koninkrijk

van Middelnederlands conincrike, op te vatten als samenstelling van koning zn en rijk zn , met behoud van de eindklank van het Middelnederlandse coninc

/ˈkoʊ̯nɪŋkˌræɪ̯k/

/ˈkoːnɪŋkˌrɛɪ̯k/

koninkrijken (plural)
koninkrijkje (diminutive singular)
koninkrijkjes (diminutive plural)


bijstand

samenstelling van bij en stand
Naamwoord van handeling van bijstaan

een van staatswege geboden basisuitkering aan iemand die geen inkomen heeft

Hij moet van de bijstand zien rond te komen.


koningin

erfwoord via Middelnederlands coninginne / coninghinne van Oudnederlands kuninginna, op te vatten als afgeleid van koning met het achtervoegsel -in

koninginnen (plural)
koninginnetje (diminutive singular)
koninginnetjes (diminutive plural)


koning

In de betekenis van ‘regerend vorst’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

eet ontbijt als een koning, lunch als een prins en dineer als een arme

ontbijt als een koning, lunch als een edelman en dineer als een bedelaar

De klant is koning.

Men probeert altijd zo goed mogelijk aan de wensen van de klant te voldoen

In het land der blinden is eenoog koning.

Iemand met geringe kennis of maar weinig vaardigheden, munt toch uit in een gezelschap van personen die nog minder weten of nog minder vaardigheid hebben

in het land der blinden is eenoog koning

Zijn haan moet altijd koning kraaien

een bepaald iemand moet altijd z'n gelijk krijgen of zin krijgen

king

speelkaart waarvan de waarde meestal tussen die van de vrouw en de aas ligt

şah

het stuk dat, wanneer het verslagen wordt, tot direct verlies leidt

koningen (plural)
koninkje (diminutive singular)
koninkjes (diminutive plural)

Op 21 juli 2013 legde Filip de eed af als koning der Belgen.

Was hun koning, Willem de Veroveraar, niet tijdens een geweldige storm, dankzij de heilige Nicolaas, veilig van Normandië naar Engeland gevaren? Want Nicolaas was in staat de wind en de onstuimige kracht der golven te doen bedaren!

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 10

Denemarken ook nauwelijks, in de pers hadden ze het uitgebreid gehad over de gemoedelijke verhouding tussen de Deense bevolking en de Duitse gasten. De koning en de regering van Denemarken zaten nog op hun plaats en de samenwerking leek uitstekend te functioneren binnen de Germaanse verbroedering.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


keizer

eponiem: via Middelnederlands keiser en Oudnederlands keser van Latijn Caesar, de naam van de Romeinse heerser Julius Caesar , in de betekenis van ‘titel van de hoogste vorst’ voor het eerst aangetroffen in 1100

Een keizer zonder kleren

Iets wat of iemand die de indruk wekt gezaghebbend te zijn, maar in werkelijkheid weinig of niets voorstelt/kan uitrichten

Waar niets is, verliest de keizer zijn recht.

Op iemand die zelf toch al niets bezit, kan niets worden verhaald.

kejser

een monarch van de allerhoogste rang, oorspronkelijk die van het Romeinse rijk

keizers (plural)
keizertje (diminutive singular)
keizertjes (diminutive plural)

Keizer Karel V verenigde de zeventien Nederlanden tot een eenheid met een gezamenlijke Staten-Generaal.


staat

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘toestand’ voor het eerst aangetroffen in 1265

In de betekenis van ‘land’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1599

staten (singular)
staatje (diminutive)
staatjes (diminutive singular)

binnen een afgebakend grondgebied werkzame, in hoge mate soevereine organisatie die gezag uitoefent over de op dat grondgebied wonende bevolking

De Verenigde Staten zijn de machtigste staat ter wereld.

Het pad voor me, niet meer dan 25 cm breed, zou mij door de staten Californië, Oregon en Washington leiden.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


regering

Naamwoord van handeling van regeren met het achtervoegsel -ing.

militaire regering

een regering, die gevormd is door hohe militairen, een junta

ръководство

een groep van personen die een land bestuurt, specifiek het staatshoofd en alle ministers

regeringen (plural)
regerinkje (diminutive singular)
regerinkjes (diminutive plural)

De regering van België heeft het zwaar te verduren gekregen met de economische crisis van het afgelopen jaar.

Maar nadat Boedapest zijn equivalent van het Slânsky-proces had doorgemaakt, werden de demonstraties steeds oncontroleerbaarder en ontwikkelden zich tot een opstand tegen alles waar de partij en regering voor stonden, geleidelijk aan met gewapende groepen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “1968, De grote eeuw deel 7” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044633535


regeren

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘besturen’ voor het eerst aangetroffen in 1322

afgeleid van het Franse régir (met het achtervoegsel -eren)

regieren

het uitoefenen van de politieke macht...

regeerde (past)
geregeerd (past participle)
te regeren (active infinitive imperfect present)
zullen regeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen regeren (active infinitive imperfect future)
hebben geregeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geregeerd (active infinitive perfect present)
geregeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geregeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
regerend (imperfect participle)
geregeerd (past participle)
regere (subjunctive)
regeer (indicative imperfect present singular first-person)
regeert (indicative imperfect present singular second-person)
regeert (indicative imperfect present singular second-person)
regeert (indicative imperfect present singular second-person)
regeert (indicative imperfect present singular third-person)
regeerde (indicative imperfect past singular first-person)
regeerde (indicative imperfect past singular second-person)
regeerde (indicative imperfect past singular second-person)
regeerde (indicative imperfect past singular second-person)
regeerde (indicative imperfect past singular third-person)
regeerden (indicative imperfect past plural first-person)
regeerden (indicative imperfect past plural second-person)
regeerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal regeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult regeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal regeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult regeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal regeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult regeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal regeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen regeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen regeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen regeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou regeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou regeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) regeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt regeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou regeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden regeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden regeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden regeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geregeerd (perfect present first-person)
hebt geregeerd (perfect present second-person)
hebt geregeerd (perfect present second-person)
heeft geregeerd (perfect present second-person)
hebt geregeerd (perfect present second-person)
heeft geregeerd (perfect present third-person)
hebben geregeerd (perfect present first-person)
hebben geregeerd (perfect present second-person)
hebben geregeerd (perfect present third-person)
had geregeerd (perfect past first-person)
had geregeerd (perfect past second-person)
had geregeerd (perfect past second-person)
hadt geregeerd (perfect past second-person)
had geregeerd (perfect past third-person)
hadden geregeerd (perfect past first-person)
hadden geregeerd (perfect past second-person)
hadden geregeerd (perfect past third-person)
zal geregeerd hebben (perfect future first-person)
zal geregeerd hebben (perfect future second-person)
zult geregeerd hebben (perfect future second-person)
zult geregeerd hebben (perfect future second-person)
zal geregeerd hebben (perfect future second-person)
zult geregeerd hebben (perfect future second-person)
zal geregeerd hebben (perfect future third-person)
zullen geregeerd hebben (perfect future first-person)
zullen geregeerd hebben (perfect future second-person)
zullen geregeerd hebben (perfect future third-person)
zou geregeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geregeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geregeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geregeerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geregeerd (impersonal passive present imperfect)
er is geregeerd (impersonal passive present perfect)
er werd geregeerd (impersonal passive past imperfect)
er was geregeerd (impersonal passive past perfect)
er zal geregeerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geregeerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geregeerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geregeerd zijn (impersonal passive conditional perfect)

het uitoefenen van de politieke macht door het uitvaardigen van wetten en instellen van organisaties met een bepaalde opdracht


kanselier

via Middelnederlands cancellier van Frans chancelier, in de betekenis van ‘hoogwaardigheidsbekleder’ aangetroffen vanaf 1293

kanseliers (plural)
kanselieren (plural)
kanseliertje (diminutive singular)
kanseliertjes (diminutive plural)

Toen Hitler in 1933 kanselier van Duitsland werd, was dat het begin van het einde van de Duitse democratie


parlement

Leenwoord uit het Frans of Engels, in de betekenis van ‘volksvertegenwoordiging’ voor het eerst aangetroffen in 1883

parlementen (plural)
parlementje (diminutive singular)
parlementjes (diminutive plural)

: een lichaam dat het volk vertegenwoordigt en rechtgevende of rechtsprekende bevoegheden heeft

Het parlement van Parijs hield zich vooral met rechtspraak bezig.


president

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘voorzitter’ voor het eerst aangetroffen in 1477

afgeleid van het Franse président (met het voorvoegsel pre-)

presidenten (plural)
presidentje (diminutive singular)
presidentjes (diminutive plural)

Donald Trump is sinds kort president van de Verenigde Staten.

Er is wel een oplossing volgens professor Bongers. Mensen moeten het regenwoud met rust laten. Het aansteken van branden moet dus verboden worden. Nu wordt er bijna niet gecontroleerd. Er moet dus ook beter gecontroleerd worden. Maar Bongers denkt dat de president van Brazilië dat niet gaat doen.

Weblink bron
nieuwsbegrip.nl
 “Bosbranden in het Amazonegebied” (26-8-2019), CED-groep


minister

[1] Van het Franse ministre, in de betekenis van ‘eerste staatsdienaar’ voor het eerst aangetroffen in 1698 .

[2] Leenwoord uit Latijn minister “dienaar”.

gesandt

een persoon die deelneemt aan de regering van een land

ministers (plural)
ministertje (diminutive singular)
ministertjes (diminutive plural)

De Tweede Kamer is bezorgd over het nieuws dat de Turkse regering weekendscholen wil financieren in Nederland. De VVD en de SP hebben Kamervragen gesteld aan minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken. Diens ministerie laat weten het Turkse initiatief niet als een probleem te zien.

Ze heeft vele mooie herinneringen aan hem en toonde ons wel eens vol trots krantenartikelen en foto’s uit de tijd dat hij Minister van Oorlog en Marine was, tussen 1948 en 1950.


monarchie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘keizerrijk, koninkrijk’ voor het eerst aangetroffen in 1657

met het voorvoegsel mono- en met het achtervoegsel -archie

afgeleid van monarch met het achtervoegsel -ie

unpenniezh

is van origine een regeringsvorm waarbij alle macht bij één persoon berust

monarchieën (plural)
monarchietje (diminutive singular)
monarchietjes (diminutive plural)


ministerie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘departement van bestuur’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1767

Ministerium

een afdeling van een overheid waar het beleid van de regering wordt uitgevoerd

ministeries (plural)
ministerietje (diminutive singular)
ministerietjes (diminutive plural)

Het ministerie van financiën is verantwoordelijk voor de inkomsten en uitgaven van het land.


staatshoofd

samenstelling van staat en hoofd met het invoegsel -s-

Staatsoberhaupt

iemand die in een staat het hoogste gezag bekleedt of personifieert

staatshoofden (plural)
staatshoofdje (diminutive singular)
staatshoofdjes (diminutive plural)


hoofdstad

hoofstad

een belangrijke stad waarvandaan het land, de staat, deelstaat of provincie wordt bestuurd

hoofdsteden (plural)
hoofdstadje (diminutive singular)
hoofdstadjes (diminutive plural)

een belangrijke stad waarvandaan meestal het land, de staat, deelstaat of provincie wordt bestuurd


ABW

(initiaalwoord) Algemene Bijstandswet, tot 1996 officieel geschreven met hoofdletters

tussen 1965 en 2004 geldende regeling om mensen met een inkomen onder het bestaansminimum een uitkering te geven

Hij maakt gebruik van de ABW.

Degene, die dagonderwijs volgt, wordt voor de toepassing van de ABW in het algemeen als studerende beschouwd en kan daardoor geen aanspraak maken op bijstand.

L. de Graaff
 Besluit van 13 december 1984, houdende vaststelling van een Rijksgroepsregeling werkloze werknemers : Memorie van toelichting in: Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden, 1984 nr. 626 (8 januari 1985), p. 13


republiek

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bepaalde staatsvorm’ voor het eerst aangetroffen in 1582

via het Franse république, van het Latijnse res publica, dat publieke zaak betekent

republieken (plural)
republiekje (diminutive singular)
republiekjes (diminutive plural)

staatsvorm waarbij het staatshoofd voor een aantal jaren verkozen of benoemd wordt

Tegenwoordig is Frankrijk een republiek.


koninklijk

Afgeleid van koning met het achtervoegsel -lijk.

De koninklijke weg gaan/bewandelen

Iets op een eerlijke of gebruikelijke manier aanpakken (ongeacht of dit ook ook de meest handige/strategische manier is)

königlich

betrekking hebbend op een koning, koningin, aan of bij hem, haar behorend, van hem, haar uitgaand

koninklijker (uninflected comparative)
koninklijkst (uninflected superlative)
koninklijke (inflected positive)
koninklijkere (inflected comparative)
koninklijkste (inflected superlative)
koninklijks (partitive positive)
koninklijkers (partitive comparative)

De koninklijke juwelen worden zorgvuldig bewaard.


grande

van Spaans grande zn of Italiaans grande zn

iemand die behoort tot de machtigste mannen van een rijk

Het museo Correale is een paleisachtige villa, een adellijk bezit. Een van de grandes van het hof van de Bourbonnenkoning heeft er gewoond en schilderijen gekocht.

"Eenheid van recht" woei van het admiraalsschip; "Vooruitgang" juichten alle sloepen. De grandes van Amsterdam II, Breukelen en Apeldoorn wedijverden in heilbeden, terwijl zij zee koos. Wel mocht de minister, die haar zoo zag henenzeilen, dankbaar en hoopvol lachen over zijn Armada, zijn Welbewapende. Wie zou haar keeren?


presidente

afgeleid van president zn met het achtervoegsel -e

vrouw die staatshoofd van een republiek is

Als ze dit najaar weet te winnen, is Hillary Clinton straks niet de eerste Amerikaanse presidente van een land. Eerder was er een – veel minder bekende – vrouwelijke president geboren in de VS.

Weblink bron
Liza van Lonkhuyzen
 “Zij was de eerste Amerikaanse presidente van een land” (3 augustus 2016) op nrc.nl


loco

[bijwoord] van Latijn loco, ablatief van locus "plaats", dus "in de plaats (van)"

[mannelijk zelfstandig naamwoord] verkorting van locoburgemeester of locosecretaris

[onzijdig zelfstandig naamwoord] verkorting van locopreparaat

wettelijke plaatsvervanger van de gemeentesecretaris

Voor wat betreft de eerste loco ligt het in de rede dat dit de directeur bedrijfsvoering is (was voorheen de tweede loco-secretaris).


kabinet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘meubelstuk’ voor het eerst aangetroffen in 1588

kabinetten (plural)
kabinetje (diminutive singular)
kabinetjes (diminutive plural)

een bestuursorgaan bestaande uit hooggeplaatste leden van een regering, de regering.

Het kabinet-Balkenende IV viel over de missie in Uruzgan: het CDA en de CU wilden de militaire missie verlengen, de PvdA niet.

Het is bepaald niet ondenkbaar dat ook het oligarchenkapitaal dat nu zo moeilijk te traceren is, buiten beeld is geraakt door fiscale constructies die zijn opgetuigd in ons land, met goedkeuring van een hele serie kabinetten-Balkenende en -Rutte.


junta

van Spaans junta, in de betekenis "besturend comité" aangetroffen vanaf 1632

groep hoge militairen die samen de baas zijn over het bestuur van een land

Het gaat om 54 inmiddels oudere mannen, verdacht van onder meer moord, marteling en ontvoering tijdens de militaire dictatuur van de junta onder generaal Jorge Videla (1976-1983).


premier

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘eerste minister’ voor het eerst aangetroffen in 1904

premiers (plural)
premiertje (diminutive singular)
premiertjes (diminutive plural)

De premier had moeite met het verdedigen van de begroting.

De politie in Londen heeft het onderzoek naar het zogenoemde partygate-schandaal afgesloten. In totaal werden 126 boetes opgelegd aan politici en overheidsmedewerkers. Naar premier Johnson loopt nog wel een parlementair onderzoek over zijn rol in het schandaal.

Weblink bron “Politie Londen sluit onderzoek 'partygate' af, 126 boetes opgelegd” (19 mei 20), NOS

De Britse premier Boris Johnson heeft donderdag aangekondigd op te stappen. Hij blijft voorlopig de taken van premier uitvoeren, totdat er een opvolger bekend is. Johnson lag al geruime tijd onder vuur vanwege een reeks schandalen, zoals het bijwonen van feestjes in coronalockdowns. Het vertrek van een aantal prominente ministers de afgelopen dagen blijkt de druppel te zijn geweest.

Weblink bron “Britse premier Johnson stapt op, maar blijft zitten tot opvolger bekend is” (onderdag 07 juli 2022), NU.nl


minister-president

In de betekenis van ‘voorzitter van de ministerraad’ voor het eerst aangetroffen in 1863

minister-presidenten (plural)
ministers-presidenten (plural)
minister-presidentje (diminutive singular)
minister-presidentjes (diminutive plural)

Het is nog onduidelijk wie de volgende minister-president wordt.


regeerakkoord

Koalitionsvertrag

overeenkomst tussen coalitiepartijen die bij de vorming van een coalitieregering gesloten wordt

regeerakkoorden (plural)
regeerakkoordje (diminutive singular)
regeerakkoordjes (diminutive plural)

De Eerste Kamerfracties zijn niet gebonden aan het regeerakkoord.

Staatssecretaris Harbers (VVD) liet direct weten dat hij ervan uitgaat dat het regeerakkoord voor de andere coalitiepartijen leidend is.

Mulder wijst ook op het regeerakkoord, waarin staat dat er aandacht zou komen voor techniekonderwijs. „Dan is het niet logisch dat je dat alleen voor universiteiten regelt, maar voor hogescholen niet.”


Staatscourant

samenstelling van staat zn en courant zn met het invoegsel -s-

publicatieblad van de Nederlandse overheid met officiële bekendmakingen

Het besluit werd de dag na publicatie in de Staatscourant van kracht.


hoofddorp

hoofdorp

een belangrijk dorp waarvandaan de gemeente wordt bestuurd

hoofddorpen (plural)
hoofddorpje (diminutive singular)
hoofddorpjes (diminutive plural)


hoofdplaats

samenstelling van hoofd zn "belangrijker, hoogste" en plaats bn "dorp of stad"

hoofdplaatsen (plural)
hoofdplaatsje (diminutive singular)
hoofdplaatsjes (diminutive plural)

de belangrijkste plaats van een gebied, in het bijzonder de vestigingsplaats van het bestuur van een bepaald gebied (land, staat, deelstaat, kanton, provincie, district, gemeente en dergelijke)

Den Burg is de hoofdplaats van Texel.


NAVO

(letterwoord) Noord Atlantische Verdrags Organisatie

coalitie van westerse landen die militair samenwerken om elkaars veiligheid te garanderen

De NAVO stond er sinds de Koude Oorlog niet zo slecht voor als nu. De veiligheidsrisico's waren sinds het einde van dit conflict niet zo groot. Dat staat in het rapport De toekomst van de NAVO en de veiligheid van Europa van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV)


raadsheer

samenstelling van raad zn en heer zn met het invoegsel -s-

raadsheren (plural)
raadsheertje (diminutive singular)
raadsheertjes (diminutive plural)

een adviseur of lid van een adviescollege van een vorst


district

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ambtsgebied’ voor het eerst aangetroffen in 1588

districten (plural)
districtje (diminutive singular)
districtjes (diminutive plural)

het gebied met een eigen lokale overheid

- Elke stad met meer dan 100.000 inwoners mag in België zijn deelgemeenten districten noemen.

- Antwerpen telt 9 districten.


justitie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘rechterlijke macht’ voor het eerst aangetroffen in 1276

de macht waar binnen een territoriaal gebied de rechtspraak aan toegewezen is

Dit is duidelijk een zaak voor justitie.


standaard

via Middelnederlands standaert van Oudfrans estendart, op te vatten als afgeleid van stand met het achtervoegsel -aard, in de betekenis van ‘voetstuk’ voor het eerst aangetroffen in 1278

standaarden (plural)
standaards (plural)
standaardje (diminutive singular)
standaardjes (diminutive plural)

Tijdens het koninklijke bezoek werd de koninklijke standaard geheven.


imam

Leenwoord uit het Arabisch, in de betekenis van ‘islamitische gebedsvoorganger’ voor het eerst aangetroffen in 1626

imams (plural)
imampje (diminutive singular)
imampjes (diminutive plural)

Koning Ibn Saoed en de imam van Jemen sluiten vrede.


BBL

onderdeel van de Nederlandse rijksoverheid dat van 1982 tot 2016 belast met de verwerving van onroerend goed voor overheidsdoelen in het landelijk gebied met betrekking tot natuur, landbouw, recreatie, landschap, water en milieu
De werkzaamheden zijn vanaf 2015 overgedragen aan de provincies en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

BBL had eind 2017 nog 1.226 hectare in bezit voor rijksopdrachten, al zijn deze ook in 2018 volledig vervreemd.

Weblink bron “Alle BBL-gronden zijn vorig jaar verdwenen” (22 augustus 2019) op boerenbusiness.nl


regeringspolitiek

samenstelling van regering en politiek met het invoegsel -s-

de beginselen volgens welke een regering handelt en de manier van uitvoeren daarvan


rijkscommissaris

samenstelling van rijk en commissaris met het invoegsel -s-


regeringscommissaris

samenstelling van regering en commissaris met het invoegsel -s-

iemand die door de regering met een bijzondere taak van bestuur belast is

iemand die namens de regering zitting heeft in een raad van commissarissen van een bv


contraseign

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘medeondertekening door minister’ voor het eerst aangetroffen in 1912

samenstelling van het Latijnse contra en signum (zegel)

medeondertekening van een wet of een Koninklijk Besluit door de minister


staatsruif

samenstelling van staat en ruif met het invoegsel -s-

de zinsnede 'eten uit de staatsruif' is al een begrip geworden


ministerscrisis

samenstelling van minister en crisis met het invoegsel -s-

ministerscrises (plural)
ministerscrisissen (plural)

crisis die ontstaat als een minister om politieke of persoonlijke redenen moet aftreden


crisiskabinet

crisiskabinetten (plural)
crisiskabinetje (diminutive singular)
crisiskabinetjes (diminutive plural)

kabinet belast met de regering van een land waar een economische of politieke crisis heerst


regeringscrisis

samenstelling van regering en crisis met het invoegsel -s-

Regierungskrise

een politieke situatie met grotere problemen van de regering uit verschillende redenen

regeringscrises (plural)
regeringscrisissen (plural)


initiatiefrecht

recht om wetsontwerpen in te dienen (in het bijzonder van een volksvertegenwoordiging)


initiatiefwet

initiatiefwetten (plural)
initiatiefwetje (diminutive singular)
initiatiefwetjes (diminutive plural)

wet waartoe het parlement (de Tweede Kamer) het initiatief genomen heeft


regeringsadviseur

samenstelling van regering en adviseur met het invoegsel -s-

regeringsadviseurs (plural)
regeringsadviseurtje (diminutive singular)
regeringsadviseurtjes (diminutive plural)

adviseur van de regering, bv. in grote ondernemingen die aanspraak maken op overheidssubsidie


polyarchie

Leenwoord uit het Grieks, in de betekenis van ‘regering van velen’ voor het eerst aangetroffen in 1824

met het voorvoegsel poly- en met het achtervoegsel -archie

polyarchieën (plural)
polyarchietje (diminutive singular)
polyarchietjes (diminutive plural)


heptarchie

met het voorvoegsel hepta- en met het achtervoegsel -archie

heerschappij of regering van zeven personen


pentarchie

met het voorvoegsel penta- en met het achtervoegsel -archie

heerschappij of regering van vijf personen, vijfmanschap


polycratie

met het voorvoegsel poly- en met het achtervoegsel -cratie

polycratieën (plural)
polycratietje (diminutive singular)
polycratietjes (diminutive plural)


gewestminister

uit en door de gewestraad gekozen lid van de gewestregering


gewestregering

uit en door de gewestraad gekozen hoogste uitvoerend lichaam van het gewest


volksrepubliek

samenstelling van volk en republiek met het invoegsel -s-

democratische republiek volgens de communistische opvatting


bondsrepubliek

samenstelling van bond zn en republiek zn met het invoegsel -s- , in de betekenis "federale staatsvorm" aangetroffen vanaf 1833 (zie vindplaats hieronder)

federatie met een staatshoofd dat voor een aantal jaren wordt benoemd of gekozen

Oostenrijk werd een bondsrepubliek met Wenen als één van de deelstaten.

Weblink bron “Geschiedenis” (7 december 2020) op knack.be

⧖ Er is geen betoog noodig om datgene aan te toonen wat het enkel opnoemen dezer stellingen bewijst; dat, namelijk, zulk een gouvernement als hier wordt omschreven, geenen enkelen zweem heeft van eene bondsrepubliek.

Nieuwstijdingen. in: Algemeen Handelsblad , jrg. 395 (5 februari 1833), P. den Hengst en zoon, Amsterdam, p. 1 kol. 1


interim-premier

interim-premiers (plural)
interim-premiertje (diminutive singular)
interim-premiertjes (diminutive plural)

iemand die gedurende een overgangstijd het ambt van premier vervult


kleptocratie

afgeleid van het Griekse 'klepto' (stelen) en met het achtervoegsel -cratie

kleptocratieën (plural)
kleptocratietje (diminutive singular)
kleptocratietjes (diminutive plural)

gezien het feit dat er momenteel 300 rechtszaken wegens corruptie lopen tegen politici in Spanje zouden we bijna vermoeden dat daar sprake is van een kleptocratie

De conclusies van het rapport stonden groot op de voorpagina’s van landelijke kranten: Bangladesh „heeft geen last van vriendjespolitiek, het is verworden tot een totale kleptocratie”


protectoraat

afgeleid van protector met het achtervoegsel -aat

protectoraten (plural)
protectoraatje (diminutive singular)
protectoraatjes (diminutive plural)

land waarover een ander land de heerschappij uitoefent


suzerein

suzereinen (plural)
suzereintje (diminutive singular)
suzereintjes (diminutive plural)

staat die de macht over een protectoraat uitoefent

Nederland was in de 20e eeuw suzerein over vier Javaanse vorsten in Nederlands-Indië


vicepremier

Afgeleid van premier met het voorvoegsel vice-

vicepremiers (plural)
vicepremiertje (diminutive singular)
vicepremiertjes (diminutive plural)

Turkse vicepremier wil niet dat vrouwen publiekelijk lachen


vicekanselier

afgeleid van kanselier met het voorvoegsel vice-

vicekanseliers (plural)
vicekanselieren (plural)
vicekanseliertje (diminutive singular)
vicekanseliertjes (diminutive plural)

plaatsvervanger van de kanselier (Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland)


viceminister-president

afgeleid van minister-president met het voorvoegsel vice-

viceminister-presidenten (plural)
viceministers-presidenten (plural)
viceminister-presidentje (diminutive singular)
viceminister-presidentjes (diminutive plural)

plaatsvervanger van een premier of minister-president.


vicepresident

afgeleid van president met het voorvoegsel vice-

vicepresidenten (plural)
vicepresidentje (diminutive singular)
vicepresidentjes (diminutive plural)


zelfbestuurder

zelfbestuurders (plural)
zelfbestuurdertje (diminutive singular)
zelfbestuurdertjes (diminutive plural)

aanduiding voor de vier Javaanse vorsten die, onder streng toezicht van een Nederlandse gouverneur, regeerden over een keizerrijk, koninkrijk of prinsdom op Java. (tot 1945)


staatssecretaris

samenstelling van staat en secretaris met het invoegsel -s-

staatssecretarissen (plural)
staatssecretarisje (diminutive singular)
staatssecretarisjes (diminutive plural)

een persoon die deelneemt aan de regering van een land

De sector is gematigd positief over het beleid van de nieuwe staatssecretaris.

Winkeliers moeten extra tijd krijgen om sigaretten en tabakswaar uit het zicht te laten verdwijnen. Regeringspartij VVD wil dat staatssecretaris Blokhuis van Volksgezondheid meer tijd neemt voor dit deel van zijn anti-rookplannen.

Weblink bron “VVD wil winkeliers extra tijd geven om rookwaar uit het zicht te halen” (02-09-2019), NOS


schenkingsrecht

samenstelling van schenking zn "gift" en recht zn "leges, heffing" met het invoegsel -s-

ˈsxɛŋkɪŋsˌrɛxt

schenkingsrechten (plural)
schenkingsrechtje (diminutive singular)
schenkingsrechtjes (diminutive plural)

heffing die je moet betalen over zeer grote giften die je van een ander persoon krijgt
Deze belasting kan worden gezien als een vervanging van de successiebelasting die op de erfenis van die persoon zou worden geheven.


meeregeren

regeerde mee (past)
meegeregeerd (past participle)
mee te regeren (active infinitive imperfect present)
hebben meegeregeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben meegeregeerd (active infinitive perfect present)
meegeregeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
meegeregeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
meeregerend (imperfect participle)
meegeregeerd (past participle)
regeer mee (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
regeert mee (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
regeert mee (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
regeert mee (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
regeert mee (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
regeren mee (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
regeren mee (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
regeren mee (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
regeerde mee (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
regeerde mee (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
regeerde mee (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
regeerde mee (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
regeerde mee (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
regeerden mee (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
regeerden mee (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
regeerden mee (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal meeregeren (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult meeregeren (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal meeregeren (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult meeregeren (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal meeregeren (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult meeregeren (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal meeregeren (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen meeregeren (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen meeregeren (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen meeregeren (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou meeregeren (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou meeregeren (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) meeregeren (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt meeregeren (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou meeregeren (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden meeregeren (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden meeregeren (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden meeregeren (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
meeregeer (subordinate-clause present)
meeregeert (subordinate-clause present)
meeregeert (subordinate-clause present)
meeregeert (subordinate-clause present)
meeregeert (subordinate-clause present)
meeregeerde (subordinate-clause past)
meeregeerde (subordinate-clause past)
meeregeerde (subordinate-clause past)
meeregeerde (subordinate-clause past)
meeregeerde (subordinate-clause past)
meeregeerden (subordinate-clause past)
meeregeerden (subordinate-clause past)
meeregeerden (subordinate-clause past)
heb meegeregeerd (perfect present first-person)
hebt meegeregeerd (perfect present second-person)
hebt meegeregeerd (perfect present second-person)
heeft meegeregeerd (perfect present second-person)
hebt meegeregeerd (perfect present second-person)
heeft meegeregeerd (perfect present third-person)
hebben meegeregeerd (perfect present first-person)
hebben meegeregeerd (perfect present second-person)
hebben meegeregeerd (perfect present third-person)
had meegeregeerd (perfect past first-person)
had meegeregeerd (perfect past second-person)
had meegeregeerd (perfect past second-person)
hadt meegeregeerd (perfect past second-person)
had meegeregeerd (perfect past third-person)
hadden meegeregeerd (perfect past first-person)
hadden meegeregeerd (perfect past second-person)
hadden meegeregeerd (perfect past third-person)
zal meegeregeerd hebben (perfect future first-person)
zal meegeregeerd hebben (perfect future second-person)
zult meegeregeerd hebben (perfect future second-person)
zult meegeregeerd hebben (perfect future second-person)
zal meegeregeerd hebben (perfect future second-person)
zult meegeregeerd hebben (perfect future second-person)
zal meegeregeerd hebben (perfect future third-person)
zullen meegeregeerd hebben (perfect future first-person)
zullen meegeregeerd hebben (perfect future second-person)
zullen meegeregeerd hebben (perfect future third-person)
zou meegeregeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou meegeregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou meegeregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt meegeregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt meegeregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou meegeregeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden meegeregeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden meegeregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden meegeregeerd hebben (perfect conditional third-person)


bondskanselier

samenstelling van bond zn en kanselier zn met het invoegsel -s-

bondskanseliers (plural)
bondskanselieren (plural)
bondskanseliertje (diminutive singular)
bondskanseliertjes (diminutive plural)

hoofd van de regering in de Bondsrepubliek Duitsland of Oostenrijk

In het kabinet van de joodse, sociaaldemocratische bondskanselier van Oostenrijk, Bruno Kreisky, die regeerde van 1970 tot 1983, zaten maar liefst vijf ministers met een NSDAP-verleden

ambtenaar die leiding geeft aan de staf van de regering van Zwitserland


deltaplan

van Deltaplan en , de grondige, veelomvattende en langdurige aanpak van het overstromingsgevaar , als soortnaam geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.A

veelomvattend, langdurig plan met een grondige aanpak van een ernstig probleem

De ontwikkeling van een breed en samenhangend aanvalsplan, een deltaplan, is zeer gewenst. Het punt is: het is er niet, althans nog niet op de agenda van de minister. Er ligt al wel een stevig uitgewerkte voorzet voor zo’n deltaplan, in de vorm van het „Pact voor de Rechtsstaat”.

Weblink bron
Pieter Tops
 “Strijd tegen de zware misdaad heeft nu een impuls nodig” (15 september 2021) op nrc.nl

Was de watersnoodramp de werkelijke aftrap van de Nederlandse strijd tegen het water, de coronacrisis was dat voor de strijd tegen virussen en microben. Er kwam een deltaplan voor de GGD’s.

Weblink bron
Rosanne Hertzberger
 “Een goed virus werd na de pandemie een dood virus - en dat had zware consequenties” (3 september 2021) op nrc.nl

Dáár moet de minister een deltaplan voor opstellen, in plaats van aan symptoombestrijding te doen.

Weblink bron
Anna Bosman & Sezgin Cihangir
 “Onderwijs na corona verdient meer dan symboolpolitiek” (5 februari 2021) op nrc.nl

In die geest werd het Deltaplan synoniem met groot denken en aanpakken, de radicale oplossing voor een probleem van vitaal belang. Even googelen levert nu een golf aan deltaplannen op: voor onderwijs ouderenzorg, bereikbaarheid, talent, ICT, nieuwe energie, dementie en mediaopvoeding.

Weblink bron
Hans Steketee
 “Ruimte voor water” (26 januari 2013) op nrc.nl


rekenkamer

rekenkamers (plural)
rekenkamertje (diminutive singular)
rekenkamertjes (diminutive plural)

onafhankelijk orgaan dat toezicht houdt op de financiën van het rijk


regeringsvorm

samenstelling van regering en vorm met het invoegsel -s-

regeringsvormen (plural)
regeringsvormpje (diminutive singular)
regeringsvormpjes (diminutive plural)

de manier waarop het staatsgezag formeel is georganiseerd


staats

afgeleid van staat met het achtervoegsel -s


Benelux

(letterwoord) voor België Nederland Luxemburg
**[2] (verkorting) van "Benelux Unie"

samenwerkingsverband van België, Nederland en Luxemburg

Alle landen van de Benelux zijn ook lid van de EU.

Ook deed Nederland na het Brexitreferendum zijn best om nieuwe bondgenoten te vinden. Het haalde de banden met Parijs aan en activeerde de Benelux.

Weblink bron
Caroline de Gruyter
 “Rutte verspeelt punten in Brussel” (7 maart 2020) op nrc.nl


mannenkiesrecht

samenstelling van man en kiesrecht met het invoegsel -en-

het recht om te kiezen en verkozen te worden voor volwassen mannen

Het algemeen mannenkiesrecht was een stap opweg naar het algemeen kiesrecht dat ook voor vrouwen gold.


kabinetsformatie

samenstelling van kabinet en formatie met het invoegsel -s-

kabinetsformaties (plural)
kabinetsformatietje (diminutive singular)
kabinetsformatietjes (diminutive plural)

het vormen van een regering die voldoende steun in de volksvertegenwoordiging heeft

In Nederland en België kan een kabinetsformatie moeizaam verlopen omdat er niet één partij is die de meerderheid heeft.

De koning heeft in Nederland een beperkte rol in de kabinetsformatie.


landsbestuur

samenstelling van land en bestuur met het invoegsel -s-

Het landsbestuur was niet in staat de veiligheid van de bevolking te garanderen.


bijstandsuitkering

samenstelling van bijstand en uitkering met het invoegsel -s-

bijstandsuitkeringen (plural)
bijstandsuitkerinkje (diminutive singular)
bijstandsuitkerinkjes (diminutive plural)
bijstanduitkering

een uitkering door de gemeente betaald voor mensen zonder inkomen en zonder groot eigen vermogen

Iemand met een eigen huis waarvan de hypotheek is afgelost, zal geen bijstandsuitkering krijgen.

Iemand die in de gevangenis gevangen zit krijgt geen bijstandsuitkering.

Voor sossen met dit soort problemen waren er speciale bijstandsuitkeringen, maar dat gold niet voor ons.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


monarchaal

afgeleid van monarch met het achtervoegsel -aal

monarchaler (uninflected comparative)
monarchaalst (uninflected superlative)
monarchale (inflected positive)
monarchalere (inflected comparative)
monarchaalste (inflected superlative)
monarchaals (partitive positive)
monarchalers (partitive comparative)

Nederland heeft een monarchale regeringsvorm.


onderminister

onderministers (plural)
onderministertje (diminutive singular)
onderministertjes (diminutive plural)

lid van de regering die staat onder een minister

De functie van onderminister is ongeveer gelijk aan de van een staatssecretaris

De onderminister neemt geen deel aan de ministerraad.


kabinetsraad

samenstelling van kabinet en raad met het invoegsel -s-

kabinetsraden (plural)
kabinetsraadje (diminutive singular)
kabinetsraadjes (diminutive plural)

de vergadering van ministers onder leiding van de minister-president

De kabinetsraad komt iedere vrijdag bijeen in de Trêvezaal


vp

De vp is de persoon die de president opvolgt als die moet aftreden of overlijdt.

Pence is de vp van de VS.


mp

minister-president, de voorzitter van de ministerraad

Rutte is de huidige mp


landsheer

samenstelling van land en heer met het invoegsel -s-

een algemene benaming voor een vorst die in een bepaald gebied de territoriale soevereiniteit bezat.

Tot 1522 was de bisschop van Utrecht de landsheer van Drenthe.

Koning Willem I was landsheer van het Koninkrijk der Nederlanden.

Toen hoorde hij tot zijn angst en vreugde de stem van de aartsengel Gabriel als een lied van binnen uit de klif komen, een stil lied dat hem aanmaande zijn landsheer te halen want die had een nog grotere zorg.


Staten

alleen meervoud van Middelnederlands staten, leenvertaling van Frans états in de betekenis "standen" aangetroffen vanaf 1385

gewestelijke standenvergadering (volksvertegenwoordiging), oorspronkelijk bestaande uit de drie standen: adel, geestelijkheid en burgerij (van steden)


kabinetsstandpunt

samenstelling van kabinet en standpunt met het invoegsel -s-


intensivering

Naamwoord van handeling van intensiveren met het achtervoegsel -ing

verhoging van uitgaven op een bepaald terrein

In die vorige week verschenen doorrekeningen van de verkiezingsprogramma’s heeft het CPB de financiële consequenties voor het weer verlagen van de AOW-leeftijd opnieuw getaxeerd. In het hoofdstuk over de SP, een partij die dit ook wil, stelt het CPB dat terug naar 65 een „intensivering” betekent van 5,3 miljard in 2021.

Weblink bron
Philip de Witt Wijnen
 “NRC checkt:‘De AOW-leeftijd terugbrengen naar 65 jaar kost 12 miljard euro’” (22 februari 2017) op nrc.nl


staatshervorming

samenstelling van staat en hervorming met het invoegsel -s-


ambtsbericht

samenstelling van ambt en bericht met het invoegsel -s-

rapport van het ministerie van Buitenlandse Zaken over de de politieke, de veiligheids- en de mensenrechtensituatie in een bepaald land (o.a. gebruikt t.b.v. asielverzoeken)


republikeins

afgeleid van republikein met het achtervoegsel -s

republikeinser (uninflected comparative)
republikeinst (uninflected superlative)
republikeinse (inflected positive)
republikeinsere (inflected comparative)
republikeinste (inflected superlative)
republikeinsers (partitive comparative)


keizerrijk

империя

een gebied waar een keizer het staatshoofd is

keizerrijken (plural)
keizerrijkje (diminutive singular)
keizerrijkjes (diminutive plural)

het gebied waar een keizer het staatshoofd is

Het keizerrijk Atlantium (gesticht in 1981) ligt in Australië en telt 2.000 inwoners.

Nederland is deel geweest van het Romeinse-, het Heilige Roomse- en het Franse Keizerrijk.


rechterlijke macht

'Eén van de drie organen uit het werk van de Franse verlichtingsfilosoof Charles de Montesquieu in zijn trias politica


trias politica

van humanistisch Latijn trias politica, teruggaand op het werk van de Franse verlichtingsfilosoof Montesquieu

stelsel waarin de staatsmacht over drie onafhankelijke functies wordt verdeeld: wetgevende macht, uitvoerende macht en rechterlijke macht


wetgevende macht

'Een van de drie organen uit het werk van de Franse verlichtingsfilosoof Charles de Montesquieu in zijn trias politica


eersteministerportefeuille

samenstelling van eerste minister en portefeuille


staatsman

samenstelling van staat zn en man zn met het invoegsel -s-

staatsmannen (plural)
staatslieden (plural)
staatslui (plural)

term gebruikt om te verwijzen naar diplomaten en politici, veelal oud-regeringsleiders met een respectabele staat van dienst. Het is een positieve aanduiding, die in de regel niet wordt gebruikt voor leiders van autoritaire of totalitaire regimes

Arendt zoekt de uitweg in een strikte scheiding van feitelijke waarheden en meningen. Op grond van dezelfde feiten kunnen twee personen - andere waarden, andere ervaringen - tot een ander oordeel komen, en dat is volgens haar volkomen legitiem. Ze haalt de Franse staatsman Georges Clemenceau aan die na de Eerste Wereldoorlog de vraag kreeg voorgelegd hoe latere historici over de schuldvraag zouden oordelen. „Dat weet ik niet”, antwoordde hij, „maar ik weet wel dat België in 1914 niet Duitsland is binnengevallen.” Interpretatie is een kwestie van keuze en selectie, van mening en oordeel, maar daaronder liggen onomstotelijke feiten.


sofinummer

uniek nummer voor iedere inwoner, gebruikt bij de sociale uitkeringen en de heffing van belastingen en premies
In 2014 vervangen door het burgerservicenummer.

Als werknemer kun je lid worden van een vakbond. In Nederland heeft iedereen een sofinummer. Dit nummer wordt gebruikt om te bekijken of je recht hebt op een uitkering of andere overheidsvoorzieningen. Ook kan met dit nummer worden gecontroleerd wie je bent.


DGLV

onderdeel van de Federale Overheidsdienst Mobiliteit en Vervoer dat verantwoordelijk voor de regelgeving en certificatie voor burgerluchtvaart in België

De Commissie lichtte onder meer het Directoraat-generaal Luchtvaart (DGLV) door, een van de organisaties die instaat voor de veiligheid op Brussel-Nationaal.


intercommunaal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tussen verschillende gemeenten’ voor het eerst aangetroffen in 1929

afgeleid van communaal met het voorvoegsel inter-

intercommunaler (uninflected comparative)
intercommunaalst (uninflected superlative)
intercommunale (inflected positive)
intercommunalere (inflected comparative)
intercommunaalste (inflected superlative)
intercommunaals (partitive positive)
intercommunalers (partitive comparative)


intendant

hoge ambtenaar die een bepaald gebied of beleidsterrein bestuurt

Enkele weken later voerde de wet van 17 februari 1800 de functie van prefect in, die voortaan als hoogste gezagdrager elk departement zou leiden. Hiervoor spiegelde men zich op de intendant die onder het Ancien Regime de koninklijke macht vertegenwoordigde in de Franse provincies.

Andries van den Abeele
 De vier prefecten van het departement van de Leie in: Biekorf., jrg. 104 nr. 2 (2004), Westvlaams Archief, Brugge, p. 99

En toen dat alles voorbij was, wenste Duplessis-Mornay niet als raadsheer van de koning of intendant van financiën op te treden.

G.A.C. van der Lem
 Recensies : H. Daussy. „Les Huguenots et le roi: le combat politique de Philippe Duplessis-Mornay (1572-1600).” in: De zeventiende eeuw., jrg. 19 nr. 2 (2003), Uitgeverij Verloren, Hilversum, p. 248


regeringsverklaring

samenstelling van regering en verklaring met het invoegsel -s-

een rede van een regeringsleider waarin hij/zij het beleid van de nieuw aangetreden regering mededeelt aan het parlement

(2 december 1982) In zijn regeringsverklaring stelde Felipe González, dat "Spanje zich moest ontworstelen aan een erfenis van eeuwen van achterlijkheid, repressie en isolement"


protectie

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘bescherming’ voor het eerst aangetroffen in 1397

Maar zelfs een Nederlands MH17-proces kan op termijn tot de genoegdoening van vonnissen leiden. Zoals de Lockerbie- en Joegoslavië-tribunalen hebben laten zien, kunnen daders de protectie door ogenschijnlijk onaantastbare machthebbers op een zeker moment verliezen.

Om hun stem te winnen beloofde Hoover extra tarieven op een paar geïmporteerde landbouwproducten. Maar toen de wet tijdens Hoovers presidentschap werd opgetuigd, eisten andere sectoren van de economie ook protectie. Om het wetsvoorstel door parlement en senaat te krijgen, gaf Hoover daaraan toe.


terreurbeleid

'beleid' van een regering waarbij de staatsmacht wordt gehandhaafd door middel van terreur

Hoewel de staatsgreep van Franco slaagde met een overwinning in de burgeroorlog, bleven Franco en zijn regime in het decennium erna een terreurbeleid voeren, met een vervolging van iedereen die ook maar iets te maken zou kunnen gehad hebben met liberale of communistische partijen en/of ideologieën. Tien- tot honderdduizenden werden door middel van een summier proces ter dood veroordeeld en geëxecuteerd.


Binnenhof

van binnenhof (van de oude residentie van de graaf van Holland)

gebouwencomplex in Den Haag waarin onder andere het parlement is gevestigd en dat om die reden beschouwd als regeringscentrum van Nederland


voogdijminister

samenstelling van voogdij zn en minister zn

een minister die verantwoordelijk is voor een bepaalde instelling, organisatie of dienst die onder zijn portefeuille vallen

Maar het is een nepbesparing: twee kabinetten voor een overtollige staatssecretaris kosten evenveel als een ministerieel kabinet. Het werken met staatssecretarissen is bovendien per definitie weinig efficiënt. In het beste geval wordt de staatssecretaris door de voogdijminister gebruikt als een loopjongen voor het vuile werk; in het slechtste geval proberen ze elkaar de volgende twee en een half jaar stokken in de wielen te steken. Een regering met 15 ministers maar zonder staatssecretarissen zou daarom veel efficiënter zijn geweest. De zes staatssecretarissen zijn eigenlijk een permanente motie van wantrouwen.

Voogdijminister Vande Lanotte moest tussenbeide komen en stelde voor de reorganisatie in kleine stapjes uit te voeren. Deze week werd duidelijk dat de spoorwegen tot 2005 zo'n 3400 banen denken te schrappen. Al is het de bonden onduidelijk of Vinck spreekt van 3400 voltijdsbanen of 3400 personeelsleden.


trialoog

trialogue

overlegprocedure, in het wetgevend proces, tussen Parlement, Commissie en Raad van de EU

trialogen (plural)
trialoogje (diminutive singular)
trialoogjes (diminutive plural)

Als verdragsverplichtingen de EU niet kunnen dwingen opener te zijn, hoe ver komen we dan met transparantie 'met passende mate'? Misschien wordt dit zinnetje nog aangepast voordat de wet definitief wordt aangenomen. Maar om te weten of dat gebeurt, zullen wij de stemmingen moeten afwachten. Want de discussie over Timmermans' wetsvoorstel zal, hoe kan het ook anders, plaatsvinden achter gesloten deuren, in een trialoog.


triloog

In gevallen waar verwarring tussen [A] en [B] denkbaar is, kan volgens de toelichting bij spellingsregel 6.C en spellingregel 7.B een koppelteken worden gebruikt, zoals hieronder bij de vette lemmawoorden is gedaan.

overlegprocedure in het wetgevend proces van de Europese Unie, tussen Parlement, Commissie en Raad

Iets te laat ben ik op de 13de etage van het Berlaymontgebouw, waar de triloog over de begroting '84 plaatsvindt. De parlementsdelegatie, bestaande uit mevrouw Scrivener, de rapporteur, en de heer Lange, de voorzitter van de begrotingscommissie is er al, de commissarissen Tugendhat en Andriessen zijn er ook, Thorn en Raadvoorzitter Georgiadis komen nog wat later binnen.


BLEU

(initiaalwoord) Belgisch-Luxemburgse Economische Unie

BLEU

samenwerkingsverband tussen België en Luxemburg


gezagsdrager

samenstelling van gezag zn en drager zn met het invoegsel -s-

gezagsdragers (plural)
gezagsdragertje (diminutive singular)
gezagsdragertjes (diminutive plural)

dagelijks bestuurder van het eiland, vergelijkbaar met een burgemeester

dagelijks bestuurder van een eiland, vergelijkbaar met een burgemeester


Raad van State

een adviesorgaan van de regering en de hoogste bestuursrechter van het land


Koninkrijk

koninkrijk zn gebruikt als naam en daarom volgens spellingregel 16.A geschreven met een hoofdletter
**[1] (verkorting) van Koninkrijk der Nederlanden
**[2] van Oudgrieks Βασιλεία (Basileia) (Nieuwe Testament) en Hebreeuws מַלְכוּת (malchoet) (Oude Testament) "koninkrijk, koningschap"; op te vatten als (verkorting) van Koninkrijk van God of Koninkrijk der Hemelen

Deze naam wordt altijd voorafgegaan door een determinator, vaak het lidwoord het.

Bij verwijzing naar andere koninkrijken omvat de betreffende naam als regel een nadere bepaling, bijvoorbeeld "het Verenigd Koninkrijk". De Belgische staat, het Koninkrijk België, verwijst naar zichzelf als "federale overheid", niet als "Koninkrijk".

De termen Rijk en Rijksoverheid hebben in Nederland geen betrekking op het Koninkrijk der Nederlanden als geheel, maar alleen op Nederland (met inbegrip van Bonaire, Sint-Eustatius en Saba).

aanduiding voor de staat waar het land Nederland toe behoort
Deze staat omvatte bij het begin (1813) verder nog België (tot 1830), Indonesië (tot 1850) en Suriname (tot 1975); nu horen Curaçao, Bonaire en Sint-Maarten nog als afzonderlijke landen tot deze staat.

Omdat Curaçao sinds 2010 een autonoom land binnen het Koninkrijk is, is het volgens het kabinet „zelf verantwoordelijk voor het uitvoeren van een adequaat migratiebeleid”.


centurie

bepaalde onderverdeling van de bevolking van de Romeinse republiek gebruikt bij dienstplicht en stemrecht

⧖ Aanvankelijk stemden voor regeeringsbesluiten bij de Romeinen de 18 riddercenturiën het eerst en werden hierom „praerogativae” genoemd; na de hervorming dezer „comitia” werd door het lot eene centurie aangewezen om het eerst te stemmen, die dan „centuria praerogativa” was.

Taco H. de Beer & Eliza Laurillard (ed. Ewoud Sanders)
 “Woordenschat, verklaring van woorden en uitdrukkingen.” (1993; origineel 1899), Verba, Hoevelaken, ISBN 9072540794, p. 945


lictor

officiële lijfwacht die belangrijke Romeinse bestuurders in het openbaar vergezelde bij het uitoefenen van hun functie
Hoeveel lictoren een bestuurder vergezelden hing af van hoe belangrijk zijn functie was. Arrestaties en straffen waar de bestuurder bevel toe gaf, werden door de lictoren uitgevoerd. Als teken van hun waardigheid droegen ze een bundel stokken of pijlen, de fasces.

Zoals het hoort in een fascistisch land, werd het nieuwe landbouwgebied strikt hiërarchisch ingericht. (…) De top was de hoofdstad Littoria, genoemd naar de lictor, de gerechtsdienaar die in het oude Rome de magistraten vergezelde en de pijlenbundel (fasces) met bijl (securis), het symbool van gezag, droeg.


gezondheidsminister

samenstelling van gezondheid zn en minister zn met het invoegsel -s-

politiek bestuurder die leiding geeft aan een overheidsdepartement dat probeert te voorkomen dat mensen ziektes krijgen en ervoor zorgt dat ze hulp krijgen als dat toch gebeurt

Gezondheidsminister Hoogervorst kan nu al opgelucht ademhalen: met zo weinig klanten wordt er vanzelf veel minder gerookt in cafés.

Het vertrek van een reeks hooggeplaatste functionarissen werd op 5 juli ingeluid door minister van Financiën Rishi Sunak en gezondheidsminister Sajid Javid. Het tweetal uitte bij hun vertrek felle kritiek op Johnson. Ze schreven in een verklaring dat de overheid geen "goed, competent en serieus werk" verricht.


minister van Volksgezondheid

verbinding van  minister, van en volksgezondheid, waarbij de naam van het beleidsterrein met een hoofdletter wordt geschreven

In officiële documenten wordt de schrijfwijze "Minister van Volksgezondheid" als naam van het staatsrechtelijk orgaan.

Deze benaming is in Nederland minder gangbaar dan in België en Suriname, omdat de volksgezondheid in Nederland altijd onderdeel van een groter ministerie geweest zodat deze benaming daar alleen als verkorting van een langere betiteling wordt gebruikt.

politiek bestuurder die op het niveau van een land of deelstaat verantwoordelijk is voor het voorkomen en bestrijden van ziekte

Ze wilden dat ik minister van Volksgezondheid werd. Maar ik piekerde er niet over, ik heb geen verstand van politiek.


luchtvaartautoriteit

samenstelling van luchtvaart zn en autoriteit zn

overheidsinstelling die regels voor het vliegverkeer maakt of handhaaft

Het bedrijf werkt aan nieuwe software voor de besturing van het vliegtuig, waarmee beide rampen in verband zijn gebracht. Maar toestemming van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit om weer met het toestel te vliegen, die dit jaar werd verwacht, is er nog niet.

Weblink bron
Frank Kuin
 “Bouwstop Boeing raakt hele Amerikaanse economie” (18 december 2019) op nrc.nl


regeringsbijdrage

Samenstelling van regering en bijdrage met het invoegsel -s-

regeringsbijdragen (plural)
regeringsbijdrages (plural)

de financiële bijdrage die een regering of overheid inbrengt naast de bijdragen van andere partijen


Binnenlandse Zaken

verbinding van  binnenlandse en zaken, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.N

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

ministerie van een overheid dat verantwoordelijk is voor zaken die het eigen land betreffen en die niet onder een van de overige ministeries vallen

Indien bijvoorbeeld in Duitsland een vakdepartement taken en bevoegdheden wil overdragen aan het decentrale bestuur, dan kan Binnenlandse Zaken dat verhinderen of bijsturen wegens strijd met de beginselen van de Duitse federatie.

Weblink bron
Douwe Jan Elzinga
 “Binnenlandse Zaken moet dringend versterkt” (27 april 2012) op binnenlandsbestuur.nl


adviescollege

samenstelling van advies zn en college zn

officieel voor onbepaalde tijd ingestelde organisatie die raad geeft aan een instantie die beslissingen neemt

Een adviescollege onder leiding van zijn partijgenoot Johan Remkes was door het kabinet gevraagd oplossingen te verzinnen voor de stikstofcrisis.

Weblink bron
Guus Valk
 “Nederland wordt geregeerd door commissies” (18 januari 2020) op nrc.nl


lockdown

staat van inperking

officiële instructie waardoor mensen of informatie een plaats of gebied niet mogen verlaten of binnenkomen
Een voorbeeld is het voorschrift dat mensen thuis moeten blijven om snelle verspreiding van een besmettelijke ziekte te voorkomen of een streng verbod om papieren of andere informatiedragers mee te nemen als je kennis wil nemen van informatie die zeer vertrouwelijk moet blijven.

Een regionale of zelfs landelijke lockdown, waarbij in hele gebieden weer horeca of andere instellingen moeten sluiten, hoopt het kabinet te kunnen voorkomen.

Weblink bron
Pim van den Dool
 “Met een ‘stroomstoot’ wil Grapperhaus verslapping bij de burger tegengaan” (22 juli 2020) op nrc.nl

Tegnell is het brein achter de controversiële aanpak van Zweden om het virus te bestrijden, en de regering van Stefan Löfven heeft zich in haar reactie op de pandemie op zijn adviezen gebaseerd. Tegnell verdedigde de afgelopen maanden stellig het losse coronaregime en bekritiseerde andere landen vanwege hun lockdowns.

Weblink bron “Brein achter omstreden Zweedse coronastrategie geeft fouten toe” (3 juni 2020), Tubantia

Overigens concludeerde een Chinese diplomaat in Frankrijk aan de hand van volle ziekenhuizen in Spanje en Italië dat het westen te geïndividualiseerd en te egoïstisch is om de pandemie goed aan te pakken, terwijl men in Aziatische landen ‘gemeenschapszin en burgerzin’ heeft en zichzelf dus graag vrijwillig onderwerpt aan een grootschalige lockdown.

Weblink bron
Nynke van Verschuer
 “Filosoof Zizek over de coronacrisis: we zijn een diersoort zonder speciaal belang” (29 mei 2020) op nrc.nl


ministersconferentie

samenstelling van minister zn en conferentie zn met het invoegsel -s-

internationale bijeenkomst waar meerdere landen door een lid van hun regering zijn vertegenwoordigd om overeenstemming te zoeken over een onderwerp

Hij stelde de situatie in Darfur op de G8 aan de orde en riep voor 25 juni een internationale ministersconferentie bijeen in Parijs, om te bespreken hoe de humanitaire hulpverleners in de door geweld geplaagde regio van Soedan beveiligd kunnen worden.

Weblink bron
Juurd Eijsvoogel
 “Wereldpolitiek aan zee was voor deelnemers de moeite” (9 juni 2007) op nrc.nl


quotumplafond

samenstelling van quotum zn en plafond zn

maximale hoeveelheid die geproduceerd mag worden binnen een systeem waarin productierechten worden gerantsoeneerd

De beste manier blijft het CO2-handelssysteem van de EU. Denemarken moet daarom werken aan een versterking van dit systeem met stringentere emissiereductie-doelen in de vorm van een lager quotumplafond, ook na 2020.

Weblink bron
Wim Vserseput
 Economische regeringsadviseurs vegen vloer aan met Deens transitiebeleid in: Energie Actueel, jrg. 15 nr. 9 (3 juli 2012), Energie-Nederland, p. 7 kol. 3


olieminister

samenstelling van olie zn en minister zn

politiek bestuurder die leiding geeft aan het overheidsdepartement dat zich bezig houdt met de winning van aardolie

De voorzitter van het oliekartel, de olieminister van Qatar Mohammed Saleh Al Sada, was aanvankelijk heel stellig: op het moment dat de landen van de OPEC in Wenen bekendmaakten dat zij hun gezamenlijke productie met 1,2 miljoen vaten per dag zouden gaan beperken, zou ook niet-Opec-land Rusland een productiebeperking aankondigen van 300.000 vaten per dag.

Weblink bron
Renée Postma
 “Twijfel of Moskou zich echt aan afspraken met OPEC gaat houden” (2 december 2016) op nrc.nl


Wetstraat

De bitse sfeer in de Wetstraat de voorbije dagen en weken zet zich voort op de sociale media, die in de onophoudelijke strijd om de oorlog van de kiezersgeesten een arena geworden zijn waar verwijten heen en weer vliegen.

Weblink bron
Tim Verheyden
 “Bitse sfeer in Wetstraat gaat voort op sociale media, maar bestaat slechte politieke reclame wel?” (27 februari 2020) op vrt.be


objectsubsidie

samenstelling van object zn en subsidie zn

geldelijke bijdrage van de overheid die zuiver afhankelijk is van de hoogte en kenmerken van een investering en niet van inkomen of andere kenmerken van de ontvanger

Een ander principieel bezwaar van instrumentalisering is gelegen in het feit dat objectsubsidies zich naar hun aard niet lenen voor transformatie in belastingsubsidies. Daarmee wordt de objectsubsidie immers tot een subjectsubsidie: een tegemoetkoming waarvan de reële hoogte afhankelijk is van de omstandigheden - de marginale belastingdruk - van de potentiële genieter en niet van de aard van de investering.

Weblink bron
Warner Bruins Slot
 “Fiscus is geen instrument voor goede doelen” (22 juli 1998) op nrc.nl

Het meest omstreden punt in Heerma's nota is zijn voorgenomen strijd tegen de 'scheefheid' in de volkshuisvesting. Het verschijnsel dat mensen met een relatief hoog inkomen in een goedkope woning wonen (en dus objectsubsidie krijgen die ze eigenlijk niet nodig hebben) of het omgekeerde: met een laag inkomen in een dure woning zitten en zo een hoge indivduele huursubsidie krijgen.

Weblink bron “Nota volkshuisvesting vrijwel onomstreden” (16 juni 1990) op nrc.nl


vreemdelingenbeleid

samenstelling van vreemdeling zn en beleid zn met het invoegsel -en-

geheel van opvattingen, regels en activiteiten van een overheid om buitenlanders wel of niet tot het land toe te laten

Soms is consequent vreemdelingenbeleid, hoe nastrevenswaardig ook, in individuele gevallen zó onredelijk benadelend dat ervan mag worden afgeweken.

Weblink bron “De wet is hard, maar kinderen gaan soms toch gewoon voor” (3 september 2018) op nrc.nl

Tsjechië schendt met zijn vreemdelingenbeleid de mensenrechten en moet stoppen met het vastzetten van migranten en vluchtelingen.

Weblink bron
Bastiaan Nagtegaal
 “Harde kritiek VN op “islamofoob” Tsjechië” (22 oktober 2015) op nrc.nl


regeringsfunctionaris

samenstelling van regering zn en functionaris zn met het invoegsel -s-

iemand die deel uitmaakt van de regering

Merkel is overigens niet de enige Duitse regeringsfunctionaris die de afgelopen maanden te maken kreeg met vliegtuigpech. Minister van Financiën Olof Scholz kon niet weg komen uit Indonesië, doordat knaagdieren de bekabeling van het overheidstoestel hadden doorgebeten.

Weblink bron
Vincent Sondermeijer
 “Duitsland bestelt nieuwe regeringsvliegtuigen omdat oude totaal versleten zijn” (2 februari 2019) op nrc.nl


regeringscommissie

samenstelling van regering zn en commissie zn met het invoegsel -s-

rəˈɣerɪŋskɔˌmɪsi

groep personen die door het landsbestuur is gevormd om advies uit te brengen of een bepaalde taak uit te voeren

Een regeringscommissie wil geld verschuiven naar bèta en techniek ten koste van andere wetenschappen.

Weblink bron
Stan Wolbers e.a.
 “Nee toch: dan nog meer college op streaming video” (20 juni 2019) op nrc.nl

Columnist Carolien Roelants las een interessant artikel van Bloomberg over de Iran Action Group, de Amerikaanse regeringscommissie die tot taak heeft ervoor te zorgen dat de Amerikaanse sancties Iran inderdaad gaan wurgen.

Weblink bron
Tessa Colen
 “Dit waren deze week de beste verhalen uit de buitenlandse pers” (5 oktober 2018) op nrc.nl

De instelling van een regeringscommissie met mensen van buiten de politiek zou kunnen helpen om een duurzaam migratiebeleid te ontwikkelen en meer richting te geven aan de integratie.

Weblink bron
Paul Scheffer
 “Neem de regie over migratie” (19 juni 2018) op nrc.nl


woiwodschap

afgeleid van woiwode met het achtervoegsel -schap

Woiwodschaft

naam voor bepaalde bestuurlijke gebieden in Oost-Europa

woiwodschappen (plural)
woiwodschapje (diminutive singular)
woiwodschapjes (diminutive plural)

naam voor een bepaalde regionale bestuurseenheid in Polen

⧖ Te Kattowitz trekken groote menschenmassa'a door de straten. Het gebouw der „woiwodschap" wordt belegerd.

Polen. De toestand in Silezië. in: Algemeen Handelsblad , jrg. 96 nr. 31108 (16 oktober 1923), P. den Hengst en Zoon [etc.], Amsterdam, p. 2 kol. 1


Ridderzaal

ridderzaal zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A, omdat het specifiek om de ridderzaal van het voormalige grafelijk slot in Den Haag gaat

grote, middeleeuwse hal op het Binnenhof in Den Haag
Dit is de plaats waar traditioneel het parlementaire jaar wordt geopend als de koning de troonrede uitspreekt in een verenigde vergadering van de Eerste en Tweede Kamer. De zaal wordt ook gebruikt voor andere plechtige gebeurtenissen.

De prijs wordt uitgereikt op 25 september 2019 door minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) in de Ridderzaal in Den Haag.

Weblink bron
Annelies Bontjes
 “Regisseur Ivo van Hove krijgt Johannes Vermeer Prijs” (15 augustus 2019) op nrc.nl


emancipatieraad

samenstelling van emancipatie zn en raad zn

groep mensen die een overheid heeft benoemd om advies te geven over het tegengaan van discriminatie
Deze raden bestonden in Nederland vooral in het laatste kwart van de 20e eeuw en waren meestal gericht op de gelijke behandeling van mannen en vrouwen. De rijksoverheid kende een Emancipatieraad van 1981 tot 1996.

Minister Lodewijk Asscher vertelt over zijn moeder Irene Asscher Vonk. Een feministe van het eerste uur die een baan had, in de emancipatieraad van de SER zat en door mannen ‘mevrouwtje’ werd genoemd.

Weblink bron
Bo van Houwelingen & Caroline van Keeken
 “Machtige vrouwen moeten vooral lekker naar huis gaan” (18 november 2014) op nrc.nl


belastingverordening

samenstelling van belasting zn en verordening zn

bəˈlɑstɪŋvərˌɔrdənɪŋ

bindende algemene regels voor verplichte bijdragen die inwoners aan de overheid moeten betalen

De belastingverordening van Bloemendaal is geldig.

Weblink bron
Aertjan Grotenhuis
 “fiscaliteit” (11 maart 2006) op nrc.nl

Alle waterschappen hebben besloten gebruik te maken van de mogelijkheid ingezetenen met ingang van 1995 te gaan belasten. Verreweg de meeste belastingverordeningen, waarin dit is geregeld, zijn inmiddels door de provincies goedgekeurd.

Weblink bron
Flip de Kam
 “Een zinloze nieuwe belasting” (10 januari 1995) op nrc.nl


klimaatnota

samenstelling van klimaat zn en nota zn , aangetroffen vanaf 1991, toen minister Alders de nota Klimaatverandering uitbracht (zie vindplaats hieronder)

officieel overheidsdocument dat maatregelen beschrijft om de opwarming van de aarde en de gevolgen daarvan tegen te gaan

De wet gaat over doelen voor 2050 en vaste procedures die kabinetten moeten volgen om daar te komen, zoals een jaarlijkse klimaatnota, een vijfjaarlijks klimaatplan en een jaarlijkse evaluatie van de bereikte doelen door het Planbureau voor de Leefomgeving.

Weblink bron “Rustig debat in senaat over Klimaatwet, want harde financiële afspraken ontbreken” (21 mei 2019) op nrc.nl

Overigens komt de wethouder in april met een Goese klimaatnota.

Weblink bron
Frank Balkenende
 Energie sociaal ook in Goes in: Provinciale Zeeuwse Courant , jrg. 249 nr. 270 (15 november 2007), p. 67 (Zeeland 27) kol. 5

Alders zei dit ter toelichting van een onderzoek van vier medewerkers van het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) in Petten, dat als bijlage bij de klimaatnota verschenen is.

Piet van Seeters
 Broeikaseffect bedreigt de vrije markt in: De Volkskrant , jrg. 70 nr. 20401 (7 september 1991), NV De Volkskrant, 's-Hertogenbosch, 87 (Vervolg 23) kol. 2


beleidsministerie

Samenstelling van beleid en ministerie met het invoegsel -s-

beleidsministeries (plural)
beleidsministerietje (diminutive singular)
beleidsministerietjes (diminutive plural)

een ministerie dat zich voornamelijk bezig houdt met het opstellen van beleid en de uitvoering van het beleid aan anderen over laat

Het ministerie van volksgezondheid is een beleidsministerie die de uitvoering van medische zorg aan aan ziekenhuizen overlaat.


uitvoerend ministerie

verbinding van  uitvoerend en ministerie

departement dat zich voornamelijk bezig houdt met de uitvoering van overheidstaken en minder met het opstellen van beleid

Het ministerie van defensie is een uitvoerend ministerie, doordat zij concrete overheidstaken uitvoert.


Benelux-land

samenstelling van Benelux en en land zn , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.H

een van de staten die het samenwerkingsverband Benelux vormen: België, Nederland of Luxemburg

Nederland had, als grootste Benelux-land, voor het jubileum niet meer dan 61.000 gulden over.

Weblink bron
Birgit Donker
 “Benelux van losse babbel naar politiek overleg” (16 november 1994) op nrc.nl

De Europese partij van christen-democraten EVP vindt dat de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie een christen-democraat uit één van de Benelux-landen moet zijn.

Weblink bron “Martens: opvolger van Delors moet uit Benelux-land komen; Kandidatuur van Giuliano Amato “pure speculatie”” (7 juli 1994) op nrc.nl


niet-centraal

samenstelling van niet bw en centraal bn , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.I

niet direct onder de verantwoordelijkheid van de nationale overheid vallend

Het gaat dan om bestuursorganen van de in hoofdstuk 7 van de Grondwet bedoelde openbare lichamen – dus de provincie-, gemeente- en waterschapsbesturen en de (besturen van de) bedrijfslichamen -, om bij gemeenschappelijke regeling of bij «voorziening» in het leven geroepen bestuursorganen, en om zelfstandige bestuursorganen. Deze zullen in dit advies worden aangeduid als «niet-centrale bestuursorganen».

Raad van State
 Advies inzake de toepassing van EG-richtlijnen door decentrale overheden (27 februari 2004) in: kamerstuk 21 109 Uitvoering EG-Richtlijnen nr. 137, kamerstukken vergaderjaar 2003–2004 (2004), Tweede Kamer, p. 2


Rekenhof

mogelijk leenvertaling van Frans Cour des comptes, samenstelling van reken ww en hof zn geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.N

Rechnungshof

orgaan dat toezicht houdt op het financieel beheer van de Belgische overheid op nationaal en provinciaal niveau

Afgelopen zomer begon het Rekenhof op verzoek van het parlement aan een onderzoek naar de wijze waarop voorstudie, aanbesteding, testen en ingebruikname van de Fyra V250 zijn uitgevoerd.

Weblink bron
Peter Zantingh
 “Belgische Rekenhof staakte Fyra-onderzoek al in oktober” (8 januari 2014) op nrc.nl


Landbouwschap

geen meervoud, afgeleid van landbouw met het achtervoegsel -schap, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.N

van 1954 tot 2000 bestaand zelfbesturend overheidslichaam dat alle agrarische bedrijvigheid omvatte

In de praktijk lag het werkterrein van het Landbouwschap vooral op belangenbehartiging en op samenwerking tussen de dragende landbouw- en landarbeidersorganisaties.

Mari Smits
 “Het Landbouwschap (recensie)” (14 augustus 2013) op marismits.nl

Het Landbouwschap waardoor boeren, landarbeiders en agro-industrie met één verhaal naar buiten konden komen, is afgebroken.

Weblink bron
Jan Douwe van der Ploeg geciteerd doorFrank Vermeulen
 “De stelling van Jan Douwe van der Ploeg: Melkprotest is symptoom van verval van een ooit machtige sector” (3 oktober 2009) op nrc.nl


concessiesysteem

samenstelling van concessie zn en systeem zn

overheidsregeling die alleen een beperkt aantal ondernemers voor een bepaald gebied en periode het recht geeft om iets te produceren of te leveren

Marktwerking door middel van tijdelijke concessies via openbare aanbestedingen voor busbedrijven heeft verstarde busdiensten in beweging gebracht, maar leidde ook tot achteruitgang. Het was wel gemakkelijk voor de overheid om de beslissing tot sluiting van een onrendabele buslijn niet zelf te hoeven nemen, maar aan een bedrijf over te laten. Een nadeel van het concessiesysteem is dat busbedrijven minder investeren als de concessie afloopt.

Weblink bron “De bus kan nog beter” (30 maart 2006) op nrc.nl

De samenwerking tussen de verschillende omroepverenigingen in de richting van programmatische specialisatie zou echter door een concessiesysteem per kanaal ongetwijfeld een stevige inpuls krijgen.

Weblink bron
Jan Schoonenboom
 “Publieke omroep moet aanvallen, niet verliezen” (28 februari 1995) op nrc.nl


Centraal Planbureau

verbinding van  centraal en planbureau, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.N

zelfstandig werkende organisatie waar economen nationaal beleid op sociaal-economisch gebied ondersteunen met vooruitberekeningen en evaluaties
Traditioneel kunnen landelijke politieke partijen de gevolgen van hun verkiezingsprogramma ook door het planbureau laten doorrekenen.

De economen van het Centraal Planbureau stelden donderdag hun raming voor de economie opnieuw bij.

Weblink bron
Marike Stellinga
 “Coronasteun afbouwen of niet?” (27 november 2020) op nrc.nl


Staatsbosbeheer

samenstelling van staatsbos zn en beheer zn

dienst van de landelijke overheid belast met houtproductie en de instandhouding van natuurgebieden

Natuurorganisaties waaronder Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten lieten afgelopen weekend weten zich zorgen te maken over de drukte in natuurgebieden, omdat het broedseizoen aanstaande is.

Weblink bron
Marcel aan de Brugh
 “‘Menselijke drukte op de Veluwe werd wolvin fataal’” (7 maart 2021) op nrc.nl


derde macht

verbinding van  derde en macht
**[1] een verwijzing naar de trias politica, de driemachtenleer
**[2] vergelijk machtsverheffen ww

onafhankelijke rechtspraak, opgevat als een wezenlijk onderdeel van het staatsbestel

De rechterlijke macht verkeert in een crisis. (…) En als klap op de vuurpijl blijkt de actiebereidheid verrassend groot: men vindt dat de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) “machtsmiddelen” moet gebruiken om looneisen kracht bij te zetten. En dat betekent een aardverschuiving voor een beroepsgroep die nog altijd de derde macht vertegenwoordigt in het staatsbestel.


pensioenwet

door de overheid vastgestelde hoofdregels voor de uitkering die je krijgt vanaf de leeftijd waarop je niet meer hoeft te werken

Ook wil de minister zijn nieuwe pensioenwet nog voor de verkiezingen van maart naar de Tweede Kamer sturen.

Weblink bron
Claudia Kammer & Christiaan Pelgrim
 “Kamer weet: niet te veel morrelen aan moeizaam bereikte pensioenakkoord” (14 juli 2020) op nrc.nl

Beide aangepaste pensioenwetten moeten op 1 januari 2015 ingaan.

Weblink bron “Dijsselbloem praat over pensioencompromis” (7 november 2013) op nrc.nl


verdragsorganisatie

samenstelling van verdrag zn en organisatie zn met het invoegsel -s-

internationale organisatie die belast is met de uitvoering van een afspraak tussen staten

Na vijf jaar afwezigheid voldoet Rusland weer aan zijn verplichting om een delegatie van het Russische parlement naar de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa te sturen. Daarmee komt een einde aan de Russische houding dat het zelf wel uitmaakt aan welke van de statutaire organen van Europa’s grootste en oudste verdragsorganisatie het deelneemt.

Weblink bron
Tiny Kox
 “Rusland buiten de Raad van Europa was contraproductief” (2 juli 2019) op nrc.nl

In 2003 publiceerde ik een boek over Macedonië waarin ik optimistisch voorspelde dat het hartland van de Balkan over tien jaar wel lid van de NAVO en de Europese Unie zou zijn. Maar ik onderschatte het Griekse nationalisme, dat de naam ‘Macedonië’ van het buurland niet duldt en daarom deze ontwikkeling blokkeerde. Tot nu. (…) Het land zal voortaan Noord-Macedonië heten en dan staat Griekenland de toegang van ‘Macedonië’ tot de twee westerse verdragsorganisaties niet langer in de weg.

Weblink bron
Roel van Duijn
 “‘Macedonië’ wordt het spannendste referendum sinds de Brexit” (30 juli 2018) op nrc.nl


federalisering

afgeleid van federaliseren ww met het achtervoegsel -ing

ontwikkeling tot een verbond van staten die hun zelfstandigheid behouden, maar erkennen dat het verbond de hoogste zeggenschap heeft

Zij hopen bij volgende verkiezingen, als een staatshervorming gepland staat, verdere federalisering van het land af te dwingen.

Weblink bron
Anouk van Kampen
 “Na 493 dagen is er een Belgische regering – die een lastige weg heeft te gaan” (30 september 2020) op nrc.nl

De oplossing is volgens hem federalisering: het decentraliseren van de macht van Bagdad naar het provinciale niveau.

Weblink bron
Gert Van Langendonck
 “Al-Qaeda 3.0 loert nu al om de hoek” (21 oktober 2016) op nrc.nl

Een dergelijke verregaande bekommernis om verspreiding en luister van een zuivere Nederlandse taal zoekt men vergeefs in de Nederlandse of Belgische Grondwetten (ook niet, wat deze laatste betreft, na de talrijke wijzigingen, federaliseringen en hervormingen der laatste jaren).

Weblink bron
R. Elst
 Een voorbeeld? De rijkdom van de Indiase federale grondwet: enkele beginselen in: Tijdschrift voor bestuurswetenschappen en publiekrecht, jrg. 46 nr. 5 (1991), TBP, Brussel, p. 313 kol. 2


interim-regering

samenstelling van interim zn en regering zn , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.I

ˈɪntəˌrɪmrəˌɣerɪŋ

tijdelijk landsbestuur, samengesteld voor een tussenperiode

De formatie van een interim-regering op Sint Maarten is afgerond. (…) De nieuwe tijdelijke regering wordt maandag beëdigd. Op 26 februari zijn er vervroegde verkiezingen.

Weblink bron
Belia Heilbron & Eppo König
 “Sint-Maarten krijgt interim-regering” (13 januari 2018) op nrc.nl

Maar zelfs in het beste geval, als er verkiezingen plaats zouden vinden, na interim-regeringen onder vaderlijke figuren als Mohamed ElBaradei, dan nog is het waarschijnlijk dat de islamisten hoog zullen scoren.

Weblink bron
Ian Buruma
 “Als Moslimbroeders verkiezingen winnen, dan moet dat maar” (3 februari 2011) op nrc.nl


pokopokobeginsel

samenstelling van pokopoko bw en beginsel zn

uitgangspunt dat de grondslagen van goed bestuur niet één-op-één overdraagbaar zijn van Nederland naar de Antillen


herstelbeleid

samenstelling van herstel ww en beleid zn

overheidsmaatregelen gericht op extra groei om eerdere economische neergang of achterstand te repareren

In ongekend tempo hebben regeringen hun rol in de economie uitgebreid. En dan is de volgende fase in die expansiedrift nog maar amper begonnen. Dat is de fase van het herstelbeleid. Dat gaat verder dan het crisisbeleid, dat banen en bedrijven moet redden. Met het herstelbeleid moet de economische groei worden aangejaagd, om snel uit de ongekend diepe recessie te raken.

Weblink bron
Mark Beunderman
 “De overheid werpt zich op als sponsor van consumenten en bedrijven in nood. Hoelang blijft dat houdbaar?” (25 augustus 2020) op nrc.nl

En ik zou ook willen waarschuwen tegen onvoorwaardelijke hulp aan Oost-Europa, want het is van het grootste belang dat de hulp een herstelbeleid ondersteunt.

Weblink bron
E. van Lennep & J. Pronk
 “Steun aan Oost-Europa dient prioriteit te krijgen; Hulp Oost-Europa mag niet ten koste van Derde Wereld” (12 november 1991) op nrc.nl


niet-zelfbesturend

samenstelling van niet bw en zelfbesturend bn geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.I

als gebied onder de heerschappij van een ander land vallend

Gibraltar is een van die curiositeiten in Europa waarbij juristen hun vingers aflikken. Het schiereiland met 29.000 inwoners zit vast aan Spanje en is sinds 1713 een Britse kroonkolonie. Het hoort niet bij het Verenigd Koninkrijk, dat in 1972 bij de Europese Unie kwam, maar het is als ‘niet-zelfbesturend gebied’ evenmin een derde land.

Weblink bron
Joop Meijnen
 “Bij kansspelen hoort Gibraltar tot het Verenigd Koninkrijk” (21 juni 2017) op nrc.nl


Deltaplan

samenstelling van delta zn "soort riviermonding" en plan zn "vastgelegd overheidsbeleid" , als naam van een specifiek plan geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

veelomvattend, langdurig plan met een grondige aanpak van het overstromingsgevaar

Met een combinatie van technologische zwier en naoorlogse nationale zingeving werd het Deltaplan aangenomen. De zeegaten tussen de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden zouden waar mogelijk worden afgedamd. Langs de zeearmen die open moesten blijven, de Westerschelde en de Nieuwe Waterweg als poort naar Antwerpen en Rotterdam, zouden de dijken kolossaal worden versterkt.

Weblink bron
Hans Steketee
 “Ruimte voor water” (26 januari 2013) op nrc.nl


gemeenschapsdienst

samenstelling van gemeenschap zn en dienst zn met het invoegsel -s- , mogelijk een leenvertaling van Engels community service, in de betekenis "organisatie die werkt in het algemeen belang" aangetroffen vanaf 1876

organisatie die onderdeel is van de Europese Gemeenschap (voorloper van de EU)

⧖ De industriële produktie van de EG is in het eerste kwartaal van dit jaar niet gegroeid. Dat blijkt uit het zojuist verschenen maandelijks conjunctuuroverzicht van de gemeenschapsdiensten.

Weblink bron “Produktie van industrie in EG zes procent lager” (1 juli 1975) op nrc.nl


raadsgebied

samenstelling van raad zn en gebied zn met het invoegsel -s-

terrein dat onder het gezag valt van een orgaan dat bestaat uit een groep vertegenwoordigers uit dat gebied

De heer J. Schoenmakers. Oosterbeekstraat 22, Valkenburg werd met ingang van 1 jan. j.l. benoemd tot loon- en arbeidsdeskundige, ingevolge de Invaliditeitswet en Interimwet voor het hele raadsgebied van het district Maastricht van de Raad van Arbeid.

Valkenburg in: Limburgsch dagblad, jrg. 48 nr. 4 (6 januari 1965), Uitgeversmaatschappĳ Limburgs Dagblad, Heerlen, p. 15 kol. 5

Terwijl volgens art. 12 lid I Db. de raden bevoegd zijn om voor het gebied, waarvoor zij zijn ingesteld, verordeningen vast te stellen nopens onderwerpen, die de belangen van dat gebied betreffen en dus de gewestelijke raden met hun verordeningen ook binnen hun gebied gelegen ressorten van gemeenteraden kunnen bestrijken, mogen bedoelde verordeningen niet treden in de regeling van huishoudelijke belangen van binnen het gewestelijk raadsgebied gelegen raadsressorten.

Kleintjes, Ph.
 “Staatsinstellingen van Nederlandsch-Indië : Deel 1”, 3e druk (1917), De Bussy, Amsterdam, p. 198


ADR

o [1]: (initiaalwoord) voor actieve donorregistratie

o [2]: (initiaalwoord) van Frans ADR voor: accord européen relatif au transport international des marchandises dangereuses par route "Europese overeenkomst betreffende het internationale vervoer van gevaarlijke goederen over de weg"

m [1]: (initiaalwoord) voor Auditdienst Rijk

accountantsdienst binnen de nationale overheid

De ADR, een onafhankelijke auditor van de rijksoverheid, concludeert nu dat de vergoeding onterecht was.

Weblink bron
Floor Bouma
 “Ministerie gaf onterecht buitenlandvergoeding aan ambtenaar in Den Haag” (11 februari 2019) op nrc.nl


defensienota

samenstelling van defensie zn en nota zn

document waarin het landsbestuur beschrijft wat het gaat doen om het land te verdedigen

Het coalitieakkoord belooft nu vooral meer van hetzelfde: euro’s verdelen over een complexe en hongerige krijgsmacht. Beter is het dat een nieuwe defensienota heldere militair-politieke keuzes maakt en zo richting geeft, in elk geval voor de komende vijf tot tien jaar.

Weblink bron
Christ Klep & Rein Bijkerk
 “Brieven” (24 december 2021) op nrc.nl


beschermingsplan

samenstelling van bescherming zn en plan zn met het invoegsel -s- , in de betekenis "concurrentiebeperkende maatregelen" aangetroffen vanaf 1897 (zie vindplaats hieronder)

document met een doordacht geheel van maatregelen om onheil te voorkomen

Het korhoen is al jaren een bedreigde diersoort. Om die reden heeft het ministerie van LNV een beschermingsplan opgesteld. In dat plan staat een groot aantal maatregelen om de negatieve trend te keren.

Weblink bron “Het gaat iets beter met het korhoen” (26 april 2003) op nrc.nl


politiek-bestuurlijk

samenstelling van politiek bn en bestuurlijk bn geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

politiek-bestuurlijker (uninflected comparative)
politiek-bestuurlijkst (uninflected superlative)
politiek-bestuurlijke (inflected positive)
politiek-bestuurlijkere (inflected comparative)
politiek-bestuurlijkste (inflected superlative)
politiek-bestuurlijks (partitive positive)
politiek-bestuurlijkers (partitive comparative)

waarbij zowel de praktische besturing van een overheidsorganisatie als idealen en partijbelangen van belang zijn

Maar men kwam erachter dat politieke kennis véél belangrijker was dan vakkennis. Er sneuvelden namelijk te veel ministers voortijdig, juist vanwege hun gebrekkige politiek-bestuurlijke inzicht.

Weblink bron
Carla van Baalen geciteerd door Arnold de Groot
 “Is voor een minister vakkennis vereist, of zijn politieke vaardigheden belangrijker?” (7 januari 2022) op nrc.nl

Je hoort af en toe beweren dat na de Tweede Wereldoorlog militair ingrijpen door de VS nooit tot iets goeds heeft geleid. Dat klopt niet: Zuid-Korea, Koeweit en Joegoslavië (waaronder Kosovo) zijn voorbeelden van het tegendeel. Een voorwaarde voor (relatief) succes lijkt dat het te beschermen land in ieder geval politiek-bestuurlijk op eigen benen kan staan.

Weblink bron
Elbert J. Booij
 “Brieven :Taiwan ander verhaal” (28 augustus 2021) op nrc.nl


zilverfonds

Belgisch overheidsfonds dat een buffer moest zijn om de pensioenen te kunnen betalen bij een toenemende vergrijzing.

De Jongsocialisten brachten een bezoek aan het kabinet van minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) om hem telramen cadeau te doen als hulp bij de begrotingsperikelen. Alleen liep dat niet helemaal zoals gehoopt. Minister Van Overtveldt deed hen ook een klein cadeau. Hij gaf de Jongsocialisten een lege doos met daarop in grote letters ‘Zilverfonds’. ‘Die symboliseert wat ik bij mijn aankomst aangetroffen heb, met name niets’, zei Van Overtveldt. Hij hekelde dat de vorige regering niets gedaan had om de toekomstige pensioenen te vrijwaren. 'De ideale wereld' ging met beide partijen praten.

De Belgische begrotingsminister Vande Lanotte wil een ‘zilverfonds’ oprichten om de extra kosten van de vergrijzing op te vangen. Tussen 2002 en 2030 moet er 4.700 miljard frank (286 miljard) bijeengespaard worden. Het zilverfonds is genoemd naar de zilver- of babyboomgeneratie, die aan de basis ligt van de verwachte sterke groei van het aantal gepensioneerden tussen 2010 en 2030.

Weblink bron “Belgisch fonds voor vergrijzing” (11 mei 2000) op nrc.nl


woningraad

adviesorgaan dat een overheid adviseert over volkshuisvesting

In 1911 schreef Huding samen met een medebestuurder de Handleiding voor woningbouwverenigingen, hét standaardwerk voor verenigingsbestuurders. Het was dan ook geen wonder dat Huding betrokken raakte bij de oprichting van een woningraad waarin ‘alle’ woningbouwverenigingen, maar ook gemeenten in Nederland hun belangen zouden kunnen bundelen.

Weblink bron
Bert Bulder
 “Wonen in het verleden van Drenthe en Groningen” (2018), Onderzoeksbureau Elles Bulder, Scheemda, ISBN 9789090310442, p. 35

De positie van de vakbeweging was tijdens de oorlog al flink verstevigd. Tussen 1914 en 1918 groeide de achterban van de grootste vier bonden van 145.000 tot 380.000 leden.104 Direct na de oorlog richtten de bonden hun eigen ‘woningraden’ op. Met behulp van deze raden probeerden de bonden invloed uit te oefenen op de woningpolitiek.

Weblink bron
Raoul de Vries
 “De schaarste keerde het tij : Een vergelijkend historisch onderzoek naar de ontwikkeling van woningbouwverenigingen in Groot-Brittannië en Nederland in de eerste helft van twintigste eeuw”, academische analyse (augustus 2014), Universiteit Utrecht, p. 26


troonafstand

samenstelling van troon zn en afstand zn

De troonafstand van koningin Beatrix roept de nodige vragen op. Wanneer wordt bijvoorbeeld de eerste munt geslagen met de afbeelding van koning Willem-Alexander?

Weblink bron
Carmen Dorlo
 “Wanneer komt de eerste euro met koning Willem?” (30 januari 2013) op nrc.nl


onderwijsbeleid

samenstelling van onderwijs zn en beleid zn

geheel van overheidsmaatregelen gericht op het werk van scholen en de opvattingen waarop die maatregelen zijn gebaseerd

De cijfers die in politieke discussies en onderwijsbeleid dienst doen, wekken alleen de schijn van precisie.

Bart Tromp (samenst. G.H.M. Tromp e.a.)
 “Geschriften van een intellectuele glazenwasser.” (2010), Bert Bakker, Amsterdam, ISBN 9789035135093, p. 352


stikstofplan

samenstelling van stikstof zn en plan zn

stikstofplannen (plural)
stikstofplannetje (diminutive singular)
stikstofplannetjes (diminutive plural)

geheel van voorgenomen maatregelen waardoor menselijke activiteiten minder stikstofoxides en ammoniak in de lucht brengen

Onlangs lekte een nieuw stikstofplan van het kabinet uit. Zo'n drieduizend bedrijven die veel stikstof uitstoten in de buurt van natuurgebieden krijgen een stopbonus aangeboden.

Weblink bron “Honderden boeren willen worden uitgekocht, maar wachten nog op regeling” (23 november 2022) op nu.nl


EU-verband

samenstelling van EU en "Europese Unie" en verband zn "samenwerking" , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.H

gezamenlijk optreden van de lidstaten van de Europese Unie

Met uw vraag beschrijft u een proces dat in de afzonderlijke landen in evenwicht wordt gehouden door een parlementaire partijdemocratie die maakt dat er coalities tot stand komen. Zo'n mechanisme hebben we nog niet in die mate ontwikkeld in EU-verband en of dat ooit zal gebeuren is maar de vraag.

Weblink bron
Hans Modrow interview door Frits Bolkestein
 “De grenzen van Europa.”, 2e druk (2004), Lannoo, Tielt, ISBN 9020955268, p. 147 op Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Het afgelopen jaar heeft de Franse regering vooral buiten EU-verband met een solistische buitenlandse politiek getracht te bewijzen hoezeer het land nog meetelt.

Weblink bron
M.C. Brands & R. Havenaar
 De kwadratuur van de Europese cirkel in: Tirade., 368/369 jrg. 41 nr. 2/3 (april/juni 1997), G.A. van Oorschot, Amsterdam, p. 143


onderuitputting

situatie waarin het de overheid niet lukt om geld dat begroot is uit te geven


stikstofbeleid

samenstelling van stikstof zn en beleid zn

geheel van opvattingen en daaruit voortkomende maatregelen waardoor menselijke activiteiten minder stikstofoxides en ammoniak in de lucht brengen

De Nederlandse Staat moet het stikstofbeleid verdedigen voor de rechter.

Weblink bron “Greenpeace eist via rechter beter stikstofplan van kabinet” (12 juli 2023) op nu.nl


loonbijstelling

samenstelling van loon zn en bijstelling zn

algemene aanpassing van subsidies en budgetten als de stijging van salarissen hoger of lager uitvalt dan geraamd

Het gaat om de zogeheten loonbijstelling. Dat is een bedrag dat het kabinet toekent, zodat de arbeidsvoorwaarden in het primair onderwijs niet verder uit de pas gaan lopen met die in het bedrijfsleven.

Weblink bron
Inge Lengton
 “Meer loon voor leraar” (11 september 2019) op telegraaf.nl


schenkingsbelasting

samenstelling van schenking zn en belasting zn met het invoegsel -s-

ˈsxɛŋkɪŋsbəˌlɑstɪŋ

heffing die je moet betalen over zeer grote giften die je van een ander persoon krijgt
Deze belasting kan worden gezien als een vervanging van de successiebelasting die op de erfenis van die persoon zou worden geheven.

Een renteloze lening van 20.000 euro heeft als gevolg dat er 1200 euro is geschonken van de ouder aan het kind. Dit bedrag valt echter onder de schenkingsvrijstelling van 5000 euro. De ouder hoeft dus geen schenkingsbelasting te betalen.

Weblink bron “De renteloze lening aan het kind” (7 juni 2010) op nu.nl


techniekpact

samenstelling van techniek zn en pact zn

Deze plannen worden in Nederland sinds het Nationaal Techniekpact 2020 uit 2013 zowel landelijk als regionaal afgesproken. De naam van een specifiek techniekpact wordt met een hoofdletter geschreven, vaak aangevuld met een aanduiding van het gebied of periode waarvoor het bedoeld is.

gezamenlijk plan van scholen, bedrijven en overheden dat meer en beter opgeleide technici moet opleveren

Er wordt ingezet op vier thema’s (instroom, lerarentekort en -professionalisering, publiek privaat samenwerken en leven lang ontwikkelen) met landelijke afspraken en techniekpacten en acties in regio’s.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Het Techniekpact” op techniekpact.nl

Een jaar nadat werkgevers, werknemers en onderwijsorganisaties het techniekpact sloten met regionale overheden en het kabinet „om meer slimme en vakbekwame technici te behouden en op te leiden”, komt de boel volgens Kamp goed op stoom.

Weblink bron “Bedrijven investeren 140 miljoen in technisch onderwijs” (19 mei 2014) op nu.nl


GGD

[1] (initiaalwoord) Gemeentelijke Geneeskundige Dienst; omdat deze diensten steeds vaker in een samenwerkingsverband van meerdere gemeenten zijn georganiseerd wordt "Gemeentelijk" soms vervangen door Gemeenschappelijke of Gewestelijke, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 17.C

[2] (initiaalwoord) Gerechtelijke Geneeskundige Dienst, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 17.C

organisatie die voor plaatselijke overheden de gezondheid van de inwoners bevordert

De GGD start maandag 25 juli met het preventief vaccineren van mensen tegen het apenpokkenvirus.

Weblink bron “GGD start aanstaande maandag al met vaccinatie tegen de apenpokken” (21 juli 2022) op nu.nl

organisatie die voor de landelijke overheid zorgt voor medische adviezen over de toestand van militairen, politiemensen en slachtoffers van geweld

De GGD:
- ontvangt de opdracht voor een medische expertise van een externe organsatie; bijvoorbeeld de FPD (Federale Pensioendienst) en FOD Justitie
-verwerkt deze opdracht en zorgt dat het medisch onderzoek kan gebeuren.
De opdracht van de GGD eindigt na de medische expertise en het bezorgen van een gemotiveerd medisch advies.

Weblink bron Gearchiveerde versie “De GGD in het kort” (2 september 2022) op health.belgium.be


COA

instelling van de rijksoverheid die zorgt voor de opvang van asielzoekers totdat over hun asielaanvraag is beslist

Vanwege het tekort aan het aantal opvangplekken en de groei van het aantal bewoners moest het COA meer noodopvang regelen.

Weblink bron “Noodopvang asielzoekers dubbel zo duur als reguliere opvang” (28 november 2023) op nu.nl


Centrum Indicatiestelling Zorg

verbinding van  centrum, indicatiestelling en zorg

organisatie die zorgt voor medisch onderzoek om vast te stellen hoeveel aanspraak iemand heeft op door de overheid betaalde aandacht

Volgens het Centrum Indicatiestelling Zorg krijgen ruim vijfduizend mensen terminale thuiszorg.


CIZ

Het CIZ is een stichting die beoordeelt of mensen recht hebben op AWBZ-zorg.

Weblink bron “Driehonderd banen weg bij CIZ” (13 augustus 2014) op nu.nl


dwangsombeschikking

samenstelling van dwangsom zn en beschikking zn

overheidsbesluit dat iemand opdraagt om aan een wettelijke eis te voldoen of anders een boete te betalen die zeker zo kostbaar is

Hij haalde regelmatig de krant. Bijvoorbeeld toen de gemeente hem in de jaren negentig een dwangsom oplegde, omdat hij na sluitingstijd nog met wat mensen aan de bar zat na te praten. Willem werd furieus en plakte de dwangsombeschikking demonstratief op het caféraam.

Annemarie Haverkamp
 “Ik heb geleefd” (2021), Overamstel Uitgevers, Amsterdam, ISBN 9789048856152, hfst. 'De dood is boem, klaar, afgelopen'


propagandaminister

samenstelling van propaganda zn en minister zn

propagandaministers (plural)
propagandaministertje (diminutive singular)
propagandaministertjes (diminutive plural)


VN-verband

samenstelling van VN en "Verenigde Naties" en verband zn "samenwerking" , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.H

door de Verenigde Naties goedgekeurd of georganiseerd gezamenlijk optreden van de lidstaten

In VN-verband stellen landen allemaal hun eigen klimaatdoelen op en die kunnen ver uiteenlopen.

Weblink bron
Jeroen Kraan
 “Klimaatvraag: Halen andere landen hun klimaatdoelen wél?” (22 maart 2022) op nrc.nl


NAVO-verband

samenstelling van NAVO en "Noord-Atlantische Verdragsorganisatie" en verband zn "samenwerking" , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.H

gezamenlijk optreden van de lidstaten van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie

Door de oorlog in Oekraïne is het besef ontstaan dat Nederland zichzelf en in NAVO-verband beter moet kunnen verdedigen.

Weblink bron
Priscilla Slomp
 “Defensie doet mega-investering in onder meer bewapende drones en F-35's” (1 juni 2022) op nu.nl


EG-verband

samenstelling van EG en "Europese Gemeenschap" en verband zn "samenwerking" , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.H

gezamenlijk optreden van de lidstaten van de Europese Gemeenschap (in 1958 gevormd samenwerkingsverband dat in 1993 opging in de EU)

Overschotten en budgettaire lasten die deze in EG-verband met zich meebrachten, gingen steeds grotere problemen vormen.

Weblink bron
J. Bieleman
 1 Landbouw : De landbouw en het sociaal-economische krachtenveld in:
J.W. Schot e.a. (red.)
 Techniek in Nederland in de twintigste eeuw. Deel 3. Landbouw, voeding. (2000), Stichting Historie der Techniek, Eindhoven / Walburg Pers, Zutphen, p. 16