hongeroedeem

samenstelling van honger zn en oedeem zn

hunger oedema

een aandoening bij kinderen die wordt veroorzaakt door een langdurig eiwittekort door slechte of eenzijdige voeding

In de hospitalen ging men zozeer een gewisse dood tegemoet, dat de soldaten die aan koorts en hongeroedeem leden ten gevolge van het slechte voedsel liever dienst bleven doen en zich met moeite staande hielden op hun post dan naar het hospitaal te gaan.

Hoe kwetsbaar blijkt uit het album van Botjes. "Als je gaat bladeren is één van de eerste foto's een kind met hongeroedeem, hele dunne armpjes en een heel dikke buik. Heel bevreemdend. Je kent dat beeld uit Afrika, maar dit kind is blank. Dat brengt de Hongerwinter heel dichtbij."

Weblink bron
Lambert Teuwissen
 “De Hongerwinter overleefd dankzij Groninger Babyhuis” (22-04-2010), NOS


huisdokter

primary care practitioner

een gespecialiseerde arts die perifeer – buiten de (academische) ziekenhuizen – werkt, maar niet in een ziekenhuis

Aangezien ze hun huisdokter niet vertrouwden en ze in afwachting waren van de arts die uit de stad gehaald werd, probeerden ze deze dagen nu eens het ene, dan weer het andere medicijn uit.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1

"Donald Trump wordt de meest gezonde president ooit, als hij verkozen wordt", aldus de huisdokter van Donald Trump. Hij zegt dat in een brief die Trump online heeft gezet. In die brief staat dat de bloeddruk van de republikein 'verbazingwekkend goed' is, hij nooit een operatie heeft ondergaan en 'nog nooit alcohol of tabak heeft gebruikt.'

Weblink bron “Twitteraars proosten massaal op 'alcoholvrije' Trump” (15-12-2015), NOS


koortsaanval

samenstelling van koorts zn en aanval zn

koortsaanvallen (plural)
koortsaanvalletje (diminutive singular)
koortsaanvalletjes (diminutive plural)

Pierre merkte dat hij bleek zag, en dat zijn onderkaak trilde en schokte als bij een koortsaanval.

Paus Franciscus herstelt volgens het Vaticaan goed van een darmoperatie. Hij had gisteravond verhoging, maar dat bleek vanmorgen weer in orde te zijn. Ook zijn er geen complicaties gevonden die de koortsaanval kunnen verklaren.

Weblink bron “Paus maakt het goed na operatie, ondanks verhoging” (08-07-2021), NOS


krankzinnigengesticht

samenstelling van krankzinnige zn en gesticht zn met het invoegsel -n-

lunatic asylum

plaats waar psychiatrische patiënten verpleegd en gehuisvest werden

Uwe genade, de directeur van het krankzinnigengesticht is hier, wat wilt u dat hij doet? Wat ik wil? Laat ze allemaal weggaan, dat is alles.

In Paramaribo is een bronzen kop onthuld van de Surinaamse vakbondsman Louis Doedel. Doedel leidde in de jaren 30 van de vorige eeuw demonstraties van arbeiders en bezocht op een dag onverwacht de Nederlandse Gouverneur Kielstra. Die liet Doedel vervolgens voor 28 dagen ter observatie opsluiten in een krankzinnigengesticht. Hij zou nooit meer vrij komen en stierf 43 jaar later, op 20 januari 1980.

Weblink bron
Harmen Boerboom
 “Eerherstel vakbondsman Suriname” (11-01-2013), NOS


kruidenvrouw

samenstelling van kruid zn en vrouw zn met het invoegsel -en-

kruidenvrouwen (plural)
kruidenvrouwtje (diminutive singular)
kruidenvrouwtjes (diminutive plural)

vrouw die mensen geneest door het voorschrijven van kruiden

Als hij veertigduizend man heeft is het veel, antwoordde Weirother met de glimlach van een dokter die van een kruidenvrouwtje raad krijgt over een behandelwijze.

Kruiden zijn hot. Vooral als ze zelfgeplukt zijn. En, nog mooier, als ze niet zijn geplukt in het aangeharkte kruidentuintje, maar in het wild. Punt is alleen, welke kruiden zijn geschikt en waarvoor? Dat valt allemaal te leren tijdens de speciale Kruidenwandelreis door de Zoutvallei, een natuurreservaat in Transsylvanië, Roemenië. Een berggids en een kruidenvrouw begeleiden de groep van maximaal zestien personen.

Weblink bron “9 x kleine reisorganisaties op de Vakantiebeurs” (12-01-2017), Tubantia


hondsberoerd

samenstelling van honds bw en beroerd bn

hondsberoerde (inflected positive)
hondsberoerds (partitive positive)

zich heel erg vervelend voelen; zich heel erg ziek voelend

Camila: Ik voelde me hondsberoerd zonder hem.

Taylor Jenkins Reid
 “Daisy Jones & the Six” (2019), Ambo Anthos, ISBN 9789026349249

De eerste dagen omschrijft Nico Wilbers als een hel. „De eerste dagen was ik alleen maar hondsberoerd en had meer dan 40 graden koorts. Ik lag alleen maar naar adem te happen, 24 uur per dag. Ik had teveel virus in de longen. Op een bepaald moment zag ik het donker in, dacht ik dat ik dood zou gaan.”

Weblink bron
Alphons Weierink
 “Ootmarsumse coronapatiënt Nico Wilbers (62) is genezen: ‘Puur geluk dat ik nog leef’” (23-03-2020), Tubantia


behandeltafel

samenstelling van behandelen ww en tafel zn

bank waarop een patient ligt als hij of zij door een arts behandeld wordt

Ik had haar niet gevraagd om erbij te zijn en ik had het ook eigenlijk niet verwacht, maar ze liep gewoon met me mee , ze week niet van mijn zijde. Ik weet nog dat ik dacht: goh, blijkbaar blijft ze erbij. Ik ging op de behandeltafel liggen. De dokter legde uit wat er ging gebeuren.

Jan Karbaat, de vruchtbaarheidsarts die tientallen kinderen met zijn eigen sperma verwekte, wordt door meerdere vrouwen beschuldigd van misbruik. Karbaat, die in 2017 overleed, misbruikte en intimideerde hen op de behandeltafel, vertellen ze in de documentaireserie Het zaad van Karbaat.

Weblink bron “Spermadokter Karbaat ook beschuldigd van misbruik” (27-02-2021), NOS


propulsie

[1] van middeleeuws Latijn propulsio zn "vooruitdrijving"

verstoring van het vermogen om een ingezette voorwaartse beweging weer af te remmen, zoals bij de ziekte van Parkinson

Vanaf 1870 was de symptomatologie van de ziekte van Parkinson vrij algemeen bekend: iedereen onderschreef dat het hier ging om een langzaam progressieve ziekte met als belangrijkste symptomen tremor, rigiditeit, maskergelaat en propulsie.

Weblink bron
J.M. Keppel Hesselink
 De ziekte van Parkinson; neuropathologie en pathogenese in botsing in de periode 1817-1953 (30 mei 1988) in: Ned Tijdschr Geneeskd., jrg. 132 nr. 52 (29 december 1988), Stichting NTvG, Amsteram, p. 2367-71


anaplastologie

van Engels anaplastology, gevormd uit Oudgrieks ἀνα (ana) "terug, opnieuw" en πλαστός bn (plastós) "kunstmatig" met het achtervoegsel -λογία (-logía) "studie, wetenschap" als benaming voor het vakgebied rond 1980 bedacht door de 20e-eeuwse Amerikaanse arts W.G. Spohn

specialisme dat zich bezighoudt met protheses

Anaplastologie is het vakgebied dat zich bezighoudt met het maken van epithesen. Een epithese is een prothese die zacht weefsel vervangt.

Maarten de Jong e.a.
 Kunst verankerd in het gelaat (10 oktober 2011) in: Ned Tijdschr Geneeskd., jrg. 155 A3967 (2011)


fantosmie

van Engels phantosmia, gevormd als kofferwoord uit Oudgrieks φάντασμα (fántasma) "geestverschijning" en ὀσμή (osmè) "geur"

aandoening waardoor je een geur ruikt terwijl die er niet is

En ja, er blijken volksstammen te zijn die na corona rook ruiken waar geen rook is. Fantosmie heet het: geuren ruiken die er niet zijn.

Aaf Brandt Corstius
 “Sinds ik corona heb gehad, ruik ik overal rook” (14 maart 2021) op volkskrant.nl


parosmie

παρά (pará) "tegen, in strijd met" en ὀσμή (osmè) "geur"

aandoening waardoor de geurzin is verstoord

Bij de hyposmie ruikt de patiënt minder goed, bij de anosmie in het geheel niet. Bij de parosmie ruikt men de reukstoffen anders dan gewoonlijk.

Gans, A.
 “Leerboek der neurologie” (1934), Stenfert Kroese, Leiden/Amsterdam, p. 178


onderhoudsmiddel

samenstelling van onderhoud zn en middel zn met het invoegsel -s-

stof die verslaafden regelmatig kunnen innemen om ontwenningsverschijnselen en de behoefte aan een roesmiddel te onderdrukken

Methadon wordt algemeen gezien als het beste onderhoudsmiddel voor mensen die niet buiten opiaten kunnen.

Weblink bron
Wim Köhler
 “Drugs tegen drugs; Over basis van verslaving is nog weinig bekend” (4 oktober 1997) op nrc.nl


verbandmiddel

samenstelling van verband zn en middel zn

textiel dat men gebruikt om wonden te verzorgen en te bedekken

pluksel - linnen of katoen, tot draden uitgehaald, werd gebruikt als verbandmiddel.

Heb ik alles? Verbandmiddelen, schoonmaakmiddelen, eten en drinken dat niet meer op een aardewerken bord en in een beker klaarstaat, maar dat is overgeheveld naar wegwerpplastic? Heb ik de post? En staan de thermometer en de bloeddrukmeter wel klaar op de kamer?

Weblink bron “Van top tot teen in plastic” (12/08/2011), HP de Tijd


galkoorts

koortsende ziekte waarschijnlijk malaria

Na zijn bevrijding uit de gevangenschap kwam hij aan in Orjol en op de derde dag na zijn aankomst werd hij, terwijl hij zich voorbereidde op zijn vertrek naar Kiev, ziek en zijn ziekbed in Orjol duurde drie maanden: naar de artsen zeiden leed hij aan galkoorts.

Men schreeuwt zomtijts veel over de ongezondheid in de verzengde luchtstreeken, dog gedurende twee a drie jaren is het op veel plaatsen in Neederlandt eer slimmer als beter geweest, en zijn er ontallijke menschen ten grave gedaalt aan galkoortsen, roodeloop, etc.

Weblink bron “Dokkumer roddelt in gekaapte brieven” (12 oktober 2012), Reformatorisch Dagblad


ambulanceverpleegkundige

samenstelling van ambulance zn en verpleegkundige zn

iemand die voor een patiënt zorgt tijdens het ziekenvervoer

Ík opende mijn mond om te antwoorden, toen de buitendeur opensloeg en twee ambulanceverpleegkundigen naar binnen liepen, direct door de trap af, naar Jocelyn.

Mariska Overman
 “Noorderlicht” (2021), de Crime Compagnie, ISBN 9789461094766

In de serie 'In de frontlinie' publiceren we dagelijks de ervaringen van zorgmedewerkers die we de komende tijd volgen. De tekst komt tot stand na een interview met een NOS-redacteur. Vandaag ambulanceverpleegkundige Hanna Bonnes.

Weblink bron “'Spoed is spoed: denk niet ze zijn vast te druk'” (28-03-2020), NOS


groepstherapeut

samenstelling van groep zn en therapeut zn met het invoegsel -s-

groepstherapeuten (plural)
groepstherapeutje (diminutive singular)
groepstherapeutjes (diminutive plural)

iemand die patiënten behandelt in groepsverband

Ik bleef omdat de groepstherapeut op mijn tweede dag zei dat ik het beeld dat mijn dochter zich voor me schaamde uit mijn hoofd moest zien te krijgen.

De rasechte Amsterdammer baalt er overduidelijk van; hij praat schor en de tranen staan hem in de ogen. De groepstherapeut probeert hem op te beuren. “Dit is een waarschuwing, jongen. Je was een beetje ingeslapen, maar het is en blijft een verslaving. Je hebt een chronische ziekte. Je kunt het onder controle houden, maar het zal nooit helemaal verdwijnen.”

Weblink bron “‘Help, ik ben verslaafd’” (15/07/2010), HP de Tijd


scrofuleus

Maar het lelijke, ziekelijk en scrofuleus uitziende meisje, dat op haar moeder leek, begon bij het zien van die vreemde man te schreeuwen en probeerde weg te lopen.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1


verbandplaats

samenstelling van verband zn en plaats zn

plaats waar gewonden de eerste hulp ontvangen

Kapitein Toesjin gaf zijn compagnie de nodige orders en zond een van de soldaten erop uit om een verbandplaats of een dokter voor de cadet te zoeken en ging bij het vuur zitten dat door de soldaten op de straat was aangelegd.


cheyne-stokesademhaling

eponiem samenstellende samenstelling van Cheyne en "J. Cheyne ", Stokes en "W. Stokes " en ademhaling zn , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D en met kleine letters volgens spellingregel 16.D

periodiek toe- en afnemen van de ademhaling, afgewisseld door ademstilstand (apneu)

De Graeff: “Dit resulteert in een cheyne-stokesademhaling: onregelmatig ademen met soms heel lange adempauzes.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Marijke van Oosten
 “Sterfscenario’s: wat kan ik de patiënt vertellen?” (27 mei 2019) op oncologie.nu


parkinson

eponiem dat verwijst naar de 18e-eeuwse Britse arts J. Parkinson die het ziektebeeld in 1817 voor het eerst beschreef, geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.D

ziekte die het centrale zenuwstelsel steeds verder aantast

Zij wijzen erop dat chemicaliën in plastic kunnen leiden tot kanker, hartfalen, alzheimer, dementie, parkinson, artritis, onvruchtbaarheid en zelfs ongeboren baby’s in de baarmoeder kunnen beschadigen.

Weblink bron
Maria Westerbos
 “We eten, drinken en ademen plastic” (22 juni 2018) op nrc.nl


genezingsproces

samenstelling van genezing zn en proces zn met het invoegsel -s-

de gang van zaken die leidt tot het herstel van een ziekte

De foto zal een enorme symbolische waarde krijgen, de foto zal hét bewijs worden dat de oorlog definitief voorbij is en het genezingsproces kan beginnen.

Johan Harstad (vert. Edith Koenders en Paula Stevens)
 “Max, Mischa & het Tet-offensief” (2017), Podium , ISBN 9789057598500

Hoe lang duurt het genezingsproces?: Dat is afhankelijk van de ernst van de klachten. Heb je milde klachten, dan genees je binnen een paar dagen. Mensen die in het ziekenhuis zijn opgenomen, hebben meer tijd nodig, soms weken.

Weblink bron “Wat zijn de kansen op genezing?” (29-02-2020), NOS


gezondheidscentrum

samenstelling van gezondheid zn en centrum zn met het invoegsel -s-

gezondheidscentra (plural)
gezondheidscentrums (plural)

gebouw waarin verschillende medische voorzieningen gehuisvest zijn

... ik meende dat ik een boomtop blauw zag branden, vonken die zich vermengden met de plensregen, maar misschien verbeeldde ik me dat maar, want ik had moeite Mordecai bij te houden die het laatste stukje naar de haven een sprintje trok om snel beschutting te zoeken onder het afdak van het gezondheidscentrum waar we ten slotte op een bankje neerploften en uithijgden.

organisatie die op een centraal niveau de volksgezondheid monitort

Op de nieuwste coronakaart van het Europees gezondheidscentrum ECDC, die de afgelopen dag werd vernieuwd, kleuren de volgende landen dieprood: Estland, Letland, Litouwen, Roemenië en grote delen van Slowakije en Bulgarije. Ook in bijvoorbeeld Nederland, Duitsland, Tsjechië, Ierland, België en Finland is het aantal besmettingen volgens het ECDC zorgwekkend.

Weblink bron “Corona slaat vooral toe in Oost-Europa, eerste lockdowns een feit” (VR 22 OKTOBER 2021), NOS


hoestaanval

fit of coughing

het plotseling, luid en veelvuldig moeten hoesten

hoestaanvallen (plural)
hoestaanvalletje (diminutive singular)
hoestaanvalletjes (diminutive plural)

We keken tv, we keken naar films en als hij zich weer eens door de zoveelste hoestaanval heen worstelde en de snotterfase die daarna kwam waarbij hij allemaal aaah’s en oooh’s uitstootte, zette ik ongemerkt het geluid wat harder zodat we ondanks alle herrie toch konden horen wat er werd gezegd.

"Is dat je nichtje of een buurmeisje?", vroeg Lars kreunend, een nieuwe hoestaanval onderdrukkend. "Floortje is ons halfzusje." Achter Sanne zag Lars nu de jongen met wie hij haar al zo vaak in de zwarte Volvo had gezien. "Ons", dacht Lars. Dat vermeende vriendje was dus haar broer! Hij was jaloers geweest op een jongen die haar broer was.

Weblink bron
Coen Simon
 “De mythe van Pulgrum (9)” (23 april 2011), Het Parool


operatiezaal

samenstelling van operatie zn en zaal zn

operating theatre

zeer schone, steriele ruimte in een ziekenhuis waar men chirurgische ingrepen kan verrichten

operatiezalen (plural)
operatiezaaltje (diminutive singular)
operatiezaaltjes (diminutive plural)

Zijn atelier lag om de hoek bij Mischa, maar vergeleken met haar redelijk gezellige ruimte, leek Gabes studio wel een operatiezaal.

Het Amphia Ziekenhuis heeft door de nood-IC het aantal IC-bedden opgeschaald van 24 naar 39. De uitslaapkamer van de operatiezaal is daarvoor volgestouwd met bedden en apparaten. Die uitbreiding is alleen mogelijk omdat het personeel van de operatiekamers het IC-personeel ondersteunt. Eén IC-verpleegkundige zorgt niet voor één bed, zoals gebruikelijk is, maar voor twee of drie bedden.

Weblink bron
Dieuwke van Ooij
 “Amphia Ziekenhuis in Breda bereidt zich voor op 'code zwart'” (24-04-2021), NOS


parodontitis

periodontitis

een ontsteking van het tandvlees; ontsteking van de weefsels rondom de tand

mensen met zoveel zelfinzicht om te weten dat ze absoluut niet aantrekkelijk gevonden worden, door niemand, op geen enkele schaal, eerder lelijk, mensen die aan uiterlijke parodontitis lijden, behept zijn met rachitishoofden, mensen bij wie niet alleen de darmen in de knoop zitten, maar hun hele lichaam

Een tandvleesontsteking, parodontitis genaamd, kan grote invloed hebben. ,,Als het te ver doorgaat, kan het zelfs het bot aantasten.’’ Daarnaast wordt parodontitis in verband gebracht met vroeggeboorte van de baby en een laag geboortegewicht. ,,De immuunrespons en ontsteking hebben invloed op de placenta’’, weet Sastroredjo. ,,Tijdens de zwangerschap is het belangrijk om ontstekingen in je lijf te voorkomen, ook die van je tandvlees.’’

Weblink bron
Marjolein Kooyman
 “Ieder kind kost een tand? ‘Er is een relatie tussen aantal kinderen en aantal verloren tanden’” (12-04-2021), Tubantia


plattelandsdokter

samenstelling van platteland zn en dokter zn met het invoegsel -s-

iemand die zonder universitaire opleiding de geneeskunde beoefent op het platteland

De uitverkorenen waren: een schrijver uit Nigeria, een stadsboer (en voormalig basketballer), een plattelandsdokter, een evolutionaire plantengeneticus, een installatiekunstenaar, een astrofysicus uit Chicago die onderzoek deed naar kinematica en adaptieve optiek en die er als kind van droomde om de eerste vrouwelijke astronaut te worden ....

De Chinese man, Qiu Riren, kreeg 3 jaar en 6 maanden cel. In 1967 was hij als lid van een volksgericht betrokken bij de dood van een plattelandsdokter die werd verdacht van spionage. Het volksgericht verklaarde de dokter schuldig, waarna hij werd gewurgd. Vervolgens hakte Qiu het lichaam in stukken om het makkelijker te kunnen begraven.

Weblink bron “Celstraf voor maoïstische moord” (03-04-2013), NOS


psycho

psycho's (plural)
psychootje (diminutive singular)
psychootjes (diminutive plural)

iemand die lijdt aan een persoonlijkheidsstoornis die antisociaal gedrag veroorzaakt


GGD-teststraat

Samenstelling van GGD (afkorting van Gemeentelijke gezondheidsdienst) en teststraat

een locatie ergens in Nederland van de GGD waar achtereenvolgens mensen getest worden op het hebben van een besmettelijke ziekte

De GGD-teststraat lag centraal gelegen aan het plein.


tracheotomie

Luftröhrenschnitt

(medisch) het opensnijden van de luchtpijp

het opensnijden van de luchtpijp als normaal ademen niet lukt

De nieuwere littekens komen volgens de lijkschouwers overeen met de sporen van medisch ingrijpen, zoals het aanleggen van een infuus en het uitvoeren van een tracheotomie. Over toegetakelde tanden wordt met geen woord gesproken.

Weblink bron
Samuel Bom
 “Ouders ontvoerde Otto: Gruwelijk gemarteld door Noord-Korea” (27-09-2017), Tubantia

Glass twijfelde geen moment en vroeg of de vrienden een scherp mes konden vinden. Ze had ooit gelezen over een zogenoemde tracheotomie, waarbij de luchtpijp van buitenaf wordt opengesneden als normaal ademen niet lukt.

Weblink bron
Leon van Wijk
 “Vrouw redt leven van stikkende vriend door stanleymes in zijn keel te zetten” (10-03-2018), Tubantia


voetschimmel

samenstelling van voet zn en schimmel zn

schimmelinfectie van de huid tussen de tenen

een halve apotheek uitgestald op de bevuilde wastafel, om bij voetschimmel en anale jeuk, haaruitval, emfyseem en bronchitis meteen het juiste middel te kunnen grijpen

Volgens het CVZ moeten ouderen zelf betalen voor de behandeling van kwalen die een logisch gevolg van veroudering zijn. In het regeerakkoord staat dat veel voorkomende zaken als voetschimmel en een blaasontsteking niet meer in het basispakket worden vergoed.

Weblink bron “CVZ: maak zorg voor ouderen duurder” (06-01-2012), NOS


rinoplastiek

gevormd met Oudgrieks ῥινός (rhinos) "van de neus" en plastiek

esthetische chirurgie toegepast op de neus

Ik hoopte dat ze zou vallen en zich zou verwonden, ik bad om uitgebreide reconstructieve chirurgie en noodzakelijke rinoplastiek om haar te kunnen laten ademen en haar weer een soort gezicht terug te kunnen geven na een vreselijk auto-ongeluk met gruwelijke brandwonden.


borstverkleining

Brustverkleinerung

ingreep waarbij de vrouwenborst operatief wordt verkleind


alcoholverslaafd

samenstelling van alcohol zn en verslaafd bn

alcoholverslaafder (uninflected comparative)
alcoholverslaafdst (uninflected superlative)
alcoholverslaafde (inflected positive)
alcoholverslaafdere (inflected comparative)
alcoholverslaafdste (inflected superlative)
alcoholverslaafds (partitive positive)
alcoholverslaafders (partitive comparative)

van iemand dat hij of zij een ziekelijke en onbedwingbare drang heeft tot het nuttigen van schadelijke hoeveelheden alcohol

Vandaag betoogde Galliano's advocaat dat de ontwerper niet ontslagen had mogen worden, omdat Galliano drugs- en alcoholverslaafd was. Omdat dat in Frankrijk als een ziekte wordt gezien, zou een bedrijf werknemers er niet om mogen ontslaan.

Weblink bron “Ontwerper Galliano klaagt Dior aan” (04-02-2013), NOS

Ernst is alcoholverslaafd en heeft dagelijks bier nodig, zo meldt de politie vanavond in Opsporing Verzocht.

Weblink bron
Sebastiaan Quekel
 “Ontsnapte tbs'er Henk Ernst bij Belgische grens gezien na overval op Aldi: ‘Hij heeft altijd bier nodig’” (25-08-2020), Tubantia


alcoholverslaafde

samenstelling van alcohol zn en verslaafde zn

drunkard

iemand die schadelijke hoeveelheden alcohol gebruikt

Jonge alcoholverslaafden in tijdloze lompen.

A.F.Th. van der Heijden
 “Advocaat van de Hanen” (1990), De Bezige Bij , ISBN 9789023479925

De verslavingszorg experimenteert met een nieuw wapen tegen overlast door alcoholverslaafden. Sinds vorige week lopen twaalf mensen rond met een enkelband die hun alcoholgebruik registreert.

Weblink bron “Enkelband voor alcoholverslaafde” (31-01-2014), NOS


alcoholvergiftiging

samenstelling van alcohol zn en vergiftiging zn

alcohol poisoning

het optreden van vergiftigingsverschijnselen door consumptie van alcoholhoudende dranken

Geholpen had het voor geen pest, want rond sluitingstijd waren de borrels alsnog in hun kelen verdwenen, en het scheelde niet veel of de twee hadden een alcoholvergiftiging opgelopen.

De lockdowns in de coronacrisis hebben ertoe geleid dat er fors minder kinderen in het ziekenhuis werden opgenomen met een alcoholvergiftiging. Tijdens de eerste lockdown, van 16 maart tot 31 mei 2020, was de daling 70 procent.

Weblink bron “Tijdens lockdowns veel minder kinderen met alcoholvergiftiging” (07-09-2021), NOS


braakneiging

samenstelling van braken ww en neiging zn

braakneigingen (plural)
braakneiginkje (diminutive singular)
braakneiginkjes (diminutive plural)

Ernst probeerde het met zijn nagels van tong en gehemelte te krabben, maar zogauw ook maar een vingertop voorbij zijn lippen kwam, kreeg hij al braakneigingen, en dat mocht niet.

Het meisje zat op de bank in haar huis in Aldershot toen moeder Laura Arber nog net op tijd haar vinger in de mond van haar dochter kon steken. Dat veroorzaakte een braakneiging waardoor de kipnugget loskwam. ,,Er zat een mondmasker in’’, zegt moeder Laura tegen de BBC.

Weblink bron “Moeder redt dochter (6) van verstikkingsdood: in kipnugget van McDonald’s zit meegebakken mondkapje” (05-08-2020), Tubantia


builenpest

samenstelling van buil zn en pest zn met het invoegsel -en-

bubonic plague

de meest voorkomende vorm van pest en wordt veroorzaakt door de Yersinia pestis -bacterie en overgebracht door de rattenvlo

de meest voorkomende vorm van pest en wordt veroorzaakt door de Yersinia pestis-bacterie en overgebracht door de rattenvlo

Totdat, binnen een jaar of twee, drie, als die nieuwe zwarte builenpest doorzet - en niet alleen binnen jullie gelederen - dat fraaie lijntje iets dubbelzinnige krijgt, iets verdachts.

Onderzoekers vingen 133 ratten en vonden op hun lichaam meer dan 6500 vlooien, luizen en mijten. Een van die vlooiensoorten staat erom bekend dat hij de builenpest, ook bekend als de zwarte dood, kan doorgeven aan mensen. De pest wordt veroorzaakt door een bacterie, Yersinia pestis, die verspreid wordt door vlooien die met name op de zwarte rat parasiteren.

Weblink bron “New Yorkse ratten kunnen pest veroorzaken” (04-03-2015), NOS


couveuseafdeling

samenstelling van couveuse zn en afdeling zn

afdeling in een ziekenhuis waar men zieke of zwakke pasgeborenen verpleegt

Bij het afscheid wensten zij hem nog eens omstandig geluk met de geboorte van zijn dochter. Hij trof Zwanet op de couveuse-afdeling, waar zij juist - voor het eerst de baby de borst gaf.

De intensive care-units zijn soms vol omdat een deel van de baby's daar eigenlijk moet worden verplaatst naar een high care- of medium care-couveuseafdeling in andere ziekenhuizen. Maar dat lukt regelmatig niet. Die zijn allemaal vol of kampen met personeelsgebrek. Landelijk is er een tekort aan gespecialiseerde kinderverpleegkundigen.

Weblink bron
Yfke Nijland
 “Zorgen om volle intensive care pasgeboren baby’s: maandag spoedoverleg” (28-06-2019), NOS


gebedsgenezeres

samenstelling van gebed zn en genezeres zn met het invoegsel -s-

vrouw die meent mensen te kunnen genezen door voor ze te bidden

Ín Egberts'gewraakte toneelstuk ging het niet om een bepaalde passage, maar om de kwetsende voorstelling van zaken als geheel, terwijl die toch in hoge mate fictief was. Zo speelden de kwestie van de gebedsgenezeres en de smeergeldaffaire in dezelfde tijd, ergens eind jaren zestig, en had het koninklijk paar niet vier dochters, maar drie - plus een zoon.

Het is de eerste straf voor Choi Soon-sil sinds het corruptieschandaal aan het licht kwam. Ze staat nog terecht voor veel zwaardere vergrijpen, zoals omkoping en corruptie. Gebedsgenezeres Choi geldt als een raspoetin die ongekende invloed had op president Park.

Weblink bron “Celstraf voor Zuid-Koreaanse 'raspoetin'” (23-06-2017), NOS


hardlijvigheid

afleiding van hardlijvig met het achtervoegsel -heid

het niet of moeilijk kunnen poepen; moeilijke stoelgang

En bovendien, ze is toch geen specialiste in hardlijvigheid.

Bij een concert van Leon Russell in Paradiso, eind maart 2012, hield ik het niet meer vol. Voortijdig naar huis gaan was, tot dan, zeer tegen mijn gewoonte, maar een al enige dagen durende hardlijvigheid dwong me richting bed. Dat was op donderdag.

Weblink bron
Albert de Lange
 “Zo acuut had men darmkanker nog maar zelden gezien” (15 oktober 2014), Het Parool


korsakov

afleiding van Sergej Korsakov (1854-1900), een Russisch psychiater

verkorting van syndroom van Korsakov: een hersenaandoening veroorzaakt door langdurige alcoholgebruik

Weer kwam het krantebericht hem voor de geest met de kop: Syndroom van Korsakov kan al na twee weken toeslaan.

Het zou niet gaan om het toepassen van islamitische regels, zegt NOS-correspondent Michel Maas. De partijen maken zich naar eigen zeggen zorgen om de volksgezondheid. Alcoholmisbruik leidt tot veel ziektes zoals bijvoorbeeld korsakov.

Weblink bron “Twee jaar cel voor een biertje” (15-04-2015), NOS


kruisvereniging

samenstelling van kruis zn en vereniging zn

home-nursing association

organisatie voor preventieve en extramurale gezondheidszorg

u raakte ze pas echt in paniek, en bijgevolg hij ook. Ze had haar mond voorbij gepraat, en vervolgens iets verzwegen, die kraamtrut. Ze staken elkaar met hun paniek aan. Ernst belde de kruisvereniging.

Wijkverpleegkundigen werken beter en goedkoper dan de reguliere thuiszorg. Dat blijkt uit een onderzoek van bureau BMC naar de kosten en baten van tien wijkzusters die in West-Brabant als experiment zijn ingezet door de Regionale Kruisvereniging West-Brabant.

Weblink bron
Rinke van den Brink
 “Wijkzuster goedkoper dan thuiszorg” (01-10-2011), NOS


kwartaaldrinker

samenstelling van kwartaal zn en drinker zn

iemand die met lange tussenpozen overmatig alcohol gebruikt

Toen hij tegenover een vriend de plaag van het kwartaaldrinken eens quasi-wetenschappelijk met `dipsomanie'had aangeduid, noemde deze hem spottend een paar keer Dip. Sindsdien heette hij Dip voor steeds meer mensen.

Zowel Kousemaker als collega en vriend Van Driel vertellen dat Schreurs niet altijd gezond leefde. Zo kampte hij met een alcoholprobleem, Van Driel noemt hem een "kwartaaldrinker". "Hij kon ook maandenlang van de drank afblijven. Maar beschermengelen hebben bij hem altijd overuren moeten maken. Vorig jaar had hij ook al twee hartinfarcten."

Weblink bron “Klepzeiker-tekenaar Eric Schreurs overleden: 'Beschermengelen maakten overuren'” (30-05-2020), NOS


schedelletsel

samenstelling van schedel zn en letsel zn

beschadiging van de schedel (en de daarin gelegen hersenen) door uitwendig geweld

Baksteen oorzaak schedelletsel Kiliaan NoppenAmsterdam, 24 sept.

Zaterdag werd de Russische journalist Oleg Kasjin van een onafhankelijke nationale krant aangevallen op straat. Hij liep daarbij schedelletsel, twee gebroken benen en een gebroken kaak op.

Weblink bron “Weer Russische journalist belaagd” (08-11-2010), NOS

Uit onderzoek is gebleken dat de verdachten in de nacht van 14 op 15 september, met tussenpozen, tot vier keer toe tegen het hoofd, de nek en het lichaam van de man hebben geschopt. Pas toen de man bewegingsloos op de Oranjesingel in Nijmegen bleef liggen, stopten zij hier mee. De verdachten lieten de man op straat achter met rug- en schedelletsel.

Weblink bron “Acht jaar geëist voor mishandeling” (31-07-2013), NOS


voorhoofdsholteontsteking

samenstelling van voorhoofdsholte zn en ontsteking zn

Wat John niet wist, was dat Ernst aan voorhoofdsholteontsteking leed.

Rabobank beschikt niet over een (fitte) Nederlandse favoriet. Lars Boom kampt met een voorhoofdsholteontsteking en de Deen Matti Breschel, die derde werd in Gent-Wevelgem, is de enige aangewezen kopman. De laatste Nederlandse winnaar is Adri van der Poel. Hij won in 1986, twee jaar nadat Johan Lammerts zegevierde.

Weblink bron “Nieuwe Muur heet Paterberg” (29-03-2012), NOS


hersenmist

samenstelling van hersenen zn en mist zn

een neurologisch symptoom van o.a. long-Covid waarbij personen het gevoel hebben of er een mist in hun hoofd aanwezig is tot uiting komend in concentratieproblemen, een gebrekkig werkend geheugen, moeite met het vinden van woorden om gedachten en gevoelens exact te verwoorden en een algeheel gebrek aan mentale helderheid

"Druk op de borst, hersenmist, algehele malaise, vermoeidheid." C-support-directeur Annemieke de Groot somt de meest voorkomende klachten nog maar eens op. C-support werd in oktober 2020 in het leven geroepen door het ministerie van Volksgezondheid, om patiënten met langdurige coronaklachten ondersteuning te bieden.

Weblink bron “Maanden last van corona: patiënten en wetenschappers hebben nog veel vragen” (08-08-2021), NOS

De verschijnselen variëren van duizeligheid, evenwichtsstoornissen, gehoorverlies en angst tot wat getroffenen beschrijven als 'hersenmist', wat zich onder meer uit in concentratieproblemen en vergeetachtigheid.

Weblink bron “Onderzoek naar Havana-syndroom diplomaten in Wenen” (18-07-2021), NOS

Sommigen denken dat hij, Poetin, kanker heeft en sommigen zeggen dat hij hersenmist heeft door Covid-19. Anderen denken dat hij gewoon een razende pestkop is.


ademstilstand

samenstelling van adem zn en stilstand zn

een onderbreking van de ademhaling van langer dan 10 seconden

Bleef over de alcoholische slaap der bewustelozen, wreed onderbroken door de ene ademstilstand na de andere.

A.F.Th. van der Heijden
 “Tonio : een requiemroman” (2011), De Bezige Bij , ISBN 9789023467014

Alleen S. kan de natriumazide hebben toegediend. Alle andere scenario's zijn absoluut niet aannemelijk. Mevrouw verleed door hart- of ademstilstand als gevolg van een ernstig zuurstofgebrek. Die kwam door de azide in het lichaam.

Weblink bron “Ook in hoger beroep 18 jaar geëist in 'gruwelijke gifmoord'” (10-01-2017), Tubantia


dwangvoorstelling

samenstelling van dwang zn en voorstelling zn

anancastia

een beeld dat zich regelmatig en ongewenst aan iemand opdringt

Vanaf dat Tonio heel klein was (respectievelijk 1 en bijna 3 jaar oud), hebben twee dwangvoorstellingen omtrent zijn veiligheid me achtervolgd.

Later, in een beoordeling op 7 oktober 1948, blijkt de kapitein psychisch niet in orde. Hij is depressief, vergeetachtig en lijdt aan ‘dwangvoorstellingen en neiging tot zelfmoord’.

Weblink bron
Geschreven door:Bas Paternotte
 “Nederland op Zuid-Celebes; een orgie van geweld” (14/07/2012), HP de Tijd


klemblaar

samenstelling van klemmen ww en blaar zn

klemblaren (plural)
klemblaartje (diminutive singular)
klemblaartjes (diminutive plural)

blaar die ontstaat door te grote druk op de huid

Het enige nadeel van dit superieure merk is dat de schroefcapsule geen reliëf heeft waar de vingers vat op krijgen, en al helemaal niet als ze vochtig zijn van de ijsblokjes. Ook mijn droge vingers redden het zelden zonder klemblaar.


schemertoestand

samenstelling van schemer zn en toestand zn

twilight state

een toestand van gedesorganiseerd bewustzijn, met gedaalde helderheid en perceptie en soms desoriëntatie

Het kan 's avonds laat gebeuren, met wat drank op, 's morgens vroeg in de halfslaap, of door een plotselinge vermoeidheid na een dag werken: als ik in een of andere schemertoestand verkeer, dan heeft Tonio's rol in mijn leven de neiging te gaan ontbinden.

Na de operatie kwam ik bij. Ik was door die morfine in een soort land verzeild geraakt, ongelooflijk – eigenlijk zou ik nu zwaar aan de dope moeten zijn, prima spul was dat. Ik zat in een soort schemertoestand.

Weblink bron “Wilfried de Jong: ‘Ik hou zo godsgruwelijk veel van die bas’” (12/01/2016), HP de Tijd


traumatologie

afleiding van trauma met het achtervoegsel -logie

medisch specialisme dat betrekking heeft op aandoeningen die ontstaan zijn door uitwendig geweld

Hoe voelde dat voor hem? Als een nederlaag? De afdeling Traumatologie bevindt zich op de eerste verdieping van de vleugel waar alle poliklinieken zijn.


vruchtbaarheidsbehandeling

samenstelling van vruchtbaarheid zn en behandeling zn met het invoegsel -s-

behandeling die erop gericht is om een paar met een verminderde vruchtbaarheid toch kinderen te laten krijgen

Hij gaf ze een vruchtbaarheidsbehandeling.

"Dat zij verwekt zijn door een vruchtbaarheidsbehandeling wisten zij misschien wel, maar dat de stoel van de biologische vader nu door een andere man bezet wordt, dat is heel verbijsterend voor de betrokkenen. Dus de familiebanden die eigenlijk heel vanzelfsprekend leken, moeten weer opnieuw worden herzien en ervaren."

Weblink bron “Donorkinderen van Zwolse gynaecoloog: 'Dit is een stap erger'” (30-03-2021), NOS


traumachirurg

samenstelling van trauma zn en chirurg zn

medisch specialist die verwondingen behandelt

Een traumachirurg van het Medisch Spectrum Twente is begin dit jaar met vervroegd pensioen gegaan na klachten over ongewenste intimiteiten en verbaal intimiderend gedrag. Volgens RTV Oost zijn er over de 64-jarige man zo'n achttien meldingen gedaan, voornamelijk door verpleegkundigen, coassistenten en secretaresses. Ook heeft een patiënte een klacht ingediend.

Weblink bron “Chirurg Ziekenhuis Twente stapt op na berichten over ongewenst gedrag” (17-05-2019), NOS

Dit Skype-gesprek had traumachirurg Bastiaan Thomeer van het Bernhoven-ziekenhuis drie dagen geleden met collega's van andere ziekenhuizen. Uit het gesprek blijkt hoe nijpend de situatie van het ziekenhuis is.

Weblink bron “'Wij zijn vier muren met daarbinnen alleen maar besmette patiënten'” (20-03-2020), NOS


borstkwaal

borstkwalen (plural)
borstkwaaltje (diminutive singular)
borstkwaaltjes (diminutive plural)

Ik heb ook nooit willen geloven, dat ze een borstkwaal had.

Lev Tolstoj (vert. Wils Huisman)
 “Anna Karenina” (1877), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028276062

een chronische aandoening van de longen waar vroeger veel mensen aan overleden;

„Syfilis en borstkwalen heersen in een omvang die nauwelijks te geloven is. Alleen al in Elberfeld worden van de 2500 schoolplichtige kinderen er 1200 aan het onderwijs onttrokken en ze groeien op in de fabrieken. (…) Het is iedereen duidelijk, dat onder de fabrikanten de piëtisten het ergste omgaan met hun arbeiders, hen het loon op alle mogelijke manieren inhouden onder het mom hun geen gelegenheid te willen geven zich aan het drinken te zetten”

Weblink bron
Jan van der Graaf
 “Een ontdekkende preek van dr. Hoedemaker” (18 augustus 2018), Reformatorisch Dagblad


geneeskracht

samenstelling van genezen ww en kracht zn

Maar als ze die geneeskracht nu eens niet bezaten? besloot hij, zijn attisch zout uitstrooiend.

De aanbieders beweren dat mensen met dat middel kunnen voorkomen dat ze de Mexicaanse griep oplopen. De VWA zegt dat het een levensmiddel is en „daar mag je geen geneeskracht aan toe schrijven”. Colloïdaal zilver is water met erg kleine zilverdeeltjes en wordt soms gebruikt als voedingssupplement.

Weblink bron
Marthy Rothe
 “Waarschuwing voor nepmiddel Mexicaanse griep” (11-08-2009), Tubantia


gezondheidsredenen

samenstelling van gezondheid zn en redenen zn met het invoegsel -s-

considerations of health

medisch argument; medische overweging; medische redenen

Er waren kleine jongens en er waren oude heren, die om gezondheidsredenen schaatsenreden.

Als diplomatiek instrument doet de handdruk er toe, zegt De Hoop Scheffer, maar als we er om gezondheidsredenen mee moeten stoppen, zal de diplomatie er niet onder lijden. De Hoop Scheffer kiest tegenwoordig voor een beleefd knikje als begroeting ("goedemorgen") en dat bevalt prima.

Weblink bron
Eelco Bosch van Rosenthal
 “Zullen we ooit nog handen schudden?” (15-06-2020), NOS


kraaminrichting

samenstelling van kraam zn en inrichting zn

Het is geen kraaminrichting, maar een ziekenhuis en het is voor alle ziekten behalve besmettelijke, zei hij.

Een vrouw ontvoerde dinsdagavond een pasgeboren baby uit een kraaminrichting in de Franse stad Nancy. Op beelden van de bewakingscamera is te zien dat de vrouw een ziekenhuisjas droeg, waardoor ze waarschijnlijk niet was opgevallen bij het personeel. Dat meldden Franse media woensdag.

Weblink bron “Vrouw ontvoert pasgeboren baby in Frankrijk” (19-12-2012), Tubantia


verwardheid

afleiding van verward met het achtervoegsel -heid

mental confusion

het niet meer helder kunnen denken;een psychische gesteldheid waarbij iemand zich niet meer kan oriënteren

Onderweg in de trein praatte hij met zijn medereizigers over de politiek en over de nieuw aangelegde spoorlijnen, en evenals in Moskou was hij als verlamd door de verwardheid van zijn gedachten, een gevoel van ontevredenheid over zichzelf en een vaag besef van schaamte.

De onderzoekers zelf hopen veel informatie uit de gegevens te halen. "Het is interessant om te kijken wat voor soort overlast in welke gemeente voorkomt. Hoelang het duurt voordat mensen gaan klagen. Met welke overlast ze zitten. In welke combinatie dat voorkomt. Zo ligt psychische verwardheid vaak ten grondslag aan overlast", vertelt Vols.

Weblink bron “Poep op je auto of eieren tegen het raam? Deze site geeft burenruzie-advies” (04-05-2019), NOS


carbonaatsteen

samenstelling van carbonaat zn en steen zn

carbonaatstenen (plural)
carbonaatsteentje (diminutive singular)
carbonaatsteentjes (diminutive plural)

klontje van verbindingen met CO₃²⁻-ionen dat zich in de urinewegen vormt

De calciumfosfaat- en carbonaatsteen ziet men voornamelijk bij een ontsteking van de urinewegen door bacteriën die de urine sterk alkalisch maken, waardoor fosfaten en carbonaten neerslaan.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Nierstenen effectief behandelen bij hond, kat, konijn, fret en cavia met Lysium.” op huisdierendokter.nl


hospitaalsoldaat

samenstelling van hospitaal zn en soldaat zn

medical orderly

soldaat die als verpleegkundige werkt bij het leger

hospitaalsoldaten (plural)
hospitaalsoldaatje (diminutive singular)
hospitaalsoldaatjes (diminutive plural)

Hij luisterde niet naar het smoesje dat de hospitaalsoldaat die als zijn oppasser dienstdeed tegen hem ophing, en besteedde ook geen aandacht aan Gordon, die ermee zat dat hij Zjivago's linnengoed had vuilgemaakt en nu in diens hemd vertrok.

Boris Pasternak (vert. Margriet Berg en Marja Wiebes)
 “Dokter Zjivago” (1957), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028261396

Zijn doofheid herinnert hem voortdurend aan de begindagen van de Tweede Wereldoorlog, waarin hij als hospitaalsoldaat gewond raakte bij de verdediging van de Grebbelinie bij Veenendaal. Jan Rensen (94): „Het drama na de granaatinslagen was vreselijk om te zien.”

Weblink bron
Bert Monster
 “Een leven lang doof door inslaande Duitse granaten” (10 mei 2010), Reformatorisch Dagblad


borstaandoening

samenstelling van borst zn en aandoening zn

borstaandoeningen (plural)
borstaandoeninkje (diminutive singular)
borstaandoeninkjes (diminutive plural)

De andere vrouw, gehuld in een zwarte zijden blouse, had vermoedelijk een borstaandoening, want ze praatte en ademde in haar zakdoek, die ze bijna niet van haar neus en mond haalde.

CDA-europarlementariër en -woordvoerder Ria Oomen-Ruijten: „Iedere vrouw die aan borstkanker lijdt moet het recht hebben te worden behandeld door een multidisciplinair team. Dat team dient te bestaan uit artsen die ervaren zijn op het gebied van borstchirurgie, alsmede uit radiologen, oncologen, pathologen, verpleegkundigen en röntgenassistenten die gespecialiseerd zijn op het gebied van borstaandoeningen.”

Weblink bron “EP wil borstkankersterfte met kwart terugdringen” (6 juni 2003), Reformatorisch Dagblad


hartpatiënte

samenstelling van hart zn en patiënte zn

hartpatiëntes (plural)
hartpatiëntetje (diminutive singular)
hartpatiëntetjes (diminutive plural)

vrouw die lijdt aan een ziekte van het hart

Verstraete, wiens vriendin hartpatiënte is, spreekt in een interview met de Belgische tv-zender VTM zijn zorgen uit. "Wij (de rest van de spelersgroep, red.) hoeven voorlopig niet in quarantaine en dat is wel een beetje bizar. De fysiotherapeut heeft mij en andere spelers wekenlang behandeld. En met een van de twee spelers in kwestie vormde ik een duo in de fitnesszaal."

Weblink bron “Köln-speler luidt noodklok over herstart Bundesliga na coronagevallen” (03-05-2020,), NOS

De Hartstichting nodigde naast Lieke actrices Miryanna van Reeden en Tanja Jess uit in een studio en stelde het trio de vraag of ze een hartinfarct kunnen veinzen. ,,Het voelt benauwd, reageert Miryanna. ,,Misschien moet het heftiger, krijgt Tanja te horen. Vervolgens horen ze het verhaal van een hartpatiënte aan die omschrijft hoe een hartinfarct werkelijk voelt. Die opnames leiden tot de campagne 'Vrouwenhart'.

Weblink bron
Suzanne Borgdorff
 “Lieke van Lexmond veinst hartinfarct voor vrouwencampagne” (14-09-2017), Tubantia


achterhoofdsligging

samenstelling van achterhoofd zn en ligging zn met het invoegsel -s-

de normale manier waarop een mensenkind geboren wordt

Ik ben ervan overtuigd dat het een natuurlijke bevalling wordt, zonder kunstmatige ingrepen. Maar anderzijds, een zekere smalheid van het bekken, de tweede achterhoofdsligging van de vrucht, het ontbreken van pijn en de zwakke contracties wekken enige bedenkingen. Overigens is het te vroeg om iets te voorspellen.

Oefeningen op handen en knieën ontlasten je rug en geven meer ruimte om te ademen. En ze dragen bij tot een goede positionering van je baby. Door de zwaartekracht en beweging help je je baby in achterhoofdsligging, met het rugje tegen je buik en het hoofdje naar beneden.

Weblink bron
Fleur De Backer
 “Kraamsporten: ‘Een bevalling is net een marathon, daar train je toch ook voor?’” (12-08-2021), Tubantia


paardenvoet

samenstelling van paard zn en voet zn met het invoegsel -en-

paardenvoeten (plural)
paardenvoetje (diminutive singular)
paardenvoetjes (diminutive plural)


spoedoperatie

samenstelling van spoed zn en operatie zn

emergency operation

een chirurgische ingreep die men direct, zonder uitstel moet uitvoeren

In draf, op mitrailleurwagens zonder vering die hoog opstuiterden en de ongelukkigen de botten nog verder braken en hun ingewanden dooreenschudden, werden daar gewonden naar de medische post gebracht, waar ze eerste hulp kregen, inderhaast verbonden werden en in sommige, bijzonder ernstige gevallen een spoedoperatie ondergingen.


sclerotiseren

sclerotise

harder en minder elastisch worden van weefsel

sclerotiseerde (past)
gesclerotiseerd (past participle)
te sclerotiseren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen sclerotiseren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen sclerotiseren (active infinitive imperfect future long-form)
zijn gesclerotiseerd (active infinitive perfect present short-form)
te zijn gesclerotiseerd (active infinitive perfect present long-form)
gesclerotiseerd zullen zijn (active infinitive perfect future short-form)
gesclerotiseerd te zullen zijn (active infinitive perfect future long-form)
sclerotiserend (imperfect participle)
gesclerotiseerd (past participle)
sclerotisere (subjunctive)
sclerotiseer (indicative imperfect present singular first-person)
sclerotiseert (indicative imperfect present singular second-person)
sclerotiseert (indicative imperfect present singular second-person)
sclerotiseert (indicative imperfect present singular second-person)
sclerotiseert (indicative imperfect present singular third-person)
sclerotiseerde (indicative imperfect past singular first-person)
sclerotiseerde (indicative imperfect past singular second-person)
sclerotiseerde (indicative imperfect past singular second-person)
sclerotiseerde (indicative imperfect past singular second-person)
sclerotiseerde (indicative imperfect past singular third-person)
sclerotiseerden (indicative imperfect past plural first-person)
sclerotiseerden (indicative imperfect past plural second-person)
sclerotiseerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal sclerotiseren (indicative imperfect future singular first-person)
zult sclerotiseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal sclerotiseren (indicative imperfect future singular second-person)
zult sclerotiseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal sclerotiseren (indicative imperfect future singular second-person)
zult sclerotiseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal sclerotiseren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen sclerotiseren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen sclerotiseren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen sclerotiseren (indicative imperfect future plural third-person)
zou sclerotiseren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou sclerotiseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) sclerotiseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt sclerotiseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou sclerotiseren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden sclerotiseren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden sclerotiseren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden sclerotiseren (indicative imperfect conditional plural third-person)
ben gesclerotiseerd (perfect present first-person)
bent gesclerotiseerd (perfect present second-person)
bent gesclerotiseerd (perfect present second-person)
is gesclerotiseerd (perfect present second-person)
zijt gesclerotiseerd (perfect present second-person)
is gesclerotiseerd (perfect present third-person)
zijn gesclerotiseerd (perfect present first-person)
zijn gesclerotiseerd (perfect present second-person)
zijn gesclerotiseerd (perfect present third-person)
was gesclerotiseerd (perfect past first-person)
was gesclerotiseerd (perfect past second-person)
was gesclerotiseerd (perfect past second-person)
waart gesclerotiseerd (perfect past second-person)
was gesclerotiseerd (perfect past third-person)
waren gesclerotiseerd (perfect past first-person)
waren gesclerotiseerd (perfect past second-person)
waren gesclerotiseerd (perfect past third-person)
zal gesclerotiseerd zijn (perfect future first-person)
zal gesclerotiseerd zijn (perfect future second-person)
zult gesclerotiseerd zijn (perfect future second-person)
zult gesclerotiseerd zijn (perfect future second-person)
zal gesclerotiseerd zijn (perfect future second-person)
zult gesclerotiseerd zijn (perfect future second-person)
zal gesclerotiseerd zijn (perfect future third-person)
zullen gesclerotiseerd zijn (perfect future first-person)
zullen gesclerotiseerd zijn (perfect future second-person)
zullen gesclerotiseerd zijn (perfect future third-person)
zou gesclerotiseerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gesclerotiseerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gesclerotiseerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gesclerotiseerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gesclerotiseerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gesclerotiseerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gesclerotiseerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gesclerotiseerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gesclerotiseerd zijn (perfect conditional third-person)

(…) pezen krimpen en verharden (ook wel sclerotiseren genoemd).

Sandra Fucci Smith e.a. (ed. Ton Vermeij e.a.)
 “Verpleegkundige Vaardigheden: Deel 1”, 7e druk (2011), Pearson Education, Amsterdam, ISBN 9789043018586, p. 205


artsenopleiding

samenstelling van arts zn en opleiding zn met het invoegsel -en-

Hij had meegemaakt — en nooit zijn verbazing en trots onder stoelen of banken gestoken — dat ik erin geslaagd was mijn artsenopleiding te voltooien.

Henning Mankell (vert.Clementine Luijten)
 “Italiaanse schoenen” (2011), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044521832

De Europese Commissie kan een land niet dwingen om de artsenopleiding te verkorten. Het plan kan er wel toe leiden dat andere landen de opleiding inkorten. De bewindsvrouw wil ook dit voorkomen, omdat Nederland dan mogelijk verplicht wordt artsen uit het buitenland toe te laten die korter zijn opgeleid.

Weblink bron “'Opleiding basisarts niet inkorten'” (22-06-2012), NOS


behandelcentrum

samenstelling van behandel ww en centrum zn

treatment centre

kliniek waar mensen een medische behandeling ondergaan

behandelcentra (plural)
behandelcentrums (plural)

Hoe komt het dat je met een boot overweg kunt?'`Ik heb in een behandelcentrum aan het Vátternmeer gewoond.

Nederland telt ruim 20.000 medisch specialisten. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is meer dan de helft daarvan in loondienst bij een ziekenhuis of zelfstandig behandelcentrum. 8000 medisch specialisten werken voor zichzelf en ruim 2000 combineren de twee vormen.

Weblink bron “Geld voor medisch specialisten blijft op de plank liggen” (19-02-2019), NOS


hamerteen

hallux flexus

een teen waarvan het eerste kootje naar boven staat, het tweede kootje naar beneden, en het derde kootje recht.

hamertenen (plural)
hamerteentje (diminutive singular)
hamerteentjes (diminutive plural)

Hij controleerde de vorm van de bal en voetrug, zocht naar karakteristieke deformaties: of ik platvoeten had, een vooruitstekende kleine teen of dat mijn grote teen soms hoger was dan normaal, een zogeheten hamerteen.

In Groot-Britannië gingen afgelopen jaar 200.000 Britse vrouwen met hun voeten langs bij de dokter. Daarvan moesten 10.000 vrouwen naar het ziekenhuis voor verdere behandeling. Niet alleen teenknobbels en hamertenen zorgen voor problemen.

Weblink bron
hgl
 “Hoge hakken schadelijk voor hersenen” (10/02/2010), De Standaard


onderzoekstafel

samenstelling van onderzoek zn en tafel zn met het invoegsel -s-

bank waarop de patiënt ligt die door de art onderzocht en behandeld wordt

De bank op de steiger, waar mijn grootvader zijn pijp placht te roken nadat hij de botnetten had schoongemaakt, gebruik ik tegenwoordig als onderzoekstafel voor Jansson.

Ieder bewaakt door een agent werden ze naar de Eerste Hulp overgebracht en afzonderlijk van elkaar behandeld. Vanaf de onderzoekstafel scholden ze hun arts en verpleegkundige de huid vol. "Teksten als: 'ik weet je wel te vinden. Ik weet waar je woont. Ik krijg je wel.' Heel bedreigend", vertelt Edwards.

Weblink bron
Pauline Broekema
 “Personeel St. Radboud: het is zo'n schok” (19-01-2010), NOS


privékliniek

samenstelling van privé bn en kliniek zn

privéklinieken (plural)
privékliniekje (diminutive singular)
privékliniekjes (diminutive plural)

particuliere onderneming waar patiënten behandeld kunnen worden

Mijn steiger en boothuis zijn een soort privékliniek geworden met één enkele patiënt.

Haar echtgenoot heeft een vaste baan, met een goede ziektekostenverzekering voor het hele gezin. Luciana kon terecht in een privékliniek. Haar tante, Silvana, moest naar een publiek ziekenhuis. "Om naar een particulier ziekenhuis te kunnen gaan, moet je geld hebben, of een goede baan. Dat had mijn moeder niet", verzucht haar dochter, Ana.

Weblink bron
Marc Bessems
 “Als je corona krijgt in Brazilië, kun je maar beter goed verzekerd zijn” (17-06-2020), NOS


artsenteam

samenstelling van arts zn en team zn met het invoegsel -en-

Er wachtten nog veel onderzoeken voordat het artsenteam op de kankerafdeling zou besluiten welke behandeling hij zou krijgen.

Henning Mankell (vert.Clementine Luijten en Jasper Popma)
 “Zweedse laarzen” (2015), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044535723

Iemand van de reisorganisatie is in Dar es Salaam om de slachtoffers bij te staan. Ook een artsenteam van SOS International is ingevlogen om de situatie te beoordelen.

Weblink bron “Nederlander gedood door bijen in Tanzania: 'Ze steken je met honderden tegelijk'” (01-11-2019), NOS


röntgenonderzoek

samenstelling van röntgen zn en onderzoek zn

X-ray inspection

beeldvormend onderzoek met röntgenstralen

Ik vermoedde dat het een hernia was, maar om zekerheid te krijgen was röntgenonderzoek nodig.


alvleesklierontsteking

samenstelling van alvleesklier zn en ontsteking zn

Want toen Magnitski in zijn cel verging van de pijn als gevolg van zijn verwaarloosde alvleesklierontsteking en zijn galstenen, bekommerde niemand zich om hem.

Michel Krielaars
 “Het brilletje van Tsjechov : reizen door Rusland” (2014), Atlas Contact , ISBN 9789045024875

Avicii had geregeld problemen met zijn gezondheid. In 2014 schrapte hij een tournee vanwege een alvleesklierontsteking, deels veroorzaakt door overmatig alcoholgebruik.

Weblink bron “Zweedse dj en producer Avicii overleden” (20-04-2018), NOS


bloedspuwing

samenstelling van bloed zn en spuw ww met het achtervoegsel -ing

Ook voor de kliniek, waar in 1897 Tsjechovs dodelijke ziekte was gediagnosticeerd na zijn eerste grotere bloedspuwing, werd stilgehouden en gebeden.

Haar Wat kan mij gebeuren? is een bijzonder sobere opsomming van alle behandelingen, de chemo’s, de bloedspuwingen, tot en met het ontluisterende einde. Je kunt ook lichtvoetiger over fysieke onttakeling schrijven.

Weblink bron “Zomerlezen: de 81 beste boeken voor op vakantie” (24/07/2017), HP de Tijd


levensverlenging

samenstelling van leven zn en verlenging zn met het invoegsel -s-

het langer maken van het leven door het sterven uit te stellen

'Jalta doet leven: Voor een ernstig zieke tbc-patiënt als Tsjechov betekende Jalta levensverlenging.

Voor middelen tegen kanker die minimaal drie maanden levensverlenging opleveren, geldt een hogere grens van 50.000 pond. Desondanks worden ongeveer de helft van de nieuwe geneesmiddelen tegen kanker afgewezen voor vergoeding.

Weblink bron
Jane van Laar
 “Een maximumprijs voor medicijnen, werkt dat?” (13-12-2015), NOS


longtuberculose

samenstelling van long zn en tuberculose zn

ziekte veroorzaakt door infectie van de longen met de tuberkelbacterie Mycobacterium tuberculosis

Laatste oponthoudOp advies van zijn Moskouse arts ging Tsjechov in 1904 samen met zijn vrouw Olga Knipper naar de westrand van het Zwarte Woud om er in het kleine kuuroord Badenweiler te herstellen van zijn longtuberculose, die sinds kort drastisch was verergerd.

De meest voorkomende symptomen van longtuberculose zijn hoesten, gewichtverlies, pijn in de borstkast en het ophoesten van bloed. De symptomen zijn afhankelijk van de plaats waar de ziekte zich bevindt.

Weblink bron “Oorzaak en symptomen” (23-01-2012), NOS


reflexhamer

reflexhamers (plural)
reflexhamertje (diminutive singular)
reflexhamertjes (diminutive plural)

een neurologisch onderzoeksinstrument, vooral gebruikt door neuroloog en huisarts

Het bureaublad ligt vol parafernalia van de schrijver: een pen, het bekende brilletje, een medisch handboek, een inktpot, een stethoscoop, een reflexhamer, een ingelijste foto van componist Pjotr Tsjaikovski.

De cadeautjes variëren van een reflexhamer, scalpel tot een mok of boek, zo blijkt uit het onderzoek. Volgens een woordvoerster van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik mogen sinds kort geen cadeaus duurder dan 50 euro worden gegeven.

Weblink bron “Artsen nog steeds gevoelig voor verkoopmethoden medicijnfabrikant” (22-12-2011), Tubantia


stadsziekenhuis

samenstelling van stad zn en ziekenhuis zn met het invoegsel -s-

local authority hospital

ziekenhuis, opgericht, onderhouden en beheerd door het gemeentebestuur

stadsziekenhuizen (plural)
stadsziekenhuisje (diminutive singular)
stadsziekenhuisjes (diminutive plural)

Stadsziekenhuis nr. 4 is een enorm complex, dat is aangelegd onder Catharina de Grote.

„Meestal is er niets aan de hand, ze hebben gewoon te veel geblowd”, zegt de spoedeisende hulp arts Femke Gresnigt van stadsziekenhuis OLVG Oost in Het Parool over de Engelse en Italiaanse twintigers die zich met ernstige angstklachten bij het ziekenhuis melden. Ze zijn in de war, denken dat hun hart te snel slaat en vrezen dat ze doodgaan.

Weblink bron
Jop van Kempen
 “Blowende toeristen verhogen druk op spoedeisende zorg in Amsterdam” (27-08-2018), Tubantia


muggenbult

samenstelling van mug zn en bult zn met het invoegsel -en-

muggenbulten (plural)
muggenbultje (diminutive singular)
muggenbultjes (diminutive plural)

plaatselijke zwelling van de huid veroorzaakt door een muggenbeet

En hoe je met je nagel een kruisje in een muggenbult zet.

Renée van Marissing
 “Onze kinderen” (2021), Em. Querido's Uitgeverij , ISBN 9789021414461


twintigwekenecho

samenstellende samenstelling van twintig ht, week zn en echo "en"

echografie die wordt gemaakt bij een zwangerschapsduur van 20 weken

Jeroen ging bijna nooit mee, zei Iris, alleen naar de eerste afspraak en de twintigwekenecho.

Behalve over ivf-dilemma's werden de vrouwen ook bevraagd over algemenere zwangerschapsthema's, zoals het aantal echo's. Graag zouden zwangere stellen meer echo's willen. In Nederland wordt een zwangerschap in de regel twee keer gecontroleerd met een echo: bij de termijnecho (na zo'n tien weken) en bij de twintigwekenecho.

Weblink bron “'Vrouwen willen leeftijdsgrens ivf omlaag'” (05-09-2018), NOS


ex-kankerpatiënt

afleiding van kankerpatiënt en met het voorvoegsel ex-

iemand die vroeger kanker heeft gehad maar nu genezen is verklaard; voormalig kankerpatiënt

Een ex-kankerpatiënt die niet fulltime inzetbaar was: niet echt een match met de snelle reclamewereld.

Nu betalen ex-kankerpatiënten bijna altijd een hogere premie als ze een overlijdensrisicoverzekering afsluiten, die nodig is bij het afsluiten van een hypotheek. Heel vaak lukt het ze helemaal niet om zo'n verzekering te krijgen, omdat de verzekeraar het risico te groot vindt.

Weblink bron “Ex-kankerpatiënt kan uiteindelijk verzekering krijgen als ieder ander” (12-12-2019), NOS


jeugdverpleegkundige

samenstelling van jeugd zn en verpleegkundige zn

een verpleegkundige met brede sociaal-geneeskundige kennis en vaardigheden op het gebied van het opgroeiend kind

Je komt op het spreekuur van Jeugdgezondheidszorg, en wij als jeugdverpleegkundigen en jeugdartsen kijken met ouders mee hoe het gaat. Het is jammer dat de ervaring van ouders soms negatief is.

Weblink bron
Elise Vermeeren
 “We gaan massaal, maar waarom vinden ouders bezoek aan consultatiebureau soms zo moeilijk?” (02-05-2022), Tubantia

In Nederland is de GGD verantwoordelijk voor de jeugdgezondheidszorg aan asielzoekerskinderen. Op ieder asielzoekerscentrum is een jeugdverpleegkundige van de GGD aanwezig, die alle kinderen onderzoekt en ook kijkt naar psychische problemen. De GGD zegt voorbereid te zijn op de hoge instroom asielzoekerskinderen.

Weblink bron
Karin Bakker
 “Kinderombudsman richt Europese taskforce op voor asielkinderen” (26-09-2015), NOS


patiëntengegevens

samenstelling van patiënt zn en gegevens zn met het invoegsel -en-

verzameling medische data betreffende patiënten

In Nederland werd eerder gesproken over een landelijk elektronisch patiënten dossier (EPD). In 2011 werd het door de Tweede Kamer afgewezen, onder meer uit angst voor privacyschending. Sindsdien is er geen plan meer geweest voor een platform waarin landelijk patiëntengegevens kunnen worden uitgewisseld.

Weblink bron “Europese Commissie wil EU-brede medische dossiers invoeren” (3 mei 2022), NOS

Weblink bron “Máxima Medisch Centrum meldt datalek patiëntengegevens” (VR 31 DECEMBER 2021), NOS


ADR

o [1]: (initiaalwoord) voor actieve donorregistratie

o [2]: (initiaalwoord) van Frans ADR voor: accord européen relatif au transport international des marchandises dangereuses par route "Europese overeenkomst betreffende het internationale vervoer van gevaarlijke goederen over de weg"

m [1]: (initiaalwoord) voor Auditdienst Rijk

benaming voor een bepaalde vorm om het beschikbaar stellen van organen na overlijden juridisch te regelen

Het ADR is een combinatie van het huidige donorstelsel en een ‘ja, tenzij’-systeem. Ieder die zich nog niet heeft geregistreerd, wordt nogmaals gevraagd een keuze te maken. Wie niet reageert, wordt als donor bijgeschreven in het register. Wijziging blijft altijd mogelijk.

Weblink bron
Herman Vuijsje
 “Ja, orgaandonatie is iets engs” (18 februari 2010) op nrc.nl


lating

naamwoord van handeling van laten met het achtervoegsel -ing

aftappen van bloed uit het lichaam met behulp van een bloedzuiger of door het openen van een ader

Lating genomen voor de kalmte — naast de gewone aderlating kan men hier ook een lating nemen waarbij men een uitgehongerde, dat wil zeggen een als een tor zo kleine bloedzuiger uit een pot met turfmolm en water op zijn slapen geplaatst krijgt, welke zeer veilige methode ik beliefde te kiezen.

Thomas Rosenboom
 “Gewassen vlees” (2014), Em. Querido's Uitgeverij , ISBN 9789021436173


banderen

denominatief, afgeleid van band met het achtervoegsel -eren

bandeerde (past)
gebandeerd (past participle)
te banderen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen banderen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen banderen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gebandeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gebandeerd (active infinitive perfect present long-form)
gebandeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gebandeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
banderend (imperfect participle)
gebandeerd (past participle)
bandere (subjunctive)
bandeer (indicative imperfect present singular first-person)
bandeert (indicative imperfect present singular second-person)
bandeert (indicative imperfect present singular second-person)
bandeert (indicative imperfect present singular second-person)
bandeert (indicative imperfect present singular third-person)
bandeerde (indicative imperfect past singular first-person)
bandeerde (indicative imperfect past singular second-person)
bandeerde (indicative imperfect past singular second-person)
bandeerde (indicative imperfect past singular second-person)
bandeerde (indicative imperfect past singular third-person)
bandeerden (indicative imperfect past plural first-person)
bandeerden (indicative imperfect past plural second-person)
bandeerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal banderen (indicative imperfect future singular first-person)
zult banderen (indicative imperfect future singular second-person)
zal banderen (indicative imperfect future singular second-person)
zult banderen (indicative imperfect future singular second-person)
zal banderen (indicative imperfect future singular second-person)
zult banderen (indicative imperfect future singular second-person)
zal banderen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen banderen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen banderen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen banderen (indicative imperfect future plural third-person)
zou banderen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou banderen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) banderen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt banderen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou banderen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden banderen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden banderen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden banderen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gebandeerd (perfect present first-person)
hebt gebandeerd (perfect present second-person)
hebt gebandeerd (perfect present second-person)
heeft gebandeerd (perfect present second-person)
hebt gebandeerd (perfect present second-person)
heeft gebandeerd (perfect present third-person)
hebben gebandeerd (perfect present first-person)
hebben gebandeerd (perfect present second-person)
hebben gebandeerd (perfect present third-person)
had gebandeerd (perfect past first-person)
had gebandeerd (perfect past second-person)
had gebandeerd (perfect past second-person)
hadt gebandeerd (perfect past second-person)
had gebandeerd (perfect past third-person)
hadden gebandeerd (perfect past first-person)
hadden gebandeerd (perfect past second-person)
hadden gebandeerd (perfect past third-person)
zal gebandeerd hebben (perfect future first-person)
zal gebandeerd hebben (perfect future second-person)
zult gebandeerd hebben (perfect future second-person)
zult gebandeerd hebben (perfect future second-person)
zal gebandeerd hebben (perfect future second-person)
zult gebandeerd hebben (perfect future second-person)
zal gebandeerd hebben (perfect future third-person)
zullen gebandeerd hebben (perfect future first-person)
zullen gebandeerd hebben (perfect future second-person)
zullen gebandeerd hebben (perfect future third-person)
zou gebandeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gebandeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gebandeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebandeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebandeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gebandeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gebandeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gebandeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gebandeerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gebandeerd (impersonal passive present imperfect)
er is gebandeerd (impersonal passive present perfect)
er werd gebandeerd (impersonal passive past imperfect)
er was gebandeerd (impersonal passive past perfect)
er zal gebandeerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gebandeerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gebandeerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gebandeerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gebandeerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gebandeerd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gebandeerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gebandeerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gebandeerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gebandeerd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gebandeerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gebandeerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gebandeerd (singular imperfect present first-person)
wordt gebandeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gebandeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gebandeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gebandeerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gebandeerd (singular imperfect present plural first-person)
worden gebandeerd (singular imperfect present plural second-person)
worden gebandeerd (singular imperfect present third-person)
werd gebandeerd (singular imperfect past first-person)
werd gebandeerd (singular imperfect past second-person)
werd gebandeerd (singular imperfect past second-person)
werdt gebandeerd (singular imperfect past second-person)
werd gebandeerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gebandeerd (singular imperfect past plural first-person)
werden gebandeerd (singular imperfect past plural second-person)
werden gebandeerd (singular imperfect past third-person)
zal gebandeerd worden (singular imperfect future first-person)
zult gebandeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gebandeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gebandeerd worden (singular imperfect future second-person)
zal gebandeerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gebandeerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gebandeerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gebandeerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gebandeerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gebandeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gebandeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gebandeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gebandeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gebandeerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gebandeerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gebandeerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gebandeerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gebandeerd (perfect present first-person)
bent gebandeerd (perfect present second-person)
bent gebandeerd (perfect present second-person)
is gebandeerd (perfect present second-person)
zijt gebandeerd (perfect present second-person)
is gebandeerd (perfect present third-person)
zijn gebandeerd (perfect present first-person)
zijn gebandeerd (perfect present second-person)
zijn gebandeerd (perfect present third-person)
was gebandeerd (perfect past first-person)
was gebandeerd (perfect past second-person)
was gebandeerd (perfect past second-person)
waart gebandeerd (perfect past second-person)
was gebandeerd (perfect past third-person)
waren gebandeerd (perfect past first-person)
waren gebandeerd (perfect past second-person)
waren gebandeerd (perfect past third-person)
zal gebandeerd zijn (perfect future first-person)
zult gebandeerd zijn (perfect future second-person)
zult gebandeerd zijn (perfect future second-person)
zult gebandeerd zijn (perfect future second-person)
zal gebandeerd zijn (perfect future third-person)
zullen gebandeerd zijn (perfect future first-person)
zullen gebandeerd zijn (perfect future second-person)
zullen gebandeerd zijn (perfect future third-person)
zou gebandeerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gebandeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gebandeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gebandeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gebandeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gebandeerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gebandeerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gebandeerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gebandeerd zijn (perfect conditional third-person)

het aanbrengen van bandjes (metalen ringetjes) om de kiezen. Aan die bandjes kan een beugel worden vastgemaakt. Ook wordt van bandjes rondom de kiezen gebruik gemaakt als je brackets krijgt, omdat gebleken is dat brackets eerder los laten dan bandjes als het om kiezen gaat


sleutelbeenbreuk

samenstelling van sleutelbeen zn en breuk zn

sleutelbeenbreuken (plural)
sleutelbeenbreukje (diminutive singular)
sleutelbeenbreukjes (diminutive plural)

fractuur van het bot dat het schouderblad en het borstbeen met elkaar verbindt

In aanloop naar de Spelen werd de schaatswereld de afgelopen maanden geteisterd door een blessuregolf. In mei brak Yvonne Nauta haar been en en kort daarvoor liep Sven Kramer een sleutelbeenbreuk op na een val met de fiets.

Weblink bron “Europees kampioene shorttrack De Vries breekt enkel” (17-07-2017), NOS

Een van de wielrenners die gewond raakte werd met de ambulance naar het ziekenhuis gebracht. Het gaat om een 72-jarige man. Hij liep een sleutelbeenbreuk en schaafwonden op. Het andere slachtoffer raakte lichtgewond, schrijft Omroep Brabant.

Weblink bron “Automobilist die doorreed na ongeluk met wielrenners meldt zich” (16 mei 2022), NOS


aanstellingskeuring

samenstelling van aanstelling zn en keuring zn met het invoegsel -s-

ˈanstɛlɪŋsˌkørɪŋ

pre-employment examination

medische keuring waarbij men nagaat of iemand geschikt is voor het verrichten van...

medische keuring waarbij men nagaat of iemand geschikt is voor het verrichten van bepaalde werkzaamheden

Op die dag wordt aan de hand van testen gekeken of het brandweervak bij de kandidaat past. Vervolgens wordt er een definitieve selectie gemaakt. Deze groep doet vervolgens een aanstellingskeuring. Kandidaten die de gehele selectieprocedure goed doorlopen, worden aangesteld en aangemeld voor de tweejarige opleiding manschap.

Weblink bron
Niels Meijerink
 “Nieuwe aanwas voor brandweer in regio IJsselland: wervingscampagne levert honderd sollicitaties op” (30-11-2021), Tubantia

Maar ook als er geen aanstellingskeuring heeft plaatsgevonden, is een potentiële werknemer onder omstandigheden verplicht spontaan mededeling te doen van medische beperkingen die ertoe leiden dat hij of zij in een later stadium ongeschikt blijkt te zijn voor het uitoefenen van de functie.

Weblink bron
Wijnand Zondag
 “Sollicitant heeft spreekplicht over ziekte” (8 juli 2010), Reformatorisch Dagblad


abortusboot

boot waarop men abortuspillen verstrekt wanneer deze boot vaart in de internationale wateren

Het leger van Guatemala heeft de Nederlandse abortusboot van Women on Waves geblokkeerd. De boot ligt voor de kust van het Midden-Amerikaanse land.

Weblink bron “Leger Guatemala houdt Nederlandse abortusboot tegen” (24-02-2017), NOS

De 54-jarige Gomperts is arts en oprichter van Women on Waves, de organisatie achter de abortusboot. Ook is ze actief met Women on Web, een online dienst die vrouwen na een consult voorziet van abortuspillen.

Weblink bron “Abortusactivist Gomperts op lijst invloedrijkste mensen van Time” (23-09-2020), NOS


abortuscijfer

samenstelling van abortus zn en cijfer zn

abortion rate

het aantal abortussen dat verricht wordt in een bepaalde populatie in een bepaalde periode

Minister Schippers van Volksgezondheid wil dat het aantal abortussen omlaaggaat. Ze roept daarvoor de hulp van huisartsen in. Hoewel Nederland in internationaal opzicht volgens Schippers een laag abortuscijfer heeft, vindt ze toch dat "wel véél vrouwen abortus laten plegen". Dat zegt de minister in een interview dat zaterdag in het Nederlands Dagblad verschijnt.

Weblink bron “Minister Schippers: minder abortussen door grotere rol huisarts” (30-12-2016), NOS

"Het lage abortuscijfer neemt niet weg dat het beter kan", schrijft De Jonge. Een derde van de behandelde vrouwen heeft al eerder een abortus ondergaan. "De kern van het probleem bij een groot aantal herhaalde zwangerschapsafbrekingen is het ontbreken van adequate anticonceptie." De plaatsing van een spiraaltje door een huisarts is al gratis.

Weblink bron “Kabinet wil plaatsen spiraaltje in abortuskliniek vergoeden” (06-07-2018), NOS


abortuspraktijk

samenstelling van abortus zn en praktijk zn


abortusverbod

samenstelling van abortus zn en verbod zn

wettelijk verbod op het verrichten of laten verrichten van een zwangerschapsafbreking

In Polen zijn gisteren opnieuw demonstraties geweest in Warschau, Gdansk en andere steden. Het was de derde avond van grootschalige protesten, nadat in het land bijna een volledig abortusverbod van kracht is geworden. Polen heeft nu een van de meest beperkende abortuswetten van Europa.

Weblink bron “Dagenlange protesten tegen anti-abortuswet in Polen” (30-01-2021), NOS

Het is een van de strengste abortusverboden in het land, die geldt vanaf het moment dat er bij de foetus een hartslag is vastgesteld. Een foetus heeft na zes weken al een hartslag, maar over het algemeen wordt in de Verenigde Staten een foetus pas na 24 weken als levensvatbaar gezien. Wie de nieuwe wet overtreedt, riskeert een gevangenisstraf.

Weblink bron “Amerikaanse staat South Carolina neemt strenge abortuswet aan” (19-02-2021), NOS


aandachtsstoornis

samenstelling van aandacht zn en stoornis zn met het invoegsel -s-

stoornis die zich uit in concentratieproblemen; aandoening waarbij men zich onvoldoende kan concentreren op de zaken waarmee men bezig is

Menselijke hersenen, schrijven de onderzoekers, verwerken naar schatting 11,2 miljoen informatiedeeltjes (BITS) per seconde. Mensen zijn zich bewust van maar een minimaal deel daarvan, zo'n 45 bits per seconde. De rest wordt weggefilterd en dat mechanisme heet aandacht. Een letter of cijfer is ongeveer vijf bits. Bij mensen met een aandachtsstoornis werkt het filter minder goed waardoor ze zich slechter kunnen concentreren op wat belangrijk is, zoals hun behandeling.

Weblink bron
Rinke van den Brink
 “Muziektherapie forensisch-psychiatrische kliniek vergroot kans behandelsucces” (11-01-2020), NOS

Door Methylfenidaat worden mensen met ADHD rustiger en kunnen ze zich beter concentreren. Hoe het middel precies werkt is niet precies bekend. Je zou van een stimulerend middel niet verwachten dat het een positief effect heeft op mensen die overactief zijn. Toch blijkt dat twee op de drie kinderen met ADHD er rustiger door worden en zich beter kunnen concentreren. Methylfenidaat is echter slechts een hulpmiddel, de aandachtsstoornis verdwijnt er niet door. Tijdens het gebruik zullen veel van de verschijnselen wel minder extreem zijn, waardoor gedragstherapie meer effect heeft.

Weblink bron “Wat is Ritalin?” (10-03-2012), NOS


acnebehandeling

samenstelling van acne zn en behandeling zn

therapie gericht op het laten verdwijnen van jeugdpuistjes

Ik heb ze aan mijn kinderen laten zien, jullie stiekeme filmpjes. De enige die walgend de kamer uitliep was ik. De rest bleef gebiologeerd kijken hoe een andere mevrouw met droge ogen uitlegde dat de volgende acnebehandeling ‘very satisfying’ is en hup daar gaat ze. Ik kan een hoop hebben, maar dit was gewoon te smerig.

Weblink bron
Niek Druijff
 “‘Ik heb ze aan mijn kinderen laten zien, jullie stiekeme filmpjes’” (10-09-2019), Tubantia

'Ik vond het vooral vreemd dat dokter Klein een soort van acnébehandeling [sic!] onder volledige narcose uitvoerde,' vertelde dokter Richmond aan TMZ.com. Volgens hem werd er gebruik gemaakt van Propofol, het verdovende middel wat de dood van Jackson vermoedelijk veroorzaakt heeft.

Weblink bron
oom
 “Michael Jackson onderging operatie bij gynaecoloog” (25/07/2009), De Standaard


oogontsteking

oogontstekingen (plural)
oogontstekinkje (diminutive singular)
oogontstekinkjes (diminutive plural)


ademhalingstoestel

samenstelling van ademhaling zn en toestel zn met het invoegsel -s-

toestel waarmee men de ademhaling van een patiënt kan ondersteunen

De dood van Berardelli heeft diepe impact op de inwoners van Casigno. ,,Ik ben diep geraakt door het feit dat hij zijn leven heeft gegeven, door het ademhalingstoestel aan een jonger iemand te geven’’, zegt een medewerker van een lokaal bejaardentehuis.

Weblink bron
David van der Heeden
 “Italiaanse priester (71) staat beademingsapparaat af aan onbekende jongeman en overlijdt zelf” (24-03-2020), Tubantia

De presidentsvrouw leed al lange tijd aan longfibrose. Bij officiële aangelegenheden had ze meestal een ademhalingstoestel bij zich. Afgelopen maart onderging ze een longtransplantatie. Daar is ze nooit van hersteld. Ze overleed een dag voor haar verjaardag in het ziekenhuis in de buurt van Tel Aviv.

Weblink bron “Vrouw van president van Israël overleden” (04 jun. 2019), De Telegraaf


adenovirus

samenstelling van adenoïden zn en virus zn

familie van virussen die verkoudheden veroorzaken

In april vond in China een studie plaats naar een vaccin dat volgens dezelfde principes werkt. Beide vaccins zijn gebaseerd op een voor mensen doorgaans weinig gevaarlijk adenovirus. Op dat virus zijn zogeheten spike-eiwitten geplakt afkomstig uit SARS-CoV-2. Die moeten zorgen voor een reactie van het afweersysteem van de gevaccineerden.

Weblink bron
Francien Yntema en Rinke van den Brink
 “Door Nederland besteld coronavaccin lijkt veelbelovend, alleen lichte bijwerkingen” (20-07-2020), NOS

In een revalidatiecentrum in de Amerikaanse staat New Jersey zijn deze maand zes kinderen overleden nadat ze het adenovirus hadden opgelopen. De leeftijden van de slachtoffers zijn niet bekendgemaakt. Nog eens twaalf kinderen werden ziek door het virus.

Weblink bron “Zes kinderen overleden na virusuitbraak in revalidatiecentrum VS” (24-10-2018), NOS


aandachtsminuut

samenstelling van aandacht zn en minuut zn met het invoegsel -s-

periode van 60 seconden dat men de aandacht op één onderwerp richt, gebruikts als eenheid in de gezondheidszorg en in het onderwijs


coronaopleving

samenstelling van corona zn en opleving zn

coronaoplevingen (plural)
coronaoplevinkje (diminutive singular)
coronaoplevinkjes (diminutive plural)

toename van het aantal infecties met het coronavirus na een periode met lage besmettingscijfers

Ondanks de belofte van minister Kuipers van Volksgezondheid om tijdens een volgende coronaopleving anders met het virus om te gaan, hebben maar weinig respondenten (16%) vertrouwen in die beloofde mildere aanpak „Van tevoren weten ze het vaak mooi te vertellen, maar op het moment zelf weten ze nergens meer van en gooien ze alles dicht”, schampert één van hen.

Weblink bron
SOPHIE ZIMMERMAN
 “Uitslag Stelling: ’Nooit meer in lockdown’” (15/6/2022), De Telegraaf


longpest

ernstige infectieziekte van de longen veroorzaakt door Yersinia pestis

Volgens de onderzoekers werd de ziekte aanvankelijk overgedragen van mens tot mens. Door hoesten werden de bacteriën van de longpest overgebracht. Builenpest bestond toen nog niet, door het ontbreken van een andere genetische mutatie.

Weblink bron “Pest veel ouder dan gedacht” (22-10-2015), NOS

Het dodental door een uitbraak van de pest op Madagaskar is opgelopen tot 19. Eind juli brak er long- en builenpest uit op het eiland, een van de weinige gebieden op aarde waar de ziekte nog voorkomt. Ongeveer honderd eilandbewoners zijn besmet geraakt.

Weblink bron “Zeker 19 doden door de pest op Madagaskar” (28-09-2017), NOS


pestuitbraak

samenstelling van pest zn en uitbraak zn

pestuitbraken (plural)
pestuitbraakje (diminutive singular)
pestuitbraakjes (diminutive plural)

plotseling optreden van pest in een populatie

Bij de eerste grote pestuitbraak, rond het jaar 540 na Christus, kwamen naar schatting wereldwijd zo'n 25 miljoen mensen om. Tijdens de Middeleeuwen brak in Europa de pest opnieuw uit; toen bezweken zo'n 100 miljoen mensen aan de ziekte.

Weblink bron “"Pestuitbraken door zelfde bacterie"” (28-01-2014), NOS

De pestepidemie in Madagaskar heeft sinds augustus aan bijna honderd mensen het leven gekost, zegt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Ruim 1100 gevallen van besmetting zijn vastgesteld. Elk jaar is er een pestuitbraak op het eiland, maar dit jaar is die vroeger en heviger dan anders. De oorzaak daarvan, is niet duidelijk.

Weblink bron “Bijna honderd doden door de pest op Madagaskar” (20-10-2017), NOS


beddentekort

samenstelling van bed zn en tekort zn met het invoegsel -en-

een gebrek aan ziekenhuisbedden waarin patiënten kunnen worden verpleegd

Minister Van Rijn voor Medische Zorg ziet niets in het voorstel van artsen en specialisten om bij een beddentekort op de intensive care in het uiterste geval jonge mensen voor te laten gaan op ouderen. "Iedereen moet evenveel kans maken op levensreddende zorg", zegt Van Rijn. Hij sluit niet uit dat het kabinet met een wetswijziging zal voorkomen dat het zover komt.

Weblink bron “Van Rijn: geen leeftijdselectie bij plaatsgebrek op IC” (16-06-2020), NOS

Weblink bron “Draaiboek voor beddentekort IC: jong gaat uiteindelijk voor oud” (16-06-2020), NOS


gezondheidsinstituut

samenstelling van gezondheid zn en instituut zn met het invoegsel -s-

gezondheidsinstituten (plural)
gezondheidsinstituutje (diminutive singular)
gezondheidsinstituutjes (diminutive plural)

instelling die zich richt op zaken die betrekking hebben op de (volks)gezondheid

Het RIVM ziet een forse toename van het aantal coronagevallen. Afgelopen week nam het aantal vastgestelde besmettingen toe met 64 procent ten opzichte van de week ervoor. Ook het aantal virusdeeltjes in het rioolwater neemt sinds twee weken weer toe, zegt het gezondheidsinstituut. Dat geldt ook voor de meldingen bij de Infectieradar, waar mensen coronagerelateerde klachten kunnen melden.

Weblink bron “RIVM: fors meer coronagevallen, begin van een nieuwe golf” (DI 14 JUNI 2022), NOS

Het RIVM meldt dat de luchtkwaliteit in Limburg, Noord-Brabant en Gelderland vandaag slechter kan zijn door smog. Het gezondheidsinstituut waarschuwt mensen die hier gevoelig voor zijn om lichamelijke inspanning te beperken en binnen te blijven. Vooral in de namiddag is de lucht verontreinigd.

Weblink bron “Weer tropisch warm: drukte op het strand en Billie Eilish-fans in brandende zon” (18/6/2022), NOS


vaccinatiecampagne

samenstelling van vaccinatie zn en campagne zn

actie waarbij men in een relatief beperkte tijd zeer veel mensen vaccineert

Voor hun onderzoek bekeken de wetenschappers het eerste half jaar van de vaccinatiecampagne met de zogenoemde mRNA-vaccins van Pfizer en Moderna, schrijven ze in het medische vaktijdschrift The Lancet. Dat kwam neer op bijna 299 miljoen prikken, waar ruim 340.000 meldingen over binnenkwamen bij het VAERS-systeem.

Weblink bron “300 miljoen coronaprikken in VS: milde bijwerkingen, geen bewijs 'vaccindoden'” (Dinsdag 8 maart), NOS

De Belgische overheid begint dit najaar een nieuwe vaccinatiecampagne tegen COVID-19. Alle volwassen Belgen kunnen als ze dat willen een tweede boosterprik tegen het virus krijgen, hebben de Belgische ministers van Volksgezondheid besloten. Wel zijn eerst de risicogroepen en het zorgpersoneel aan de beurt.

Weblink bron “Alle volwassen Belgen kunnen na de zomer tweede boosterprik krijgen” (06 juli 2022), NU.nl


aderlijk

afgeleid van ader zn met het achtervoegsel -lijk

aderlijke (inflected positive)
aderlijks (partitive positive)

met betrekking tot de bloedvaten waardoor het bloed naar het hart toe stroomt

Kransslagaders ontstaan tijdens de embryonale ontwikkeling als cellen van een embryonale ader zich over het hart verspreiden en daarbij transformeren tot cellen die slagaders kunnen vormen. (…) De transformatie van aderlijk naar slagaderlijk, of in vaktermen: van veneus naar arterieel, is uniek en niet alleen interessant voor embryologen.

Weblink bron
Huup Dassen
 “Ontstaan van de kransslagader uit ader in embryo ontrafeld” (27 maart 2010) op nrc.nl


harttransplantatie

samenstelling van hart zn en transplantatie zn

het overbrengen van een functionerend hart naar een ander organisme

Het UMC Utrecht meldde vorig jaar dat het kunsthart een uitkomst zou kunnen zijn voor patiënten die vanwege hun gezondheid niet kunnen wachten op een harttransplantatie.

Weblink bron “Man die vorig jaar als eerste Nederlander een kunsthart kreeg overleden” (07 juli 2022), NU.nl

De perfusietechniek wordt in Nederlandse ziekenhuizen ook met succes gebruikt voor het verbeteren van levers en nieren. En binnenkort start in het Erasmus MC een proef met harten. "Dan kunnen hopelijk ook mensen die wachten op een harttransplantatie ervan profiteren", zegt Hoek.

Weblink bron
Hugo van der Parre en Rinke van den Brink
 “Veel meer longtransplantaties dankzij oplappen van afgekeurde longen” (Donderdag 3 september 2020), NOS


zenuwreflex

zenuwreflexen (plural)
zenuwreflexje (diminutive singular)
zenuwreflexjes (diminutive plural)

een onwillekeurige reactie op bepaalde prikkels

En hij genoot van de bevrediging wanneer hij raak schoot, om de vijand spastisch spartelend te zien sterven, op de grond te zien vallen met wild trappende benen, wat alleen zenuwreflexen waren van iemand die al dood was, ongeveer zoals met een schot door de kop van een antilope.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691

Het CowToilet is een ‘vrijwillig urineersysteem’ voor melkkoeien. Op het CowToilet wordt de koe uitgenodigd om in het toilet te plassen. Dat doet het systeem door gebruik te maken van een natuurlijke zenuwreflex bij de koe. Hiervoor wordt een specifieke plek net boven het uier van de koe gestimuleerd, wat een plasneiging bij de koe veroorzaakt.

Weblink bron
Peter Zandee
 “Internationale prijs voor Achterhoeks koeientoilet” (03-12-2020), Tubantia


samenstelling van COVID-19 zn en pandemie zn

wereldwijze verspreiding van besmetting met SARS-CoV-2

Vaccinaties zijn noodzakelijke zorg en dienen ook tijdens de COVID-19-pandemie te worden toegediend.

Weblink bron
RIVM
 “RVP-richtlijn Uitvoering Rijksvaccinatieprogramma : 20. Addendum: RVP tijdens de COVID-19-pandemie” (29-12-2021), p. 85


blaassteen

blaasstenen (plural)
blaassteentje (diminutive singular)
blaassteentjes (diminutive plural)

steen in de urineblaas die bestaat uit slecht oplosbare stoffen die in de urine voorkomen

Blaassteen ontstaat uit afvalstoffen van urine, zoals oxalaat- en urinezuur. Zo’n steen is enkele millimeters tot een paar centimeter groot en ontstaat onder meer bij mensen die niet goed uitplassen of oneffenheden in de blaas hebben.

Weblink bron
Carin Röst
 “Stenen in je lichaam: wat te doen tegen welke steen?” (30-01-2019), Tubantia

Er lopen bij Minimax drie dierenartsen rond. Medicijnen worden tegen kostprijs voorgeschreven, een ingreep kost gemiddeld de helft minder. Volgens specialist Diana van der Star zit de wachtkamer altijd vol. „We voeren bijna alle behandelingen uit, zoals staartamputaties, blaassteen en tumoren verwijderen. „Behalve botbreuken. Dieren met breuken sturen we door naar de specialist.”

Weblink bron
Jaap Kanters
 “Ingreep Bobbie kost een prikkie” (21 maart 2008), Reformatorisch Dagblad


bilirubine

gele kleurstof die in de lever ontstaat bij de afbraak van rode bloedcellen

De veroorzaker van de gele kleur van de huid en slijmvliezen is de stof bilirubine. Bilirubine komt vrij bij de afbraak van rode bloedcellen. De baby heeft vanuit de baarmoeder veel meer rode bloedcellen dan een volwassene. De rode bloedcellen leven ook nog eens korter dan bij volwassenen. Er is dus een hele hoge afbraak van rode bloedcellen, waarbij de stof bilirubine vrij komt.

Weblink bron
Tom Tates
 “'Premature tweeling Beyoncé en Jay-Z heeft geelzucht'” (20-06-2017), Tubantia

Het komt ook voor dat de baby tijdens de zwangerschap weinig problemen ondervindt van de afweerreactie, maar dat er na de geboorte problemen ontstaan door de snelle afbraak van rode bloedcellen. „Daarbij komt de afvalstof bilirubine vrij. Tijdens de zwangerschap wordt die opgeruimd door de lever van de moeder. Na de bevalling moet het kind het echter zelf doen, maar de lever kan dit nog niet aan.”

Weblink bron
Anca Boon
 “DNA-test bepaalt noodzaak anti-D-prik” (25 juni 2011), Reformatorisch Dagblad


foliumzuur

folic acid

in wateroplosbaar vitamine dat o.a. wordt voorgeschreven aan zwangeren ter preventie van geboorteafwijkingen

Poels deed haar promotieonderzoek in Zeist. Onderdeel van haar onderzoek was een voorlichtingscampagne. "We zagen dat door die campagne vrouwen vaker hun voedingspatroon veranderden, eerder een gesprek aangingen met een zorgverlener, sneller stopten met roken of drinken en eerder begonnen met foliumzuur slikken." Dat laatste verkleint de kans op geboorteafwijkingen als een open ruggetje, open gehemelte of hazenlip.

Weblink bron “Denk je na over kinderen? 'Ga eerst langs de huisarts'” (Maandag 29 mei 2017), NOS

De oppositie in de Tweede Kamer vindt dat foliumzuur en zware paracetamol in het basispakket van de zorgverzekeraars moeten blijven. Ze zeggen dat deze middelen op zich goedkoop zijn, maar dat de kosten voor reumapatiënten toch hoog kunnen oplopen.

Weblink bron “Oppositie wil foliumzuur en zware paracetamol in basispakket houden” (Woensdag 27 juni 2018), NOS


farmaceutica

chemicaliën die men gebruikt als geneesmiddel

Nederland exporteert vooral veel brandstof. De buurlanden zijn sterk in andere producten. Zo exporteert Duitsland machines en transportmiddelen en België farmaceutica, drank, tabak en ertsen.

Weblink bron “Export terug op niveau van 2008” (dinsdag 6 november 2012), NOS

Op vier gebieden wordt nu de stap gemaakt naar industrieel printen: voedsel, farmaceutica, 3D-elektronica en reserveonderdelen. Bij de onderdelen loopt Nederland voorop, volgens Meinders.

Weblink bron
Flip de Jong
 “3D printen komt in stroomversnelling, Nederland loopt voorop” (zaterdag 14 oktober 2017), NOS


hormoonkuur

hormoonkuren (plural)
hormoonkuurtje (diminutive singular)
hormoonkuurtjes (diminutive plural)

kuur waarbij aan de patiënt hormonen worden verstrekt


ademhalingsmoeilijkheden

samenstelling van ademhaling zn en moeilijkheden zn met het invoegsel -s-

De Britse politie maakt jacht op een gemaskerde man die gisterenavond rond een uur of zeven (lokale tijd) een aantal restaurants en een supermarkt binnen rende en een chemisch middel rond spoot. Vijftien bezoekers kregen last van ademhalingsmoeilijkheden.

Weblink bron “Man stormt Britse restaurants binnen en spuit chemisch middel rond: 15 mensen gewond” (21-10-2020), Tubantia

,,Tromso wordt sinds een paar dagen ‘s ochtends niet meer uit zichzelf wakker, eet niet meer, is niet erg actief, heeft ademhalingsmoeilijkheden en zijn achterpoten zitten vol vocht’’, luidt het op de Facebookpagina van de Zoo d’Amnéville bij Metz.

Weblink bron
Caspar Naber
 “Franse dierentuin luidt noodklok over gezondheid ijsbeer en roept hulp Nederlandse dierenarts in” (07-12-2020), Tubantia


likdoren

van Middelnederlands lijcdoren, op te vatten als samengesteld uit lijk in de oude betekenis "lichaam" en doorn "iets wat steekt"

pijnlijke eeltige verdikking, meestal op een teen of ander deel van de voet

Wanneer gij, o Diopos, een adderbeet even snel weet te genezen als de kentaur Cheiron, dan sta ik u niet alleen mijn plaats af als eerste priester van Apollo, maar laat u ook samen met koning Aristaios optreden als genezer van alle kwalen die het mensdom teisteren, als daar zijn bloedhoest, onvruchtbaarheid, likdorens, insektenbeten, slechte kijk op de handel, karige maandstonden, krampen, koortsen, verlies van de schaduw na wangedrag in de tempel, tegenslag op de pacht, sprinkhanen in het koren, nekgezwellen, stamelende spraak...’

Simon Vestdijk
 “Verzamelde romans. Deel 9. Aktaion onder de sterren.” (1979), Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, Den Haag / Rotterdam, ISBN 9023666607, p. 70

En dan zegt hij — ik bedoel dan Kraak — verder goede dingen en hij zot het drietal eventjes nu ja niet in hun hemd, maar hij laat ze toch schoenen en kousen uittrekken, laat zien, dat zo een likdoren hebben en trapt er eventjes op.

D.
 Rare Dingen. (14 juli 1927) in: De School met den Bijbel, jrg. 25 nr. 2, p. 19 kol. 2


onbehandeld

afleiding van behandeld met het voorvoegsel on-

onbehandelder (uninflected comparative)
onbehandeldst (uninflected superlative)
onbehandelde (inflected positive)
onbehandeldere (inflected comparative)
onbehandeldste (inflected superlative)
onbehandelds (partitive positive)
onbehandelders (partitive comparative)

zonder dat een medische behandeling is gegeven

Onbehandeld is deze aandoening dodelijk.


vruchtafdrijving

samenstelling van vrucht zn en afdrijving zn

abortus provocatus; een opgewekte miskraam

Het enige misdrijf tegen foetussen dat erkend werd in het Bundesgesetz ging over moedwillige vruchtafdrijving, dat wil zeggen illegale abortus.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “1968, De grote eeuw deel 7” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044633535

Nu kan een vrouw alleen bij een kliniek of het ziekenhuis gedurende de eerste negen weken haar zwangerschap beëindigen via abortusmedicatie. Ze neemt daar de eerste pil die de werking van zwangerschapshormonen blokkeert. Even later brengt de vrouw thuis pillen in die weeën opwekken, waardoor de vruchtafdrijving plaatsvindt.

Weblink bron
Edwin van der Aa
 “Nieuw plan voor abortuspil bij de huisarts splijt coalitie” (20-12-2018), Tubantia


neuro

neuro's (plural)
neurootje (diminutive singular)
neurootjes (diminutive plural)


autipas

gevormd uit het eerste deel van autisme zn en pas zn , in 2007 bedacht door de Nederlandse Vereniging voor Autisme

kaartje met een hoesje dat mensen die last hebben van autisme in contacten met anderen kunnen gebruiken: het vermeldt de voornaamste informatie over de persoon en autisme in het algemeen

De jongen wilde daarop zijn autipas pakken, dat is een pasje waarmee aangetoond wordt dat de drager autistisch is. Op de pas wordt de stoornis in het kort toegelicht, evenals enkele aanwijzingen gegeven voor de omgang met autisten.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Rotterdamse agent mept autistisch slachtoffer” (7 juli 2012) op bnnvara.nl


stamcelbank

plaats waar cellen kunnen worden bewaard die zich nog tot verschillende soorten weefsels kunnen ontwikkelen

Stamcelbank Nederland, gevestigd in het Utrechtse Leusden, laat weten ongeveer 10.000 klanten te hebben. Zij hebben tegen betaling hun eigen stamcellen, gewonnen uit navelstrengbloed, laten opslaan bij de organisatie. Deze worden kort na de geboorte afgenomen en opgestuurd naar de stamcelbank.

Weblink bron
Flóri Hofman
 “Enige stamcelbank van Nederland raakt vergunning kwijt” (1 november 2021) op nrc.nl

In sommige landen en culturen is er weinig kennis over stamceldonatie en soms rust er een taboe op. „Stamceldonorbanken zijn bovendien duur”, zegt Elbertse van Matchis. (…) Stamcelbanken zijn daarom vooral gevestigd in rijkere landen.

Weblink bron
Romy van der Poel
 “De onmogelijke zoektocht van Marlon Etnel naar een donor die op hem lijkt” (20 augustus 202) op nrc.nl

Mummery: „Het plan is om een stamcelbank op te zetten van veertig tot vijftig stamcellijnen. Daarbij kunnen dan, volgens dezelfde methode van weefseltypering als bij bloedtransfusie en beenmergtransplantatie gebruikelijk is, donorcellen en patiënt gematched worden. Dat is ook het doel van firma's als Geron en het Australische consortium. Het vergt maar een tijdelijke operatie om tientallen lijnen te maken. Daarna kunnen de stamcellen in kweek blijven voor later gebruik.”

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Geneeskrachtige embryo's” (10 februari 2001) op nrc.nl