “De camping in plaats van de Olympische Spelen: ‘Dit is natuurlijk het andere uiterste’” (24 juli 2020), de Volkskrant


coronageval

iemand die besmet geraakt is met het coronavirus

Dat coronageval was de Italiaanse patiënt nul.


coronabesmetting

Er was in Vaticaanstad maar één coronabesmetting.

Minister Kuipers van Volksgezondheid roept de sectoren in de samenleving op zich voor te bereiden op een nieuwe golf coronabesmettingen in het najaar. "Maak je eigen plan", zegt hij in een gesprek met NOS. Hij reageert daarmee op de kritiek die ziekenhuisdirecteuren, virologen en wetenschappers vanmorgen uitten.

Weblink bron “Ook samenleving zelf moet zich voorbereiden op nieuwe coronagolf, zegt Kuipers” (16 mei 2022), NOS

Het drukbezochte festival Down the Rabbit Hole had afgelopen weekend te kampen met meerdere last-minute afzeggingen, onder meer wegens coronabesmettingen. Een optreden gaat wel vaker niet door op het laatste moment, maar corona heeft die kans vergroot. Wat gebeurt er als een artiest vlak voor het geplande optreden geen acte de presence op een festival kan geven?

Weblink bron “Gat in het schema: wat gebeurt er als een festivalartiest ineens corona heeft?” (05 juli 2022), NU.nl


coronamonster

coronamonsters (plural)
coronamonstertje (diminutive singular)
coronamonstertjes (diminutive plural)

het coronavirus beschreven als schrikwekkend wezen

Het coronamonster komt steeds dichter onze kant op.


coronapaniek

paniek rond het uitbreken van een coronavirus en/of de maatschappelijke gevolgen ervan

Toen het eerste besmettingsgeval in Nederland was sloeg de coronapaniek toe.


corona-advies

advies dat er gegeven wordt om besmetting met het coronavirus te voorkomen en/of hoe om te gaan met de situatie van een rondwarend virus

Het corona-advies is om bij milde klachten thuis te blijven en evenementen af te gelasten.


coronarichtlijn

richtlijn om besmetting met het coronavirus te voorkomen en/of hoe om te gaan met de situatie van een rondwarend virus

De RIVM geeft is in Nederland de opsteller van de coronarichtlijn.


coronaproof

afgeleid van corona met het achtervoegsel -proof

coronaproofer (uninflected comparative)
coronaproofst (uninflected superlative)
coronaproofe (inflected positive)
coronaproofere (inflected comparative)
coronaproofste (inflected superlative)
coronaproofs (partitive positive)
coronaproofers (partitive comparative)

veilig om niet besmet te raken met het coronavirus

De desinfecterende handgel bleek niet coronaproof te zijn.


opnamecapaciteit

de ruimte die een ziekenhuis heeft om patiënten te kunnen aannemen

Met de piek in de virusgolf bereikte het ziekenhuis de maximale opnamecapaciteit.


coronagebied

het gebied waar het coronavirus is uitgebroken

In het coronagebied gelden strikte maatregelen om verdere verspreiding van het virus te voorkomen.


coronatest

coronatesten (plural)
coronatests (plural)
coronatestje (diminutive singular)
coronatestjes (diminutive plural)

een test om te bepalen of iemand besmet is met het coronavirus

De coronatest werkt alleen als het virus zich een paar dagen heeft kunnen nestelen.


coronagedoe

een geheel van omstandigheden rondom het coronavirus en de coronacrisis

Laat ons maar snel van al dat coronagedoe verlost zijn.


IC-arts

IC-artsen (plural)
IC-artsje (diminutive singular)
IC-artsjes (diminutive plural)
ic-arts

een arts die in een ziekenhuis werkzaam is op de intensive care

De IC-arts waarschuwde voor uit de hand lopende toestanden.


ic-arts

ic-artsen (plural)
ic-artsje (diminutive singular)
ic-artsjes (diminutive plural)
IC-arts

De ic-arts waarschuwde voor uit de hand lopende toestanden.


IC-bed

een bed op de intensive care van een ziekenhuis

Door de epidemie was er nog maar één IC-bed beschikbaar.


ic-bed

Door de epidemie was er nog maar één ic-bed beschikbaar.


IC-afdeling

een afdeling in een ziekenhuis waar intensive zorg (intensive care) wordt verleend

De IC-afdeling was voorbereid op een noodtoestand.


ic-afdeling

De ic-afdeling was voorbereid op een noodtoestand.


intensivecareafdeling

Samenstelling van intensive care en afdeling

een afdeling in een ziekenhuis die zich richt op intensieve zorg

De intensivecareafdeling werd uitgebreid om de toestroom van patiënten aan te kunnen.


intensivecarebed

een bed op de afdeling intensive care (intensieve zorg) van een ziekenhuis

Er werden extra intensivecarebedden bijgeplaatst.


coronavirusepidemie

Samenstelling van coronavirus en epidemie

coronavirusepidemieën (plural)
coronavirusepidemies (plural)
corona-epidemie

een virusepidemie waarbij een coronavirus zich snel verspreidt onder een grote groep van mensen

De coronavirusepidemie zorgde van duizenden doden.


virusepidemie

virusepidemieën (plural)
virusepidemies (plural)

een epidemie waarbij een virus zich snel verspreidt onder een grote groep van mensen

De virusepidemie zorgde van duizenden doden.


rampengeneeskunde

Samenstelling van ramp en geneeskunde met het invoegsel -en-

bij een ramp een opschaling van de normale spoedeisende medische hulp


zelfquarantaine

het zichzelf afzonderen en afschermen van andere mensen zodat men niet besmet kan raken met ziektekiemen en virussen

Door zelfquarantaine wordt de verspreiding van het coronavirus ingeperkt.


beademingsapparatuur

Samenstelling van beademing en apparatuur met het invoegsel -s-

het geheel aan toestellen om iemand kunstmatig te laten ademen


corona-epidemie

corona-epidemieën (plural)
corona-epidemies (plural)

De corona-epidemie begon in december 2019 in China.


coronavirusapp

een applicatie die informatie verstrekt over het coronavirus

De coronavirusapp gaf live de stand van zaken met statistieken van besmettingen.


coronavirusuitbraak

Samenstelling van coronavirus en uitbraak

het plotseling optreden van het coronavirus

De coronavirusuitbraak zat er in Europa al maanden aan te komen.


zelfisolatie

iemand die (mogelijk) ziek is en/of een ziekteverwekker (mogelijk) bij zich draagt en zelf besluit om zich in eigen huis af te zonderen van andere mensen (zowel huisgenoten als mensen buiten) om verspreiding van een ziekte te voorkomen

Door zelfisolatie werd de ziekte ingedamd.


groepsimmuniteit

Samenstelling van groep en immuniteit met het invoegsel -s-, aangetroffen vanaf 1928, zie vindplaats hieronder.

de situatie waarbij voldoende mensen antistoffen hebben opgebouwd tegen een bepaalde infectieziekte waardoor een populatie als geheel immuun hiertegen is en de infectieziekte zich nauwelijks kan verspreiden

De groepsimmuniteit voor het coronavirus was bij het uitbreken afwezig.

De strategie heeft in elk geval een negatief effect gehad op het aantal sterfgevallen van het land. Met 43 sterfgevallen per 100.000 inwoners is het sterftecijfer van Zweden wereldwijd een van de hoogste en uit een eerste Zweedse studie naar groepsimmuniteit blijkt dat slechts 7,3 procent van de Stockholmers antistoffen tegen Covid-19 heeft opgebouwd.

Weblink bron “Brein achter omstreden Zweedse coronastrategie geeft fouten toe” (03-06-2020), Tubantia

Ze is zeer sprekend en het laat optreden van het secundaire exantheem is mogelijk toe te schrijven aan een tusschen framboesia en syphilis wel bestaande groepsimmuniteit, waarover we nog nader zullen hebben te spreken.

Eduard Hubertus Hermans
 “Framboesia tropica”, Proefschrift (1928), H.J. Paris, Amsterdam, p. 136 op Delpher.nl


gezondheidsoorlog

Samenstelling van gezondheid en oorlog met het invoegsel -s-

de toestand waarbij er een ziekte heerst waartegen men zware middelen inzet om de ziekte te bestrijden en in te dammen

In Frankrijk benoemde de president de strijd tegen het coronavirus een gezondheidsoorlog.


coronamedicijn

een medicijn om een coronavirus te bestrijden

De ontwikkeling van een nieuw coronamedicijn duurt zeker een jaar.


coronatijd

een tijdsperiode waarin een coronavirus veelvuldig rondwaart in een samenleving en er maatregelen getroffen worden om de verspreiding ervan tegen te gaan

In de coronatijd moesten de mensen leren omgaan met ongewone omstandigheden.


coronaquarantaine

een quarantaine om de verspreiding van en besmetting door een coronavirus tegen te gaan

Na aankomst in het land moesten reizigers verplicht twee weken in coronaquarantaine.


farmaconcern

een bedrijf in de medische sector dat bestaat uit meerdere losse bedrijven


farmabedrijf

farmabedrijven (plural)
farmabedrijfje (diminutive singular)
farmabedrijfjes (diminutive plural)

een bedrijf actief in de medische sector

Het farmabedrijf produceerde een nieuw geneesmiddel.


wondbehandeling

een handeling van een wond om verdere problemen te voorkomen en om te genezen

De huisarts deed wondbehandeling tijdens het huisbezoek.


vaccindosis

vaccindoses (plural)
vaccindosissen (plural)

de hoeveelheid van een vaccin die per vaccinatie gekregen wordt

De Europese Commissie hoopt over een aantal maanden goedkoop miljoenen vaccindoses beschikbaar te hebben.


pestbestrijding

De pestbestrijding was nodig om het aantal doden door de ziekte te beperken.


luchtwegvirus

luchtwegvirussen (plural)
luchtwegvirusje (diminutive singular)
luchtwegvirusjes (diminutive plural)

een virus dat zich doorgaans via de luchtwegen verspreid en zich nestelt in de longen

Een goede hygiëne is de beste manier om besmetting door een luchtwegvirus zoals corona te voorkomen.


longvirus

longvirussen (plural)
longvirusje (diminutive singular)
longvirusjes (diminutive plural)


ziekenhuiscapaciteit

Samenstelling van ziekenhuis en capaciteit

De ziekenhuiscapaciteit is maar beperkt toereikend met een pandemie.


speekselmonster

speekselmonsters (plural)
speekselmonstertje (diminutive singular)
speekselmonstertjes (diminutive plural)

een kleine hoeveelheid speeksel dat willekeurig ontnomen wordt voor verder onderzoek

Voor het onderzoek werd een speekselmonster afgenomen van de patiënt.


quarantainelijst

een lijst met ziekteverwekkers die in quarantaine geplaatst moeten worden om verspreiding ervan te voorkomen

De quarantainelijst wordt door de Europese Unie opgesteld.


quarantainehotel

quarantainehotels (plural)
quarantainehotelletje (diminutive singular)
quarantainehotelletjes (diminutive plural)

een hotel dat erop ingericht is om mensen die een bepaalde tijd in quarantaine moeten gaan kunnen verblijven

Het quarantainehotel voorkwam verdere verspreiding van het coronavirus.


quarantaineplek

quarantaineplekken (plural)
quarantaineplekje (diminutive singular)
quarantaineplekjes (diminutive plural)

een locatie waar iemand in quarantaine kan gaan

een bed in een ziekenhuis/verpleeghuis waar iemand in quarantaine verpleegd en behandeld kan worden

Het ziekenhuis had 40 quarantaineplekken.


besmettingsgeval

Samenstelling van besmetting en geval met het invoegsel -s-

In Noord-Brabant waren de meeste besmettingsgevallen van het coronavirus.


besmettingsgevaar

Samenstelling van besmetting en gevaar met het invoegsel -s-

het (grote) risico dat men besmet kan raken

Het besmettingsgevaar werd met het verstrijken van de tijd veel groter.


infectiegeval

iemand die door iets geïnfecteerd geraakt is

De meeste infectiegevallen van het coronavirus bevonden zich in eerste instantie in China.


virusklacht

gezondheidsprobleem als gevolg van een virus

De man had na het oplopen van het coronavirus verschillende virusklachten.


virusuitbraak

het plotseling optreden van een besmettelijk virus

De virusuitbraak was maar moeilijk te beteugelen en ging vervolgens de wereld rond.

De uitbraak van covid-19 begon in China. Maar van eerdere virusuitbraken waren vaak alleen Afrikanen de dupe. Ebola, marburg, lassa, chitukunja (zika) en de voorlopers van hiv, ze komen alle uit Afrika. Want steeds meer mensen dringen door de muren van het gebladerte de jungle binnen. Op doordeweekse dagen in en rond het grote Kongobekken in Midden-Afrika tref je op een markt een ware culinaire ervaring, met vlees van slangen, apen, rupsen, krokodillen en nijlpaarden.


beademingstoestel

Samenstelling van beademing en toestel met het invoegsel -s-

apparaat in ziekenhuis om iemand kunstmatig te laten ademen

Tijdens een operatie en op de intensive care afdeling liggen veel patiënten aan een beademingstoestel.


besmettingsgraad

Samenstelling van besmetting en graad met het invoegsel -s-

de mate waarin mensen in een populatie besmet raken


mortaliteitsgraad

de mate waarin iemand die ziek wordt ook overlijdt


gezondheidswerker

Samenstelling van gezondheid en werker met het invoegsel -s-

iemand die in de gezondheidszorg werkzaam is

De gezondheidswerkers kregen een luidt applaus.


epidemiecontrole

het vaststellen of iemand besmet is geraakt met een ziekte tijdens een epidemie

De epidemiecontrole kon niet meer volledig plaatsvinden door een tekort aan tests.


coronavleugel

een heel gebouwdeel van een ziekenhuis dat ingericht is op de behandeling van coronapatiënten


longscan

De longscan toonde de longen hoe die gevuld waren met ontstekingsvocht.


gezondheidsautoriteit

Samenstelling van gezondheid en autoriteit met het invoegsel -s-

overheidsdienst die zich bezighoudt met de gezondheid van de bevolking

De lakse aanpak om het virus in bedwang te houden heeft zowel lof als verontwaardiging gekregen. Critici beschuldigen de Zweedse autoriteiten van het gokken met het leven van burgers door geen strenge maatregelen op te leggen. Maar de gezondheidsautoriteit hield lange tijd vol dat haar aanpak op de lange termijn duurzaam is.


groepsresistentie

Samenstelling van groep en resistentie met het invoegsel -s-

het als groep of samenleving als geheel resistent zijn tegen een ziekteverwekker


weerstandsvermogen

Samenstelling van weerstand en vermogen met het invoegsel -s-

de mate waarin een mens of dier een besmetting met een ziekte of virus kan opvangen


hoestdruppel

hoestdruppels (plural)
hoestdruppeltje (diminutive singular)
hoestdruppeltjes (diminutive plural)

een geneesmiddel dat ingenomen wordt om het veelvuldig hoesten en de gevolgen ervan tegen te gaan


niesdruppel

niesdruppels (plural)
niesdruppeltje (diminutive singular)
niesdruppeltjes (diminutive plural)

een geneesmiddel dat ingenomen wordt om het veelvuldig niesen en de gevolgen ervan tegen te gaan


longpatiënt

longpatiënten (plural)
longpatiëntje (diminutive singular)
longpatiëntjes (diminutive plural)


coronaviruspandemie

samenstelling van coronavirus zn en pandemie zn

coronapandemi

een epidemie van een coronavirus op wereldwijde schaal

De coronaviruspandemie breidde zich steeds verder in de wereld uit.


coronavragenboek

een publicatie waarin vele vragen over het coronavirus, de gevolgen en de bestrijding ervan zijn verzameld

Het coronavragenboek hielp mensen om te achterhalen wat er aan de hand was.


infectiepreventie

het voorkomen van het kunnen optreden van infecties

De afdeling van infectiepreventie nam een aantal maatregelen om het aantal infecties te verminderen.


virusclaim

bewering ten aanzien van (een) virus(sen)

Op het etiket van de handgel staat een virusclaim.


coronavirustest

coronavirustesten (plural)
coronavirustests (plural)
coronavirustestje (diminutive singular)
coronavirustestjes (diminutive plural)

een test om na te gaan of iemand ziek geworden is van het coronavirus

De coronavirustest werkt alleen als het virus zich een paar dagen heeft kunnen nestelen.


Samenstelling van coronavirus disease 2019 en coronavirus

het coronavirus dat eind 2019 voor het eerst uitbrak in China en daar zich over de wereld verspreidde en de veroorzaker is van de ziekte COVID-19


coronadebat

een debat over het coronavirus en/of de gevolgen en maatregelen hierdoor

In het coronadebat kreeg het kabinet alle steun van het parlement voor de aanpak.


coronaruimte

coronaruimten (plural)
coronaruimtes (plural)

een medische faciliteit die ingericht is voor de opvang van mensen die het coronavirus hebben opgelopen

In het ziekenhuis werd er een speciale coronaruimte ingericht, zodat andere patiënten van het ziekenhuis niet besmet zouden worden.


isolatieruimte

isolatieruimten (plural)
isolatieruimtes (plural)

een ruimte in een ziekenhuis waar iemand met een besmettelijke ziekte geïsoleerd kan worden

Ieder ziekenhuis dient een isolatieruimte te hebben om mensen met infectieziektes te kunnen behandelen.


immuunstof

immuunstoffen (plural)
immuunstofje (diminutive singular)
immuunstofjes (diminutive plural)

een stof die door het immuunsysteem wordt aangemaakt om ziekteverwekkers te bestrijden

Er wordt gekeken of er in het bloed immuunstoffen aanwezig zijn.


immuunziekte

immuunziekten (plural)
immuunziektes (plural)

een ziekte die het immuunsysteem van een organisme aantast

Door de immuunziekte was de vrouw kwetsbaar voor het virus.


coronascreening

het bekijken of iemand symptomen heeft die kunnen wijzen op een besmetting met een coronavirus

Voorafgaand aan een eventuele ziekenhuisopname werd er een coronascreening uitgevoerd.


vleermuiscoronavirus

Samenstelling van vleermuis en coronavirus

een coronavirus dat vleermuizen als gastheer heeft


ambulancehulpverlener

Samenstelling van ambulance en hulpverlener

iemand die met een ambulance rijdt en in noodgevallen mensen komt helpen

De ambulancehulpverlener ging af op de melding die via 112 ontvangen werd.


superverspreider

intensiverende afleiding van verspreider met het voorvoegsel super-, vermoedelijk een leenvertaling van Engels superspreader

iemand door wiens gedrag een ziekteverwekker breed in de samenleving verspreidt raakt, waardoor vele mensen ziek worden

De superverspreider maakte dat driekwart van alle besmette mensen in het land tot één bron te herleiden zijn.

Ongeveer de helft van de ziektegevallen in Zuid-Korea is te linken aan die kerk. Een vrouw van 61 speelde daarbij waarschijnlijk als superverspreider van het virus een cruciale rol.

Weblink bron
Garrie van Pinxteren
 “61-jarige kerkganger in Zuid-Korea waarschijnlijk superverspreider van het coronavirus” (3 maart 2020) op nrc.nl


superbesmetter

intensiverende afleiding van besmetter met het voorvoegsel super-

iemand die door diens handelen een ziekteverwekker breed in de samenleving weet te verspreiden en waardoor vele mensen ziek worden

De superbesmetter in Zuid-Korea zorgde ervoor dat 60%-80% van de ongeveer 8000 besmette mensen met het coronavirus in het land tot één bron te herleiden zijn.

‘We willen geen superbesmetter zijn’. Met die noodkreet trekken verpleegkundigen die maar niet worden getest op het coronavirus aan de bel.

Weblink bron
Edwin Timmer
 “’Verpleeghuis Castricum zwaar getroffen door corona: meer dan 10 doden’” (14 april 2020) op telegraaf.nl


verspreider

afgeleid van verspreiden met het achtervoegsel -er

iemand die veel anderen met een ziekte besmet

De verspreider van het virus woonde in Wuhan.


virago

via Middelnederlands virago van Latijn virago


scorbuut

Geleerde ontlening uit Frans scorbut, ontleend aan middeleeuws Latijn scorbūtus (1541), waarschijnlijk ontleend aan Nederduitse of Nederlandse volksetymologisch vervormde bijvormen zoals Gronings schoerbot (1592; waaruit Fries skuorbot) en Noord-Brabants scheurbot, op grond van de sterke pijnen in de botten.

scorbutus

ziekte ten gevolge van ascorbinezuurdeficiëntie

ziekte die vroeger veel voorkwam bij zeevarenden, veroorzaakt door een ernstig en langdurig tekort aan vitamine C (ascorbinezuur), zich o.a. kenmerkend door bloedend gezwollen tandvlees, blauwe vlekken, bloeding van huid en slijmvliezen en extreme zwakte


scrapie

scrapie

hersenziekte veroorzaakt door prionen bij schapen

Hoe de dieren de ziekte hebben opgelopen is niet bekend. CWD is een besmettelijke ziekte die het zenuwstelsel en hersenen aantast, vergelijkbaar met gekkekoeienziekte BSE en scrapie bij schapen. Genezing is niet mogelijk, de dieren sterven. Op de mens is CWD volgens deskundigen nog niet overgedragen.

Weblink bron “Noorse rendieren moeten dood om hersenziekte” (08 mei 2017), De Telegraaf

Scrapie of schuurziekte is een dodelijke ziekte die het zenuwstelsel bij schapen en geiten aantast. De ziekte is verwant met hersenziektes zoals BSE en de ziekte van Creutzfeldt-Jakob.

Weblink bron “Nieuwe aanpak schapenziekte scrapie” (27-11-2008), Reformatorisch Dagblad


coronagriep

coronagriepen (plural)
coronagriepje (diminutive singular)
coronagriepjes (diminutive plural)

de ziekteverschijnselen die men krijgt bij de besmetting met een coronavirus


Hongkonggriep

Hongkonggriepje (diminutive singular)
Hongkonggriepjes (diminutive plural)

een griep die in 1968 uitbrak in China en Hongkong

De Hongkonggriep eiste 700.000 slachtoffers.


teriakel

antigif te gebruiken bij een giftige beet


trepaan

holle boor waarmee men weefsel kan verwijderen


infectiemodel

een wetenschappelijk model volgens welke de verwachte overdracht van een infectieziekte zal (gaan) plaatsvinden

Het infectiemodel van het coronavirus verwacht over twee weken in piek in het aantal geconstateerde besmettingen.


bovensteluchtweginfectie

Samenstelling van bovenste en luchtweginfectie

De ziekteverwekker veroorzaakte een bovensteluchtweginfectie.


ondersteluchtweginfectie

Samenstelling van onderste en luchtweginfectie

De ziekteverwekker veroorzaakte een ondersteluchtweginfectie.


luchtweginfectie

een infectie in de luchtwegen, waaronder in de neus, keel of longen

Door de luchtweginfectie kon de man moeilijk ademen.


luchtwegklacht

het moeite hebben met ademen of enige indicatie die duidt op een luchtwegziekte

Met die luchtwegklachten moest de man dringend in het ziekenhuis worden opgenomen.


luchtwegziekte

luchtwegziekten (plural)
luchtwegziektes (plural)

een gezondheidsprobleem in de luchtwegen van een organisme

Het virus zorgde voor een dodelijke luchtwegziekte.


interseksepersoon

iemand die de lichamelijke kenmerken vertoont van zowel een man als een vrouw

In Nederland wonen er zo'n 190.000 interseksepersonen.


quarantaineperiode

Samenstelling van quarantaine en periode

quarantaineperioden (plural)
quarantaineperiodes (plural)

de tijd hoe lang een quarantainemaatregel van kracht blijft

Afhankelijk van de soort ziekte is dequarantaineperiode twee tot vier weken.


ambulancebus

ambulancebussen (plural)
ambulancebusje (diminutive singular)
ambulancebusjes (diminutive plural)

een bus die ingericht is als ambulance om meerdere patiënten te vervoeren

Ambulances in het dunbevolkte noorden van het land hebben zo veel moeite mensen snel naar het ziekenhuis te krijgen, dat ze nu een andere oplossing hebben: een ambulancebus.

Weblink bron “Oude stadsbus omgebouwd tot eerste ambulancebus van het land” (2016-04-01)


anesthesiemedewerker

Samenstelling van anesthesie en medewerker

een medewerker in een ziekenhuis die gespecialiseerd is in anesthesie


triagetent

triagetenten (plural)
triagetentje (diminutive singular)
triagetentjes (diminutive plural)

een noodtent waarin medisch personeel een eerste sortering van de patiënten maakt

De triagetent werd voor het ziekenhuis neergezet om de noodsituatie met de coronacrisis beheersbaar te houden.


coronabrandhaard

coronabrandhaarden (plural)
coronabrandhaardje (diminutive singular)
coronabrandhaardjes (diminutive plural)

plaats waar een coronavirus zich snel verspreidt; m.n. gebruikt in verband met de coronapandemie van 2019-2020

Na China, Zuid-Korea en Noord-Italië is nu Spanje een coronabrandhaard.


medicijnfabriek

medicijnfabrieken (plural)
medicijnfabriekje (diminutive singular)
medicijnfabriekjes (diminutive plural)

een fabriek waar medicijnen geproduceerd worden


gezondheidsstelsel

Samenstelling van gezondheid en stelsel met het invoegsel -s-

gezondheidsstelsels (plural)
gezondheidsstelseltje (diminutive singular)
gezondheidsstelseltjes (diminutive plural)

het geheel van alle medische voorzieningen, inclusief ziekenhuizen, laboratoria, artsen en ander medisch personeel, spoeddiensten en meer

Het gezondheidsstelsel bereikte tijdens de crisis bijna de maximale capaciteit.


zonneallergie

samenstelling van zon zn en allergie zn met het invoegsel -e-

sun allergy

overgevoeligheid van de huid voor zonlicht

Zomerhitte en dus topdrukte bij het Kinderallergie Behandelcentrum van het Deventer Ziekenhuis. Wekelijks melden zich tientallen jonge patiënten met zonne-allergie en pollenallergie bij kinderarts en allergoloog Monique Gorissen. ,,Het loopt de laatste twee weken een beetje storm.’’

Weblink bron
Caspar van Oirschot
 “Zonne- en pollenallergie: topdrukte allergologen Deventer ziekenhuis” (25-06-2019), Tubantia

Zonneallergie treedt op wanneer mensen aan het begin van de zomer of vers op hun vakantielocatie blootgesteld worden aan felle zon.

Weblink bron
Emma van der Wateren
 “Effectieve thuisbehandeling tegen zonneallergie ontwikkeld” (23 mei 2011), Het Parool


coronacurve

coronacurven (plural)
coronacurves (plural)
corona-curve

een lijngrafiek waarin het aantal besmettingen of doden als gevolg van een coronavirus, m.n. het Covid-19-coronavirus, getoond worden

De coronacurve gaat in Italië steil omhoog.


dierenbeademingsapparaat

Samenstelling van dier en beademingsapparaat met het invoegsel -en-

beademingsmachine, apparaat om een dier kunstmatig te laten ademen


nepmedicijn

nepmedicijnen (plural)
nepmedicijntje (diminutive singular)
nepmedicijntjes (diminutive plural)

een als medicijn verkocht middel dat helemaal niet werkt

De oplichters probeerden het nepmedicijn via het internet te verkopen.


coronacentrum

coronacentra (plural)
coronacentrums (plural)

een opvangcentrum waar coronapatiënten verblijven

Om de toegenomen zorgvraag aan te kunnen werd er een coronacentrum geopend.


afweerreactie

samenstelling van afweer zn en reactie zn

verandering in lichamelijke processen door het immuunsysteem bij het bestrijden van een infectie

In het vaccin zitten levende, verzwakte virussen. Die lokken dezelfde afweerreactie uit als een ‘wilde’ infectie met deze virussen, alleen is deze reactie veel milder.

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Besmettelijker dan griep” (3 mei 2019) op nrc.nl


anemiek

met te weinig rode bloedkleurstof; met bloedarmoede


coronaprotocol

coronaprotocollen (plural)
coronaprotocols (plural)

een protocol dat getroffen wordt om de verspreiding van het coronavirus te voorkomen

Het coronaprotocol werd strikt nageleefd zodat niemand van het zorgpersoneel besmet raakte.


quarantaineregel

quarantaineregels (plural)
quarantaineregeltje (diminutive singular)
quarantaineregeltjes (diminutive plural)

een voorschrift waar men zich aan moet houden als men in quarantaine gaat

Wie de quarantaineregels niet opvolgde kon een hoge boete verwachten.


virushaard

virushaarden (plural)
virushaardje (diminutive singular)
virushaardjes (diminutive plural)

een plaats waar een virus zich snel verspreidt

De virushaard werd ingedamd door de maatregelen die de overheid nam.


coronasterfgeval

samenstelling van corona zn en sterfgeval zn

coronadødsfald

iemand die is komen te overlijden als gevolg van het besmet geraakt te zijn met een coronavirus

Er is eind maart een toename van het aantal coronasterfgevallen.


catarraal

catarrhal

een waterige afscheiding hebbend wat wijst op een ontsteking van de slijmvliezen

catarrale (inflected positive)
catarraals (partitive positive)

een waterige afscheiding hebbend, wijzend op een ontsteking van de slijmvliezen


sterftepiek

sterftepieken (plural)
sterftepiekje (diminutive singular)
sterftepiekjes (diminutive plural)

een kortstondige sterke toename van sterftegevallen

De griep zorgt jaarlijks voor een sterftepiek in het eerste kwartaal van een jaar.


ic-verpleegkundige

een verpleegkundige die werkzaam is op de intensive care van een ziekenhuis

De ic-verpleegkundige draaide een dienst van 12 uur achter elkaar.


longschade

longschaden (plural)
longschades (plural)

een beschadiging van een of beide longen

De patiënt had last van longschade als gevolg van de afweerreactie van het eigen lichaam.


hospitaalschip

een schip dat is ingericht als ziekenhuis

Het hospitaalschip kon ter plaatse van de hoogste nood ingezet worden.


reproductiegetal

de besmettingsgraad van een ziekte uitgedrukt in een getal

Bij een reproductiegetal van onder de 1 sterft een ziekte uit, omdat een ziekte zich dan steeds minder kan verspreiden.


besmettingsgetal

Samenstelling van besmetting en getal met het invoegsel -s-

Bij een besmettingsgetal van onder de 1 sterft een ziekte uit, omdat een ziekte zich dan steeds minder kan verspreiden.


pariëtaal

parietal

betrekking hebbend op de wand van een orgaan of een lichaam

pariëtaler (uninflected comparative)
pariëtaalst (uninflected superlative)
pariëtale (inflected positive)
pariëtalere (inflected comparative)
pariëtaalste (inflected superlative)
pariëtaals (partitive positive)
pariëtalers (partitive comparative)

betrekking hebbend op een zijkwab van de hersenen


enuresis

incontinence of urine

het bedwateren, het onwillekeurig urine verlies

het bedwateren, het onwillekeurig urineverlies

Uw zoon heeft wat we in medische vaktaal noemen ”enuresis nocturna”. Dit is een vorm van ongewild urineverlies (incontinentie) die alleen ’s nachts optreedt, in afwezigheid van andere klachten. Niet alle kinderen worden even snel zindelijk. Dat is afhankelijk van de snelheid van de rijping van het zindelijkheidsmechanisme.

Weblink bron “TIA; bedplassen; body mass index” (15-10-2011), Reformatorisch Dagblad

Bedplassen (enuresis) treft vooral jongens tussen 4 en 7 jaar oud (12 procent, ten opzichte van 8 procent bij meisjes). Ook 1 à 2 procent van de 13 tot 16-jarigen heeft er nog mee te maken.

Weblink bron
dsl
 “Bedplassen komt vaker voor dan gedacht” (13/02/2008), De Standaard


handchirurgie

het medisch specialisme dat bezig houdt met het behandelen van aandoeningen aan handen


polschirurgie

het medisch specialisme dat bezig houdt met het behandelen van aandoeningen aan de polsen


nosologie

nosology

de studie van het ontstaan en verloop van ziekten


oncogen

samenstelling van oncologie zn en gen zn


coronacijfer

het aantal mensen dat besmet is met een coronavirus en hiervoor is opgenomen in een ziekenhuis

het aantal mensen dat besmet is met een coronavirus en hiervoor is opgenomen op de afdeling intensieve zorg van een ziekenhuis

het aantal mensen dat overleden is aan de gevolgen van besmetting met een coronavirus


tympanie

Vincentius stierf aan tympanie, een vreselijke ziekte.

Desiderius Erasmus (vert. T.L. ter Meer)
 brief aan Mercurino Gattinara (29 april 1527) in: De correspondentie van Desiderius Erasmus. Deel 13: Brieven 1802-1925. (2016), Ad. Donker, Rotterdam, ISBN 978 90 6100 712 8, p. 78 nr. 1815


allopaat

met het voorvoegsel allo- met het achtervoegsel -paat

regulier arts, term die alleen door homeopaten wordt gebruikt

Mijn eerste Vlaamse profploeg had twee artsen in dienst, twee broers. De ene zou je grofweg kunnen omschrijven als allopaat, de andere zocht het meer in het alternatieve welzijn. Zo kreeg ik het beste van twee werelden. Dokter Jules en dokter Ferdinand Mertens waren unaniem: winnen was belangrijk, maar het was nog belangrijker niet als (potentieel) wrak te winnen.

Weblink bron
PETER WINNEN
 “De duistere geschiedenis van de wielersport lijkt te zijn uitgemond in een verbale naaldenfobie” (18 juli 2019), de Volkskrant


asymptomatische besmetting

verbinding van  asymptomatische en besmetting

een besmetting met een besmettelijke ziekte die door iemand overgedragen is die zelf geen symptomen van de ziekte heeft

Bij een asymptomatische besmetting is het heel lastig om met een contactenonderzoek de bron van de besmetting te vinden.


amateurviroloog

een leek die de inzichten van professionele virologen en medici in twijfel trekt op basis van persoonlijke opvattingen en onderbuikgevoelens


rechute

rechutes (plural)
rechuutje (diminutive singular)
rechutetje (diminutive singular)
rechuutjes (diminutive plural)
rechutetjes (diminutive plural)

het opnieuw zieker worden van een zich herstellende zieke


eubiotiek

de kunst en kunde om een lang, gelukkig en gezond leven te leiden


pokput

pokputten (plural)
pokputje (diminutive singular)
pokputjes (diminutive plural)


pokstof

vocht uit een pokgezwel waarmee men tegen de pokken kan vaccineren


jodoform

iodoform

CHJ₃; jodium verbinding die men gebruikt als ontsmettingsmiddel


lijderes

lijderessen (plural)
lijderesje (diminutive singular)
lijderesjes (diminutive plural)

Een zieke vrouw is geen lijdster, beste lezer, maar een lijderes. IJlgoed, dat zijn 'per exprestrein te vervoeren waren', en daslook is een zeldzame looksoort die in culinair Duitsland warempel verwerkt wordt tot pesto.

Weblink bron
Els De Pauw
 “Woorden-schat: we zijn vergeten wat we bezitten” (20 maart 2013), De Morgen


ciguatera

ciguatera

een vergiftiging door inname van het gif ciguatoxine


drugsverslaving

samenstelling van drug zn en verslaving zn met het invoegsel -s-

toestand waarin iemand niet meer zonder het gebruik van illegale verdovende middelen kan

Het zijn vooral mensen die op wat voor manier dan ook dwangmatig met eten bezig zijn die zich melden bij de Overeaters Anonymous (OA), vertelt ze. "Je hebt die zucht om te eten. Het is een ziekte, net zoals drugsverslaving of alcoholisme een ziekte is." Heleen is woordvoerster van de landelijke OA.

Weblink bron
Annette Tromp
 “Anonieme overeters: ‘Je denkt altijd dat het aan je eigen zwakheid ligt’” (21-01-2020), Tubantia

Vermoedelijk wordt ook werk gemaakt van een effectieve meldplicht voor voetbalsupporters met een stadionverbod. Daarnaast komt er een persoonsgerichte aanpak van daders. Ook hun leven buiten het stadion wordt onder de loep genomen: bijvoorbeeld of ze schulden of een drugsverslaving hebben.

Weblink bron
Sander van Mersbergen
 “Kabinet en KNVB: meer cameratoezicht in stadions tegen racisme” (29-01-2020), Tubantia

Helaas kon ook Demi Lovato niet omgaan met de roem en belandde ze op een zelfvernietigend pad: een alcohol- en drugsverslaving, een eetstoornis en ernstige mentale problemen. Het ging zo ver dat haar manager op het punt stond om ontslag te nemen en Demi aan haar lot over te laten.

Weblink bron
Tom De Slagmeulder
 “Allemaal slachtoffer van ‘de vloek’: deze kindsterren ontspoorden volledig” (6-03-2020), Tubantia


dwarslaesiepatiënt

samenstelling van dwarslaesie zn en patiënt zn

paraplegic

iemand die verlamd is door een onderbreking van de zenuwen in de rug

Dwarslaesiepatiënt Ruben de Sain (32) is de eerste in Nederland die thuis oefent met een zogenoemd exoskelet. ,,Dat ik met mijn looppak aan weer kan lopen, is verslavend.

Weblink bron “Verlamde man wil robotpak niet kwijt: Het is verslavend” (16-12-2015), Tubantia

Een protestactie in de kantlijn die overigens geheel aan mijn gesprekspartner voorbijging, want inmiddels was hij aanbeland bij de belangwekkende stelling dat ongeveer elke menselijke handicap aan de hand van games kon worden opgeheven dan wel gecorrigeerd. Kortom: ik had te maken met een pathologische optimist annex wereldverbeteraar, die zelfs voor dwarslaesiepatiënten in games de wonderbaarlijke genezing zocht.

Weblink bron “Ambachtslieden van de videogame” (05/11/2010), HP de Tijd


dyslect

iemand die veel moeite heeft met het (leren) lezen en spellen

„De buitenwereld denkt meestal wat er ook op scholen wordt gezegd: dat je in een traag tempo leest en veel spelfouten maakt. Maar de werkelijkheid is veel ingewikkelder en voor iedere dyslect ook anders. Op basis van gesprekken die we met meer dan honderd dyslecten hebben gevoerd, hebben we ook geprobeerd om die verschillende vormen van dyslexie te verbeelden.”

Weblink bron
Herman Haverkate
 “Anne Ligtenberg met dyslexie-boek in Enschede” (09-12-2018), Tubantia

Ik roep Maurice dan ook op om door te gaan met zijn spellingsvoorstel maar eerst eens te gaan praten met dyslecten. Elke grammaticaregel is te leren maar als je het beeld van een woord niet kunt onthouden heb je een probleem.

Weblink bron “’Moeite dyslecten met andere spelling’” (28 nov. 2016), De Telegraaf

Geen hulp voor dyslect bij eindexamens: Leerlingen die dyslectisch zijn moeten vanaf dit schooljaar zonder hulp van een spellingscontroleprogramma hun eindexamens maken.

Weblink bron “Geen hulp voor dyslect bij eindexamens” (29-01-2016), Reformatorisch Dagblad


Wereldgezondheidsorganisatie

samenstelling van wereld zn en gezondheidsorganisatie zn

instantie van de Verenigde Naties die zich bezighoudt met de wereldwijde gezondheidszorg

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is de gemiddelde levensverwachting wereldwijd 71,4 jaar, gebaseerd op gegevens van 2015.

“Opvolger”, Wageningen University & Research

De Wereldgezondheidsorganisatie heeft nog geen bewijs voor immuniteit tegen het coronavirus.

“WHO heeft nog geen bewijs voor immuniteit tegen coronavirus” (2020-04-25), Het Parool


obees

van Engels obese bn , in de betekenis "overgewicht hebbend" aangetroffen vanaf 1993 (zie vindplaats hieronder)

obeser (uninflected comparative)
obeest (uninflected superlative)
obese (inflected positive)
obesere (inflected comparative)
obeeste (inflected superlative)
obesers (partitive comparative)

De Amerikaanse kinder-endocrinoloog Robert Lustig, moedeloos van een praktijk vol obese kinderen, gaat verder en noemt suiker vergif.

Weblink bron
Martine KamsmaGeertje Tuenter
 “We eten te veel suiker, en dat is niet alleen maar onze eigen schuld” (1 maart 2018) op nrc.nl

"Wij verwachten mensen tot 300 kilo. Iemand die zich vijf kilo te zwaar vindt en wil afvallen, hoort niet bij ons thuis. Wij zijn er voor mensen die een Quetelet Index hebben van 30 of hoger en lijden aan ernstig overgewicht ofwel vetzucht", verklaart Jolien Pon, één van de initiatiefnemers tot de oprichting van de kliniek. Ze is zelf obees en voorzitter van de Nederlandse Obesitas Vereniging.

Hanneke Peters
 Quetelet index : Obesitas Kliniek helpt dikke medemens een stap verder : Afvallen en op gewicht blijven (25 september 1993) in: De Telegraaf , jrg. 101 nr. 32861, p. 67 (TA 3) kol. 3


intensieve zorg

afdeling in een ziekenhuis, voor ernstig zieke patiënten, die continue zorg en bewaking nodig hebben


dd

(afkorting) van Latijn de die bw voor een dag

gevolgd door een hoeveelheid geneesmiddel, zo nodig voorafgegaan door een cijfer dat aangeeft hoe vaak per etmaal die hoeveelheid moet worden ingenomen

Zo wordt '2 dd 1 tabl. 1h a.c.' op het etiket van de verpakking overgenomen als '2 maal per dag 1 tablet 1 uur voor de maaltijd'.

J.J.E. van Everdingen e.a. (red.)
 “Diagnose en Therapie” (2009), Bohn Stafleu van Loghum, Houten, ISBN 9789031352821, p. 846 kol. 1


DD

[1]: (initiaalwoord) van differentiële diagnose bw

[2]: (initiaalwoord) van dubbele diagnose bw

twee of meer ziekten die het ziektebeeld kunnen verklaren en waaruit nog door nader onderzoek moet worden bepaald welke de oorzaak is

Beenmerg aspiraat: onderzoek afhankelijk van DD.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Anemie ten gevolge van aanmaakstoornissen” op VademecumHematologie.nl

gelijktijdig verslaafd zijn en een geestesziekte hebben

Caroline van Loon,coördinator zorgprogramma dubbele diagnose (DD) Emergisgeeft in haar inleiding aan dat de omschrijving van wat DD is, in de loop der tijd steeds nauwkeuriger is geworden.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Anton Feijtel
 “Mensen met dubbele diagnose: behandeling, wonen, werken.” (13 maart 2018), Ypsilon boven de Westerschelde, ‘s-Heer Hendrikskinderen op YpsilonZeeland.nl


hartverlamming

samenstelling van hart zn en verlamming zn

hartverlammingen (plural)
hartverlamminkje (diminutive singular)
hartverlamminkjes (diminutive plural)

het plotseling niet meer samentrekken van het hart zodat er een circulatiestilstand ontstaat

„Zo’n 30 jaar geleden viel er een man voor mij neer op straat. Hij had een hartverlamming. Ik had geen idee wat ik moest doen en kon het slachtoffer niet helpen. Na dat moment ben ik cursussen gaan volgen. Nooit wilde ik meer zo hulpeloos toekijken.”

Weblink bron
Rachell Pekelder
 “Liever levens redden dan rekenen op Widerode Wierden” (05-07-2017), Tubantia

Als de bedrijven niet voor 20 mei op de eis ingaan, dreigen de afpersers hun voedingswaren te vergiftigen met oleandrin, een giftige stof die hartverlamming kan veroorzaken.

Weblink bron “Afpersers dreigen koekjes, ijs en chocolaatjes te vergiftigen” (19-04-2019), Tubantia


fomiet

van Engels fomite, teruggevormd uit Latijn fomites zn "aanmaakhoutjes, tondel" vanuit de gedachte dat een epidemie zich als een lopend vuur verspreid

voorwerp, materiaal of oppervlak dat ziekteverwekker kan overdragen tussen besmette wezens
Een levend wezen dat zelf niet besmet raakt, maar een ziektekiem via huid of vacht overdraagt kan ook als een fomiet worden beschouwd.

Mijn suggestie is dat we op zoek gaan naar een fomiet. 'Een non-organische ziekteoverbrenger,' verhelderde Odhiambo.

Michael Crichton (vert. Lia Belt)
 “De Andromeda Evolutie”, ebook (2020), ISBN 9789024588640, hfst. In het ochtendlicht

Fomieten zijn voorwerpen of substanties waarop ziekteverwekkers kunnen zitten en die de ziekteverwekkers ook kunnen overdragen.

Weblink bron
Luc De Roy
 “Corona kan 3 dagen overleven op plastic, maar dat is lang niet het hele verhaal” (21 maart 2020) op vrt.be


ribfractuur

breuk in een van de botten die het borstbeen met de ruggengraat verbinden

Achter het minieme blauwe plekje in de zij van het tweejarige meisje gaan een gebroken rib en een scheur in de lever schuil. Een ribfractuur zonder sluitende verklaring is bij kinderen onder de drie jaar altijd hoogst verdacht.

Weblink bron
Coen Verbraak
 “Ik ben hooguit drie keer een echte sadist tegengekomen” (9 juli 2011) op nrc.nl


jalap

een laxeermiddel gemaakt van de stengels van de plant

Des anderendaags moet men Buikzuiveren, met anderhalf once Aloë van Socotora, anderhalf once oude Theriak, met de wortel van Jalap, en met de Sublimatus dulcis, van elks evenveel.

M. Noel Chomel
 “Huishoudelyk woordboek”, DBNL


anderhalvemeterregel

afleiding van regel met het voorvoegsel anderhalvemeter-

anderhalvemeterregelen (plural)
anderhalvemeterregels (plural)

regel dat men niet dichter dan anderhalve meter bij elkaar mag komen om besmetting te voorkomen

Racisme, ja, dat was de reden dat duizenden mensen de straat op gingen en de anderhalvemeterregel negeerden.

Haro Kraak
 “Waarin zit toch de witte angst om over racisme te praten?” (5 juni 2020), de Volkskrant

RIVM-voorman Van Dissel is geen overtuigd voorstander van het dragen van een mondkapje. Het effect zou volgens hem ‘gering’ zijn en zeker geen vervanging voor de anderhalvemeterregel.

Weblink bron “Teruglezen: Ook in het vliegverkeer worden mondkapjes de norm” (07-05-2020), Tubantia


anderhalvemetermaatregel

* afleiding van maatregel met het voorvoegsel anderhalvemeter-

anderhalvemetermaatregelen (plural)
anderhalvemetermaatregels (plural)

de verordening dat iedereen een afstand van anderehalvemeter tot elkaar moet bewaren om besmetting te voorkomen

Vrijwel iedereen, 99 procent van de deelnemers aan het onderzoek, zegt zich aan de anderhalvemetermaatregel te houden.

Weblink bron “Meer Nederlanders vrezen besmetting met coronavirus” (03 apr. 2020), De Telegraaf

„Maar de voorzichtige aanpak met beperkte aantallen gasten en de anderhalvemetermaatregelen vragen niet direct om grote aantallen nieuwe werknemers zoals we normaal gesproken in het hoogseizoen zien.”

Weblink bron
MARLOU VISSER
 “Kappers plaatsen weer voorzichtig vacatures” (13 mei 2020), De Telegraaf

„Donderdag hebben we besloten om dicht te gaan”, zo vertelt eigenaar Roxanne Moison aan Omroep Zeeland. „Het was leuk om iedereen weer te zien en te spreken. Alleen hebben we heel veel moeite gehad met het controleren van de anderhalvemetermaatregelen. Mensen verplaatsen zich constant en vergeten weleens dat we nog in een anderhalvemetersamenleving zitten.”

Weblink bron “Kroeg in Goes na drie dagen alweer dicht: ’Veel moeite met controleren’” (8/6/2020), De Telegraaf


cueën

van Engels cue ww met het achtervoegsel -en

cuede (past)
gecued (past participle)
te cueën (active infinitive imperfect present long-form)
zullen cueën (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen cueën (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gecued (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gecued (active infinitive perfect present long-form)
gecued zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gecued te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
cueënd (imperfect participle)
gecued (past participle)
cueë (subjunctive)
cue (indicative imperfect present singular first-person)
cuet (indicative imperfect present singular second-person)
cuet (indicative imperfect present singular second-person)
cuet (indicative imperfect present singular second-person)
cuet (indicative imperfect present singular third-person)
cuede (indicative imperfect past singular first-person)
cuede (indicative imperfect past singular second-person)
cuede (indicative imperfect past singular second-person)
cuede (indicative imperfect past singular second-person)
cuede (indicative imperfect past singular third-person)
cueden (indicative imperfect past plural first-person)
cueden (indicative imperfect past plural second-person)
cueden (indicative imperfect past plural third-person)
zal cueën (indicative imperfect future singular first-person)
zult cueën (indicative imperfect future singular second-person)
zal cueën (indicative imperfect future singular second-person)
zult cueën (indicative imperfect future singular second-person)
zal cueën (indicative imperfect future singular second-person)
zult cueën (indicative imperfect future singular second-person)
zal cueën (indicative imperfect future singular third-person)
zullen cueën (indicative imperfect future plural first-person)
zullen cueën (indicative imperfect future plural second-person)
zullen cueën (indicative imperfect future plural third-person)
zou cueën (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou cueën (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) cueën (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt cueën (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou cueën (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden cueën (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden cueën (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden cueën (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gecued (perfect present first-person)
hebt gecued (perfect present second-person)
hebt gecued (perfect present second-person)
heeft gecued (perfect present second-person)
hebt gecued (perfect present second-person)
heeft gecued (perfect present third-person)
hebben gecued (perfect present first-person)
hebben gecued (perfect present second-person)
hebben gecued (perfect present third-person)
had gecued (perfect past first-person)
had gecued (perfect past second-person)
had gecued (perfect past second-person)
hadt gecued (perfect past second-person)
had gecued (perfect past third-person)
hadden gecued (perfect past first-person)
hadden gecued (perfect past second-person)
hadden gecued (perfect past third-person)
zal gecued hebben (perfect future first-person)
zal gecued hebben (perfect future second-person)
zult gecued hebben (perfect future second-person)
zult gecued hebben (perfect future second-person)
zal gecued hebben (perfect future second-person)
zult gecued hebben (perfect future second-person)
zal gecued hebben (perfect future third-person)
zullen gecued hebben (perfect future first-person)
zullen gecued hebben (perfect future second-person)
zullen gecued hebben (perfect future third-person)
zou gecued hebben (perfect conditional first-person)
zou gecued hebben (perfect conditional second-person)
zou gecued hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gecued hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gecued hebben (perfect conditional second-person)
zou gecued hebben (perfect conditional third-person)
zouden gecued hebben (perfect conditional first-person)
zouden gecued hebben (perfect conditional second-person)
zouden gecued hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gecued (impersonal passive present imperfect)
er is gecued (impersonal passive present perfect)
er werd gecued (impersonal passive past imperfect)
er was gecued (impersonal passive past perfect)
er zal gecued worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gecued zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gecued worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gecued zijn (impersonal passive conditional perfect)
gecued worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gecued te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gecued zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gecued te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gecued zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gecued te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gecued zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gecued te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gecued (singular imperfect present first-person)
wordt gecued (singular imperfect present second-person)
wordt gecued (singular imperfect present second-person)
wordt gecued (singular imperfect present second-person)
wordt gecued (singular imperfect present plural third-person)
worden gecued (singular imperfect present plural first-person)
worden gecued (singular imperfect present plural second-person)
worden gecued (singular imperfect present third-person)
werd gecued (singular imperfect past first-person)
werd gecued (singular imperfect past second-person)
werd gecued (singular imperfect past second-person)
werdt gecued (singular imperfect past second-person)
werd gecued (singular imperfect past plural third-person)
werden gecued (singular imperfect past plural first-person)
werden gecued (singular imperfect past plural second-person)
werden gecued (singular imperfect past third-person)
zal gecued worden (singular imperfect future first-person)
zult gecued worden (singular imperfect future second-person)
zult gecued worden (singular imperfect future second-person)
zult gecued worden (singular imperfect future second-person)
zal gecued worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gecued worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gecued worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gecued worden (singular imperfect future third-person)
zou gecued worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gecued worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gecued worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gecued worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gecued worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gecued worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gecued worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gecued worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gecued worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gecued (perfect present first-person)
bent gecued (perfect present second-person)
bent gecued (perfect present second-person)
is gecued (perfect present second-person)
zijt gecued (perfect present second-person)
is gecued (perfect present third-person)
zijn gecued (perfect present first-person)
zijn gecued (perfect present second-person)
zijn gecued (perfect present third-person)
was gecued (perfect past first-person)
was gecued (perfect past second-person)
was gecued (perfect past second-person)
waart gecued (perfect past second-person)
was gecued (perfect past third-person)
waren gecued (perfect past first-person)
waren gecued (perfect past second-person)
waren gecued (perfect past third-person)
zal gecued zijn (perfect future first-person)
zult gecued zijn (perfect future second-person)
zult gecued zijn (perfect future second-person)
zult gecued zijn (perfect future second-person)
zal gecued zijn (perfect future third-person)
zullen gecued zijn (perfect future first-person)
zullen gecued zijn (perfect future second-person)
zullen gecued zijn (perfect future third-person)
zou gecued zijn (perfect conditional first-person)
zou gecued zijn (perfect conditional second-person)
zou gecued zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gecued zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gecued zijn (perfect conditional second-person)
zou gecued zijn (perfect conditional third-person)
zouden gecued zijn (perfect conditional first-person)
zouden gecued zijn (perfect conditional second-person)
zouden gecued zijn (perfect conditional third-person)

een aanwijzing geven waardoor ondanks een taalstoornis een woord toch wordt herkend, bijvoorbeeld: de beginklank van het woord

Eén patiënt had geleerd zichzelf te cueën zonder hulp van de computer.

P.J. Links e.a.
 “Afasie, diagnostiek en therapie: Een linguïstische benadering” (2004), Bohn Stafleu van Loghum, Houten, ISBN 9789031321490, p. 96


oververmoeidheid

geen meervoud, afleiding van oververmoeid met het achtervoegsel -heid

Helaas had hij nog altijd last van zijn ontstoken voet waardoor hij uiteindelijk de trail niet zou kunnen voltooien. Hij was niet de enige: meer dan 65 procent van de hikers maakt de PCT niet helemaal af, voornamelijk vanwege blessures zoals ontstoken blaren, scheenbeenvliesontsteking, botbreuken, overbelasting en oververmoeidheid.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

,,Ik had last van een flauwte door oververmoeidheid en intensieve weken’’, laat Bruins kort daarna via Twitter weten. ,,Inmiddels gaat het weer beter. Ik ga nu naar huis om vanavond uit te rusten, zodat ik morgen weer aan de slag kan om de coronacrisis zo goed mogelijk te bestrijden.’’

Weblink bron
Maarten van Ast & Peter Winterman
 “Coronavirus is nachtmerrie voor kabinet: ‘Een échte lockdown wil niemand’” (18 mrt. 2020), Tubantia


antihistaminepil

samenstelling van histamine zn en pil zn met het voorvoegsel anti-

antihistaminepillen (plural)
antihistaminepilletje (diminutive singular)
antihistaminepilletjes (diminutive plural)

medicament in de vorm van een pil dat een allergische reactie onderdrukt

Ik rende hard weg maar werd achtervolgd door een zwerm zwarte insecten. Pas 100 meter verder durfde ik te stoppen om de schade op te nemen. Vooral mijn linkerkuit was het doelwit geweest en werd met de minuut dikker en pijnlijker. Al binnen een uur was mijn linkeronderbeen volledig opgezwollen. Ik nam snel twee antihistaminepillen in de hoop dat de zwelling weg zou trekken.


EHBO-spullen

hulpmiddelen die men nodig heeft bij de eerste behandeling van ongelukken

De organisatoren hadden allerlei veiligheidsmaatregelen genomen. De gidsen hadden EHBO–spullen bij zich en stonden in contact met medewerkers op het vaste land.

Weblink bron “Winterwadlooptocht groot succes” (09-01-2010), Reformatorisch Dagblad

Ik wilde van veel overbodige spullen af. Daarom stuurde ik een broek, een fleecetrui, een windjack, sokken, de helft van mijn EHBO-spullen en mijn geliefde keffiyeh-sjaal vooruit naar Canada om te ervaren wat een lichter, vrijer leven betekende.


burn-outklacht

samenstelling van burn-out zn en klacht zn

verschijnselen die iemand met een burn-out zelf ervaart

Burn-outs zijn tegenwoordig beroepsziekte nummer 1. Het NRC meldt dat meer dan 14 procent van de werknemers jaarlijks burn-outklachten ondervindt. Zo’n 5 procent van de beroepsbevolking komt als gevolg daarvan langdurig thuis te zitten.

Weblink bron
Frans van Deijl
 “10 wenken om burn-outklachten voor te zijn” (08/11/2018), HP de Tijd


groeistoornis

samenstelling van groei ww en stoornis zn

ziekte waardoor een licaam(sdeel) zich onvolledig of juist overmatig ontwikkelt

Een reuzenpaling lijkt Winter „onwaarschijnlijk”. Ze worden niet langer dan 1,10 meter, vertelt hij. „De grootste die ooit is gevangen, in het Markermeer, was 1 meter 30 en zo dik als mijn dijbeen. Maar die had duidelijk een groeistoornis. Bovendien is dat nog steeds geen monster.”

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Het monster van Loch Ness was echt geen reuzenpaling” (13 september 2019) op nrc.nl

Zo kan je kinderen oestrogeen toedienen: dat wordt al ingezet om de botgroei vroegtijdig stil te zetten bij een groeistoornis.

Weblink bron
Coen van Zwol
 “De mensenkrimpers zijn al onder ons” (23 januari 2018) op nrc.nl

Scott stond bekend om zijn hoge, kinderlijke stem, die het gevolg was van een groeistoornis. De zanger was lange tijd niet groter dan 1,50 meter. Tot hij op zijn 37ste nog 20 centimeter groeide.

Weblink bron “Jimmy Scott (88) overleden” (16 juni 2014) op nrc.nl


loodvergiftiging

samenstelling van lood zn en vergiftiging zn

UNICEF: 800 miljoen kinderen hebben loodvergiftiging, 60.000 in Nederland.

De belangrijkste bron voor lood in het lichaam was tot voor kort het lood dat door de toevoeging van tetra-ethyllood aan benzine als antiklopmiddel in de atmosfeer terechtkwam waarop werd gewezen door de geochemicus Clair Patterson.
Tweede vaak voorkomende reden van loodvergiftiging is het gebruik van lood in waterleidingen.


giardiaparasiet

samenstelling van Giardia en en parasiet zn

giardiaparasieten (plural)
giardiaparasietje (diminutive singular)
giardiaparasietjes (diminutive plural)

eencellig organisme dat giardiasis veroorzaakt

Omdat overal besmettelijke Giardia-parasieten [sic!] in het water konden zitten, was het noodzakelijk om het water te zuiveren alvorens het te drinken.


nierinsufficiëntie

samenstelling van nier zn en insufficiëntie zn

aandoening waarbij de beide organen die zorgen voor de juiste samenstelling van het bloed en het daaruit verwijderen van afvalstoffen onvoldoende werken

Er komen steeds meer ouderen die vaak na jarenlange hart- en vaatproblemen hun nierfunctie kwijt raken. Luik: ``De meesten van hen komen niet in aanmerking voor een transplantatienier. Hun algemene conditie is te slecht om een transplantatie te kunnen doorstaan. De nierinsufficiëntie doet hun hart- en vaatproblemen toenemen.

Weblink bron
Wim Köhler
 “Schoon bloed uit de kraan” (11 december 1999) op nrc.nl


nierfalen

De hoge bloeddruk en de vaatschade zorgen voor een slechte wondgenezing of nierfalen.

Weblink bron
Niki Korteweg
 “Ontzieken: gezond gaan leven als medicijn” (3 januari 2020) op nrc.nl


buitenboordbeugel

samenstelling van buitenboord bn en beugel zn , waarin "buitenboord" in figuurlijke betekenis als versterking van buiten bw wordt gebruikt

deels buiten de mond aangebracht metalen hulpmiddel waardoor het gebit in een bepaalde, gewenste stand gaat groeien

Het lijkt niet overdreven nu al te stellen dat het toepassen van deze minischroeven in de toekomst het optimaliseren van de stand van de tanden en kiezen vereenvoudigt en de patiënt verlost van het vervelende dragen van een buitenboordbeugel.

Weblink bron
M.A.J. Eijkman
 “Buitenboordbeugel kan weer verdwijnen” (8 september 2014) op nrc.nl


overbrenging

afgeleid van overbrengen ww met het achtervoegsel -ing

ˈovərˌbrɛŋɪŋ

blootstelling aan een ziektekiem#:▸ Ook contact met ontlasting van een geïnfecteerde is gevaarlijk, al is die vorm van overbrenging bij de huidige Westerse hygiëne van mindere betekenis.

Het gebrek aan water en sanitaire voorzieningen is gevaarlijk vanwege de grote kans op overbrenging van ernstige ziektes zoals cholera en hepatitis A.

Weblink bron
Floor Bouma
 “WHO: miljarden mensen zonder schoon water” (13 juli 2017) op nrc.nl


parenchymair

parenchymaire (inflected positive)
parenchymairs (partitive positive)


bloedafname

bloedafnamen (plural)
bloedafnames (plural)

het verkrijgen van bloed om het voor medische doeleinden te kunnen onderzoeken

Marga Wispels, moeder van twee dochters en twee zonen en werkzaam bij de bloedafname van SHO Almelo, is weer helemaal gezond. Een vrouw van bijna 50, die zegt: „Wat heb ik nou nog te wensen? Ik heb alles, ben gezond. Toen ik 41 was en borstkanker kreeg telde nog maar één ding: blijven leven.”

Weblink bron
Tom van den Berg
 “Almelose Marga dacht dat ze doodging, nu fietst ze in 50 dagen naar Spanje” (25-07-2020), Tubantia

Bovendien vereist de bloedafname training van de medewerkers. Én moeten de posten voldoen aan de normen van de drie NIPT laboratoria. Uiteindelijk zijn ruim 150 posten geselecteerd waar de test mag worden aangeboden.

Weblink bron
Malika Sevil
 “Amsterdamse verloskundigen: NIP-test is klantonvriendelijk” (25 maart 2017), Het Parool

Exact zoals de dokter haar had verzocht te doen. De eerste dag van Jeroens ziekenhuisopname had men zich beziggehouden met elementaire zaken zoals bloedafname, bloeddruk en het in kaart brengen van zijn algehele toestand.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2

het verkrijgen van bloed om het voor een bloedtransfusie te kunnen gebruiken


involucrum

Leenwoord uit het Latijn. In Nederlandse teksten sinds 1791 bekend.

involucre

krans of spiraal van schutbladen rond een bloeiwijze


gezichtsscherm

samenstelling van gezicht zn en scherm zn met het invoegsel -s-

gezichtsschermen (plural)
gezichtsschermpje (diminutive singular)
gezichtsschermpjes (diminutive plural)

doorzichtige kunststof gezichtsbedekking die het gezicht tegen inkomende stofdeeltjes of speekseldruppels moet beschermen

Terwijl de patiënt haar mond spoelt, voorzien tandarts en assistent zichzelf van mondkapje en gezichtsscherm, een ‘spatscherm’.

Weblink bron
Sabrine Ingabire
 “Iets minder coronavrees in de tandartsstoel” (27 mei 2020) op nrc.nl

Gezichtsschermen werden tot dusver niet in Nederland geproduceerd. De extra productie moet helpen de dreigende tekorten van medische beschermingsmiddelen tegen te gaan, aldus het Nijmeegse ziekenhuis.

Weblink bron
Christiaan Paauwe
 “Medische behandeling van een vijfde van de nieuwe kankerpatiënten uitgesteld” (22 april 2020) op nrc.nl


QT-verlenging

samenstellende samenstelling van Q zn, T zn en verlenging zn , waarin Q en T verwijzen naar benamingen die de Nederlandse arts W. Einthoven in 1902 aan karakteristieke punten in het elektrocardiogram (ecg) heeft gegeven

kyˈtevərˌlɛŋɪŋ

ongewoon lang tijdsverloop tussen twee kenmerkende punten in het patroon van iemands hartfilmpje, die het gevolg kan zijn van een erfelijke aandoening

Van bepaalde geneesmiddelen wordt het risico van QT-verlenging verhoogd door vertraging van het levermetabolisme.

Weblink bron
A.A.M. Wilde
 Geneesmiddelen en het lange QT-interval in: Ge-Bu, jrg. 36 nr. 3 (maart 2002), 27-32


QT

(verkorting) van QT-interval waarin Q en T verwijzen naar benamingen die de Nederlandse arts W. Einthoven in 1902 aan karakteristieke punten in het elektrocardiogram (ecg) heeft gegeven

gedeelte van het patroon in een elektrocardiogram (hartfilmpje)

LQT patiënten hebben een verminderde dynamiek in QT als reactie op een versnel-ling van de hartslag.

Weblink bron
V.M.F. Meijborg
 “The T wave: physiology and pathophysiology”, proefschrift (2015), Universiteit van Amsterdam, p. 151


colchicine

van Duits Colchicin, afgeleid van Latijn Colchicum "herfsttijloos" met het achtervoegsel -in; als benaming voor het eerst gebruikt in 1833 door de Duitse scheikundige P.L. Geiger in 18

colchicinen (plural)
colchicines (plural)

uit herfsttijloos Colchicum gewonnen alkaloïde

ontstekingsremmend middel dat helpt tegen jicht en hartkwalen, maar bij iets hogere dosering al giftig kan zijn; vroeger ook wel gebruikt tegen kanker

Colchicine is een ontstekingsremmende stof die oorspronkelijk werd gewonnen uit herfsttijloos, een bolgewas uit de leliefamilie dat toevallig nu overal in bloei staat.

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Pil tegen jicht kan nieuwe hartaanvallen voorkomen” (31 augustus 2020) op nrc.nl

De onderzoekers koppelden het ANP-gen aan een ander gen dat de cellen resistent maakt tegen de ontstekingsremmer colchicine.

Weblink bron
Huup Dassen
 “Gen in overgezet stukje huid verlaagt bloeddruk muis” (16 januari 2010) op nrc.nl


tabaksverslaving

samenstelling van tabak zn en verslaving zn met het invoegsel -s-

tobacco abuse

aandoening waarbij de patiënt het schadelijke gebruik van rookwaren niet kan stoppen

Het Universitair Medisch Centrum Groningen is teleurgesteld over het "onbegrijpelijke" besluit om niet tot vervolging over te gaan. Het UMCG somt de ernstige gevolgen van tabaksverslaving nog eens op en zegt dat het goed zou zijn geweest als de strafrechter een oordeel had gegeven over de rol van de tabakssector.

Weblink bron “Ficq zet strijd tegen tabaksindustrie voort via gerechtshof” (22-02-2018), NOS


nicotineverslaving

samenstelling van nicotine zn en verslaving zn

aandoening waarbij iemand niet kan stoppen met het gebruik van de schadelijke stof nicotine

Nog maar net z'n eigen nicotineverslaving overwonnen, gaat hij nu de strijd aan met de tabaksindustrie. En steekt president Obama andere verslaafden een hart onder de riem.

Weblink bron “Obama en The Great American Smokeout” (18-11-2011), NOS

Ook bleken sommige mensen meer vatbaar voor bijvoorbeeld een nicotineverslaving. Dat verbaasde de onderzoekers, omdat de oermens geen tabak kende.

Weblink bron “Rookverslaafd? Depressief? Geef de neanderthalers de schuld” (12-02-2016), NOS


tandartspraktijk

samenstelling van tandarts zn en praktijk zn

bedrijf dat door een tandarts wordt beheerd

Tandartsen schieten nog schromelijk tekort met het geven van informatie over de tarieven van hun behandelingen. Uit een steekproef van de NOS op de websites van 100 tandartspraktijken blijkt dat driekwart geen informatie biedt. Slechts één tandarts publiceert een tarievenlijst op zijn site.

Weblink bron
ugo van der Parre
 “Tandartsen informeren slecht over tarieven” (27-06-2011), NOS

Hoe begin ik een tandartspraktijk op de manier van Dzjengis Kan? Een boek over dit onderwerp heeft in Engeland de jaarlijkse Diagramprijs voor de raarste boektitel in de wacht gesleept.

Weblink bron
ugo van der Parre
 “Raarste boektitel: Dzjengis Kan voor tandartsen” (25-03-2011), NOS


tandzorg

dental care

geneeskundige zorg voor tanden en kiezen

Sinds tandzorg niet meer in het basispakket zit, is de tandarts voor veel mensen onbetaalbaar geworden. Tandarts Sharif opent daarom op zondag de deuren van zijn praktijk om gratis mensen te helpen die anders geen toegang hebben tot tandzorg.

Weblink bron “Tandarts Sharif geeft gratis tandzorg op zondag” (16-12-2017), NOS

Hij zag mensen die al hun tanden waren verloren omdat tandzorg voor veel armen niet vergoed wordt, hij sprak met daklozen in Los Angeles en hoorde over gemeenschappen die worstelen met drugsverslavingen.

Weblink bron
Eline de Zeeuw
 “'Door belastinghervorming VS wordt American dream een illusie'”, NOS


thuiszorgorganisatie

samenstelling van thuiszorg zn en organisatie zn

bedrijf dat verzorging en verpleging die bij cliënten thuis levert

"We hebben ontdekt dat er in toenemende mate MRSA wordt gevonden bij mensen die nooit opgenomen zijn in het ziekenhuis, maar er wel drager van zijn", vertelt Jan van Zeijl, arts-microbioloog bij Izore. "In het afgelopen jaar hebben we vijf uitbraken gehad in Friesland. Drie daarvan waren bij thuiszorgorganisaties."

Weblink bron
Karin Bakker
 “'Resistente MRSA-bacterie rukt nu ook buiten ziekenhuizen op'” (05-11-2017), NOS

"Er zijn bijvoorbeeld bewoners die liever een andere thuiszorgorganisatie of een zzp'er zouden willen hebben, die hen zorg verleent", vertelt De Vries.

Weblink bron “Ook bewoners van serviceflat willen graag keuzevrijheid tegenwoordig” (23-06-2017), NOS


hemochromatose

van Duits Hämochromatose, gevormd uit Oudgrieks αίμα (aíma), "bloed" χρώμα (chróma) "kleur" met het achtervoegsel -ωσις (-osis) dat een toestand of aandoening aangeeft, geïntroduceerd door de Duitse patholoog F.D. von Recklinghausen in zijn studie over deze ziekte uit 1889 met het voorvoegsel hemo-

Hämochromatose

stofwisselingsziekte waarbij het lichaam teveel ijzer uit het voedsel opneemt

In sommige streken is één op de zeven drager van het gen voor hemochromatose, een ziekte waarbij er teveel ijzer in het bloed zit.

J. P. M Geraedts geciteerd door Martin van der Laan
 Vergezichten binnenslijfs in: Trouw , jrg. 49 nr. 14471 (21 december 1991), Organisatie Trouw, Meppel, p. 41 (Ontdekking 11) kol. 4


over de eigen voeten struikelen

verbinding van  over, de, eigen, voeten en struikelen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-over de eigen voeten struikelen.ogg

Het lidwoord de wordt ook vaak vervangen door een bezittelijk voornaamwoord dat met de persoonsvorm overeenkomt, zoals "ik struikel over mijn eigen voeten", "jij struikelt over je eigen eigen voeten", "u struikelt over uw eigen voeten" of "de minister struikelt over haar eigen voeten", "we struikelen over onze eigen voeten", "jullie struikelen over jullie eigen voeten", "de jagers struikelen over hun eigen voeten".

bijna vallen door een evenwichtsstoornis of verstoring van de motoriek

Het kind past zich aan, draait de voeten naar binnen en gaat die afwikkelen over de buitenkant om zo de overprikkeling te vermijden: het kind zal vaak over de eigen voeten struikelen, dit heeft uiteraard gevolgen voor hardlopen, springen en dergelijke.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Jolande M. van Ek
 “Motorische ontwikkeling” op cesar-therapie.nl

Als gevolg van deze klachten zijn er voor eiseres geen mogelijkheden op de arbeidsmarkt als het gaat om een combinatie van beperkingen van traplopen, opstaan uit een stoel, lang staan, vermoeidheidsklachten, niet zonder krukken kunnen lopen, angst om alleen op straat te lopen of alleen thuis te zijn, door de benen zakken, blaasproblemen, over de eigen voeten struikelen, valneigingen en acute pijn in de lage rug.

Rechtbank Den Haag
 “uitspraak in zaak nr. SGR 19/3721 (8 april 2020)” op rechtspraak.nl


dopingtest

dopingtests (plural)
dopingtesten (plural)

controle op het verboden gebruik van prestatieverhogende middelen

Taplin ontweek in april vorig jaar in Grenada een dopingtest nadat hij een wedstrijd op de 400 meter had gewonnen. Daarop werd de 28-jarige Grenadiaan door de Caribische dopingautoriteit geschorst.

Weblink bron “Sporttribunaal handhaaft schorsing atleet Taplin: geen Spelen” (19-05-2020), NOS

De 24-jarige Amerikaan lag vorig jaar op weg naar de WK in Doha al onder vuur omdat hij binnen een jaar driemaal afwezig was voor een dopingtest.

Weblink bron “Wereldkampioen sprint Coleman geschorst voor missen dopingtest” (17-06-2020), NOS


desinfectiemiddel

samenstelling van desinfectie zn en middel zn

"Ik beheer een keet en dat was de afgelopen tijd geen feest. We zijn al vanaf februari dicht, omdat we niet genoeg ruimte en ventilatie hebben om mensen te ontvangen. Dit weekend organiseerden we wel eindelijk weer een feestje, maar dat was bij een vriend in een grote schuur. We hebben statafels neergezet en desinfectiemiddel."

Weblink bron
Melvin Captein en Carmen Dorlo
 “Waarom jongeren zich wel (of niet) aan de coronamaatregelen houden” (29 AUGUSTUS 2020), NOS


griepverschijnsel

samenstelling van griep zn en verschijnsel zn

griepverschijnselen (plural)
griepverschijnsels (plural)

klachten die grieppatiënten kunnen hebben

De bijwerkingen zijn normaal een dik boekwerk. Maar ik heb bijna geen bijwerkingen gehad. Een keer raakte ik in shock, omdat het medicijn in een half uur werd toegediend. En ik had wat griepverschijnselen."

Weblink bron
Danny van Zeggelaar
 “Twee keer opgegeven en toch nog in leven dankzij immuuntherapie” (01-10-2018), NOS

"Omdat er de afgelopen weken een Paasdag tussen zat en de huisartsen dicht waren, meldden mensen met griepverschijnselen zich bij de huisartsenpost. En die cijfers nemen wij niet mee in deze griepmeting."

Weblink bron “Hardnekkige griepgolf duurt nu al achttien weken” (17-04-2018), NOS


gezondheidsrecht

samenstelling van gezondheid zn en recht zn met het invoegsel -s-

health law

alle juridische wetgeving rond gezondheid en gezondheidszorg

Het plan is dat er een nieuwe 'informatiemakelaar' komt die het uitwisselen van zorgdata - zorgdiagnoses, maar ook declaraties - efficiënter moet maken. Volgens de NZa is de privacy daarbij niet in het geding, maar hoogleraar gezondheidsrecht Jos Dute zegt in de Volkskrant dat het kan betekenen dat organisaties toegang krijgen tot informatie die niet voor hen is bedoeld.

Weblink bron
Joost Schellevis
 “Privacywaakhond houdt zorgautoriteit 'nauwlettend' in de gaten” (1-05-2016), NOS

Moeten deze kinderen koste wat het kost in leven worden gehouden? Wanneer mogen artsen stoppen met behandelen? Te gast is hoogleraar gezondheidsrecht Johan Legemaate, over de mogelijkheden die artsen wel en niet hebben in dit soort situaties.

Weblink bron “'Wanneer mag mijn kind sterven?'” (12-06-2016), NOS


gezondheidscheck

samenstelling van gezondheid zn en check zn met het invoegsel -s-

test betreffende het wel of niet ziek zijn van een persoon

"Wij houden ons in de kerk aan de coronaregels van het RIVM. We hebben een groot gebouw, goede ventilatie, mensen komen met een gezondheidscheck binnen en ontsmetten de handen bij binnenkomst", zegt hij tegen Omroep Gelderland.

Weblink bron “Reformatorische kerken laten ruim 200 gelovigen binnen” (ZO 18 OKTOBER 2020), NOS

Toch is er een belangrijke uitzondering: bij een kerkelijk huwelijk geldt geen maximum. Dat heeft met de grondrechtelijke vrijheden van godsdienst en van vereniging te maken. Wel moet er voldoende afstand worden gehouden, moet iedereen een vaste zitplaats hebben en moeten gasten zich laten registreren en een gezondheidscheck ondergaan.

Weblink bron “Trouwen in de kerk mag met meer dan dertig gasten, feesten maar met vier” (DI 29 SEPTEMBER 2020), NOS


epotest

meting waarbij men controleert of iemand wel of geen epo heeft gebruikt

Armstrong had negen jaar geleden vlak voor het begin van de Ronde van Zwitserland van de Italiaanse sportarts Ferrari te horen hebben gekregen dat er een epotest was ontwikkeld en hij beter kon stoppen met dat prestatiebevorderend middel.

Weblink bron “Floyd Landis bekent dopinggebruik” (20-05-2010), NOS

Gebruik methodes om het resultaat van een epotest te beïnvloeden. Bijvoorbeeld: spuit epo rechtstreeks in de ader in plaats van onderhuids. Of: combineer epogebruik met hoogtestages of zuurstofkamers om de testresultaten te beïnvloeden.

Weblink bron “Acht trucs waardoor Armstrong nooit betrapt werd” (12-10-2012), Tubantia


sneltest

een test die heel snel een uitslag geeft

De veiligheidsregio's IJssellanden, Twente en Zuid-Limburg en West-Brabant krijgen L-teststraten. Waar precies, moet nog worden bepaald. In de provincies Friesland, Drenthe en Zeeland wordt gekeken hoe sneltesten kunnen worden aangeboden op bestaande locaties.

Weblink bron “Meer locaties van nieuwe (X)L-teststraten bekend” (VR 6 NOVEMBER 2020), NOS

De oplossing voor de werkdruk zit volgens de LHV in sneltesten. Volgens Dagblad van het Noorden wordt er bij enkele huisartsen in Drenthe al gewerkt met sneltesten nadat daar meerdere besmettingen werden geconstateerd bij praktijkpersoneel.

Weblink bron “60 procent huisartsenpraktijken kampt met personeelsuitval” (WO 21 OKTOBER 2020), NOS


vaccinatieplicht

samenstelling van vaccinatie zn en plicht zn

wettelijke verplichting zich te laten vaccineren

"Vaccinatieplicht is een ingrijpend middel, het is een te snelle, te grote stap. Ik zou eerst minder ingrijpende maatregelen te nemen, zoals Dijkhoff zelf ook voorstelt in zijn column.

Weblink bron “Vaccinatieplicht, kan dat wel? 'Nee, maar voer de druk op ouders op'” (23-08-2018), NOS

Recent laaide een discussie in Nederland op over een vaccinatieplicht. Die discussie spitst zich toe op inenting tegen mazelen.

Weblink bron “Dit jaar 30 bofbesmettingen; meer dan de afgelopen vijf jaar” (17-04-2019), NOS


arteriitis

afgeleid van arterie met het achtervoegsel -itis


cervicitis

afgeleid van cervix (baarmoederhals) met het achtervoegsel -itis


cowperitis

afgeleid van William Cowper (1666-1709) met het achtervoegsel -itis


coxitis

afgeleid van het Latijnse coxa (heup) met het achtervoegsel -itis


cristallitis

afgeleid van het Latijnse crystallum met het achtervoegsel -itis


descemetitis

afgeleid met het achtervoegsel -itis van het "membraan van Descemet", de familienaam van de 18e-eeuwse Franse arts J. Descemet , naar wie deze laag van het hoornvlies is genoemd

oogaandoening waarbij een bepaalde laag van het hoornvlies ontstoken is

Bij enting in het corpus vitreum verwekt zij een intra-oculaire follikelvorming en bij verdere passages door de voorkamer een descemetitis.

Giessen, Hendr. Jan van der
 “Bijdrage tot de kennis van ophthalmia militaris of trachoom”, proefschrift (1939), L.E. Bosch en Zn., Utrecht, p. 67


difteritis

afgeleid van difterie met het achtervoegsel -itis


encephalitis

met het voorvoegsel encefalo- en met het achtervoegsel -itis


dwangverpleging

samenstelling van dwang zn en verpleging zn

verplichte verpleging van een psychiatrisch patiënt, ook als deze patiënt weigert behandeld te worden

De rechtbank heeft een 57-jarige man uit Haarlem veroordeeld tot tbs met dwangverpleging voor de fatale mishandeling van een 83-jarige Amsterdammer.

Weblink bron “Haarlemmer krijgt tbs met dwangverpleging voor doodslaan bejaarde” (DI 1 SEPTEMBER 2020), NOS

De rechter heeft een 50-jarige man uit Almere veroordeeld tot acht jaar cel en tbs met dwangverpleging voor het doodsteken van een 29-jarige man. Dat gebeurde vorig jaar juni in de Warmoesstraat in het centrum van Amsterdam.

Weblink bron “Acht jaar cel en tbs voor doodsteken man in Amsterdam” (DI 22 SEPTEMBER 2020), NOS


fasciitis

afgeleid van fascie met het achtervoegsel -itis


fibrositis

afgeleid van fibros met het achtervoegsel -itis


dopingzaak

geval van (vermeend) gebruik van verboden stimulerende middelen in de sport

Zo kijkt shorttrackster Yara van Kerkhof terug op haar bewogen sportjaar. Ze won olympisch zilver en brons, maar kwam ook in het nieuws vanwege een dopingzaak.

Weblink bron “De sport op Oudjaarsdag bij de NOS” (31-12-2018), NOS

Vlak voor de start van de Tour de France maakte de wielerunie UCI bekend dat de dopingzaak tegen Froome was gesloten.

Weblink bron “Laatste jaar voor Team Sky in wielerpeloton” (12-12-2018), NOS


dopingautoriteit

samenstelling van doping zn en autoriteit zn

officiële instelling die zich bezighoudt met met de bestrijding van en de controle op het gebruik van verboden prestatieverhogende middelen in de sport

Een groep van zestien nationale dopingagentschappen, waaronder de Nederlandse dopingautoriteit, wil dat Rusland direct weer geschorst wordt voor het niet op tijd aanleveren van dopinggegevens. Op 31 december verliep de deadline.

Weblink bron “Dopingagentschappen willen dat Rusland direct weer wordt geschorst” (02-01-2019), NOS

Herman Ram, directeur van de Nederlandse Dopingautoriteit, kan na een korte speurtocht in zijn archief geen dopingzaken in de petanquesport vinden.

Weblink bron “Dopingbeschuldigingen in petanque: 'Na wc-bezoek gooiden ze niets fout'” (10-01-2019), NOS


spierblessure

samenstelling van spier zn en blessure zn

spierblessuren (plural)
spierblessures (plural)

beschadiging van een spier door overmatig gebruik

De aanvaller kreeg in de eerste week van de voorbereiding op het nieuwe seizoen te maken met een spierblessure. Ook Myron Boadu en Ron Vlaar raakten geblesseerd.

Weblink bron “AZ wacht met smart op de UEFA, maar maandag wordt er al geloot” (DO 6 AUGUSTUS 2020), NOS

Real Madrid kan de rest van de competitie in Spanje waarschijnlijk niet meer beschikken over Marcelo. De 32-jarige Braziliaan heeft een spierblessure in een bovenbeen.

Weblink bron “Real Madrid zonder verdediger Marcelo verder in titelstrijd” (VR 10 JULI 2020), NOS


testuitslag

samenstelling van testen ww en uitslag zn

De thuis- en verpleegzorg vreest voor een gebrek aan personeel, zegt bestuurder Inge Borghuis van Amstelring. Borghuis is bang dat medewerkers thuis komen te zitten omdat ze ziek zijn of wachten op de testuitslag. "We wachten met smart op sneltesten, dat zou heel veel kunnen schelen."

Weblink bron “Verpleeg- en ouderenzorg: 'We zitten weer niet op de eerste rij'” (23 SEPTEMBER 2020), NOS

Er blijven zorgen over het lerarentekort, door de gevolgen van het coronavirus in het klaslokaal. Leraren moeten soms dagen wachten op een testuitslag, waardoor vervangers moeten worden gezocht of klassen naar huis gestuurd.

Weblink bron “Lerarentekort in Amsterdam neemt af, minder noodmaatregelen nodig” (4 SEPTEMBER 2020), NOS


hidradenitis

afgeleid van hidraden met het achtervoegsel -itis


coronasuperverspreider

Samenstelling van corona en superverspreider

iemand die door diens handelen een coronavirus breed in de samenleving weet te verspreiden en waardoor vele mensen ziek worden

Het zijn vooral de coronasuperverspreiders die veel andere mensen ziek weten te maken.


coronazorg

het geheel aan medische voorzieningen dat ingezet wordt voor de behandeling van mensen die ziek geworden zijn van het coronavirus

Door de vele patiënten raakte de coronazorg overbelast.


coronavrij

coronavrijer (uninflected comparative)
coronavrijst (uninflected superlative)
coronavrije (inflected positive)
coronavrijere (inflected comparative)
coronavrijste (inflected superlative)
coronavrijs (partitive positive)
coronavrijers (partitive comparative)

het niet besmet zijn met het coronavirus

De man bleek na de coronatest coronavrij te zijn.

geen besmettingen met het coronavirus hebben

Na alle strikte maatregelen werden er geen nieuwe coronagevallen ontdekt en verklaarde Nieuw-Zeeland zich coronavrij.

het niet hebben over het coronavirus en de gevolgen ervan

Gisteravond was er voor het eerst sinds tijden weer een coronavrije talkshow op televisie.