bodemkunde

een aardkunde die gericht is op de bestudering van de samenstelling en vorming van bodems en de wijze waarop deze gebruikt kunnen worden voor allerhande bouw- en landbouw doeleinden

Hij studeert bodemkunde in Groningen.


hydrografie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘deel van de aardrijkskunde’ voor het eerst aangetroffen in 1623

met het voorvoegsel hydro- met het achtervoegsel -grafie

een aardkunde die gericht is op het beschrijven van de waterbodem

Hij studeert hydrografie in Groningen.


limnologie

Van het Griekse limnè: meer met het achtervoegsel -logie

wetenschap die studie maakt van de biologische, scheikundige, fysische, geologische en ecologische componenten en karakteristieken van binnenwateren

Hij studeert limnologie in Groningen.


stratigrafie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘beschrijving van aardlagen’ voor het eerst aangetroffen in 1929

Van het Griekse stratos = "laag" met het achtervoegsel -grafie

een aardkunde die gericht is op de bestudering van de volgorde van opeenvolgende gesteentelagen

Hij studeert stratigrafie in Groningen.


oceanografie

afgeleid van oceaan met het achtervoegsel -grafie

een aardkunde die gericht is op de bestudering de hydrosfeer zoals de meteorologie de atmosfeer. Hierbij wordt veel aandacht besteed aan zeestromen en de wisselwerking tussen de oceanen en het klimaat

Hij studeert oceanografie in Groningen.


zeekunde

Hij studeert zeekunde in Groningen.


oceanologie

afgeleid van oceaan met het achtervoegsel -logie

Hij studeert oceanologie in Groningen.


geofysica

afgeleid van fysica met het voorvoegsel geo-

een aardkunde die gericht is op de bestudering van de natuurkundige verschijnselen die zich voordoen in de Aarde

Hij studeert geofysica in Groningen.


geodesie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘theoretische landmeetkunde’ voor het eerst aangetroffen in 1824

Van het Griekse γεωδαισία - geodaisia, "onderdeel van de Aarde"

afgeleid van het Franse géodésie (met het voorvoegsel geo- en met het achtervoegsel -ie)

een aardkunde die gericht is op de bepaling van de vorm en de afmetingen van de aarde

Hij studeert geodesie in Groningen.


geochemie

afgeleid van chemie met het voorvoegsel geo-

een aardkunde die gericht is op de verschillende chemische processen binnen de geologische veranderingsprocessen

Hij studeert geochemie in Groningen.


computerwetenschap

samenstelling van computer en wetenschap

is de studie en de wetenschap van de theoretische fundamenten van informatie en het rekenen, de theoretische informatica, en de implementatie en toepassing in computersystemen


alfawetenschap

elk van de wetenschappen van de alfa-afdeling, met name taalkunde, letterkunde, geschiedenis, rechtsgeleerdheid ('rechten') en theologie


rechtsgeleerdheid

afgeleid van rechtsgeleerd met het achtervoegsel -heid


archiefwetenschap

is de studie van het vastleggen van doelgericht verzamelde menselijke kennis


belastingwetenschap

samenstelling van belasting en wetenschap

het geheel van kennis betreffende het belastingstelsel


bestuurswetenschap

samenstelling van bestuur en wetenschap met het invoegsel -s-

een wetenschappelijke discipline die zich bezighoudt met de wijze waarop het openbaar bestuur functioneert, zowel intern als extern

Inleiding tot de bestuurswetenschap.


bewegingswetenschap

samenstelling van beweging en wetenschap met het invoegsel -s-

wetenschap die het menselijk bewegen als object heeft


biowetenschap

afgeleid van wetenschap met het voorvoegsel bio-

wetenschap die zich met levende organismen bezighoudt


boekwetenschap

wetenschap van de productie van drukwerken en handschriften


bètawetenschap

is wetenschap die gebaseerd is op natuurwetten en theorieën die gekenmerkt worden door wiskundige modellering, formele logica en (met uitzondering van de wiskunde) experimentele toetsing (de 'wetenschappelijke methode'). Exacte wetenschap kan, naar het voorbeeld van de indeling van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), worden onderverdeeld in zeven disciplines: aardwetenschappen, biologie, natuurkunde, scheikunde, sterrenkunde, technische wetenschappen en wiskunde


technische wetenschappen

zijn de wetenschappen die zich bezighouden met de technische ontwikkeling en constructie van producten en systemen en daarbij natuurwetenschappelijke kennis aanwenden. De klassieke technische wetenschappen zijn bouwkunde, civiele techniek en werktuigbouwkunde. De 20e eeuw heeft nieuwe vakken gebracht als elektrotechniek, chemische technologie, materiaalkunde en vliegtuigbouwkunde en in de afgelopen decenia zijn verschillende interdisciplines ontstaan, zoals industrieel ontwerpen, informatica, technische bedrijfskunde, technische bestuurskunde en gezondheidskunde. Daarnaast moeten nog genoemd worden verkeerstechniek, vervoerstechniek, mijnbouwkunde en procestechnologie


civiele techniek

is de toegepaste wetenschap die zich bezighoudt met het ontwerpen, realiseren en onderhouden van objecten die vastzitten in de grond. Voorbeelden van dergelijke objecten zijn leidingen, kabels, bruggen, wegen en gebouwen, maar ook de studie naar rivieren en kanalen


vliegtuigbouwkunde

samenstelling van vliegtuigbouw zn en kunde zn

kennis van het ontwerpen en bouwen van vliegtuigen


verkeerstechniek

samenstelling van verkeer en techniek met het invoegsel -s-

de wetenschap van het organiseren, plannen, besturen en uitvoeren van de goederenstroom


vervoerstechniek

samenstelling van vervoer en techniek met het invoegsel -s-

is de wetenschap van het organiseren, plannen, besturen en uitvoeren van de goederenstroom


procestechnologie

de discipline die zich bezig houdt met de industriële omzetting van grondstoffen in producten

Energie- en procestechnologie.


communicatiewetenschap

samenstelling van communicatie en wetenschap

een wetenschappelijke discipline waarin de menselijke communicatie bestudeert in al haar vormen en verschillende contexten centraal staat

Maar waarom zijn juist kinderen zo interessant voor sociale media? Dat heeft alles te maken met adverteerders. Die zijn op zoek naar een jonge doelgroep en die vinden ze op sociale media, legt universitair hoofddocent communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam Eva van Reijmersdal uit.

Weblink bron “Waarom juist kinderen zo interessant zijn voor sociale media” (09 oktober 2021), NU.nl


dwaalwetenschap

samenstelling van dwaal ww en wetenschap

betreft fenomenen en misinterpretaties die in de loop van de wetenschapsgeschiedenis voor verbazing, misleiding en hevige discussies gezorgd hebben


gammawetenschap

gammawetenschappen (plural)
gammawetenschapje (diminutive singular)
gammawetenschapjes (diminutive plural)

de wetenschappen die zich met maatschappij en gedrag bezig houden: onder andere sociologie, antropologie, economie, psychologie en communicatiewetenschap. Zij nemen dus een tussenpositie in tussen alfawetenschap en bètawetenschap


gedragswetenschap

samenstelling van gedrag en wetenschap met het invoegsel -s-

wetenschap die het gedrag en de gedragspatronen van mensen en dieren bestudeert


geesteswetenschap

samenstelling van geest en wetenschap met het invoegsel -s-

wetenschap die methode en richting van geestelijke werkzaamheid bestudeert. Geesteswetenschappen komen grotendeels overeen met de alfawetenschappen en cultuurwetenschappen


cultuurwetenschap

een van de wetenschappen, die bepaalde facetten van de cultuur bestuderen. Hiertoe rekent men de geschiedschrijving, kunstgeschiedenis, de studie van literatuur en filosofie. Er zijn ook raakvlakken met de communicatiewetenschap


kunstgeschiedenis

geschiedenis van alle kunstdisciplines: architectuur, beeldende kunst (zowel schilderkunst als beeldhouwkunst), theater, dans, muziek en film. literatuurgeschiedenis en cultuurgeschiedenis zijn er nauw mee verwant


godsdienstwetenschap

samenstelling van godsdienst en wetenschap

bestudeert godsdienst, ofwel religie op wetenschappelijke wijze


handelswetenschap

samenstelling van handel en wetenschap met het invoegsel -s-

handelswetenschappen (plural)
handelswetenschapje (diminutive singular)
handelswetenschapjes (diminutive plural)

de wetenschap die de kennis van de handel en wat daarvoor nodig is, beoefent


hulpwetenschap

is een wetenschappelijke discipline die een bepaalde tak van wetenschap ondersteunt


krijgswetenschap

samenstelling van krijg en wetenschap met het invoegsel -s-

leer van alles wat met de oorlog te maken heeft


landbouwwetenschap

samenstelling van landbouw en wetenschap

is een breed multidisciplinair gebied dat natuurlijke, economische en sociale wetenschappen omvat die in de landbouw worden gebruikt


levenswetenschap

samenstelling van leven en wetenschap met het invoegsel -s-

wetenschap van de levensprocessen, m.n. biologie, biochemie en fysiologie


literatuurwetenschap

samenstelling van literatuur en wetenschap

wetenschap die zich bezighoudt met de bestudering van literaire producten


maatschappijwetenschap

samenstelling van maatschappij en wetenschap

wetenschap die zich met aspecten van de huidige maatschappij bezighoudt, t.w. economie, rechtswetenschap, sociologie


rechtswetenschap

samenstelling van recht en wetenschap met het invoegsel -s-


menswetenschap

wordt in het Nederlands (vooral in Vlaanderen) meestal gebruikt om die wetenschappen te benoemen die niet tot de exacte wetenschappen behoren


muziekwetenschap

Musikwissenschaft

het bestuderen van de muziek in al haar vormen


neurowetenschap

afgeleid van wetenschap met het voorvoegsel neuro-

is de wetenschap die zich bezig houdt met alle aspecten van het zenuwstelsel

Zo controversieel als toen waren de onderzoeksvoorstellen van de criminoloog inmiddels al niet meer. Inmiddels is er veel kennis opgedaan op het gebied van genetica en neurowetenschap, onder meer op het gebied van mogelijke erfelijke factoren als het gaat over crimineel gedrag.

Weblink bron “Criminoloog Wouter Buikhuisen (91) overleden” (10 mei 2025), NOS


parawetenschap

afgeleid van wetenschap met het voorvoegsel para-

parascience

voornamelijk op het onderzoek naar bovennatuurlijke verschijnselen gerichte disciplines die zichzelf als wetenschap zien, maar niet door eenieder daartoe worden gerekend.

Waar Wilkens hoogstens parawetenschap bedreef, was Dresselhuis volgens de norm van zijn tijd met serieuze studie aan de gang.


pseudowetenschap

afgeleid van wetenschap met het voorvoegsel pseudo-

een stelsel van opvattingen, uitspraken, of handelingen dat de toets van de wetenschappelijke methode niet doorstaat maar waarvan aanhangers toch beweren of insinueren dat het wetenschappelijk is

Pseudowetenschap ontstond toen een aantal wetenschappers besloten dat de huidige wetenschap onzin was.


raketwetenschap

wetenschap die zich bezighoudt met de ontwikkeling van raketten


tekstwetenschap

wetenschap die zich bezighoudt met de principes van samenhang tussen zinnen in teksten


vakwetenschap

is de verkorting van vakspecialistische wetenschap of specialistische wetenschap ofwel bestaand wetenschappelijk of academisch vakgebied


voorwetenschap

voorkennis ofwel kennis van iets vóórdat het gebeuren zal of gebeurd is


natuurwetenschapper

samenstelling van natuur en wetenschapper

naturvetare

wetenschapper die zich bezighoudt met natuurwetenschap


wetenschapsdynamica

samenstelling van wetenschap en dynamica met het invoegsel -s-

onderzoek naar factoren die van invloed zijn op de ontwikkeling van de wetenschap


wetenschapstheorie

samenstelling van wetenschap en theorie met het invoegsel -s-


vexillologie

Van het Latijnse woord 'vexillum' (vlag) met het achtervoegsel -logie

de wetenschap die zich bezighoudt met vlaggen.


vlaggenkunde

samenstelling van vlag zn en kunde zn met het invoegsel -en-


vexilloloog

Van het Latijnse woord 'vexillum' (vlag) met het achtervoegsel -loog

een wetenschapper die zich bezighoudt met vlaggen.


banistiek

In de betekenis van ‘kennis van vlaggen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1976

afleiding van banier met het achtervoegsel -iek

de wetenschap die zich bezighoudt met vlaggen


aardmeetkunde

samenstelling van aard, (van aarde) en meetkunde

wetenschap die zich bezighoudt met het bepalen van grootte en vorm van het aardoppervlak


agologie

afgeleid van ago (van agogiek) met het achtervoegsel -logie

wetenschap van het opvoedend en vormend handelen. (agogiek)


agoloog

afgeleid van ago (van agogiek) met het achtervoegsel -loog

agologen (plural)
agoloogje (diminutive singular)
agoloogjes (diminutive plural)

wetenschapper die zich bezig houdt met van het opvoedend en vormend handelen. (agogiek)

De moderne menskundige (of dat nu een psycholoog, een agoloog of een psychiater is) denkt tegenwoordig bij het woord "persoon" aan iets heel bepaalds, in weerwil van het slordige gebruik dat men vaak maakt van woorden zoals persoon, persoonlijkheid, type, karakter, temperament en dergelijke.


assyriologie

afgeleid van assyriër met het achtervoegsel -logie

Assyriologie

de wetenschappelijke studie van het oude Mesopotamië


audiologie

met het voorvoegsel audio- met het achtervoegsel -logie

wetenschap van het menselijk gehoor en de ziekten daarvan


bibliologie

met het voorvoegsel biblio- met het achtervoegsel -logie

de wetenschap van het gedrukte boek in al zijn aspecten


biblioloog

afgeleid van het Grieks: 'biblion' boek met het achtervoegsel -loog

bibliologen (plural)
biblioloogje (diminutive singular)
biblioloogjes (diminutive plural)

iemand die zich bezig houdt met de wetenschap van het gedrukte boek in al zijn aspecten


cryologie

met het voorvoegsel cryo- met het achtervoegsel -logie


dramatologie

afgeleid van drama met het achtervoegsel -logie

wetenschap die de toneelkunst bestudeert


dramatoloog

afgeleid van drama met het achtervoegsel -loog

dramatologen (plural)
dramatoloogje (diminutive singular)
dramatoloogjes (diminutive plural)

iemand die zich bezig houdt met de wetenschap die de toneelkunst bestudeert


ecofysiologie

afgeleid van fysiologie met het voorvoegsel eco-

fysiologie van een biologische levensgemeenschap


ecofysioloog

afgeleid van fysioloog met het voorvoegsel eco-

ecofysiologen (plural)
ecofysioloogje (diminutive singular)
ecofysioloogjes (diminutive plural)

fysioloog die een biologische levensgemeenschap bestudeert


endodontologie

afgeleid van het Griekse 'odōn' (2e nv. odontos) (tand) met het voorvoegsel endo- met het achtervoegsel -logie

de wetenschap die zich bezig houdt met het behandelen van het doorbloede weefsel in het binnenste van de tand

we kunnen dit ook als volgt formuleren:De endodontologie is het onderdeel van de tandheelkundige wetenschap dat zich bezig houdt met de bestudering van de anatomie, histologie en fysiologie van het endodontium en met de etiologie, epidemiologie, pathologie, preventie, diagnostiek en therapie van afwijkingen van het endodontium en van de met het endodontium verbonden parodontale weefsels


entomologe

met het voorvoegsel entomo- met het achtervoegsel -loog

entomologen (plural)
entomologetje (diminutive singular)
entomologetjes (diminutive plural)

beoefenaarster van de entomologie, de studie van insecten.


epidemiologie

afgeleid van epidemie met het achtervoegsel -logie


epistemologie

In de betekenis van ‘kennisleer’ voor het eerst aangetroffen in 1931

afgeleid van het Griekse: 'epistèmè' (vaardigheid, kennis, wetenschap) met het achtervoegsel -logie

wetenschap van de wetenschappen, kennisleer, kennistheorie


fenomenologie

afgeleid van fenomeen met het achtervoegsel -logie

de benadering die zich ertoe beperkt een verschijnsel zo grondig en nauwkeurig mogelijk te beschrijven zonder theorievorming over de oorzaken

Anderzijds kan in de fenomenologie wel geprobeerd worden op basis van de waargenomen verschijnselen uitspraken te doen over mogelijke gevolgen van die verschijnselen.


fenomenoloog

afgeleid van fenomeen met het achtervoegsel -loog

fenomenologen (plural)
fenomenoloogje (diminutive singular)
fenomenoloogjes (diminutive plural)

wetenschapper die zich ertoe beperkt een verschijnsel zo grondig en nauwkeurig mogelijk te beschrijven zonder theorievorming over de oorzaken


futurologie

afgeleid van futuro met het achtervoegsel -logie

leer van het op de toekomst gerichte denken

Een kernbegrip in de futurologie is exponentiële verandering. De basis hiervoor is de Wet van Moore.

Weblink bron
Peter Joosten
 “Futurist Nederland: Top 10 + Belangrijkste ontwikkelingen” (2005-02-27)


genologie

afgeleid van het Griekse 'genos' (geslacht, soort) met het achtervoegsel -logie


genoloog

afgeleid van het Griekse 'genos' (geslacht, soort) met het achtervoegsel -loog

genologen (plural)
genoloogje (diminutive singular)
genoloogjes (diminutive plural)


gerontologie

In de betekenis van ‘leer van de ouderdomsverschijnselen’ voor het eerst aangetroffen in 1954

afgeleid van het Griekse 'gérōn' (opgroeien, rijpen, oud worden) met het achtervoegsel -logie

Gerontologie

tak van wetenschap die het "ouder worden" bestudeert, zowel in lichamelijk, maatschappelijk als in geestelijk opzicht


lector

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘titel aan universiteit’ voor het eerst aangetroffen in 1762

docent aan een universiteit, een rang lager dan hoogleraar


paleozoöloog

afgeleid van zoöloog met het voorvoegsel paleo-

paleozoölogen (plural)
paleozoöloogje (diminutive singular)
paleozoöloogjes (diminutive plural)

een wetenschapper die paleozoölogie beoefent.


paleozoölogie

afgeleid van zoölogie met het voorvoegsel paleo-

subdiscipline van de paleontologie die fossiele overblijfselen van dieren bestudeert


ballistiek

In de betekenis van ‘leer van de kogelbaan’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

Ballistik

leer die de banen van projectielen bestudeert


planologie

In de betekenis van ‘ruimteplanning’ voor het eerst aangetroffen in 1934

afgeleid van plan met het achtervoegsel -logie

leer van de theorieën, methoden en technieken t.b.v. de ruimtelijke planning (de bestemming en het gebruik van de bodem en gebieden)


aeronomie

met het voorvoegsel aero- met het achtervoegsel -nomie


ergonomie

In de betekenis van ‘studie van werkomstandigheden’ voor het eerst aangetroffen in 1961

met het voorvoegsel ergo- met het achtervoegsel -nomie

wetenschap die de aanpassing van de werkomstandigheden aan de mens bestudeert


foronomie

afgeleid van het Griekse 'phoreō' met het achtervoegsel -nomie

bewegingsleer (van vaste en vloeibare lichamen)


gastronomie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘hogere kookkunst’ voor het eerst aangetroffen in 1816

afgeleid van het Griekse γαστήρ 'gastḗr' (maag) met het achtervoegsel -nomie

kunst van lekker eten en drinken (verfijnde kookkunst)


geonomie

met het voorvoegsel geo- en met het achtervoegsel -nomie


infonomie

afgeleid van info (afk. van informatie) met het achtervoegsel -nomie

infonomieën (plural)
infonomietje (diminutive singular)
infonomietjes (diminutive plural)

interdisciplinaire wetenschap die de digitalisering en informatisering van de samenleving bestudeert


psychonomie

met het voorvoegsel psycho- en met het achtervoegsel -nomie

de studie van menselijke functies als beslissen, denken, waarnemen, motoriek, leren, geëmotioneerd raken, spreken, schrijven etc. met het doel om formele theorieën en modellen hiervan op te stellen die voorspellingen omtrent het gedrag mogelijk maken


biomechanica

afgeleid van mechanica met het voorvoegsel bio-

leer die kennis verzamelt aangaande het bewegingsapparaat van levende wezens


constructieleer

(mechanica) leer van het bouwen van constructies, zoals bruggen, woningen en wolkenkrabbers


diergeneeskunde

samenstelling van dier zn en geneeskunde zn

طب بيطري

wetenschap die zich richt op de aard, de oorzaken en de geneesmiddelen van dierziektes


bestuurskunde

samenstelling van bestuur ww en kunde met het invoegsel -s-


geslachtkunde

samenstelling van geslacht zn en kunde zn

wetenschap die de verwantschapsbetrekkingen tussen de leden van een of meer geslachten bestudeert dan wel de afstamming van de familienaam


biotechnologie

afgeleid van technologie met het voorvoegsel bio-

technisch-wetenschappelijke studie van de biotechniek die zich bezig met de technieken om biologie te gebruiken voor praktische doeleinden


nanotechnologie

afgeleid van technologie met het voorvoegsel nano-

technologie die zich bezighoudt met de ontwikkeling van materialen en componenten die iets groter zijn dan individuele atomen en moleculen. (minder dan 100 nanometer)


robotica

wetenschap die zich bezig houdt met de theoretische studie en bouw van robots

Kaspar studeerde robotica en ging na zijn studie werken in de informatica


genentechnologie

samenstelling van gen en technologie met het invoegsel -en-

technologie die in staat is de genetische eigenschappen van biologische systemen te wijzigen


geotechnologie

afgeleid van technologie met het voorvoegsel geo-

bodemonderzoek, met name onderzoek naar de ondergrond en de stoffen en vloeistoffen die daar aanwezig zijn (olie, gas)


halfgeleidertechnologie

samenstelling van halfgeleider en technologie

technologie die zich bezig houdt met ontwerp en fabricage van halfgeleiders (met name geïntegreerde circuits)


kennistechnologie

interdisciplinaire wetenschap die zich naast wiskunde en informatica met name bezig houdt met kunstmatige intelligentie


levensmiddelentechnologie

samenstelling van levensmiddel en technologie met het invoegsel -en-

wetenschap die zich bezig houdt met de productie, samenstelling, kwaliteit, opslag, bewaring en veiligheid van levensmiddelen


microtechnologie

afgeleid van technologie met het voorvoegsel micro-

technologie die zich bezighoudt met de ontwikkeling van structuren die in micrometers worden gemeten (met name halfgeleiderchips)


slavistiek

studie van de Slavische talen, letterkunde, geschiedkunde, etnologie en cultuur


geschiedkunde

de wetenschap die zich de kennis van de geschiedenis ten doel stelt


delfstofkunde

de studie van mineralen, hun voorkomen, ontstaan, eigenschappen en hun metamorfose en rol in de geologie


antropobiologie

afgeleid van biologie met het voorvoegsel antropo-

antropologie die de mens als biologisch organisme, het gedrag van primaten en de menselijke evolutie bestudeert


antropogenetica

afgeleid van genetica met het voorvoegsel antropo-

leer van het ontstaan en de afstamming van de mens, van de ontwikkeling van de mensenrassen en van de erfelijkheid van ziekten en afwijkingen bij de mens


teksteditie

tekstedities (plural)
teksteditietje (diminutive singular)
teksteditietjes (diminutive plural)

wetenschap die zich bezig houdt met het op verantwoorde wijze uitgeven van teksten uit het verleden


paleoantropologie

afgeleid van antropologie met het voorvoegsel paleo-

wetenschap van het ontstaan van de mens en uitgestorven mensachtigen


paleobotanie

afgeleid van botanie met het voorvoegsel paleo-

wetenschap die onderzoek doet naar fossiele planten en bomen


paleogeografie

afgeleid van geografie met het voorvoegsel paleo-

de tak binnen de aardwetenschappen die de ligging en bewegingen van aardplaten alsmede de verdeling van land, zee en gebergten door de geologische geschiedenis heen bestudeert


oudheidkunde

kennis en studie van de overblijfselen van oude culturen


paleopathologie

afgeleid van pathologie met het voorvoegsel paleo-

wetenschap die de ziektegeschiedenis van dier of mens probeert te achterhalen aan de hand van het resterende oude of fossiele materiaal


fytopathologie

afgeleid van pathologie met het voorvoegsel fyto-


hersenpathologie

samenstelling van hersenen en pathologie


histopathologie

afgeleid van pathologie met het voorvoegsel histo-


histochemie

afgeleid van chemie met het voorvoegsel histo-

weefselleer m.b.t. de chemische verbindingen in en tussen cellen


neuropathologie

afgeleid van pathologie met het voorvoegsel neuro-


psychopathologie

afgeleid van pathologie met het voorvoegsel psycho-

leer van de psychische ziekte (geestelijk en psychologisch) of het psychische lijden


ontogenie

afgeleid van genie met het voorvoegsel onto-

wetenschap van de ontogenese (ontwikkelingsfysiologie)


holenkunde

samenstelling van hol zn en kunde met het invoegsel -en-


fysiognomie

afgeleid van het Griekse 'nómos' (gewoonte, regel, wet) met het voorvoegsel fysio-

oude, pseudowetenschappelijke leer die stelde dat iemands persoonlijkheid aan gelaatsuitdrukkingen en overige uiterlijke karakteristieken af te lezen zou zijn


sociometrie

met het voorvoegsel socio- met het achtervoegsel -metrie

wetenschappelijke werkmethode voor het onderzoek van groepsrelaties


sociobiologie

afgeleid van biologie met het voorvoegsel socio-

wetenschap die het sociaal gedrag probeert te verklaren door evolutie


sociolinguïstiek

afgeleid van linguïstiek met het voorvoegsel socio-

tak van de linguïstiek die het verband tussen taal en sociale groepen bestudeerd


elektriciteitsleer

samenstelling van elektriciteit en leer met het invoegsel -s-

leer die zich bezig houdt met aan elektriciteit (en magnetisme) gerelateerde zaken


vervoerskunde

samenstelling van vervoer en kunde met het invoegsel -s-


agrochemie

afgeleid van chemie met het voorvoegsel agro-

leer en onderzoek van de chemische processen die zich afspelen in de bodem en bij de voeding der landbouwgewassen


agrogeologie

afgeleid van geologie met het voorvoegsel agro-


psychofysica

afgeleid van fysica met het voorvoegsel psycho-

onderzoeksgebied dat ligt tussen psychische en fysische processen


wordingsleer

samenstelling van wording en leer met het invoegsel -s-

wordingsleren (plural)
wordingsleertje (diminutive singular)
wordingsleertjes (diminutive plural)


transferpunt

transferpunten (plural)
transferpuntje (diminutive singular)
transferpuntjes (diminutive plural)

punt van overdracht bijv. van kennis en ervaring uit wetenschappelijke sectoren naar het bedrijfsleven


octrooiraad

octrooiraden (plural)
octrooiraadje (diminutive singular)
octrooiraadjes (diminutive plural)

orgaan dat octrooien voor uitvindingen verleent en voorlichting geeft over het octrooisysteem


gedragsleer

samenstelling van gedrag en leer met het invoegsel -s-

wetenschap die gedragingen van mensen en dieren bestudeert


metamorfologie

afgeleid van morfologie met het voorvoegsel meta-


heem

In de betekenis van ‘woonplaats’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 709

o erfwoord van Middelnederlands heem; cognaat met Duits Heim, Jiddisch היים (hejm), Fries hiem, Nynorsk en IJslands heim, Noors en Deens hjem, Zweeds hem, Engels home en Frans hameau,

m van Oudgrieks αἷμα (haima) "bloed", omdat dit type stoffen het eerst in bloed werden ontdekt

complexe verbinding met een centraal ijzerion en een porfyrinemolecuul als ligand, bijvoorbeeld de kleurstof van hemoglobine

De heem heeft een centraal gelegen ijzeratoom (...)


ergometrie

met het voorvoegsel ergo- en met het achtervoegsel -metrie

meting van de arbeid die een lichaam kan verrichten


verhandeling

Naamwoord van handeling van verhandelen met het achtervoegsel -ing

verhandelingen (plural)
verhandelingetje (diminutive singular)
verhandelingetjes (diminutive plural)

uiteenzetting over een wetenschappelijk onderwerp


Salomon

koning van Israël, zoon en opvolger van David (10e eeuw v.Chr.)


masterscriptie

masterscripties (plural)
masterscriptietje (diminutive singular)
masterscriptietjes (diminutive plural)

een stuk dat men schrijft naar aanleiding van eigen onderzoek op het einde van de masterfase van een studie

Mijn dochter had een heel goede masterscriptie geschreven over merkenrecht.


kamergeleerde

een theoreticus, iemand die zeer geleerd is maar niets van de praktijk weet

De kamergeleerde kon je alles vertellen over differentiaalvergelijkingen maar een eitje bakken kon hij niet.

De Grote Russische wiskundige en kamergeleerde Gregori Perelman weigert één miljoen dollar van de Clay Mathematic Institute, omdat hij vindt dat zijn Amerikaanse collega Richard Hamilton de prijs verdiend heeft.


onderzoeksresultaat

samenstelling van onderzoek en resultaat met het invoegsel -s-

onderzoeksresultaten (plural)
onderzoeksresultaatje (diminutive singular)
onderzoeksresultaatjes (diminutive plural)

uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek

De positieve onderzoeksresultaten kon men makkelijk publiceren in wetenschappelijke tijdschriften, de negatieve resultaten niet.


analyseresultaat

analyseresultaten (plural)
analyseresultaatje (diminutive singular)
analyseresultaatjes (diminutive plural)

uitkomst van een onderzoek naar de onderdelen van het te onderzoeken object

Het analyseresultaat liet zien dat er geen giftige stoffen in het voedsel zitten.


metrologie

van Oudgrieks μέτρον (métron) "maat, maatstaf" met het achtervoegsel -logie

De overheid heeft een aantal organisaties aangewezen om te controleren of de voorschriften voor metrologie worden nageleefd.


meme

van Engels meme
**[A]: aangetroffen in 1977 na de verschijning van de Nederlandse vertaling van het boek The Selfish Gene, geschreven door de Britse bioloog Richard Dawkins
**[B] vooral in zwang geraakt met de opkomst van Youtube en de sociale netwerken

idee, denkbeeld opgevat als eenheid van culturele overdracht of imitatie, analoog aan de biologische gen

Waar het dit laatste, het seksistische, anti-intellectualisme om gaat is: ten eerste te verhinderen dat wij vrouwen onze onderwerpen vrijelijk kunnen en willen kiezen - we zouden anders wel politiek en ideologisch volstrekt onafhankelijke posities kunnen ontwikkelen; ten tweede te verhinderen dat we invloed krijgen in het hart van de verschillende wetenschappen zelve. We moeten geen duurzame invloed krijgen op het bestand van de overdraagbare ‘memen’ in onze cultuur.

E.M. Barth
 Gråt inte - forska! Pleidooi voor vrijheid van onderwerpenkeuze ook voor vrouwen in: De Gids , Jaargang 151 (1988), Meulenhoff Nederland, Amsterdam, p. 548 op dbnl.org


communicatiekunde

sciences de l'information et de la communication

leer van de (menselijke) communicatie in al haar vormen en verschillende contexten


klimaatonderzoek

wetenschap die het klimaat en de klimaatverandering bestudeert

Wetenschappers draaien overuren om back-ups van jaren aan Amerikaans klimaatonderzoek te maken, nu de nieuwe regering van de VS van Donald Trump dat onderzoek offline wil hebben


ontleding

Naamwoord van handeling van ontleden met het achtervoegsel -ing

analysis

(wetenschap) onderzoek door een groot probleem in kleinere delen de verdelen


godgeleerdheid

afgeleid van godgeleerd met het achtervoegsel -heid

de wetenschap waarin men de godsdienst bestudeert

De faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen biedt vanaf vandaag een gratis onlinecursus aan over religie en conflict. Een van de docenten van de Engelstalige cursus is Marjo Buitelaar, universitair hoofddocent in de hedendaagse islam

De Telegraaf had de primeur. Hoogleraren en studenten van de faculteit der wijsbegeerte hebben bij de diesviering van de Universiteit van Amsterdam gedemonsteerd tegen een mogelijke samenvoeging van hun faculteit met de faculteiten letteren en godgeleerdheid binnen een nieuwe faculteit der geesteswetenschappen. Een tekst van Kant had als leidraad gediend: “Wijsbegeerte is slechts gehoorzaamheid verschuldigd aan de wetten der rede, niet aan die van de overheden.” Dat citaat van Kant komt uit Der Streit der Fakultäten (1798), waarin de verhouding tussen de filosofische faculteit en de theologische, juridische en medische faculteiten wordt beschreven. De filosofische faculteit is volgens Kant de enige die zich in volstrekt autonomie aan de waarheid en de rede wijdt, terwijl de andere drie faculteiten door hun beroepsgerichte karakter onder de hoede staan van de overheid, die belang heeft bij kundige predikanten, juristen en artsen.


hooggeleerd

hooggeleerder (uninflected comparative)
hooggeleerdst (uninflected superlative)
hooggeleerde (inflected positive)
hooggeleerdere (inflected comparative)
hooggeleerdste (inflected superlative)
hooggeleerds (partitive positive)
hooggeleerders (partitive comparative)

Dit heeft weinig van doen met onafhankelijke kennisvergaring. Bij dit soort hoogleraren lijkt de toga vooral te dienen om de agenda van anderen van wetenschappelijke glans te voorzien. Voor de buitenstaander is het onderscheid tussen een hooggeleerde pr-functionaris als de Groningse hoogleraar Jepma, die openlijk de gasindustrie dient, en een echte wetenschapper vaak moeilijk te zien. Immers, ook de gesponsorde hoogleraar treedt naar buiten als iemand aan wiens mening belang moet worden gehecht, omdat hij de titel professor draagt.


occultisme

afleiding van occult met het achtervoegsel -isme

occultism

(religie) het geloof in bovennatuurlijke verschijnselen die voor de meeste mensen verborgen zijn maar die aan ingewijden zijn geopenbaard

de studie van alternatieve of gemarginaliseerde religieuze bewegingen of filosofieën waarvan de aanhangers in het algemeen hun eigen overtuigingen, praktijken en ervaringen onderscheiden van de publieke, geïnstitutionaliseerde religieuze tradities

Stichting Transformed houdt zondagavond een bijeenkomst met als thema 'Abracadarbra - wat de bijbel zegt over occultisme'. Spreker hierover is Martin Brand van de zendingsorganisatie Operatie Mobilisatie.


probleemstelling

samenstelling van probleem zn en stelling zn

definition of a problem

(wetenschap) een precieze beschrijving van een vraagstuk

'Het boek van Albert Hirschman is zeer interessant. Hirschman beschrijft daarin dat ons economische systeem vanaf de 17de eeuw is ontstaan vanuit een moraalfilosofische probleemstelling, namelijk: hoe kunnen samenlevingen zichzelf besturen en hoe kan daarmee gerechtigheid ontstaan.

De nieuwe aanpak gaat anders. Eerst verdiep je je grondig in de mensen voor wie je aan het werk gaat. Daarna formuleer je een heldere probleemstelling. De volgende stap is het verzamelen en bedenken van zoveel mogelijk oplossingen en ideeën.


volkenkunde

samenstelling van volk zn en kunde zn met het invoegsel -en-

de wetenschap die het sociale gedrag, de economische structuur en de religie van volken en bevolkingsgroepen bestudeert, het is een van de vier hoofdstroming van de antropologie

Wesselink mocht voor het Museum van Wesselink gebruikmaken van de collectie van het Tropenmuseum, het Afrika Museum en het Museum Volkenkunde. Hij kondigde zijn museum enkele dagen terug al aan in een video.

De 55-jarige zanger mocht net als Floortje het depot van het Nationaal Museum van Wereldculturen in om museumstukken te selecteren. Daar liggen maar liefst 375.000 objecten uit het Tropenmuseum, Afrika Museum en Museum Volkenkunde. Kenny B koos uit de collectie vooral voor een combinatie van muzikaal en Surinaams.


realia

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘concrete zaken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1763


heuristiek

In de betekenis van ‘leer van het vinden’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

wetenschap die langs methodische weg (systematisch) tot vondsten of ontdekkingen wil komen


kosmografie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘wiskundige aardrijkskunde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1401

een wetenschap die alles beschrijft en berekend wat met de kosmos (het heelal) te maken heeft


esperantologie

afgeleid van Esperanto met het achtervoegsel -logie


xylologie

gevormd uit Oudgrieks ξύλον (xúlon) "hout" met het achtervoegsel -logie, aangetroffen vanaf 1858

studie naar en kennis van hout en de eigenschappen van verschillende houtsoorten

Op de fiets van Harderwijk naar Abcoude kan prima een duik genomen worden in de geschiedenis van de xylologie en hydrobiologie. In Kasteel Groeneveld bij Baarn is behalve de expositie Meer dan vijftig tinten groen ook de bijzondere Xylotheek van Schlümback te bezichtigen, een houtverzameling in boekvorm uit 1790.

Wat de Rijks-Universiteit te Utrecht betreft worden opgeheven de leerstoelen in de sociale geneeskunde en in het Hebreeuwsch en het lectoraat in de algemeene xylologie.


testbed

testbedden (plural)
testbedje (diminutive singular)
testbedjes (diminutive plural)

laboratorium voor wetenschappelijke proeven

Dit zenuwcentrum, of ‘Integrated testbed’ (ITB), speelt een belangrijke rol in de oefening ‘Joint Project Optic Windmill’ (JPOW) die begin september startte en technieken en tactieken van raketverdediging beproeft.

Inmiddels is de naam van het terugkeervoertuig omgedoopt in DART, een acroniem voor Delft Aerospace Re-entry Test demonstrator. Het wordt een `flying testbed' (vliegend laboratorium) voor het verrichten van aerodynamische metingen van de verschijnselen die optreden bij re-entry. Van Baten: ``Het uitvoeren van zulke metingen is uitermate belangrijk. Er is geen windtunnel op aarde die de omstandigheden daarboven kan simuleren, met zulke hoge snelheden en lage dichtheden van lucht, en zonder de invloed van de zwaartekracht.

In de roman Holy Fire (1997) van cyberpunkauteur Bruce Sterling is het op de meeste plaatsen illegaal om oude computerbestanden te bekijken. In obscure gelegenheden betalen mensen die iets over het verleden te weten willen komen veel geld om van oude apparatuur gebruik te mogen maken om zogeheten memory palaces te bekijken. Digitale Duurzaamheid houdt momenteel een proef om ons dergelijke situaties te besparen. In het Testbed Digitale Bewaring wordt geëxperimenteerd met methoden om digitale informatie toegankelijk te houden voor toekomstige generaties.


kosmoloog

afleiding van kosmologie met het achtervoegsel -loog

cosmologist

iemand die het heelal als geheel bestudeert

De Britse kosmoloog en wiskundige Stephen Hawking heeft een IQ van 160. Niet slecht, maar de 14-jarige Australiër Sharvin Jeyendran doet beter. Met een IQ van 168 is voor de jongen een grootse toekomst weggelegd.

'Welbeschouwd ben ik gaan schrijven omdat ik te bang ben om te stelen, te lelijk om de acteren, te zwak om te vechten en te slecht in wiskunde om kosmoloog te zijn.' Terwijl ook de voortekenen voor die loopbaan aanvankelijk weinig veelbelovend waren, aldus de auteur. 'Ik herinner mij nog goed wat mijn docent creative writing in 1988 zei: 'Weet je, Paul, je bent gewoon niet zo'n goede schrijver. Ik zou er als ik jou was maar mee stoppen'.'


arabistiek

afgeleid van arabist met het achtervoegsel -iek

wetenschap van de Arabische taal, cultuur en geschiedenis

Wallet: „Sommigen volgen de colleges in het kader van de opleiding arabistiek. Het komt voor dat ik na afloop meisjes met een hoofddoek bij me krijg die aangeven dat ze in mijn colleges meer over de geschiedenis van het Midden-Oosten hebben geleerd dan in de hele opleiding arabistiek.”

Dat enorme oeuvre is nu glashelder samengevat door Christian Lange, hoogleraar Arabistiek en Islamologie aan de Universiteit Utrecht. Hij schreef een essay in zeven beknopte, rijk gedocumenteerde hoofdstukken met de titel Mohammed – Perspectieven op de Profeet. Het vertelt niet ‘wie Mohammed werkelijk was’, maar wat hij in de loop van die veertien eeuwen na zijn dood is gaan betekenen, voor moslims, maar ook voor westerlingen. Een groot doek in een klein boekje.


groepsgeneeskunde

samenstelling van groep zn en geneeskunde zn met het invoegsel -s-

een specifieke vorm van het beoefenen van de geneeskunde in een groepspraktijk

De vereniging Geneeskunde voor het Volk doet al sinds sinds 1979 aan groepsgeneeskunde.


finoegristiek

In de betekenis van ‘kennis van de Fins-Oegrische talen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1976

wetenschap die zich bezighoudt met de Fins-Oegrische talen zoals Fins en Hongaars. Iemand die zich bezighoudt met deze talen wordt een finoegrist genoemd


wiskundestudie

Hij overwoog nog even theologie te gaan studeren, maar koos uiteindelijk aan het begin van de oorlog voor een wiskundestudie.


geobotanie

In de betekenis van ‘plantengeografie in relatie tot de bodem’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1948

afgeleid van botanie met het voorvoegsel geo-

plantengeografie, in relatie tot de geaardheid van de omgeving (biosfeer) beschouwd


klimaatwetenschap

samenstelling van klimaat zn en wetenschap zn

wetenschap die zich bezighoudt met klimaat en klimaatverandering

Wetenschapper neemt ontslag om publiek te overtuigen van opwarming.

Weblink bron “Wetenschapper neemt ontslag om publiek te overtuigen van opwarming” (03-04-2013,), Tubantia

Knoester: ,,Het is een kenner van de klimaatwetenschap, gaat deze man nu werkelijk rapporteren in een strafzaak?" Als Van Alkemade wordt benoemd door het Gerechtshof wil Knoester twee andere deskundigen inschakelen.

Weblink bron
Bart-Jan van Rooij
 “OM wil eerder afgewezen deskundige gebruiken in zaak-Nicole” (30-05-2017), Tubantia


floristiek

afgeleid van florist zn of van Frans floristique met het achtervoegsel -iek

leer van de verspreiding en de status van de verschillende plantensoorten in een bepaald gebied


wetenschapssector

Samenstelling van wetenschap en sector met het invoegsel -s-

wetenschapssectors (plural)
wetenschapssectoren (plural)

de bedrijfstak van alle producten en diensten op het gebied van onderzoek en wetenschap


structuralisme

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het zien van de verschijnselen als voortkomend uit de structuur’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1935

afgeleid van het Franse structural met het achtervoegsel -isme

moderne opvatting in de wetenschap waarbij de verschijnselen gezien worden als voortkomend uit een fundamentele structuur

Onder structuralisme verstaat men in de wetenschap een opvatting, waarbij men zoekt naar stabiele en onveranderlijke factoren in de werkelijkheid om ons heen. De structuuranalyse gaat aan het toevallige voorbij, doch tracht de systematiek te ontdekken die aan de menselijke activiteit ten grondslag ligt. Structuur wordt daarbij opgevat als een geheel van onderling samenhangende verschijnselen.

M.C. van den Toorn
 6. De Nederlandse spraakkunst in de twintigste eeuw in:
D.M. Bakker en G.R.W. Dibbets (red.)
 Geschiedenis van de Nederlandse taalkunde. (1977), p. 170 op dbnl.org


nanotech

afgeleid van technologie met het voorvoegsel nano-

Ik was verheugd de CAMP Corsa Nanotech IJsbijl (205 gram) te zien, en de Kahtoola microspikes voor onder mijn schoenen in de sneeuw.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


structuralistisch

Leenwoord uit het Frans structuraliste, in de taalkundige betekenis van ‘het structuralisme aanhangend’ voor het eerst aangetroffen in 1939, zie vindplaats hieronder.

Na de Tweede Wereldoorlog ook in zwang in de sociale wetenschappen en filosofie.

afgeleid van structuralist met het achtervoegsel -isch.

met betrekking tot de (oorspronkelijk taalkundige) theorie van het structuralisme.

De structurele beschouwingswijze gaat vooral terug op De Saussure; de phonologen erkennen naast hem nog J. Baudouin de Courtenay als hun leermeester en voorganger. Ook Meillet, zelf leerling van De Saussure, dacht sterk structuralistisch, meer dan de phonologen wel eens hebben erkend

Nicolaas van Wijk
 “Phonologie: een hoofdstuk uit de structurele taalwetenschap” (1939.), Martinus Nijhoff , p. xiii op Delpher.nl


caraïbistiek

afleiding van Caraïben met het achtervoegsel -iek

In het tweede semester van collegejaar 2020-2021 verzorgt het KITLV/Royal Netherlands Institute of Southeast Asian and Caribbean Studies te Leiden voor de 35ste keer de interuniversitaire cursus Caraïbistiek. Deelname staat open voor alle studenten van een Nederlandse universiteit en iedereen met belangstelling voor het Caraïbisch gebied. De colleges zullen in het Engels gegeven worden.

Weblink bron “Interuniversitaire cursus Caraïbistiek”, Koninklijk Instituut voor Taal- Land- en Volkenkunde


fenomenologisch

afgeleid van fenomenologie met het achtervoegsel -isch

fenomenologischer (uninflected comparative)
fenomenologische (inflected positive)
fenomenologischere (inflected comparative)
fenomenologischers (partitive comparative)

zonder theorie of andere hypothese geformuleerd over de oorzaken van de waargenomen verschijnselen (dus waarbij geen moleculaire of atomaire begrippen of beschouwingswijzen in het geding worden gebracht)


geslachtskunde

samenstelling van geslacht zn en kunde zn met het invoegsel -s-

wetenschap die de verwantschapsbetrekkingen tussen de leden van een of meer geslachten bestudeert dan wel de afstamming van de familienaam


biologiewinkel

samenstelling van biologie zn en winkel zn

biology shop

organisatie die biologische kennis die op de universiteit aanwezig is, bruikbaar en toegankelijk wil maken voor niet- draagkrachtige groeperingen

Middelen die parasieten en wormen bij huisdieren bestrijden kunnen schadelijk zijn voor hun baasjes. Vooral zwangere vrouwen en kinderen lopen risico’s. Dat blijkt uit een dinsdag verschenen rapport van de Biologiewinkel van de Rijksuniversiteit Groningen.

Weblink bron “Spray tegen parasieten huisdier riskant voor kind” (16 november 2004), Reformatorisch Dagblad


geschiedenisfilosofie

samenstelling van geschiedenis zn en filosofie zn

een tak van de filosofie die zich enerzijds bezighoudt met de betekenis die mogelijk kan worden toegekend aan de menselijke geschiedenis en anderzijds de praktijk van geschiedschrijving analyseert

Om een antwoord te vinden op de vraag hoe de vrijheid en de onontkoombaarheid samengaan en wat de essentie van deze twee begrippen uitmaakt, kan en moet de geschiedenisfilosofie een pad volgen tegengesteld aan het pad van de andere wetenschappen. In plaats van eerst de begrippen vrijheid en onontkoombaarheid in zichzelf te definiëren en de verschijnselen van het leven vervolgens bij die definities onder te brengen, moet de geschiedkunde uit de enorme hoeveelheid aan haar ondergeschikte verschijnselen, die zich altijd afhankelijk van de vrijheid en de onontkoombaarheid voordoen, een definitie van de begrippen vrijheid en onontkoombaarheid afleiden.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1

In samenhang hiermee ontwikkelde hij ook de volkskerkgedachte. Uiterlijk mag deze soms vrij veel gelijkenis vertonen met de klassiek-gereformeerde gedachte dat Nederland een tweede Israël is, inhoudelijk gaat het om twee verschillende zaken. De idee van een tweede Israël is het gevolg van de toepassing en actualisering van de Bijbel, terwijl de volkskerkgedachte een product van Hoedemakers geschiedenisfilosofie is.

Weblink bron
prof. dr. W. J. op ’t Hof
 “Echt hervormd, weet wat je zegt” (17 maart 2010), Reformatorisch Dagblad

het onderzoek naar het waartoe van de menselijke geschiedenis


mattheuseffect

samenstelling van Mattheus en en effect zn , eponiem dat verwijst naar de evangelist Mattheus ; geschreven zonder trema vanwege uitzondering onder 7.5 (a) op spellingregel 7.A en met een kleine letter volgens spellingregel 16.D
**[1] verwijzing naar Matt. 13:12: "Want wie heeft, dien zal gegeven worden, en hij zal overvloediglijk hebben; maar wie niet heeft, van dien zal genomen worden, ook dat hij heeft.", in 1975 voor het eerst in deze betekenis gebruikt door de 20e-eeuwse Belgische econoom H. Deleeck
**[3] van Engels Matthew effect, verwijzing naar Matt. 25:28-29: "Neemt dan van hem het talent weg, en geeft het dengene, die de tien talenten heeft. Want een iegelijk die heeft, dien zal gegeven worden, en hij zal overvloedig hebben; maar van dengene, die niet heeft, van dien zal genomen worden, ook dat hij heeft.", in 1968 voor het eerst in deze betekenis gebruikt door de 20e-eeuwse Amerikaanse socioloog R.K. Merton

Bij een verdergaande vernederlandsing van Mattheus dan de officiële spelling sinds 2006 wordt het resultaat "matteüseffect". De schrijfwijzen met trema en/of koppelteken (mattheüseffect, Mattheüseffect, mattheüs-effect, Mattheus-effect, mattheus-effect, Mattheus-effect) zijn nooit de officiële spelling geweest.

verschijnsel dat wetenschappers die bekend zijn meer worden geciteerd en zo nog bekender worden en zo minder bekende wetenschappers verdringen, zonder dat de kwaliteit van hun bijdragen dat rechtvaardigt

⧖ Sociologen hebben dit Mattheüs-effect nu wetenschappelijk aangetoond bij geleerden. Zij hebben bewezen, dat wanneer een bekende en een onbekende geleerde hetzelfde ontdekken, de bekende de eer krijgt en zijn aanzien en roem nog verhoogt, terwijl de onbekende onbekend blijft en bijna geen aandacht krijgt.

N.
 Mattheüs-effect in: Leeuwarder Courant , jrg. 219 nr. 278 (27 november 1970), Stichting Leeuwarder Courant 1947, Leeuwarden, p. 3 kol. 6


vrijetijdskunde

onderzoek naar de besteding van vrije tijd


dendrochronologie

samenstelling van dendro zn "van Grieks 'dendron': boom" en chronologie zn

de studie van jaarringen in het hout van bomen of andere natuurproducten zoals schelpen

De dendrochronologie is een belangrijke hulpwetenschap van de archeologie omdat het een goede dateringsmethode is.


promovenda

promovenda's (plural)
promovendae (plural)

vrouw die een proefschrift heeft geschreven

Een Utrechtse promovenda die onderzoek heeft gedaan naar het effect van alcohol in het puberbrein, heeft geen harde bewijzen voor omvangrijke schade kunnen vinden. Sarai Boelema promoveert vrijdag in Utrecht op haar onderzoek.

Weblink bron
NOS Nieuws
 “Studie: jongeren presteren niet slechter door alcohol” (Woensdag 3 december 2014, 07:59), NOS

Het heeft ook een sociale functie, zegt Simone Driessen, promovenda aan de Erasmus Universiteit. "Meisjes gaan samen naar zo'n concert, ze beleven dat samen. Gillen is, heel basaal, een uiting van de vreugde die ze daar meemaken."

Weblink bron
Maandag 24 oktober 2016, 18:04
 “Waarom zo hysterisch bij een concert van je idool?” (Maandag 24 oktober 2016, 18:04), NOS


meetfout

verschil tussen de uitkomst van een meting en de werkelijke waarde
Vaak opgevat als het geschatte verschil, omdat de "werkelijke waarde" alleen via metingen benaderd kan worden.

Tijdens het uitlezen van de meetgegevens bleek dat zich elektrische ladingen hadden opgehoopt op de bollen, die de metingen ernstig verstoorden. Met moeite wisten de onderzoekers de meetfout naar beneden te rekenen van 500 naar 19 procent, uiteindelijk een teleurstellend resultaat voor een satelliet met een aanlooptijd van 44 jaar en kosten van 750 miljoen dollar.

Weblink bron
Bruno van Wayenburg
 “De discobol die Einstein alwéér gelijk geeft” (22 maart 2019) op nrc.nl


natuurhistorisch

samenstelling van natuur zn en historisch bn

natuurhistorischer (uninflected comparative)
natuurhistorische (inflected positive)
natuurhistorischere (inflected comparative)
natuurhistorischers (partitive comparative)

betrekking hebbend op de wetenschappelijke bestudering van de ontwikkeling van wat niet door bewust menselijk handelen is ontstaan

„Destijds hebben we aan de gemeente gevraagd of wij het strookje groen naast ons natuurhistorisch museum mochten beheren”, vertelt adjunct-directeur Niels de Zwarte aan de telefoon.

Weblink bron
Gemma Venhuizen
 “Grasmaaier maakt gazon van stadsnatuurreservaat” (5 juni 2020) op nrc.nl

Toen hij in 1911 in een brochure over de hervorming van het natuurhistorisch onderwijs terugkeek op wat hij noemde ‘het reveil van 1890’, moest hij erkennen dat de herleving van de natuurlijke historie alleen aangeslagen was in kringen van de gegoede middenstand en alleen echt doorgevoerd was op een handjevol scholen.

Weblink bron
K. van Berkel
 “Citaten uit het boek der natuur.” (1998), Bert Bakker, Amsterdam, ISBN 9035119398, p. 288


malacologie

afgeleid van het Griekse μαλακός (malakos) (week) met het achtervoegsel -logie


wetenschapsman

samenstelling van wetenschap zn en man zn met het invoegsel -s-

wetenschapsmannen (plural)
(wetenschapslieden) (plural)
(wetenschapslui) (plural)
wetenschapsmannetje (diminutive singular)
wetenschapsmannetjes (diminutive plural)

man die zich beijvert stelselmatige kennis en begrip op academisch niveau te vergroten

Prof. dr. A. G. De Wilde, hoogleraar Anatomie en Embryologie aan de Rijksuniversiteit van Groningen, is een voorzichtige wetenschapsman bij wie de woorden 'mogelijk' en 'misschien' vóór op .de tong liggen.

Weblink bron
Henk Hellema
 “Handlezen en het voorspellen van ziekte” (19 april 1984) op nrc.nl


wetenschapsvrouw

samenstelling van wetenschap zn en vrouw zn met het invoegsel -s-

vrouw die zich beijvert stelselmatige kennis en begrip op academisch niveau te vergroten

Toch had Wageningen al in 1921 een landelijke primeur kunnen hebben met de benoeming van juriste Lizzy van Dorp tot hoogleraar economie, statistiek en agrarisch recht. De rector en de senaat van de toenmalige Landbouwhogeschool wilden haar maar al te graag hebben, want ze stond bekend als een eersteklas wetenschapsvrouw met een heldere, oorspronkelijke wijze van redeneren en ze had zichzelf aan de universiteit van Utrecht bewezen als een begaafd docent.

Weblink bron
Marion de Boo
 “Onbereikbare toga” (31 mei 2003) op nrc.nl


mediastudie

samenstelling van media zn en studie zn
**[1] op te vatten als terugvorming uit mediastudies

onderzoek naar de behandeling van een onderwerp in de publiciteit

De wel zeer hardhandige en snelle manier waarop fractieleider Den Uyl en partijvoorzitter Van den Berg begin vorige week een enigszins afwijkende mediastudie van het wetenschappelijk bureau van de partij uit de lucht schoten, had trouwens al duidelijk gemaakt dat interne discussie thans niet hun eerste prioriteit is.

Weblink bron “Congres op kousevoeten” (17 februari 1986) op nrc.nl


mediastudies

[1] mediastudie met uitgang -s
[2] van Engels media studies

stelselmatige ontwikkeling van kennis over de rol van communicatiemedia in cultuur en samenleving

Volgens socioloog Merijn Oudenampsen gaan Nederlandse journalisten uit van een versleten idee van neutraliteit en objectiviteit (…). Ze stellen zich „passief” op, als „doorgeefluik”, zelfs voor extreem-rechtse opvattingen. Terwijl „een van de eerste dingen” die studenten bij mediastudies leren, is dat media per definitie niet neutraal zijn, maar filteren en framen.

Weblink bron
Sjoerd de Jong
 “Journalisten bieden tegenwicht, met feiten” (2 augustus 2018) op nrc.nl


haptiek

[1] van Duits Haptik, op te vatten als afgeleid van haptisch bn met het achtervoegsel -iek

[2] van Engels haptics, op te vatten als afgeleid van haptisch bn met het achtervoegsel -iek

⧖ Verscheidene problemen op gebied der haptiek en vooral der aesthetische haptiek werden hier voor het eerst gesteld en tot een harmonische oplossing gebracht.

L. Vander Kerken
 Boekbespreking : Dr. G. Revesz, Die Formenwelt des Tastsinnes. in: Streven., jrg. 6 nr. 2 (december 1938), De Vlijt, Antwerpen, p. 203


frisistiek

afgeleid van frisist met het achtervoegsel -iek, vergelijk neerlandistiek

De komende weken zijn bijzonder spannend voor de Akademy en ook voor Smink zelf. "Zakken we door een kritische ondergrens of blijven we een wetenschappelijk instituut van goed niveau? Dat is wat er op het spel staat," zei Smink in zijn toespraak op de Akademydei. In zijn visie gaat het om niets meer of minder dan het overeind houden van de frisistiek.

Weblink bron “Fryske Akademy in geldnood, bezuinigingen noodzakelijk” (Vrijdag 13 september 2019, 20:02), NOS


paradigmashift

gedeeltelijke leenvertaling van Engels paradigm shift, op te vatten als samenstelling van paradigma zn "(3)" en shift zn

ingrijpende verandering in de heersende theorie op een vakgebied

Er is een paradigma dat langere tijd gebruikt wordt als het dominante wetenschapsmodel, maar omdat het ontoereikend is om nieuwe problemen op te lossen wordt het almaar meer uitgerekt om ons de illusie te laten houden dat we met hetzelfde bezig zijn. Tot het barst. Dan volgt een revolutie of paradigmashift en komt een heel andere invulling.

Paul Verhaeghe interview door Sarah Vankersschaever
 “Wat brengt u hier?: In gesprek met Paul Verhaeghe” (2021), Bezige Bij b.v., Amsterdam, ISBN 9789403144719


andragogiek

gevormd naar het voorbeeld van pedagogiek uit Oudgrieks ἀνδρός (andrós) "van de mens" en ἀγωγός (agoogós) "(bege)leiding"; vergelijk ook Frans andragogique bn

sociaal-culturele opvoeding en vorming van volwassenen


onderzoekslaboratorium

samenstelling van onderzoek zn en laboratorium zn met het invoegsel -s-

onderzoekslaboratoriums (plural)
onderzoekslaboratoria (plural)

laboratorium waar wetenschappelijk onderzoek verricht wordt

In het hart van laboratoriumwerk is nauwkeurige buisjesidentificatie cruciaal voor het succesvol uitvoeren van experimenten, het minimaliseren van fouten en het waarborgen van de integriteit van onderzoeksgegevens. Of het nu gaat om bloedmonsters in een medisch laboratorium of om monsters in een wetenschappelijk onderzoekslaboratorium: het correct identificeren van buisjes is een essentiële stap die niet over het hoofd mag worden gezien.

Weblink bron
Lindsay De Wilde
 “Optimaliseer uw laboratoriumefficiëntie” (8 mei 2024), I-Label


Bijbelwetenschap

samenstelling van Bijbel zn en wetenschap zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.

moderne wetenschappelijke bestudering van de ontstaansgeschiedenis en de ontvangst van de Bijbelse geschriften

Zijn vakken waren de klassieke filologie en de Bijbelwetenschap.

Weblink bron
Jannetje Koelewijn
 “Deze man beheert 4.000 handschriften” (22 mei 2017) op nrc.nl


ideeëngeschiedenis

samenstelling van idee zn en geschiedenis zn met het invoegsel -en-

de uitdrukking, bewaring en verandering van menselijke ideeën in de loop der tijden

Mijn carrière in de ideeëngeschiedenis verliep niet voorspoedig, en na een paar jaar raakten mijn collega en ik onze onderzoekssubsidie kwijt, waarmee we het hoofd boven water hielden sinds mijn aanstelling op het instituut.

Håkan Nesser
 “Herfst op Gotland” (2021), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044535624


homostudie

onderzoek naar homofielen en homoseksualiteit

Op universiteiten zou homostudie erkend moeten worden als experimentele afstudeerrichting.

Weblink bron “COC vraagt van overheid strijd tegen heteroseksisme” (30 maart 1983) op nrc.nl

Het Amsterdamse initiatief kreeg nog datzelfde jaar navolging aan de universiteit van Utrecht, later gevolgd door andere universiteiten. Amsterdamse en Utrechtse studenten richtten in oktober 1978 het tijdschrift Homologie op, dat het 20 jaar zou volhouden, en in Amsterdam werd een Documentatiecentrum Homostudies opgezet, voorloper van wat nu IHLIA, erfgoedorganisatie lhbti+, is.

Weblink bron
Maurice van Lieshout
 “Utrechtse studenten en docenten maken homoseksualiteit zichtbaar” (26 april 2023)


geneesmiddelenleer

samenstelling van geneesmiddel zn en leer met het invoegsel -en-

geneesmiddelenleren (plural)
geneesmiddelenleertje (diminutive singular)
geneesmiddelenleertjes (diminutive plural)

kennis en leer van de geneesmiddelen en van de inwerking van chemische stoffen op levende organismen


wetenschapsmuseum

samenstelling van wetenschap zn en museum zn met het invoegsel -s-

wetenschapsmusea (plural)
wetenschapsmuseums (plural)

gebouw met een tentoonstelling waarin de ontwikkeling van een wetenschap getoond wordt

Het wetenschapsmuseum gehuisvest in een schitterend modernistisch pand brengt de wetenschap juist dichter bij de belevingswereld van jong en oud.

Weblink bron “Cosmo Caixa: wetenschap beleven op een interactieve manier”, Barcelona-Nu


KNAW

(letterwoord) Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen

organisatie van nationale wetenschappelijke instituten in Nederland


proefdiervrij

samenstelling van proefdier zn en vrij bn

proefdiervrijer (uninflected comparative)
proefdiervrijst (uninflected superlative)
proefdiervrije (inflected positive)
proefdiervrijere (inflected comparative)
proefdiervrijste (inflected superlative)
proefdiervrijs (partitive positive)
proefdiervrijers (partitive comparative)

Een dierproef uitvoeren is wettelijk alleen toegestaan wanneer er geen proefdiervrije, alternatieve methoden beschikbaar zijn

Weblink bron “Inventariseren van technische expertise met potentiële bijdrage aan vermindering van dierproeven in nietbiomedische onderzoeksdomeinen”, Universiteit Gent


neurowetenschapper

Afgeleid van neurowetenschap met het achtervoegsel -er

iemand die het zenuwstelsel op een systematische manier onderzoekt

Neurowetenschappers werken steeds vaker interdisciplinair en integreren informatie over genen, eiwitten, synapsen, netwerken, complexe hersenfuncties en disfuncties.

Weblink bron “Master Neurosciences” (2025), Vrije Universiteit Amsterdam


toponderzoeker

samenstelling van top zn en onderzoeker zn

De EU gaat de toelatingsprocedures voor toponderzoekers versimpelen. Wetenschappelijke instellingen zullen geholpen worden bij het aantrekken van buitenlandse onderzoekers. En de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek moet wettelijk worden vastgelegd, aldus Von der Leyen.

Weblink bron
Frank Renout
 “Europa: 600 miljoen euro om Amerikaanse wetenschappers aan te trekken” (5 mei 2025), NOS


systeemkennis

samenstelling van systeem zn en kennis zn

het beschrijven en begrijpen van de onderdelen van een systeem en de verbanden tussen de verschillende onderdelen van dat systeem

"Vanuit Delft zitten ze goed in de sommetjes, in Utrecht heb je bijvoorbeeld paleomagnetisme", omschrijft Hoogendoorn het werkveld. "En aan de VU zit heel veel systeemkennis. Vooral het lab waarmee de VU bijvoorbeeld sediment dateert is internationaal bekend. Er zijn volgens mij maar drie plekken in de wereld waar ze dat doen. Niet alleen de VU heeft dus een probleem: je haalt er ook internationaal meteen de stekker uit."

Weblink bron
Sven Schaap
 “Werkveld luidt noodklok op actiedag tegen verdwijnen aardwetenschappen VU” (6 mei 2025), NOS


wetenschapsorganisatie

samenstelling van wetenschap zn en organisatie zn met het invoegsel -s-

wetenschapsorganisaties (plural)
wetenschapsorganisatietje (diminutive singular)
wetenschapsorganisatietjes (diminutive plural)

organisatie die de samenwerking tussen verschillende wetenschappers en kennisinstituten bevordert

organisatie die wetenschappelijk onderzoek financiert

Niettemin spreekt ook wetenschapsorganisatie NWO zijn zorgen uit. "NWO maakt zich ernstig zorgen over de bezuinigingen, de kwaliteit van wetenschap en de financiering ervan."


carrièrewetenschapper

samenstelling van carrière zn en wetenschapper zn

wetenschapper die onderzoek doet om zijn loopbaan te verbeteren en minder om de wetenschap vooruit te helpen

Vooral in de media werd Buikhuisen verguisd, onder meer door columnist Piet Grijs (een pseudoniem van Hugo Brandt Corstius). Die noemde hem een "kale, impotente carrièrewetenschapper" en vergeleek hem met de toenmalige leider van de nationaalsocialistische Nederlandse Volks-Unie (NVU).

Weblink bron “Criminoloog Wouter Buikhuisen (91) overleden” (10 mei 2025), NOS


biosociologie

afleiding van sociologie met het voorvoegsel bio-

het onderzoek naar de biologische basis van sociaal gedrag