bacove

Leenwoord uit het Portugees, in de betekenis van ‘bananensoort’ voor het eerst aangetroffen in 1602

banaan die zo uit de schil gegeten kan worden, met name de Musa sapientium en de Musa sinensis


belladonnalelie

samenstelling van belladonna zn en lelie zn

belladonnalelies (plural)
belladonnaleliën (plural)
belladonnalelietje (diminutive singular)
belladonnalelietjes (diminutive plural)

Amaryllis belladonna een plant uit de narcisfamilie (Amaryllidaceae)


berberis

een geslacht Berberis van ongeveer 450 tot 500 soorten bladverliezende en groenblijvende struiken van 1-5 m hoog met doornige scheuten. Het geslacht komt van nature voor in Europa, Azië, Afrika, Noord-Amerika en Zuid-Amerika. Berberis is nauw verwant aan Mahonia


bilzekruid

samenstelling van bilze zn en kruid zn ; Middelnederlands bilsencruut, belsemcruut, samenstelling uit bilse, belse v ‘bilzekruid’ (waaruit dial. bilze(n), belze) en cruut ‘kruid’ (waarvoor zie kruid). Het eerste lid stamt uit Keltisch *belisa (vgl. Welsh bele ‘bilzekruid’). Evenzo ontleend zijn Middelnederduits bilse, Duits Bilse (vanwaar Bilsenkraut) en Spaans belesa ‘loodkruid’.

bulmeurt

zeer giftige plant uit de nachtschadefamilie

Hyoscyamus niger een of meer inheemse giftplanten uit de nachtschadefamilie met een stinkende geur, kleverige, behaarde en getande bladeren en trechtervormige vuilgele bloemen


borstelgras

Nardus stricta gras met blauwgroene, stijve, borstelvormige bladeren


bromelia

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘plantensoort’ voor het eerst aangetroffen in 1906

bromelia's (plural)
bromeliaatje (diminutive singular)
bromeliaatjes (diminutive plural)

Bromeliaceae plant uit de familie van de Bromeliaceeën, gekenmerkt door een rozet- of kokervormige inplanting van de bladeren en waarvan verscheidene soorten als kamerplant gekweekt worden


kokerbromelia

samenstelling van koker zn en bromelia zn

kokerbromelia's (plural)
kokerbromeliaatje (diminutive singular)
kokerbromeliaatjes (diminutive plural)

bromelia met dikke, harde bladeren die rozetten en trechters vormen


bromeliafamilie

samenstelling van bromelia zn en familie zn

bromeliafamilietje (diminutive singular)
bromeliafamilietjes (diminutive plural)

een familie Bromeliaceae van eenzaadlobbige planten. De familie ontleent zijn naam aan het geslacht bromelia. Het zijn vaak epifytische en epilithische planten die vanwege de fraaie bloemen ook wel als kamerplant gekweekt worden, onder de algemene naam bromelia. De bekendste vertegenwoordiger is toch wel de ananas (Ananas comosus)


camelia

van modern Latijn Camellia, eponiem: Carl Linnaeus vernoemde het geslacht naar de 17e-eeuwse Tsjechische jezuïet en botanicus G.J. Kamel ; in de betekenis van ‘kamerplant’ voor het eerst aangetroffen in 1847

camelia's (plural)
cameliaatje (diminutive singular)
cameliaatjes (diminutive plural)

benaming voor planten uit het geslacht Camellia, bedektzadigen in de familie Theaceae met donkergroene, leerachtige bladeren en grote, meestal gevulde bloemen ook gebruikt als kamerplant
Naargelang de gevolgde taxonomie omvat het geslacht zo'n 100 tot 250 soorten, voorkomend in oostelijk en zuidelijk Azië, van de Himalaya tot in Japan en Indonesië.


clivia

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in 1884

clivia's (plural)
cliviaatje (diminutive singular)
cliviaatjes (diminutive plural)

Clivia_(Amaryllidaceae) geslacht van kruidachtige, overblijvende planten met donkergroene bladeren en oranje of oranjerode clusters van bloemen die op lelies lijken


wondklaver

wondklavers (plural)
wondklavertje (diminutive singular)
wondklavertjes (diminutive plural)

Anthyllis vulneraria een overblijvend kruid uit de vlinderbloemenfamilie (Leguminosae), die zich vaak als eenjarige plant gedraagt


digitalis

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘vingerhoedskruid’ voor het eerst aangetroffen in 1663

een geslacht Digitalis uit de weegbreefamilie (Plantaginaceae). Het geslacht telt wereldwijd meer dan 22 twee- en meerjarige soorten


vingerhoedskruid

samenstelling van vingerhoed zn en kruid zn met het invoegsel -s-

Digitalis een geslacht uit de weegbreefamilie


duist

/ Alopecurus myosuroides eenjarige of tweejarige plant uit de grassenfamilie


duizendguldenkruid

samenstelling van duizend gulden zn en kruid zn

Centaurium een geslacht van ongeveer vijftig soorten kruidachtige, een of tweejarige planten uit de gentiaanfamilie


egelantier

In de betekenis van ‘wilde roos’ voor het eerst aangetroffen in 1225.

Middelnederlands egelentier, ontleend aan Oudfrans eglentier.

Weinrose

wilde roos met gestekelde takken, geurige blaadjes, felroze bloemen en scharlaken bottels

egelantieren (plural)
egelantiers (plural)
eglantier

Rosa rubiginosa roosachtige heester met stevige, hakig tot sikkelvormig gebogen stekels, beklierde, naar appels of wijn geurende blaadjes, witte tot felroze bloemen en scharlakenrode rozenbottels


wegedoorn

samenstelling van weg zn en doorn zn met het invoegsel -e-

Purgier-Kreuzdorn

bepaald soort loofboom, Rhamnus cathartica, die inheems is in de Benelux, daar vrij zeldzaam in bossen en in struikgewas voorkomt, tot 6 meter hoog kan worden en behoort tot de wegedoornfamilie Rhamnaceae


walstro

samenstelling van wal zn "(Duits:) wieg" en stro zn

bedstraw

benaming voor eenjarige of overblijvende kruidachtige planten uit het geslacht Galium

een geslacht Galium uit de sterbladigenfamilie (Rubiaceae) met eenjarige of overblijvende kruidachtige planten. Het geslacht komt met vierhonderd soorten voor in de gematigde zones van beide halfronden


moeraswalstro

samenstelling van moeras zn en walstro zn

Galium elongatum Galium palustre een overblijvende plant, die behoort tot de sterbladigenfamilie


walstrofamilie

samenstelling van walstro zn en familie zn

walstrofamilietje (diminutive singular)
walstrofamilietjes (diminutive plural)


kruisbladwalstro

samenstellende samenstelling van kruis zn, blad zn en walstro zn

Ook de botanische naam Galium cruciata komt voor.

Cruciata laevipes een vaste plant, die behoort tot de sterbladigenfamilie (Rubiaceae). De soort staat op de Nederlandse Rode Lijst van planten als vrij zeldzaam en sterk afgenomen. De plant komt van nature voor in Eurazië


boswalstro

Galium sylvaticum een overblijvende plant, die behoort tot de sterbladigenfamilie


vuilboom

vuilbomen (plural)
vuilboompje (diminutive singular)
vuilboompjes (diminutive plural)

Als wetenschappelijke benaming is ook Rhamnus frangula nog in gebruik.

bepaald soort loofboom, Frangula alnus, die inheems is in de Benelux, tot 7 meter hoog kan worden en behoort tot de wegedoornfamilie (Rhamnaceae)


vossenstaart

samenstelling van vos zn en staart zn met het invoegsel -en-

vossenstaarten (plural)
vossenstaartje (diminutive singular)
vossenstaartjes (diminutive plural)

Alopecurus een geslacht uit de grassenfamilie (Poaceae)


violier

afgeleid van viool met het achtervoegsel -ier

violieren (plural)
violiertje (diminutive singular)
violiertjes (diminutive plural)

verschillende plantensoorten, zoals: Malcolmia maritima, zeeviolier, Matthiola incana, zomerviolier, Matthiola longipetala, avondviolier, Hottonia palustris, waterviolier


strandviolier

samenstelling van strand zn en violier zn

strandviolieren (plural)
strandvioliertje (diminutive singular)
strandvioliertjes (diminutive plural)

Matthiola sinuata een overblijvende plant uit de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae). De plant is vooral te vinden op stranden en in duinen aan de kusten van West-Europa en het Middellandse Zeegebied


winterviolier

samenstelling van winter zn en violier zn

winterviolieren (plural)
wintervioliertje (diminutive singular)
wintervioliertjes (diminutive plural)

Matthiola incana naam voor een overwinterende violier

Hij schildert nu asters, rozen, winterviolieren. ‘Het leven is het groene blad’, hoort Thomas hem zeggen.


valkruid

Arnica montana een vaste plant, die behoort tot de composietenfamilie (Asteraceae). De plant komt van nature voor in de Alpen, Pyreneeën en in het oosten tot de Balkan en in het noorden tot Zuid-Scandinavië


tunica

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘gewaad’ voor het eerst aangetroffen in 1734


trompetbloem

samenstelling van trompet zn en bloem zn

Pandorea jasminoides een plant uit de trompetboomfamilie (Bignoniaceae)

een geslacht Campsis van bladverliezende, verhoutende klimplanten die vooral gedijen in subtropische en Mediterrane klimaten. In gematigde streken zijn ze winterhard bij teelt tegen een warme muur. De planten klimmen door middel van slingeren en hechtwortels


taro

Colocasia esculenta een plant uit de aronskelkfamilie (Araceae). Het is een tot 2 m hoge overblijvende plant met een knolvormige, rechtopstaande wortelstok die aan de bovenzijde bedekt is met ringvormige bladlittekens. Meestal steken alleen de bladeren boven de grond of het water uit. De taro wordt gekweekt op drassige akkers. De soort komt wild of verwilderd voor in sloten en aan waterkanten


kerstroos

kerstrozen (plural)
kerstroosje (diminutive singular)
kerstroosjes (diminutive plural)

Helleborus niger plant uit het geslacht nieskruid, waartoe ook de lenteroos (Helleborus oriëntalis) en stinkend nieskruid (Helleborus foetida) behoren en die in de winter bloeit. De kerstroos staat bekend als heksenkruid

Twee echte buitenplanten die ’s winters bloeien, krijgen nog wel een vermelding: winterjasmijn en kerstroos. Maar ook van deze planten geldt dat ze niet inheems zijn, en dat zegt Thijsse er ook eerlijk bij.


bellefleur

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘appel’ voor het eerst aangetroffen in 1778

bellefleuren (plural)
bellefleurs (plural)
bellefleurtje (diminutive singular)
bellefleurtjes (diminutive plural)


bedstro

een geslacht Asperula uit de sterbladigenfamilie (Rubiaceae). Het telt ongeveer honderdvijfennegentig soorten die een grote verspreiding kennen, van Europa, Noord-Afrika, de gematigde en subtropische delen van Azië tot in Australazië


akkerbedstro

samenstelling van akker zn en bedstro zn

agarrones de señorita

bepaald soort eenjarige, kruidachtige plant, Asperula arvensis uit de sterbladigenfamilie (Rubiaceae)


duizendknoop

Persicaria een plantengeslacht van uit de duizendknoopfamilie (Polygonaceae)


heggenduizendknoop

samenstelling van heg zn en duizendknoop zn met het invoegsel -en-

algemeen voorkomende, vaste, linksom slingerende klimplant met pijlvormige bladeren, Fallopia dumetorum uit de duizendknoopfamilie (Polygonaceae)


duizendknoopfamilie

samenstelling van duizendknoop zn en familie zn

duizendknoopfamilietje (diminutive singular)
duizendknoopfamilietjes (diminutive plural)

een familie Polygonaceae van tweezaadlobbige planten. Het zijn meestal kruiden, maar ook struiken, bomen en lianen. De familie komt wereldwijd voor, met nadruk op gematigde streken. De bekendste producten zijn boekweit en rabarber; andere vertegenwoordigers zijn bekend als onkruiden of als sierplant


blimbing

soort boom die in de tropen groeit Averrhoa bilimbi


koeienoog

samenstelling van koe zn en oog zn met het invoegsel -en-

Telekia speciosa Buphthalmum salicifolium plant van de familie van de Asteraceae


koeskoes

stekelig soort gras Chrysopogon aciculatus

⧖ Naam. In 't Latijn Gramen aciculatum; in 't Maleits Cussu cussu, en Djintam utan; in 't Ternataans en Amboins, ook Cussu Cussu; in 't Baleits Badjang badjang; onze Duitzen noemen 't Bosluysen, en Koeskoes.

Georgius Everhardus Rumphius (Joannes Burmannus)
 “Het Amboinsche kruid-boek. Dat is, beschryving van de meest bekende boomen, heesters, kruiden, land-en water-planten, die men in Amboina, en de omleggende eylanden vind, na haare gedaante, verscheide benamingen, aanqueking, en gebruik: mitsgaders van eenige insecten en gediertens (…) Deel 6 Boek 10 Hoofdstuk 8” (1750), François Changuion en Hermanus Uytwerf, Amsterdam, p. 13 kol. 2


pecannoot

In de betekenis van ‘vrucht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1961

Carya illinoensis langwerpige noot uit Zuid-Amerika,met een roodbruin omhulsel

Een pecannoot bevat gezonde voedingsstoffen.


zonneslag

leenvertaling van Frans coup de soleil, samenstelling van zon zn en slag zn met het invoegsel -e-

zonneslagen (plural)
zonneslagje (diminutive singular)
zonneslagjes (diminutive plural)

benaming voor schimmelziekte die in het voorjaar bij sommige steenvruchten kan optreden


lokus

Hymenaea courbaril wit bloeiende heester


reseda

Leenwoord uit het Latijn, Als ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1544

reseda's (plural)
resedaatje (diminutive singular)
resedaatjes (diminutive plural)

Resedaceae een familie van kruidachtige planten


sultana

sultana

, 2. en 3. (gedroogde vrycht van) een variëteit van de druif Vitis vinifera

bepaalde variëteit van de druivenplant Vitis vinifera, met groene pitloze vruchten


buksboom

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘heester’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

buksbomen (plural)
buksboompje (diminutive singular)
buksboompjes (diminutive plural)

Buxus sempervirens geslacht van altijdgroene heesters


erica

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘dopheide’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1889


filippine

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘dubbele amandel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1840


gardenia

eponiem, van modern Latijn gardenia: afgeleid met het achtervoegsel -ia van de naam van de 18e-eeuwse Schotse botanist A. Garden , in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1889

naam voor struiken of kleine bomen uit het geslacht Gardenia uit de sterbladigenfamilie (Rubiaceae)

bloem van een plant uit het geslacht Gardenia


gerbera

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘snijbloem’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1923

Gerbera een geslacht van planten in de familie Asteraceae


gerstekorrel

In de betekenis van ‘gezwelletje aan ooglid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1871

samenstelling van gerst zn en korrel zn met het invoegsel -e-

gerstekorrels (plural)
gerstekorreltje (diminutive singular)
gerstekorreltjes (diminutive plural)


heliotroop

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1854

met het voorvoegsel helio- en met het achtervoegsel -troop

een geslacht Heliotropium uit de ruwbladigenfamilie (Boraginaceae). Het geslacht telt 250 tot 300 soorten. Het Oudgriekse ἥλιος, hēlios betekent zon en τρέπειν, trepein betekent draaien. Deze naam verwijst naar de gewoonte van de planten om hun bladeren steeds in de richting van de zon te draaien. De planten worden 30-80 cm hoog en tot 100 cm breed


hondsdraf

In de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1642

samenstelling van hond zn en draf zn met het invoegsel -s-

ground ivy

bepaald soort kruipende, geurende plant met paarsblauwe bloemen, Glechoma hederacea uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae)


jujube

van Frans jujube, in de betekenis van ‘vrucht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1351

jujubes (plural)
jujubetje (diminutive singular)
jujubetjes (diminutive plural)

Ziziphus jujuba Ziziphus mauritiana besachtige eetbare steenvrucht van een oosterse boom


kartuizer

[1] van middeleeuws Latijn cartusianus, afgeleid van Cartusius als vertaling van Frans Chartreuse als plaatsaanduiding voor het in 1084 door Sint-Bruno gestichte eerste klooster in het onherbergzame Massif de la Chartreuse , in de betekenis van ‘monnik van de orde van Sint-Bruno’ aangetroffen vanaf 1552

[2] genoemd naar de gelijknamige kloosterorde, maar de precieze reden is onzeker; in de betekenis van ‘kattensoort’ aangetroffen vanaf 1761

[4] (verkorting) van kartuizer anjer of kartuizerbloem, zo genoemd omdat deze plant vroeger door de kartuizer monniken werd gekweekt om er zeep en reumamedicijn van te maken

cartujano

kloosterling van de strenge contemplatieve orde van Sint-Bruno van Keulen

korte benaming voor Dianthus carthusianorum


kolanoot

Cola acuminata cafeïne bevattende noot van de kolaboom, werd (en wordt misschien nog) gebruikt ter vervaardiging van opwekkende dranken


kopal

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘harssoort’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1608

barnsteenkleurige halfgefossiliseerde harssoort, waarvan vernissen, plastics e.d. gemaakt worden


kornoelje

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1562

Cornus een geslacht van dertig tot vijftig soorten struikachtige planten en bomen in de kornoeljefamilie (Cornaceae) met vlezige steenvruchten


rode kornoelje

bepaald soort loofboom Cornus sanguinea, die tot 3 meter hoog kan worden, inheems is heel Europa behalve in het hoge noorden en behoort tot de kornoeljefamilie Cornaceae


witte kornoelje

Cornus alba een plant uit de kornoeljefamilie (Cornaceae) die inheems is in Siberië, noordelijk China en Korea. Het is een grote bladverliezende struik die als kleine boom kan worden gekweekt. De struik kan tot 3 m hoog worden. De opvallende rode stengels zijn van de herfst tot de late winter, een populaire versiering in de landschapsarchitectuur


kruizemunt

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘plant’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1551

samenstelling van kruis en munt met het invoegsel -e-

Mentha spicata (var. 'crispa') een sterk geurende, vaste plant die behoort tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae)


bovengisting

een manier van gisten die gebruikt wordt bij het brouwen van bier, waarbij de gist boven op het wort blijft drijven. De gebruikte gistsoort is Saccharomyces cerevisiae


lobelia

eponiem in het Neolatijn afgeleid met met het achtervoegsel -ia van de familienaam van de 16e-eeuwse Vlaamse botanist M. de Lobel , in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1779

lobelia

geslacht van kruidachtige planten Lobelia uit de klokjesfamilie (Campanulaceae)


waterlobelia

samenstelling van water zn en lobelia zn

Lobelia dortmanna een ondergedoken, vaste waterplant die behoort tot de klokjesfamilie (Campanulaceae)


waringin

benaming voor bomen met een brede kroon en veel steltwortels uit het geslacht Ficus, in het bijzonder voor de Ficus benjamina

Op een van de plaatsen waar we aanlegden zag ik voor het eerst weer een waringin. Ik holde er naar toe. Een waringin kon honderden jaren oud worden. Het was een omvangrijke boom met lange, afhangende luchtwortels en met inhammen in de stam, waar je als kind verstoppertje in kon spelen. Voor mij was deze boom het symbool van Indonesië geworden; de sterke boom die daar nog steeds stond, die alles had meegemaakt en die alles wist.


karnton

karntonnen (plural)
karntonnetje (diminutive singular)
karntonnetjes (diminutive plural)

benaming voor (bloemen van) de gele plomp, Nuphar lutea

De plompen zijn aan het uitbloeien. De bloemen zijn veranderd in karntonnetjes, soms met de kelkbladen vergroend als een schaal half onder water eronder.


kersensteel

samenstelling van kers zn en steel zn met het invoegsel -en-

kersenstelen (plural)
kersensteeltje (diminutive singular)
kersensteeltjes (diminutive plural)

deel van kersenboom waarmee een kers aan de stengel vast zit

Naast de typische vermoutkruiden koos Paul voor onder meer wilde tijm, kersenstelen, wilgenroosjes en dennentoppen — zijn favoriet.

De Amerikaanse zangeres is te zien in een nieuwe reclame voor Dr. Pepper-frisdrank met kersensmaak. Fergie drinkt -en dat is op zich al een prestatie- in één teug een heel blikje van het spul leeg, om vervolgens een kersensteel uit haar mond te toveren waar ze met haar tong een knoop in zou hebben gelegd.

Ergens zijn we ook nog in een kruidenwinkel terecht gekomen. Daar koop je kersensteeltjes; moet je thee van trekken en je piest jezelf vervolgens dun! Of wilde basilicum, bakken vol; tijm zo van de rotsen. Koffers vol mee, kosten een tientje.


botanist

Naamwoord van handeling van botaniseren met het achtervoegsel -ist

iemand die veel verstand heeft van planten; beoefenaar van de plantkunde

Goodall is veruit de bekendste wetenschapper van Australië. De botanist en ecologist is ook al meer dan twintig jaar een voorvechter van euthanasie. Maar alleen in de staat Victoria bestaat er een wet die ‘een vrijwillig geassisteerde dood’ toelaat. Al treedt die pas in werking binnen een jaar. En alleen wie minder dan zes maanden te leven heeft – of een jaar als er sprake is van hersenschade – en ondraaglijke pijn lijdt, kan er een beroep op doen.

Falcon-Lang vond in totaal 314 glasplaten. De fossielen zijn gevonden door Darwin en andere leden van zijn wetenschappelijke vriendenkring, onder wie de botanist John Hooker en Darwins mentor John Henslow.

La Maison des Bois wordt gelauwerd omwille van zijn kennis over kruiden en lokale natuur. ‘Als gepassioneerd botanist, weet Marc Veyrat de door hemzelf in het wild geplukte kruiden en bloemen uit de Savoie te vervolmaken. Met zijn creativiteit, authenticiteit en raffinement bezorgt hij klanten een onvergetelijke ervaring’, aldus Ellis.


rietstengel

Phragmites australis een halm van een soort riet dat aan de oever van een water groeit

Ze is er 2 jaar geleden ingevallen. Had alles geknipt maar er stond daar, net buiten bereik, nog die ene rietstengel. De jongensgeest van Jan gaf haar een duwtje, weet ze. ,,Ik lag er languit in. Kopje onder als in een stripverhaal. Bedekt met kroos en met een kikker op mijn hoofd die 'kwaak' deed.

Feit is ook dat de ene speler na een training terugveert als bamboe, en de ander zit meteen in het rood, knapt als een rietstengel en komt niet meer overeind."

Net op weg slaan we af om via een mooie, brede grasoever een stuk Buurserbeek te volgen. De beek is weer zo schoon dat we talloze weidebeekjuffers door het riet zien vliegen. De kleine zwarte libelles fladderen als kleine helikopters van de ene naar de andere rietstengel.


perzikpit

perzikpitten (plural)
perzikpitje (diminutive singular)
perzikpitjes (diminutive plural)
perzikenpit

De rotte vruchten van het verleden begraaft hij symbolisch door een perzikpit in de grond te duwen. Tegelijk een bron van nieuw leven! Dit indrukwekkende verhaal is het meest uitgebreid. Verboom moet alleen oppassen niet te veel loodzware ernst in zijn verhalen te stoppen.

Chinese archeologen en een Canadese antropoloog hebben nu in de vallei van de benedenrivier van de Yangtze, niet ver van Sjanghai, perzikpitten van ten minste 7.500 jaar oud gevonden.

De plastic deeltjes of microbeads kunnen vervangen worden door afbreekbare producten zoals kersenpitten of perzikpitten.


wilgenroosje

dim. tant. samenstelling van wilg zn en roosje zn met het invoegsel -en-

ˈwɪlɣə(n)ˌroʃə

(wilgenroos) * (singular)
(wilgenrozen) * (plural)
wilgenroosjes (diminutive plural)

De officiële benaming van de soort is het verkleinwoord. De niet verkleinde vormen komen soms voor, maar zijn niet gangbaar.

Chamerion angustifolium plant met roze bloemen die vooral groeit in een waterrijke omgeving

Ook de flora van de Biesbosch is bijzonder. De meeste planten zijn gebonden aan een vochtig milieu. Bijzonder is de spindotter, een plant die nergens anders ter wereld voorkomt. In de doorgeschoten grienden groeien veel brandnetels, maar ook groot- en oranje springzaad, harig wilgenroosje, groot heksenkruid en kattenstaart.


nardus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘plant’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1530

Poaceae een geslacht uit de grassenfamilie momenteel bestaande uit slechts één exemplaar de Nardus stricta


tritordeum

via Spaans uit modern Latijn, kofferwoord samengesteld uit Triticum durum "harde tarwe" en Hordeum chilense "wilde gerst uit Zuid-Amerika", omdat deze graansoort is ontstaan door kruising van de genoemde granen

graansoort, ontstaan door kruising van wilde gerst met harde tarwe, bijzonder geschikt voor biologische teelt in een droge omgeving

De teelt van tritordeum is nog bescheiden: in Spanje werd vorig jaar 316 hectare tritordeum verbouwd, in Frankrijk 280 hectare.


oculeren

In de betekenis van ‘wijze van enten’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1670

oculeerde (past)
geoculeerd (past participle)
te oculeren (active infinitive imperfect present)
zullen oculeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen oculeren (active infinitive imperfect future)
hebben geoculeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geoculeerd (active infinitive perfect present)
geoculeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geoculeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
oculerend (imperfect participle)
geoculeerd (past participle)
oculere (subjunctive)
oculeer (indicative imperfect present singular first-person)
oculeert (indicative imperfect present singular second-person)
oculeert (indicative imperfect present singular second-person)
oculeert (indicative imperfect present singular second-person)
oculeert (indicative imperfect present singular third-person)
oculeerde (indicative imperfect past singular first-person)
oculeerde (indicative imperfect past singular second-person)
oculeerde (indicative imperfect past singular second-person)
oculeerde (indicative imperfect past singular second-person)
oculeerde (indicative imperfect past singular third-person)
oculeerden (indicative imperfect past plural first-person)
oculeerden (indicative imperfect past plural second-person)
oculeerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal oculeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult oculeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal oculeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult oculeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal oculeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult oculeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal oculeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen oculeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen oculeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen oculeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou oculeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou oculeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) oculeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt oculeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou oculeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden oculeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden oculeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden oculeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geoculeerd (perfect present first-person)
hebt geoculeerd (perfect present second-person)
hebt geoculeerd (perfect present second-person)
heeft geoculeerd (perfect present second-person)
hebt geoculeerd (perfect present second-person)
heeft geoculeerd (perfect present third-person)
hebben geoculeerd (perfect present first-person)
hebben geoculeerd (perfect present second-person)
hebben geoculeerd (perfect present third-person)
had geoculeerd (perfect past first-person)
had geoculeerd (perfect past second-person)
had geoculeerd (perfect past second-person)
hadt geoculeerd (perfect past second-person)
had geoculeerd (perfect past third-person)
hadden geoculeerd (perfect past first-person)
hadden geoculeerd (perfect past second-person)
hadden geoculeerd (perfect past third-person)
zal geoculeerd hebben (perfect future first-person)
zal geoculeerd hebben (perfect future second-person)
zult geoculeerd hebben (perfect future second-person)
zult geoculeerd hebben (perfect future second-person)
zal geoculeerd hebben (perfect future second-person)
zult geoculeerd hebben (perfect future second-person)
zal geoculeerd hebben (perfect future third-person)
zullen geoculeerd hebben (perfect future first-person)
zullen geoculeerd hebben (perfect future second-person)
zullen geoculeerd hebben (perfect future third-person)
zou geoculeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geoculeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geoculeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geoculeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geoculeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geoculeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geoculeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geoculeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geoculeerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geoculeerd (impersonal passive present imperfect)
er is geoculeerd (impersonal passive present perfect)
er werd geoculeerd (impersonal passive past imperfect)
er was geoculeerd (impersonal passive past perfect)
er zal geoculeerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geoculeerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geoculeerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geoculeerd zijn (impersonal passive conditional perfect)

een stukje bast (zonder hout) van een plant met een goed ontwikkeld oog en een stukje van het bladsteeltje, enten op de bast van een andere plant


passiebloem

In de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1668

passiebloemen (plural)
passiebloempje (diminutive singular)
passiebloemetje (diminutive singular)
passiebloempjes (diminutive plural)
passiebloemetjes (diminutive plural)

Passiflora een geslacht van meest overblijvende en meestal klimmende planten met ranken in de familie Passifloraceae


peppel

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘populier’ aangetroffen vanaf 1604

peppels (plural)
peppeltje (diminutive singular)
peppeltjes (diminutive plural)


petunia

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1901

Petunia geslacht van veel gekweekte nachtschadeachtige planten met trompetvormige bloemen


pimentboom

Pimenta dioica hoge boom in West-Indië, waarvan de bessen als specerij gebruikt worden


pioen

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘plant’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

pioenen (plural)
pioentje (diminutive singular)
pioentjes (diminutive plural)

een geslacht Paeonia van planten uit de familie Paeoniaceae. De botanische naam Paeonia gaat terug op de antieke oudheid. Paieon was de god van de genezing in het oude Griekenland. Een groot aantal soorten van dit geslacht wordt gekweekt als tuin- en sierplant. Pioenen worden ook gebruikt als snijbloem


boerenpioen

samenstelling van boer en pioen zn met het invoegsel -en-

boerenpioenen (plural)
boerenpioentje (diminutive singular)
boerenpioentjes (diminutive plural)

Paeonia officinalis een plant die hoort tot de kruidachtige pioenrozen


boompioen

boompioenen (plural)
boompioentje (diminutive singular)
boompioentjes (diminutive plural)

als sierplant gekweekte heester, die ook veel voorkomt als decoratiemotief op Oost-Aziatische kunstwerken


zwartmoeskervel

samenstellende samenstelling van zwart bn, moes zn en kervel zn

bepaald soort plant, Smyrnium olusatrum uit de schermbloemenfamilie (Umbelliferae oftewel Apiaceae)

De soorten groente die de mensen eten zijn dus niet zoveel veranderd sinds 1677; ik vond maar zes soorten beschikbaar in zowel 1677 en 1835, die niet voorkomen in de catalogus van Sutton's en bij nader onderzoek bleken dat variëteiten te zijn als tuinmelde (Atriplex hortensis) zwartmoeskervel (Smyrnium olusatrum), slangelook (Allium scorodoprasum), rapunzelklokje (Campanula rapunculus) en kardoen (Cynara cardunculus), waarvan ik er, ik vermeld het met schaamte, geen enkele ooit heb gegeten, maar die nog wel verkrijgbaar zijn als tuinplanten (…).

Weblink bron
Sarah Hart
 “Lunch met Jane Austen” (2 april 1994) op nrc.nl


absintalsem

Ափսինթ

bepaald soort plant, Artemisia absinthium uit de composietenfamilie (Asteraceae)
Het bittere aftreksel van deze knoppen vormt een belangrijk bestanddeel van de dranken vermout en de (klassieke) absint.


beemdkroon

beemdkroontje (diminutive singular)
beemdkroontjes (diminutive plural)

Knautia arvensis een plant uit de kamperfoeliefamilie (Caprifoliaceae)


beemdlangbloem

samenstelling van beemd zn en langbloem zn

beemdlangbloemetje (diminutive singular)
beemdlangbloemetjes (diminutive plural)

Festuca pratensis een vaste plant die behoort tot de grassenfamilie (Gramineae of Poaceae)


berendruif

samenstelling van beer en druif zn met het invoegsel -en-

Arctostaphylos uva-ursi altijd groen heestertje uit de heidefamilie (Ericaceae)


bergandoorn

Stachys recta een aromatisch geurende, vaste plant die behoort tot de lipbloemenfamilie (Labiatae of Lamiaceae)


bezemdophei

Erica scoparia een metershoge hoge struik uit de heidefamilie (Ericaceae) die vooral in Zuid-Europa (bijv. de Canarische Eilanden) voorkomt


dophei

een geslacht Erica van planten uit de heidefamilie (Ericaceae). Alle leden van het geslacht hebben kleine altijdgroene, naaldachtige bladeren van 2-15 mm lang in kransen van drie of vier


blaassilene

Silene vulgaris een plant uit de anjerfamilie (Caryophyllaceae)


bloedooievaarsbek

samenstelling van bloed en ooievaarsbek zn

bloedooievaarsbekje (diminutive singular)
bloedooievaarsbekjes (diminutive plural)

Geranium sanguineum een plant in de ooievaarsbekfamilie (Geraniaceae)


bloedzuring

Rumex sanguineus een vaste plant die behoort tot de duizendknoopfamilie (Polygonaceae)


boksdoorn

samenstelling van bok zn en doorn zn met het invoegsel -s- , een leenvertaling van koine Oudgrieks τραγάκανθα (tragákantha), waarmee echter een andere plantensoort, Astragalus tragacantha , werd bedoeld

boksdoorntje (diminutive singular)
boksdoorntjes (diminutive plural)

De bessen van de boksdoorn worden onder de naam „gojibes” commercieel geteeld voor consumptie op plantages aan de Gele Rivier in de autonome regio Ningxia in China. In dat land worden ook de bladeren en jonge scheuten wel als groente gegeten, onder de naam „gaugee”.

benaming voor planten uit het geslacht Lycium uit de nachtschadefamilie (Solanaceae)


bosbingelkruid

bepaald soort vaste plant, Mercurialis perennis uit de wolfsmelkfamilie (Euphorbiaceae)

Maar de zeldzaamste van alle is de amandelwolfsmelk, die alleen voorkomt op een enkel bevoorrecht plekje in Zuid-Limburg, een hellingbos met gele dovenetel, bosandoorn en bosbingelkruid.

Henk van Halm
 Afscheid van een Euphorbia in: Trouw , jrg. 52 nr. 15225 (11 juni 1994), Organisatie Trouw, Meppel, p. 39 (ZZ 6) kol. 4


bingelkruid

(Mercurialis een plantengeslacht uit de wolfsmelkfamilie (Euphorbiaceae).


bosrank

Clematis vitalba een vaste plant uit de ranonkelfamilie (Ranunculaceae) De bosrank is een houtige klimplant die voorkomt in bossen en kreupelhout op kalkhoudende gronden. De stengel kan tot 6 cm dik worden. De lengte kan tot 30 meter bedragen


bostulp

bostulpen (plural)
bostulpje (diminutive singular)
bostulpjes (diminutive plural)

bepaald soort bolgewas, Tulipa sylvestris uit de leliefamilie (Liliaceae), de enige tulpensoort die in Nederland in het wild voorkomt. Het is de enige tulpensoort die in Nederland in het wild voorkomt. De eerste opgave dateert al uit 1568. De plant komt voornamelijk op buitenplaatsen voor op vochtige, voedselrijke, kleiige grond. De bostulp wordt ook wel tot de stinsenplanten gerekend. De plant wordt 20-50 cm hoog en heeft een kale stengel


glanshaver

Arrhenatherum elatius (var. bulbosum) (var. elatius), een wilde plant uit de grassenfamilie (Poaceae)


hertshoornweegbree

samenstelling van hertshoorn zn en weegbree zn

Plantago coronopus een in België en Nederland van nature voorkomende, eenjarige of vaste, tweeslachtige, 5–20 cm hoge plant met een penwortel


holwortel

Corydalis cava (syn Corydalis bulbosa, syn Corydalis cava var. bulbosa), een vroegbloeiende vaste plant uit de papaverfamilie (Papaveraceae)


hondstarwegras

samenstelling van hondstarwe zn en gras zn

Elymus caninus (syn Agropyron caninum, syn Roegneria canina), een overblijvende plant, die behoort tot de grassenfamilie (Poaceae)


hondstarwe

samenstelling van hond zn en tarwe zn met het invoegsel -s-


kerspruim

kerspruimpje (diminutive singular)
kerspruimpjes (diminutive plural)

Prunus cerasifera een plant uit de rozenfamilie (Rosaceae)


kleefkruid

Galium aparine een plant uit de sterbladigenfamilie (Rubiaceae)


klimopereprijs

samenstelling van klimop zn en ereprijs zn

Veronica hederifolia een lage, eenjarige plant met lichtblauw tot lila bloempjes van een paar mm


knoopkruid

Centaurea jacea een kruidachtige plant uit de composietenfamilie (Compositae oftewel Asteraceae)


kruiptijm

kruiptijmpje (diminutive singular)
kruiptijmpjes (diminutive plural)

Thymus praecox een vaste plant die behoort tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae)


moederkruid

Tanacetum parthenium een geregeld verwilderd aan te treffen cultuurplant uit de composietenfamilie (compositae of Asteraceae). De plant vond al in de Oudheid heelkundige toepassingen. Ze werd gebruikt om weeën op te wekken en tegen kraamvrouwenkoorts. In kruidentuinen wordt ze nog gekweekt als koortswerend middel en als middel tegen migraine


moerasspirea

samenstelling van moeras zn en spirea zn

Filipendula ulmaria een vaste plant uit de rozenfamilie (Rosaceae). Vroeger werd de plant gebruikt als middel tegen gal- en nierziekten, maar ook tegen jicht en zenuwpijn. De bladeren en bloemen werden gedroogd om thee van te trekken die bij koorts gegeven werd. De heilzame werking wordt toegeschreven aan verschillende aspirine-achtige verbindingen zoals isosalicine, dat in de bloemkoppen te vinden is


muurleeuwenbek

samenstelling van muur zn en leeuwenbek zn

muurleeuwenbekje (diminutive singular)
muurleeuwenbekjes (diminutive plural)

Cymbalaria muralis syn Linaria cymbalaria een plant uit de weegbreefamilie (Plantaginaceae)


pijlkruid

Sagittaria sagittifolia een waterplant uit de waterweegbreefamilie (Alismataceae) met pijlvormige bladeren


pijlkruidkers

samenstelling van pijl zn en kruidkers zn

Lepidium draba syn Cardaria draba een overblijvende plant in de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae)


polei

via Middelnederlands poleye van Latijn puleium / pulegium

Mentha pulegium syn. Pulegium vulgare muntachtige, welriekende plant. 's Zomers kan vers, diepgroen blad met een verfijnde muntsmaak worden geplukt. Van de gedroogde bladeren kan thee worden getrokken. In Spanje is dit een zeer gangbare kruidenthee die overal verkrijgbaar is


raapzaad

Brassica rapa een plant uit de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae). Het is een typische voorjaarsplant. De plant kan meer dan 1 m hoog worden. De plant kleurt eind maart en begin april in korte tijd veel bermen in een felle gele pracht. De gele kleur in bermen in mei komt vaak door de herik (Sinapis arvensis)


ridderzuring

samenstelling van ridder zn en zuring zn

Rumex obtusifolius een vaste plant uit de duizendknoopfamilie (Polygonaceae), die van nature voorkomt in Europa. De plant is eenhuizig. Plaatselijk wordt de plant beschouwd als een zeer lastig onkruid dat chemisch kan worden bestreden of anders geheel uitgegraven moet worden. Om chemische bestrijding te vermijden wordt in Midden-Delfland geëxperimenteerd met bestrijding door middel van elektrische stroomstoten


schietwilg

bepaald soort loofboom, Salix alba, die inheems is in de Benelux, tot 20 meter hoog kan worden en behoort tot de wilgenfamilie Salicaceae
Omdat de plant salicine en looizuur bevat, heeft deze een koortswerende, pijnstillende en zuiverende werking. In de bast van de wilg zit salicylzuur, een grondstof van aspirine.


kruidkers

Lepidium een geslacht van circa 175 plantensoorten uit de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae)


schijfkamille

samenstelling van schijf zn en kamille zn

schijfkamilletje (diminutive singular)
schijfkamilletjes (diminutive plural)

Matricaria discoidea syn. Chamomilla suaveolens syn. Matricaria matricarioides Bij aanraken geeft de plant een vrij sterke typische geur af, veroorzaakt door het vrijkomen van etherische olie. De olie heeft een geneeskrachtige werking


slangenkruid

samenstelling van slang zn en kruid met het invoegsel -en- , omdat de bloem met daarin een gespleten stamper aan een slangenbek met gespleten tong doet denken

estragón

bepaald soort een-, twee- of meerjarige plant, Echium vulgare uit de ruwbladigenfamilie (Boraginaceae), die in de duinen en op hoge zandgrond groeit


sofiekruid

samenstelling van sofie "sophia: vaardigheid, wijsheid" en kruid zn

sofiekruidje (diminutive singular)
sofiekruidjes (diminutive plural)

Descurainia sophia syn. Sisymbrium sophia een eenjarige plant uit de kruisbloemenfamilie (Brassicales)


sporkehout

samenstelling van spork zn en hout zn met het invoegsel -e-

bepaald soort loofboom, Frangula alnus, die inheems is in de Benelux, tot 7 meter hoog kan worden en behoort tot de wegedoornfamilie (Rhamnaceae)

De eieren worden afgezet op sporkehout of wegedoorn, en daarna fladderen de overwinteraars nog tot juni rond.

Weblink bron
Marion de Boo
 “Fladderen in de stad” (16 maart 1995) op nrc.nl


stalkaars

Verbascum densiflorum Verbascum thapsiforme een tweejarige plant die behoort tot de helmkruidfamilie (Scrophulariaceae)


stofzaad

monótropa

stofzaadje (diminutive singular)
stofzaadjes (diminutive plural)

bepaald soort kruidachtige, vaste plant, Monotropa hypopitys uit de heidefamilie (Ericaceae)


stokroos

malva loca

stokrozen (plural)
stokroosje (diminutive singular)
stokroosjes (diminutive plural)

bepaald soort tweejarige plant met lange, houtachtige stengel en roosachtige bloemen, Alcea rosea uit de kaasjeskruidfamilie (Malvaceae)


moslaag

moslagen (plural)
moslaagje (diminutive singular)
moslaagjes (diminutive plural)

de onderste te onderscheiden vegetatielaag van planten tot hoogstens 10 cm hoog


wintereik

samenstelling van winter zn en eik zn , vermoedelijk omdat hij later bloeit dan de zomereik

bepaald soort loofboom, Quercus petraea, die inheems is in de Benelux en tot 30 meter hoog kan worden

Bomen met een grotere diameter dan 40 centimeter mogen ook worden gekapt tenzij het gaat om haagbeuk, beuk, zomereik, wintereik, Hollandse linde, winterlinde, zomerlinde, Hollandse iep en gewone es. In die gevallen moet er bij de gemeente wel een kapvergunning worden aangevraagd.

Het lijkt erop dat de zomer- en wintereiken dit jaar een grote opbrengst aan eikels produceren. Vooral de eiken in cultuurlandschappen en in de steden hangen barstensvol en koersen af op een zogeheten (extreme) volmast, een bijzonder grote oogst. Op de Veluwe is sprake van een gemiddelde mast. Dat meldt de website Natuurbericht.nl.


eikenstam

samenstelling van eik zn en stam zn met het invoegsel -en-

eikenstammen (plural)
eikenstammetje (diminutive singular)
eikenstammetjes (diminutive plural)

een rechtop gaande houten schacht van een eikenboom

Op open plekken doen vluchten rood-zwarte atalanta's (schoenmakervlinders) zich tegoed aan neergevallen lijsterbessen. Achterin het bos ontdek ik enige biefstukzwammen in een eikenstam; een lichtgele hoed met erboven een lelijke bobbel is waarschijnlijk een jong exemplaar. Ondanks zijn veelbelovende naam, levert de biefstukzwam slechts een `matig gewaardeerd hapje' op, volgens mijn paddestoelengids.

In januari 2006 kon hij op de jaarlijkse rondhoutveiling in Arnhem een eikenstam van een meter of vijftien kopen, niet helemaal de gewenste dikte, niet helemaal noestvrij. Maar wel afkomstig van het landgoed Windesheim, ten zuiden van Zwolle („denk aan het IJsseldal”).


ratelaar

Naamwoord van handeling van ratelen met het achtervoegsel -aar

Rhinanthus angustifolius plantengeslacht uit de bremraapfamilie (Orobanchaceae)

Al hun tijd, en flink wat geld, steken ze in ’t Kluenven. Gewoon omdat ze ervan genieten. „Tot 1940 was 80 procent van het terrein hei. Wij proberen grote stukken open hei terug te krijgen. We hebben hier zowel droge struikhei als natte dophei”, aldus Winnie. Er groeien bijzondere planten als wolfsklauw, zonnedauw en ratelaar. Inheemse soorten die thuishoren in het gebied.

U vaart door de slootjes met een speciaal gebouwde platbodemrondvaartboot door het Natuurgebied. Een eldorado van vaarten omgeven door weelderige bloemen en kruiden waaronder waterlelies, munt, haagwinde, grote ratelaar en krabbescheer. Onderweg vertelt de boswachter over de geheimen van de avond en de nacht in de Weerribben zoals het geheimzinnige geluid van de roerdomp en het kleinst waterhoen.


lychee

van Chinees 荔枝 (lìzhī), in de betekenis "tropische vrucht" en gespeld als "lichi" of "lici" aangetroffen vanaf 1670 (zie vindplaats hieronder)

Litchi chinensis een groenblijvende, tot 30 m hoge boom met een dichte, brede kroon


satijnhout

sokoneballi

benaming voor de boomsoort Brosimum rubescens uit de Moerbeifamilie

Het blad van de genoemde Piratinerasoorten (…) lijkt op dat van satijnhout, doch heeft een puntiger spits; de twee puntige steunblaadjes blijven lang zitten, de okselknoppen zijn klein.


ongeleed

afgeleid van geleed bn met het voorvoegsel on-

ongelede (inflected positive)
ongeleeds (partitive positive)

één geheel vormend, zonder zichtbare onderdelen

Lip uit twee duidelijk gescheiden delen bestaand ... 11
Lip ongeleed ... 12


dolik

in het Middelnederlands afgeleid van dol bn met het achtervoegsel -ik, omdat het dieren die ervan graasde in een roes bracht, aantroffen vanaf 1305

naam voor sommige soorten gras uit het geslacht Lolium


napi

naam van een klimplant Dioscorea trifida, een soort yam die onder meer voorkomt in het noorden van Zuid-Amerika

Het dorp blijkt verlaten. Het heeft ongeveer vijftig huizen en er rondomheen liggen aanzienlijke kostgronden, beplant met bananen, napi, jamsi, kasaba (cassave: manihot esculenta) en mais.


koenjit

benaming voor de kurkuma (Curcuma longa), een plant die groeit in het zuiden van Azië


eenlobbig

eenlobbige (inflected positive)
eenlobbigs (partitive positive)


groeisel

Naamwoord van handeling van groeien met het achtervoegsel -sel

groeisels (plural)
groeiseltje (diminutive singular)
groeiseltjes (diminutive plural)

Eerst leek het nog een gelukkige ontdekking, die ene narcis in de tuin, nu zijn we er zeker van: de lente is in aantocht. Fluitende vogeltjes, de grond die uit z'n voegen lijkt te barsten van nieuw groeisel en bloeisel, een zacht briesje. Het kan ook jullie niet ontgaan zijn!

Johnson – hij is zijn mes helaas vergeten – leidt de gast rond over de smalle paadjes van het Sabaanse regenwoud. Door de vele Hollandse kamerplanten die hier opeens manshoge groeisels blijken te zijn, heeft de trip een hoog Erik of het klein insectenboek

Levensecht zijn zijn dieren – en toch niet. Een humeurige pad is een patser. Een adder en een hagedis bedreigen elkaar als leden van concurrerende jeugdbendes. En een krekel interesseert het allemaal niet. Ook elk groeisel schildert hij zo hevig ‘echt’ dat het een wezen wordt. Ik zie een tragische cyclaam, een machteloze distel.


guichelheil

Van Middelnederlands guich (gek) en heil. Het werd gebruikt als medicijn tegen geestelijke aandoeningen.

/ɣœʏ̯.χəɫ.ɦɛɪ̯l/

een geslacht Anagallis van planten dat in de 23e druk van de Heukels geplaatst wordt in de sleutelbloemfamilie (Primulaceae). Merk op dat moderne taxonomen het geslacht vaak plaatsen in de familie Myrsinaceae


katwilg

samenstelling van kat zn en wilg zn , vanwege de bloeiwijze met wilgenkatjes

katwilgen (plural)
katwilgje (diminutive singular)
katwilgjes (diminutive plural)

bepaald soort loofboom Salix viminalis, die inheems is in de Benelux en tot 10 meter hoog kan worden, waarvan de tenen worden gebruikt als rijshout

En je had griendhout, vaak katwilg, netjes in rijen gepoot, afgezet op 60 cm of nog lager. ’s Zomers werden deze percelen gewied en de opkomende bossen gedund; aan mankracht nooit gebrek. Elke drie jaar werden de tenen afgehakt, een typisch winterwerkje. Dat was dan het fameuze rijshout voor zinkstukken ter versteviging van de bodem onder dijken of wegen. Of het ging naar de mandenmaker.

Na twee jaar zijn die tenen vier tot vijf meter lang en precies dik genoeg voor stevige constructies. Op de grienden van Johan Hermans groeien schietwilg en katwilg.


nieskruid

hellebore

giftige plant die vroeg in het voorjaar bloeit

een geslacht Helleborus dat volgens verschillende auteurs 15 tot 22 soorten omvat. Tot het geslacht behoren onder meer de kerstroos (Helleborus niger), het stinkend nieskruid (Helleborus foetidus), de lenteroos (Helleborus orientalis) en de wrangwortel (Helleborus viridis)

Hoe fraai de kerstrozen ook bloeien in de winter, het zijn geen rozen. De bekende kerstroos met de grote witte bloemen, maar ook alle aanverwante soorten horen bij de ranonkelfamilie en gaan schuil onder de Latijnse familienaam Helleboris of de Nederlandse naam nieskruid. De meeste kerstrozen zijn giftig.

De kerstroos –beter bekend als stinkend nieskruid en wrangwortel– is op die fleurigheid een uitzondering, want de bloemen zijn juist onopvallend groen. Qua saaiheid doen ze niet onder voor een andere winterbloeier, de klimop.


mistel

Mistel

bepaald soort groenblijvende plant die als halfparasiet op bomen leeft, Viscum album


ganzenvoet

samenstelling van gans zn en voet zn met het invoegsel -en-

ganzenvoeten (plural)
ganzenvoetje (diminutive singular)
ganzenvoetjes (diminutive plural)

een geslacht Chenopodium uit de amarantenfamilie (Amaranthaceae). Het geslacht telt zo'n honderd soorten, die wereldwijd voornamelijk in gematigde streken voorkomen. De naam ganzenvoet refereert aan de bladvorm van sommige soorten. Chenopodium is een samenstelling van χήν, 'chēn' (= gans) en πόδιον, podion (= voetje)

Voor de leek houdt het hier op, maar Simons gaat op de knieën en inventariseert al snel een twintigtal andere soorten waarvan de zaden hier bij hoogwater zijn beland. De rode ganzenvoet, de zeegroene ganzenvoet, de goudbes, een lampionachtig plantje uit Zuid-Amerika dat hier op eigen kracht terecht is gekomen.


dwergeik

dwergeiken (plural)
dwergeikje (diminutive singular)
dwergeikjes (diminutive plural)

Ook mochten ze, na een werkweek als jager-verzamelaar, in het weekend niet ontspannen tussen de rednecks in Lake Placid, het dichtstbijzijnde dorp. Archbold zou erop hebben aangedrongen dat ze zich zouden gedragen zoals ze het thuis gewend waren geweest, als organisch deel van het landschap. Geen weekend weg te denken van deze oude zandrug, net zomin als de palmetto's met hun dolkscherpe bladeren, of de dwergeiken die nooit hoger worden dan twee meter.

In totaal is door de vier branden al bijna 2.300 hectare bos vernield. Volgens de media legden de vlammen natuurgebieden met laurier- en pijnbomen, dwergeiken en steekpalmen in de as. Wongebieden bleven tot nog toe gevrijwaard van de brand.


snijbiet

snijbieten (plural)
snijbietje (diminutive singular)
snijbietjes (diminutive plural)

Beta vulgaris var.cicla, een bladgewas waarvan de bladeren of de bladstelen als groente worden gegeten

Spinazie behoort tot de familie van de ganzevoetachtigen. Tot dezelfde familie behoren de rode bietjes, zuring en de snijbiet of warmoes.


melksap

milkyjuice

wit vocht dat uit een plant vloeit bij een beschadiging van die plant

Chinese koks mengen het gemalen papaverpoeder, dat lage dosissen opiaten zoals morfine en codeïne bevat, door soepen en zeevruchtenschotels. De praktijk bestaat al langer, maar het is onduidelijk of de beruchte kruiden klanten effectief verslaafd kunnen maken of in een merkbare roes brengen. Van het melksap van de opiumpapaver worden onder meer de verdovende middelen codeïne en morfine afgeleid. Morfine wordt vaak verder verwerkt tot de harddrug heroïne.

Het zou liggen aan de stof protoanemonine die in nogal hoge concentratie in het melksap van de plant voorkomt. Nu heeft de boterbloem helemaal geen melksap maar gewoon sap, dus daar mag sowieso aan getwijfeld worden.

Ook planten met wit melksap, zegt de SAS, kun je beter laten staan en daar zit wat in. Maar de paardebloem met al zijn melksap is juist heel eetbaar.


moerbes

gevormd uit de plantnaam in het Latijn morum zn en bes zn "vruchtje"

schijnvrucht van een boom uit de moerbeifamilie, Moraceae

‘De nimf Aegle heeft zich voor hem neergevleid, houdt in de ene hand een schaal, en wrijft hem met de andere hand met een moerbes op het voorhoofd. Een sater en een tweede nimf kijken belangstellend toe.


sneeuwbes

snow-berry

Symphoricarpos albus een struik, die behoort tot de kamperfoeliefamilie (Caprifoliaceae)

De winter lijkt donker, het licht is schaars. Toch gloeien takken van bijvoorbeeld duindoorn en kornoelje in deze tijd op in geel of rood. De zonzijde van braamstruiken kleurt lichtpaars. Bomen- en struikenkenner Dirk Slagter noemt dit „het blozen van de takken”. Waar de zon op een tak schijnt van de abeel wordt die stralend wit. Of kijk naar hulst en Gelderse roos: die dragen felrode winterbessen. En dan hebben we nog de sneeuwwitte sneeuwbes.

Het was er op de heetste dag koel en groen, een oase midden in de stad. De planten die er al stonden probeerden we te identificeren, de meest gangbare soorten sneeuwbes en viburnum, hulst en aucuba.

Toen we hier kwamen wonen stonden er in de tuin, waar jarenlang geen zorg aan was besteed, totaal geen vaste planten, alleen een paar armoedige heesters: een sneeuwbes, een viburnum, een wanhopige rododendron – plus een stuk of wat door de wind gezaaide bomen, voornamelijk vlier.

De witte bessen die populair waren als munitie in blaaspijpen, zoals vermeld in het artikel De pvc-buis: een godsgeschenk voor de jeugd (24 januari, pagina 18), komen niet van de ribes, zoals wordt beweerd. Ze komen van de Symphoricarpos albus. De Nederlandse naam van deze bes is ‘sneeuwbes’.


sassafras

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘een laurierachtige’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1608

laurierachtige boom van het geslacht Sassafras


eennervig

samenstelling van een tw en nerf zn met het achtervoegsel -ig

eennervige (inflected positive)
eennervigs (partitive positive)

van een blad dat het maar één middel- of hoofdnerf bevat

Mannetjesorchis, O. mascula: b. Als de vorige, maar de bovenste schutbladeren niet éénnervig. doch 3- tot 8-nervig; de spoor korter dan 't vruchtbeginsel en de bladeren lang en smal en met duidelijke nerven, bijna ongevlekt. Bloeitijd iets later: tot Juli. Op moerassig weiland, misschien nog bij Maastricht. ?

De rijpe vrucht is vrij, ongegroefd. Bladscheede en bladeren aan de bovenzijde ruw behaard, bloempakje driebloemig, goudgeel met violet, glanzend. Onderst kelkkafje éénnervig, 't bovenste met drie nerven,


bijscherm

Muisjes bestaan uit "meermalen gesuikerde anijszaadjes', of beter gezegd anijsvruchtjes en omdat de vruchtjes vaak de bloemsteeltjes van de bijschermen nog bij zich dragen hebben ze, voor wie daar gevoelig voor is, wel iets van een muis. Het steeltje is dan als het ware de staart van de muis.

Wat wordt verstaan onder `liervormig', een `gevorkt bijscherm' of iets simpels als een `hauw', blijft in woorden uitgelegd cryptisch. Zelfs de wetenschappelijke Heukels is in dit opzicht gebruikersvriendelijker dankzij glasheldere tekeningen van de verschillende bladvormen, bloeiwijzen en vruchtbeginsels.

Het gevorkt bijscherm of tweetakkig scherm is een bloeiwijze, waarbij de hoofdas is afgesloten door een bloem. Hieronder staan twee zijtakken ingeplant, die weer afgesloten worden door een bloem. Op deze zijtakken staan weer twee zijtakken enz. De vertakkingen staan loodrecht op elkaar. Bij een gevorkt bijscherm staat de oudste bloem in het midden.


steenbreek

In de betekenis van ‘plant’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1226

Saxifraga geslacht van bergplanten die vooral op kalkrijke grond groeien en waarvan de wortels in staat zouden zijn steen te breken


strychnine

In de betekenis van ‘giftig alkaloïde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

zeer vergiftig alkaloïde vooral gewonnen uit de braaknoot (Strychnos nux-vomica) met de formule: C₂₁H₂₂N₂O₂


braaknoot

Strychnos nux-vomica een boom uit de familie Loganiaceae die voorkomt in India en Zuidoost-Azië. Het is een middelgrote boom met 5 tot 7 cm grote bladeren die groeit in een open habitat. De braaknoot is een bron voor het uiterst giftige strychnine dat gewonnen wordt uit de zaden in de groen-oranje vruchten van de boom


succulent

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘vetplant’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1902


bloeiperiode

samenstelling van bloeien ww en periode zn

bloeiperiodes (plural)
bloeiperioden (plural)

,,Vorig jaar viel Pasen drie weken eerder en lag de temperatuur aanzienlijk lager. Nu viel het paasweekend, waarin altijd veel toeristen in het land zijn, samen met het hoogtepunt van de bloeiperiode en prachtig weer. 23 graden met stralende zon: dan willen mensen naar buiten. Genieten van wat momenteel het mooiste stukje van de wereld is.’’


apennoot

samenstelling van aap zn en noot zn met het invoegsel -en- , omdat apen zich graag laten verwennen met peulen die deze zaden bevatten; deze ondergrondse peulvruchten hebben een harde schil en worden als noten gepeld en gegeten

peanut

onder het grondoppervlak groeiende peulvrucht

apennoten (plural)
apennootje (diminutive singular)
apennootjes (diminutive plural)
apenoot

Het is standaardtaal om voor een peul of zaad het verkleinwoord "apennootje" te gebruiken en "apennoot" voor de hele plant. Formeel kan je "apennoot" ook voor een peul of zaad gebruiken of een kleine pindaplant een "apennootje" noemen.

De benaming "apennoot" kan in principe ook worden gebruikt in de letterlijke betekenis: echte noot waarmee een aap gevoerd wordt.

bepaald soort plant met ondergrondse peulvruchten, Arachis hypogaea uit de vlinderbloemenfamilie

Arachis hypogaea (apennoot) is pas in 1492 uit Amerika naar Europa overgebracht.

Guy De Kinder
 “ABC van het plantenlatijn. Betekenis van botanische namen.” (2009), De Kinder Guy, Melle, ISBN 9789490654009, p. 15


sirih

Leenwoord uit het Indonesisch, in de betekenis van ‘blad van plant waarop men kauwt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1596

Piper betle plant uit de familie van de peperachtigen die vooral bekend is door het gebruik van het betelkauwen


jenoffel

van Frans girofle "kruidnagel", in het Nederlands gebruikt voor de anjelier omdat de geur aan kruidnagel doet denken

bepaald soort sierplant, Dianthus caryophyllus

⧖ De roosen trocken aan een’ roodigheid als bloed,
De tulpen blinckend goud, jenoffels eenen gloed
Van purper onder ’t sneeu; (…)

Joost van den Vondel
 Geboortklock van Willem van Nassau, geboren Prince van Oranje. in:
Knuttel, J.A.N.
 Bloemlezing uit Nederlandsche schrijvers sinds de Renaissance (1914-1916), Van Looy, Amsterdam, p. 157


campanula

Het meest populaire bloemetje dit jaar is het gemengde boeket met een diversiteit aan kleuren. Vooral rozen, gerbera’s, chrysanten, lelies en pioenrozen zijn daarin te vinden. Bij de planten is de potorchidee erg gewild, gevolgd door potroosjes, kalanchoës en hortensia’s. Ook tuin- en terrasplanten als jasmijn, campanula en hibiscus doen het goed.

Vanaf de eerste dag zette hij vol in op de teelt van begonia’s, in overleg met de (grote) klanten, zoals grote winkelketens en bouwmarkten. Periodes waarin er wat minder vraag naar deze plant is, worden benut voor de teelt van seizoensproducten zoals kerststerren, campanula’s (cyclamen) en recent ook potrozen.

En kijk dan naar de Ardenner bermen vol ereprijs (Veronica) en zenegroen (Ajuga), vergeet-me-nietjes (Myosotis) en klokjes (Campanula). Steeds knalblauwe bloemen tussen knalgroen gras, maar zonder dat het pijn doet aan de ogen of andere onprettige gevoelens opwekt. Wat werd er toch niet goed gevonden aan de combinatie?


pommel

m: van Engels pommel "knop aan een zwaard of zadel", in de betekenis "zadelknop" aangetroffen vanaf 1899 (zie vindplaats hieronder)

pommels (plural)
pommeltje (diminutive singular)
pommeltjes (diminutive plural)

benaming voor de waterplant lisdodde Typha en haar bloeiwijze

Het vruchtpluis werd hier vroeger ook wel gebruikt als vulmateriaal voor kussens en men sprak van bedden van pommel.

Het schild wordt aan elke zijde gesteund door een waterspuwenden dolfijn, met den staart omhoog en het hoofd naar beneden. 't Is het zinnebeeld van dankbaarheid en vrede. Tevens is aan iedere zijde een "pommel" met lange bladeren zichtbaar.


eetappel

eetappels (plural)
eetappelen (plural)
eetappeltje (diminutive singular)
eetappeltjes (diminutive plural)

bepaald soort boom of struik, Malus domestica, vaak in boomgaarden geplant om zijn vruchten

Veel meer dan wilde appel vindt men verwilderde vormen van eetappel, die opgeslagen zijn uit weggegooide klokhuizen en vruchten. In nogal wat gevallen hebben ze intermediaire kenmerken tussen de gekweekte eetappel en de wilde appel, maar gewoonlijk zijn ze goed te onderscheiden, zeker in de vruchtperiode.

Weblink bron “Wilde appel en Eetappel” op ecopedia.be


mansoor

samenstelling van man zn en oor zn met het invoegsel -s-

Asarum europaeum een giftige kruipende plant met twee leerachtige op mensenoren lijkende bladeren en stekelige stengels


heidoorn

heidoorns (plural)
heidoorntje (diminutive singular)
heidoorntjes (diminutive plural)

Ononis spinosa vlinderbloemige met paarse bloemen


perelaar

afgeleid van peer met het achtervoegsel -laar met het invoegsel -e-

"Mama, wat staat papa daar in de tuin wild te foeteren onder de perelaar?"
"Ach, laat hem, lieverd. Het is vandaag 443 jaar geleden dat de Slag op de Mookerheide verloren ging. Papa is er nog steeds beroerd van."

Toen ze naar buiten keken, zagen ze dat de oude boom in hun tuin ontworteld was. In de streek waaide het al een paar dagen bijzonder hard. De stam van de perelaar, die een omtrek van 4,2 meter had, bleek ook nog rot van binnen.


plantennaam

samenstelling van plant zn en naam zn met het invoegsel -en-

de naam die men geeft aan een plantensoort

Bij salomonszegel, judaspenning, aronskelk en passiebloem zal het de bezoeker duidelijk zijn naar welke persoon of gebeurtenis de plantennaam verwijst.

Uit de namen waarmee Surinamers planten in hun land aanduiden, blijkt dat tot slaaf gemaakte Afrikanen een groot deel van de flora in de Nieuwe Wereld herkenden. Zij namen planten mee of gaven vertrouwd ogende planten aan de overzijde van de oceaan dezelfde namen als in Afrika. Dat blijkt uit een vergelijkend onderzoek van plantennamen in Suriname, Benin en Gabon door een team Nederlandse en Surinaamse botanici onder leiding van Tine van Andel van het Leidse Naturalis (PNAS, early online edition).


calendula

Lelsz verbouwt naast groenten en bloemen, twaalf verschillende keukenkruiden en zo’n tien geneeskrachtige kruiden. Daarvan maakt ze zalfjes en olie voor eigen gebruik en voor familie en vrienden. Lelsz wijst naar de fleurige goudsbloem in de vaas, oftewel calendula in het Latijn. De plant wordt veel gebruikt wordt voor de genezing van wonden. „Sneetjes, kloofjes; calendula zorgt voor een snelle genezing van de huid.”


rapunzel

Phyteuma

Phyteuma plantengeslacht, soort sierplant van nature voorkomend in West-Azië en Europa


balata

Leenwoord uit het Caribische indianentaal, in de betekenis van ‘rubbersoort’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1899

Manilkara bidentata een plant uit de familie van de Sapotaceae. Het verspreidingsgebied is Guyana, Suriname, Frans-Guyana, Venezuela, Noord-Brazilië en de Antillen. De boom komt verspreid in de oerwouden voor met een gemiddelde dichtheid van één boom per hectare. Het hout van deze boom is in Nederland vooral bekend onder de naam massaranduba


balsemien

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1663

Impatiens plantengeslacht behorend tot de tweezaadlobbigen

Gerritsen laat hop welig tieren tussen bomen en struiken, een stuk bos mag verwilderen tot het eiken-hulstbos dat hier in de oertijd groeide, balsemien kreeg de status van borderplant en een grote brandnetel staat subtiel te pronken in een Spaanse pot.


reuzenbalsemien

samenstelling van reus zn en balsemien zn met het invoegsel -en-

impaciencia

bepaald soort plant, Impatiens glandulifera


springbalsemien

samenstelling van spring ww en balsemien zn


tuinbalsemien

samenstelling van tuin zn en balsemien zn


balsemienfamilie

samenstelling van balsemien zn en familie zn

een familie Balsaminaceae van tweezaadlobbige kruidachtige planten. De familie komt voor van gematigde tot tropische gebieden in Europa, Azië, Afrika (vooral Madagaskar) en Noord-Amerika


mexicaantje

Ageratum houstonianum samengesteldbloemig sier- en kamerplantje, levensbalsem


levensbalsem

samenstelling van leven zn en balsem zn met het invoegsel -s-

levensbalsems (plural)
levensbalsempje (diminutive singular)
levensbalsempjes (diminutive plural)

Ageratum houstonianum samengesteldbloemig sier- en kamerplantje


bougainville

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1899

bougainvilles (plural)
bougainvilletje (diminutive singular)
bougainvilletjes (diminutive plural)

Bougainvillea geslacht van Zuid-Amerikaanse planten waarvan de bloemen grote, opvallend gekleurde, papierachtige schutbladeren hebben die lang aan de plant blijven zitten

De zuilengalerij was begroeid met klimop. Een van de grote aardewerken vazen waaruit bougainville golfde, was gebarsten. Onkruid groeide tussen het grind. Vredig, maar dat was het woord niet. Berustend. Men zou het verstrijken van de tijd en het verlies van alle dingen inderdaad net zo goed kunnen aanvaarden.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 13


vogelkers

Genoemd naar zijn kersachtige vruchten die wel door vogels maar niet door de mens gegeten worden.

vogelkersen (plural)
vogelkersje (diminutive singular)
vogelkersjes (diminutive plural)

Prunus padus een boomsoort die in West-Europa thuishoort

Die vogelkersen staan prachtig in bloei.


cresson

Lepidum sativum, een eetbaar kruid en lid van de Kruisbloemfamilie

Cresson wordt voornamelijk rauw gebruikt in salades en als garnering van broodjes en koude voorgerechten.Het verliest echter zijn smaak als de plant gedroogd wordt en kan daarom alleen vers gegeten worden.


elzenkatje

samenstelling van els zn en katje zn met het invoegsel -en-

bloeiwijze van de els die lijkt op de staart van een kat

Op een Zondag in 't laatst van Januarie maakten ze samen een wandeling. In het bos waren de knoppen al druk bezig witte puntjes uit hun harde kurassen te wringen. Een enkel elzenkatje verlengde zich tot spoedige bloei. Overal botte het eerste begin van een nieuw leven.


cambium

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘steeds aangroeiend weefsel tussen bast en hout’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1857


kurkcambium

cambium waarbij lagen kurk naar buiten toe worden aangemaakt dat zo de scheuren in de epidermis afdekt die ontstaan door de diktegroei


cineraria

een geslacht Cineraria van ongeveer 50 geaccepteerde soorten kruidachtige of struikachtige planten uit de composietenfamilie (Asteraceae of Compositae). Het geslacht komt hoofdzakelijk in Zuidelijk Afrika voor met een paar soorten verder naar het noorden. De botanische naam is afgeleid van het Latijnse cinis, wat as betekent en naar de grijze kleur van de onderzijde van de bladeren verwijst


helmdraad

helmdraden (plural)
helmdraadje (diminutive singular)
helmdraadjes (diminutive plural)

een plaatselijke benaming van de zandzegge Carex arenaria


helmbindsel

Eerste vermelding in 1854 in een boek van J. Pereira "Handleiding tot de leer der geneesmiddelen"

deel van de helmknop van een bloem dat de beide helmhokjes verbindt en een voortzetting van de helmdraad vormt

De helmknoppen onderscheiden zich in dit geslacht door buitengewoon groote helmbindsels die met elkander tot een zes-kantigen en zes-slippigen beker zijn verenigd, …


helmknop

helmknoppen (plural)
helmknopje (diminutive singular)
helmknopjes (diminutive plural)

deel van de meeldraad van een bloem dat aan het einde van de helmdraad zit


mirabel

Prunus × syriaca een groep van pruimenrassen. Het taxon wordt ook wel als een ondersoort van de pruim opgevat (Prunus domestica subsp. syriaca) of als een kruising van de pruim met een onbekende andere oudersoort (Prunus × syriaca)


madanpolan

Uit Surinaams. Mogelijk van madam Polanen?

Clerodendrum fragrans (syn chinense). Een plant die in Suriname weelderig groeit

Evenzoo in de Rust en Vrede straat in die hoogte met hoog wied en madanpolan begroeid, eene geschikte plaats om slangen te vinden.


flox

In de betekenis van ‘sierplantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

Phlox geslacht van sierplanten met overwegend rode maar ook roze, witte, oranje, violette en blauwe bloemen


galigaan

Cladium mariscus een vaste plant die behoort tot de cypergrassenfamilie (Cyperaceae). Het is de enige soort uit het geslacht Cladium. De plant komt van nature voor over de gehele wereld, in Europa komen begroeiingen wijdverspreid maar versnipperd voor. De soort staat in Nederland op de Rode lijst van planten. Ze is er zeldzaam en sinds 1950 tot 50% afgenomen


galnoot

gezwel op de blaadjes van een eik als de galwesp daar haar eitjes in heeft gelegd


gamander

Teucrium een geslacht van vaste planten uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae)


berggamander

Teucrium montanum een vaste plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae)


moerasgamander

samenstelling van moeras zn en gamander zn

camedrio acuático

bepaald soort kruipende, overblijvende plant, Teucrium scordium uit de lipbloemenfamilie (Labiatae)

Maar stel dat hij geblinddoekt hierheen was gebracht, en toen een boeketje van gele lis, glad parelzaad, teer guichelheil, rode ogentroost en moerasgamander had gekregen – ook dan had hij direct gezegd: Voornse duinen. „Met moerasgamander heb je aan één soort eigenlijk al genoeg. Die is zo zeldzaam, die vind je vrijwel alleen hier… Een Rode Lijstsoort, ernstig bedreigd. Pluk dat boeketje alsjeblieft nooit!”

Weblink bron
Gemma Venhuizen & Dorine Schenk
 “De duinen mogen weer wandelen” (28 juni 2019) op nrc.nl


trosgamander

samenstelling van tros zn en gamander zn

germandrina

bepaald soort eenjarige plant, Teucrium botrys, met een onaangename geur die behoort tot de lipbloemenfamilie (Labiatae of Lamiaceae)


gaspeldoorn

samenstelling van gaspe zn "haak of gesp" en doorn zn

Ulex europaeus een struikvormende soort uit de vlinderbloemenfamilie (Fabaceae). Gaspel is een verkleinwoord van het Middelnederlandse gaspe dat haak of gesp betekent. In de middeleeuwen werden doorns van planten, zoals die van de gaspeldoorn, gebruikt als speld voor het sluiten van kleding

De struik met gele bloemen is vermoedelijk een gaspeldoorn.


wonderkruid

wonderkruiden (plural)
wonderkruidje (diminutive singular)
wonderkruidjes (diminutive plural)

kruid of andere plant waaraan men een bepaalde wonderbaarlijke geneeskracht toekent

Kukuma wordt al langer beschouwd als een wonderkruid in India.


wollegras

samenstelling van wol zn en gras zn met het invoegsel -e-

wollegrassen (plural)
wollegrasje (diminutive singular)
wollegrasjes (diminutive plural)

een geslacht Eriophorum uit de cypergrassenfamilie (Cyperaceae) met circa 25 soorten


gloxinia

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘plant’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1889

een geslacht van sierplanten uit de familie Gesneriaceae. De soorten komen voor in de tropische delen van Centraal-Amerika en Zuid-Amerika en hebben zachte bladeren en grote, gekleurde bloemen


haagdoorn

erfwoord via Middelnederlands hagedorn / haghedorn van Oudnederlands haginthorn, in de betekenis van ‘heestergeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901; op te vatten als samenstelling van haag zn en doorn zn

benaming voor planten uit het geslacht Crataegus, veel gebruikt als heg


havikskruid

samenstelling van havik zn en kruid met het invoegsel -s-

Hieracium een plantengeslacht uit de composietenfamilie (Asteraceae)


muurhavikskruid

samenstelling van muur zn en havikskruid zn

Hieracium murorum een vaste plant die behoort tot de composietenfamilie (Compositae of Asteraceae)


schermhavikskruid

samenstelling van scherm en havikskruid zn

Hieracium umbellatum een in België en Nederland vrij algemeen voorkomende plant uit de composietenfamilie (Asteraceae)


heemst

Althaea een geslacht van vaste planten uit de kaasjeskruidfamilie (Malvaceae)


heggenrank

samenstelling van heg zn en rank zn met het invoegsel -en-

heggenranken (plural)
heggenrankje (diminutive singular)
heggenrankjes (diminutive plural)

Bryonia dioica een plant uit de komkommerfamilie (Cucurbitaceae). Het is een tweehuizige plant die voorkomt in heggen, kreupelhout, boomgaarden en ruigten op droge, kalkrijke grond. De lange, dunne stengels ontspringen uit een knolvormige wortelstok. Ze klimmen met behulp van hechtranken tot een hoogte van wel 4 m. De ranken rollen spiraalvormig op en bevestigen de plant stevig aan de steun


helmbloem

Corydalis een geslacht van kruidachtige, eenjarige en overblijvende kruiden uit de papaverfamilie (Papaveraceae)


helmkruid

Scrophularia een geslacht van bloeiende, kruidachtige planten uit de helmkruidfamilie (Scrophulariaceae)


hondshelmkruid

samenstelling van hond zn en helmkruid zn met het invoegsel -s-

Scrophularia canina een onaangenaam ruikende, overblijvende plant uit de helmkruidfamilie (Scrophulariaceae)


hertshooi

samenstelling van hert zn en hooi met het invoegsel -s-

Hypericum een plantengeslacht uit de hertshooifamilie (Hypericaceae)


berghertshooi

Hypericum montanum een overblijvende plant uit de hertshooifamilie (Hypericaceae)


moerashertshooi

samenstelling van moeras zn en hertshooi zn

Hypericum elodes een overblijvende plant uit de hertshooifamilie (Hypericaceae), die voorkomt op natte en tamelijk voedselarme grond


reuzensequoia

samenstelling van reus zn en sequoia zn met het invoegsel -en- , waardoor de sisklank op het eind van reus weer stemhebbend wordt uitgesproken en als z gespeld

soort naaldboom Sequoiadendron giganteum die uitzonderlijk groot kan worden en oorspronkelijk voorkomt aan de westkust van Noord-Amerika

Amsterdam heeft zijn eigen mammoetboom, een reuzensequoia. En tot vorige week stond die voor het Amstelstation. Nu is de sierboom verhuisd naar het arboretum van begraafplaats De Nieuwe Ooster.


hoenderbeet

hoenderbeten (plural)
hoenderbeetje (diminutive singular)
hoenderbeetjes (diminutive plural)

Lamium amplexicaule een eenjarige, in West-Europa algemeen voorkomende dovenetel


hoornblad

een geslacht Ceratophyllum van waterplanten uit de familie Ceratophyllaceae. De soorten komen wereldwijd voor


meerhoofdig

samenstellende afleiding van meer bn en hoofd zn met het achtervoegsel -ig, aangetroffen vanaf 1861 (zie vindplaats hieronder)

meerhoofdige (inflected positive)
meerhoofdigs (partitive positive)

van een stengel: uitlopend in meerdere bloemen of andere bloeiwijzen

Er zijn meerdere vormen in cultuur, waaronder meerhoofdige, kleinbloemige en met afwijkende kleuren waaronder rood of roodachtige.


ooievaarsbek

samenstelling van ooievaar zn en bek zn met het invoegsel -s-

crane's-bill

ooievaarsbekken (plural)
ooievaarsbekje (diminutive singular)
ooievaarsbekjes (diminutive plural)

Geranium een plantengeslacht uit de Ooievaarsbekfamilie


spirea

Filipendula een geslacht van planten in de Rozenfamilie waarvan verscheiden soorten als sierheester of sierstruik worden aangekweekt


bitterpee

De bitterpee is de in het wild groeiende cichoreiplant, welke veredeld is geworden.


java-appel

java-appelen (plural)
java-appels (plural)
java-appeltje (diminutive singular)
java-appeltjes (diminutive plural)

Syzygium samarangense een plant uit de mirtefamilie (Myrtaceae)


kaasjeskruid

samenstelling van kaasje zn en kruid met het invoegsel -s-

Malva een geslacht van kruidachtige planten uit de kaasjeskruidfamilie (Malvaceae)


kaasjeskruidfamilie

samenstelling van kaasjeskruid zn en familie zn

kaasjeskruidfamilies (plural)
kaasjeskruidfamilietje (diminutive singular)
kaasjeskruidfamilietjes (diminutive plural)

een familie Malvaceae van tweezaadlobbige planten. De omschrijving van de familie is in de loop van de tijd sterk gewijzigd. In het APG-systeem (1998), het APG II-systeem (2003) en het APG III-systeem (2009) heeft de familie een grote omvang: ze omvat ook de planten die elders de families Tiliaceae, Bombacaceae en Sterculiaceae vormen. De familie in deze ruime omschrijving wordt wel aangeduid als Malvaceae sensu lato, of Malvaceae sensu APG. Dit in tegenstelling tot de veel kleinere familie in de klassieke zin die dan aangeduid kan worden als Malvaceae sensu stricto. De familie in ruime zin is economisch belangrijk met producten als cacao, katoen en de kolanoot


tweezaadlobbig

tweezaadlobbige (inflected positive)
tweezaadlobbigs (partitive positive)

per zaad twee zaadlobben of cotylen hebbend, waarin het reservevoedsel, nodig voor de kieming en eerste groei van de jonge plant, zit opgeslagen


leeuwenklauw

samenstelling van leeuw zn en klauw zn met het invoegsel -en-

lion's foot

het uiteinde van de poten en de kromme, scherpe nagels van een leeuw


kattenstaart

samenstelling van kat en staart met het invoegsel -en-

kattenstaarten (plural)
kattenstaartje (diminutive singular)
kattenstaartjes (diminutive plural)

Amaranthus een geslacht van eenjarige, kruidachtige planten uit de amarantenfamilie (Amaranthaceae)

Lythrum een geslacht uit de kattenstaartfamilie (Lythraceae)

Acalypha een geslacht van vaste planten, struiken en kleine bomen uit de wolfsmelkfamilie (Euphorbiaceae)


kattenstaartamarant

samenstelling van kattenstaart zn en amarant zn

Amaranthus caudatus een eenjarige, exotische plant die in Nederland voorkomt als verwilderde tuinplant en waarvan de bladeren en zaden eetbaar zijn behorend tot de amarantenfamilie


klapbes

Symphoricarpos albus vrucht van de sneeuwbes


zwarte bes

zwarte bessen (plural)
zwart besje (diminutive singular)
zwarte besjes (diminutive plural)


witte bes

benaming voor varianten van de aalbes die vruchtjes met een bleke kleur hebben


gunnera

mammoetblad, benaming voor planten uit het geslacht Gunnera, die vooral in de tropen voorkomen

De gunnera is een vaste plant met de grootste bladeren die in onze streken voorkomen. De bladeren kunnen wel 1.50 tot 2.00 meter breed worden. Het blad is vrij ruw, net als de stengels.


koningskaars

samenstelling van koning zn en kaars zn met het invoegsel -s-

Verbascum thapsus een plant uit de helmkruidfamilie (Scrophulariaceae) die op onbebouwde zandgrond, tussen kreupelhout groeit


groensel

van Middelnederlands groensel; op te vatten als afgeleid van groen bn met het achtervoegsel -sel

Maar de buren zijn Grieken die vele jaren in de VS hebben gewoond, en dus geleerd hebben het heft zelf in handen te nemen. Aan de rand van het veldje, aan de overkant van de straat tegenover hun huis, hebben ze twee jaar geleden een boompje geplant. Eén stam, twee stutten en wat groensel vanboven.

Weblink bron
Hans Brems
 “Geveld” (5 maart 2013), De Standaard


grote leeuwenklauw

bepaald soort eenjarige plant, Aphanes arvensis die behoort tot de rozenfamilie (Rosaceae)


kleine leeuwenklauw

bepaald soort eenjarige plant, Aphanes australis uit de rozenfamilie (Rosaceae)


bosanjer

bosanjers (plural)
bosanjertje (diminutive singular)
bosanjertjes (diminutive plural)

Dianthus sylvestris een bloem die behoort tot de anjerfamilie


djeroek

boom of plant uit het geslacht Citrus zoals die in Indonesië groeien, bijvoorbeeld Citrus × aurantiifolia en Citrus hystrix

Er stonden namelijk grote bomen als tandjoeng, djohar en boengoer en verder nog kleine bomen en heesters, zoals djeroek, delima, sokka, patjar koekoe, pisang en blimbing.


ratelpopulier

samenstelling van ratelen ww en populier zn

bepaald soort loofboom, Populus tremula, die inheems is in de Benelux, tot 35 meter hoog kan worden en behoort tot de wilgenfamilie, Salicaceae

Wie niet gelooft dat het vooral mannen zijn die planten bijnamen geven, die moet die van de ratelpopulier (Populus tremula) maar eens op zich laten inwerken: vrouwentong. De officiële naam –ratelpopulier– verraadt ook al iets bijzonders: de bladeren zitten zó los aan de steel dat ze bij het minste zuchtje wind in beweging komen. Het gevolg is dat zo’n blaadje vrijwel altijd beweegt, en daarmee lijkt het verdacht veel op... Enfin, genoeg hierover.

Weblink bron
Ab Jansen
 “Vrouwentong” (14-09-2016), Reformatorisch Dagblad


fransje

Schoenoplectus lacustris subsp. flevensis een overblijvende plant, die tot de cypergrassenfamilie behoort. Het is een hybride van mattenbies (Schoenoplectus lacustris met ruwe bies (Schoenoplectus tabernaemontani) en komt voor in Zuidwest- en Midden-Azië, Noord-Afrika en Europa. In Nederland komt de plant voor in ondiep water aan de rand van het IJsselmeer tussen het Ketel- en Ganzendiep, bij Vollenhove en in Zuid- en Noordoost-Friesland


bruinrot

potato brown rot disease

een ziekte bij aardappels die veroorzaakt wordt door Ralstonia solanacearum bacterie

schimmelaandoening van bomen waarbij cellulose wordt afgebroken

De eik is hol van binnen en metingen wijzen uit dat de wand van de stam te dun is geworden om de grote takken te dragen. De boom heeft bovendien last van bruinrot die wordt veroorzaakt door de zwavelzwam.

Weblink bron “Monumentale eik gekapt” (24-02-2012), Tubantia


witbol

velvet grass

Holcus plantengeslacht waarbij de planten zacht aanvoelen doordat ze bedekt zijn met witte haren

In Pollennieuws lezen we dat grote vossenstaart, kropaar, draviken, gewoon reukgras, gestreepte witbol, glanshaver en beemdgrassen bloeien. Op meer zandige bermen bloeit onder meer hard zwenkgras. Er is ook al behoorlijk gemaaid zowel in bermen als graslanden; een teken dat de biomassa van grassen en kruiden al flink is toegenomen.

Weblink bron “Fijn vaarweer, veel hooikoorts” (16 mei 2014), De Telegraaf

Het beantwoordt aan ons verlangen naar romantiek en wilde natuur. Maar wat voor natuur is dit? Ik was op stap met een bioloog, die zag weinig soorten waar hij opgewonden van werd: 'Veel akkerdistel, witbol, pitrus, boterboem. Er zit door jarenlang kunstmestgebruik nog te veel voeding in de bodem van deze voormalige landbouwgronden. Wat je nodig hebt voor soortenrijkdom is verarming.'

Weblink bron
Hans van der Meer
 “De veranderende wereld van de Nederlandse koe” (19 juli 2016), de Volkskrant


pinang

Met pinangblad wordt in de regel niet een blad van de betelpalm bedoelt, maar een blad van de betelpeper Piper betle of sirih, dat wordt gebruikt bij het kauwen van de betelnoot.

Om een "bétel-pruim" te maken had men een of twee van die bladeren nodig, die met "kalk" bestreken werden. Hierop werd een stukje "gambier" gelegd; dit was de gestolde vorm van de gomachtige stof die verkregen werd door bladeren en takken van het gambierboompje met water te koken. Hieraan werd een gekraakte "pinang"-noot toegevoegd, afkomstig van de pinang of betelpalm (areca catechu).


patchoeli

patchouli

etherische olie uit de bladeren van de pogostemon patchouly

Pogostemon cablin een vast, ruig kruid dat tot een meter hoog wordt. Het heeft een stevige, harige stengel, geurige donzige bladeren en witte bloemen met een paarsige waas. Patchoeli is een inheemse plant van India, Indonesië en de Filipijnen, maar wordt nu ook gekweekt in onder andere China, Maleisië en Zuid-Afrika


bosmuur

bosmuren (plural)
bosmuurtje (diminutive singular)
bosmuurtjes (diminutive plural)

Stellaria nemorum een plant die op vochtige plaatsen groeit ook wel wilde rogge genoemd


weigelia

van de oude naam "Weigelia" voor het plantengeslacht dat door de Zweedse botanicus C.P. Thunberg is genoemd naar de Duitse natuuronderzoeker C.E. von Weigel

sierplant uit het geslacht Weigela, dat van nature voorkomt in Oost-Azië

Aan de landschapsstijl hebben we ook in onze boerentuin de binnenkomst te danken van veel nieuwe heesters, als weigelia, sneeuwbes, rododendron en mahonie.


tweezaadlobbige

zn: afgeleid van tweezaadlobbig bn met het achtervoegsel -e

benaming voor bloemplanten die horen tot een grote groep waarvan veel soorten gekenmerkt worden door zaden met twee kiemlobben


gambir

van Indonesisch gambir, in de betekenis "afkooksel van gambirbladeren" aangetroffen vanaf 1819 (zie vindplaats hieronder)

De gambirs zijn van dieper geur,
ook helder-rein, maar rose getint.

Zie, de schoonheid der angsanabloem moet voor de uwe onderdoen, ook kan de fraaiheid der gambir niet bij de uwe worden vergeleken.


lathyrus

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1773

een geslacht Lathyrus uit de vlinderbloemenfamilie (Leguminosae oftewel Fabaceae). Het geslacht komt van nature voor in Europa, Azië en Noord-Amerika en Zuid-Amerika in gematigde streken en telt 120 tot 200 soorten

De plant, die nogal op de hier vrij bekende lathyrus lijkt, komt in Nederland alleen voor als mensen hem zelf ergens planten. Ditmaal lijkt de plant zichzelf echter te hebben uitgezaaid vanaf de Franse kust, de meest noordelijk gelegen plek waar de wikke voorkomt.

Weblink bron “Bijzondere plant duikt op in Zeeland” (15-07-2013), Tubantia

Die avond kwam er ook een heerlijke gele dip met rode ui en kappertjes op tafel, een specialiteit van het eiland Santorini. Daar gebruiken ze de lathyrus-erwt (lathyrus clymenum, onder tuinders bekend als pronkerwt), die richting kikkererwt/tuinboon gaat, maar eenmaal thuis nam ik gele spliterwten, en wat kurkuma voor de kleur.

Weblink bron
Charlotte Kleyn
 “Gele-spliterwtendip met kappertjes” (3 september 2019), Het Parool


lakooi

via Latijn leucoium van Oudgrieks λευκόιον (leukóion) "witte violier"

benaming voor sierplanten uit het geslacht Matthiola

⧖ Thands [sic!] zijt Ge een trotsche roos, die boven allen gloeit,
En wie Natuur met pracht en luister komt omplooien,
Voor wie de schoonheid wijkt der geurige lakooien,
En de eenvoud der viool, die aan uw wortel groeit.


ogentroost

samenstelling van oog zn en troost zn met het invoegsel -en-

een geslacht Euphrasia van kruidachtige planten met trechtervormige, tweelippige bloemen. De onderlip is driedelig met uitgerande toppen. Bij verschillende soorten vindt kruisbestuiving plaats. Het geslacht bestaat uit halfparasieten. Met hun wortels onttrekken ze water en opgeloste stoffen aan de wortels van andere planten, maar de planten zijn zelf in staat tot fotosynthese. Ogentroost woekert op grassen en cypergrassen


kumquat

koemkwat

en 2. (citrusvrucht van) plant Citrus japonica

citrusplant Citrus japonica uit het Verre Oosten


areka

via Portugees areca van Malayalam അടയ്ക്ക (aṭaykka), in de betekenis "soort palm" aangetroffen vanaf 1596

⧖ De rijstvelden loopen terrasvormig hoog tegen de berghellingen op, de klapperboomen worden zeldzamer, de areka, kitoel en palmyrapalm talrijker dan in de nabijheid der kust; pisang-, manga-, mangistan- en papajaboomen beschaduwen de hutten der inlanders; tegen den jacaboom slingert zich de sierlijke peperplant naar de hoogte, en in de tuinen klimt de onmisbare betel tusschen ananassen, meloenen, guavaboomen en tapioca aan palen naar de hoogte.


plantenziekte

samenstelling van plant zn en ziekte zn met het invoegsel -en-

plantenziektes (plural)
plantenziekten (plural)

Om te voorkomen dat de plantenziekte zich verder verspreidt, raadt de NVWA reizigers aan geen plantjes of stekjes uit Zuid-Europa mee naar huis te nemen.

Weblink bron “Bacterie ligt op de loer: 'Neem na vakantie geen plantje mee naar huis'” (20-07-2019), Tubantia

Het gevreesde tomatenvirus is voor het eerst aangetroffen in Nederland. Minister Schouten (Landbouw) meldt in een brief aan de Tweede Kamer dat de plantenziekte is gevonden bij een tomatenproducent in het Westland. Bij een andere bedrijf is sprake van een verdenking.

Weblink bron “Gevreesd tomatenvirus duikt op in Westland” (21 okt. 2019), De Telegraaf

Doordat een plantenziekte vorig jaar de papavervelden in Afghanistan trof, is de wereldwijde productie van opium, de grondstof voor heroïne, met 38 procent gedaald. Dat meldde vandaag de VN-organisatie tegen drugs en criminaliteit (Unodc).

Weblink bron “Heroïneteelt in het nauw door plantenziekte” (23 juni 2011), Het Parool


gewimperd

fringed

bladeren met lange neerhangende haartjes op de bladrand hebbend

gewimperde (inflected positive)
gewimperds (partitive positive)


pelorie

via modern Latijn peloria van Oudgrieks πελώριος (pelórios) "uitzonderlijk (groot) gevormd, monsterachtig"

afwijkende bloeiwijze met meer dan één draaisymmetrie, terwijl de bloeiwijze van de betreffende soort gewoonlijk alleen maar één spiegelsymmetrie kent

Nog een afwijking is bij haar geconstateerd, n.l. het bestaan van anders gevormde bloemen en wel regelmatige bloemen, òf zonder spoor, òf met vijf sporen, aan dezelfde planten met de gewone bloemen. Linnaeus reeds ontdekte in 1742 deze monsterachtigheid of wonderlijkheid, die hij pelorie noemde, bij een Vlasbek in de buurt van Upsala en sedert wordt zij telkens opgemerkt.


labboon

samenstelling van leb zn "stremsel" en boon zn

labbonen (plural)
labboontje (diminutive singular)
labboontjes (diminutive plural)

plant waaraan tuinbonen groeien Vicia faba

Van de tuinboon oftewel veldboon, molboon en in het zuiden ook wel labboon genaamd, wordt gezegd dat het de enige inheemse boon in de oude wereld is en dat hij sinds prehistorische tijden in Europa en het Midden-Oosten wordt verbouwd.


jamaicapeper

samenstelling van Jamaica en en peper zn geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.H en zonder koppelteken volgens spellingregel 6.C

allspice

scherp smakende specerij bereid uit de gedroogde besjes van Eugenia dioica

boomsoort Eugenia dioica die op de Antillen voorkomt


latuw

van Middelnederlands latuwe dat via Oudfrans laitue teruggaat op Latijn lactuca; cognaat met Engels lettuce

benaming voor planten uit het geslacht Lactuca en in het bijzonder Lactuca sativa waarvan de bladeren als groente worden gegeten

't Witte tafelkleed verdween haast onder 'n egaalgespreide laag van room-blanke en licht-bruine paasbroodschilfers, broze bakblaasjes onder 't breken afgestoten en grotere brokken met grillige, spits-getande kanten, te midden waarvan de ontredderde schotel halfhangend stond op z'n in de verzakking geraakt voetstuk van drie in blanke doeken gevouwen paasbroden,wankel fundament, dat heel de avond getorst had vracht van veel symbolieke spijzen: 't gebraden lamsbeen, 't ei, in as gesmoord, 't zoete roersel van appelen-amandelen-suiker-en-wijn, de lange, groen-gekroonde mierikswortel, de andere groenten, latuw en kleurige radijsbolletjes, 't bakje met azijn en zout-water -, alles naar rituele aanwijzing op de schotel gerangschikt.


penwortel

sinker root

een wortel van een plant die recht naar beneden, diep in de grond steekt

penwortelen (plural)
penwortels (plural)

De vlezige penwortel kan snel breken, legt hij uit. En dat gebeurt ook. De zwarte kluit die hij ophoudt, lekt een wit sap. 'Het is echt een rotklus om dit schoon te maken,' legt Ronald uit. 'Dit flans je niet eventjes in elkaar zoals een fifteen minute meal van Jamie Oliver.'

Weblink bron
Bien Borren
 “Brave hendrik en schorseneren: iedereen aan de vergeten groenten” (18 januari 2015), Het Parool

Ze is zo weggelopen uit een gevecht met een Metasequoia glyptostoboides -een goed te snoeien bladverliezende conifeer- die muurvast verankerd stond aan „een penwortel van meer dan een meter.”

Weblink bron
Niek Sterk
 “Altijd de snoeischaar bij de hand” (11-05-2007), Reformatorisch Dagblad


zaadrok

een vlezig (vruchtachtig) omhulsel of aanhangsel van een zaad


treurroos

treurrozen (plural)
treurroosje (diminutive singular)
treurroosjes (diminutive plural)

Treurrozen zijn op stam geënte (of geocculeerde) ramblers of bodembedekkende rozen. Met hun sierlijk overhangende takken vol bloemenpracht die bijna tot de grond raken zijn ze in de tuin een schitterende blikvanger.

Weblink bron
Rozenwekerij Casteels
 “treurroos”, De Standaard


kruisbloemig

samenstellende afleiding van kruis zn en bloem zn met het achtervoegsel -ig

kruisbloemige (inflected positive)
kruisbloemigs (partitive positive)

behorend tot familie Brassicaceae, die in de regel bloemen hebben met vier kelkbladeren en vier kroonbladeren in de vorm van een kruis tegenover elkaar geplaatst

Nauw verwant aan kool, hebben ze evenals deze te lijden van koolvlieg en knolvoet, zij het ook in mindere mate. Het is daarom te ontraden om ze te telen op grond waar het vorig jaar een kruisbloemig gewas heeft gestaan.


leeuwentand

samenstelling van leeuw zn en tand zn met het invoegsel -en-

Leontodon een plantengeslacht dat behoort tot de composietenfamilie (samengesteldbloemigen) (Compositae oftewel Asteraceae).


herfstleeuwentand

samenstelling van herfst zn en leeuwentand zn

Leontodon autumnalis een plant uit de composietenfamilie (Compositae of Asteraceae)


leverkruid

Eupatorium cannabinum plant waarvan de thee vroeger werd gebruikt tegen verkoudheid en als laxeermiddel. In grote hoeveelheden tast hij de lever aan en kan leverkanker veroorzaken


mandragora

mogelijk afkomstig van het Perzische مردمگیاه mardum-giâ (of mardom-giâ, mensenkruid). Een andere mogelijke verklaring is dat het woord mandragora teruggaat op het Griekse woord mandra, dat vee, stal of kudde kan betekenen. De oudst bekende verwijzing naar een plant met een gelijkende naam stamt uit de 14e/15e eeuw voor Christus: op Assyrië kleitabletten wordt een plant met de naam nam-tar-gir(a) genoemd, die door sommige schrijvers voor Mandragora wordt gehouden

een geslacht Mandragora van kruidachtige, bedwelmende planten planten uit de nachtschadefamilie (Solanaceae) voorkomend in Zuid-Europa


mescal

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘Mexicaanse sterkedrank’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1886


zwaluwtong

zwaluwtongen (plural)
zwaluwtongetje (diminutive singular)
zwaluwtongetjes (diminutive plural)

Polygonum convolvulus soort duizendknoop


muskadel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zoete wijnsoort’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1253


floristiek

afgeleid van florist zn of van Frans floristique met het achtervoegsel -iek

leer van de verspreiding en de status van de verschillende plantensoorten in een bepaald gebied


tuimelkruid

leenvertaling van Engels tumbleweed, samenstelling van tuimel ww en kruid zn

bovengronds deel van een plant met zaden of sporen, dat na verdroging afbreekt, door de wind gaat voortrollen en op die manier zorgt voor de verspreiding van nieuwe planten over een groter gebied

Een kurai is net zoiets als het ‘tumbleweed’ dat we uit de Amerikaanse western kennen: zo’n rondrollend struikje, het bovengrondse deel van een plant die ook bekendstaat als steppenroller of tuimelkruid en die voortbewogen door de wind zijn zaden verspreidt.

Weblink bron
Dana Linssen
 “Zo zie je Kirgizië ook ‘ns” (30 april 2015) op nrc.nl


steppenroller

samenstelling van steppe zn en roller zn met het invoegsel -n-


verhouten

afleiding van hout met het voorvoegsel ver-

„Bamboe is een alternatief voor hout. Doordat de grasplant verhout, kun je er allerlei interessante en decoratieve producten van maken”, zegt René Zaal, directeur van Moso.

Weblink bron
Corina Schipaanboord
 “Grasplant geliefd om goede eigenschappen” (30-01-2009), Reformatorisch Dagblad

Natuurwetenschapper Charles Darwin hield zich daar ook al mee bezig: hij ontdekte dat planten onder bepaalde omstandigheden kunnen 'verhouten'. Zo groeien er bijvoorbeeld op de Canarische eilanden grote, houtachtige madeliefjes en paardenbloemen, die geen stengel hebben maar een houten stam.

Weblink bron “Een aardbeienboom als oplossing voor voedseltekorten?” (26-08-2016), NOS


perubalsem

een dikvloeibare hars die gebruikt wordt in de geneeskunde die wordt gewonnen uit de bast van de Myroxylon pereirae, een Zuid-Amerikaanse boom


pijpbloem

Aristolochia clematitis een kruidachtige, overblijvende plant die behoort tot de pijpbloemfamilie (Aristolochiaceae)


pimpernoot

Staphylea pinnata een forse struik tot kleine boom uit het oostelijk Middellandse Zeegebied en Midden-Europa, die ook wel in België en Nederland wordt aangeplant


kardoen

distelachtige plant Cynara cardunculus met dikvlezige, gegroefde stengels


bindwilg

common osier

boom waarvan men de takken gebruikt om leibomen aan te binden

bindwilgen (plural)
bindwilgje (diminutive singular)
bindwilgjes (diminutive plural)

Salix viminalis boom waarvan men de takken onder meer kan gebruiken om leibomen aan te binden


wegedoren

Samenstelling van weg en doren met het invoegsel -e-

Rhamnus cathartica vrij zeldzame heesterachtige struik uit de wegedoornfamilie, die in bossen en in struikgewas voorkomt


vleer

benaming voor heesters uit het geslacht Sambucus


pokhout

De naam stamt van het medisch gebruik tegen de Spaanse pokken, een oude naam voor syfilis. Dat heeft ook geleid tot de Engelse naam lignum vitae (Latijn voor "hout des levens").

Guaiacum officinale zeer hard, slijtvast hout van de West-Indische guajakboom dat zelfsmerende eigenschappen heeft


alcantara

benaming voor planten uit het geslacht Alcantarea


anthurium

Anthurium een groot plantengeslacht uit tropisch Amerika dat bestaat uit 600 soorten. Het geslacht behoort tot de aronskelkfamilie (Araceae). Deze planten zijn epifyten met weinig wortels

Zijn voorliefde voor bloemen – ‘de orchidee, tulp, roos, gerbera, chrysant en anthurium, lelie en de witte casablanca’ – was zelfs een van de redenen om voor Nederland te kiezen na zijn vlucht uit het door oorlog geteisterde Syrië.

Weblink bron
Marcia Nieuwenhuis
 “Vluchteling plakt zijn héle huis vol met woorden en spreekt nu Nederlands” (07-06-2018), Tubantia

Opnieuw is tijdens de paasdagen het Sint Pietersplein versierd met bloemen uit Nederland. Volgens de Leidse bloemist Charles van der Voort zullen er op het balkon witte orchideeën en anthuriums staan.

Weblink bron “Paus begint Goede Week met mis in gevangenis” (28 mrt. 2013), De Telegraaf


zilverschoon

samenstelling van zilver zn en schoon bn

goose grass

een plant uit de rozenfamilie (Rosaceae), de naam van deze plant komt door het zilverig uiterlijk ...

Potentilla anserina een plant uit de rozenfamilie (Rosaceae), de naam van deze plant komt door het zilverig uiterlijk dat ontstaat door zijdeachtige haartjes waarmee de plant is bedekt


trifolium

Beter geschikt voor de moestuin is de inkarnaatklaver of rode topklaver (Trifolium incarnatum), die sneller groeit en gemakkelijker kan worden ondergespit.

Weblink bron “Rijstsla met rode klaver” (16 mei 2003), De Morgen


entmes

scion cutter

mes dat een tuinier gebruikt bij het maken van enten

entmessen (plural)
entmesje (diminutive singular)
entmesjes (diminutive plural)


nervatuur

PlantNet herkent foto’s van bloemen, bladeren, boomschors en ook fruit zoals face recognition-software gezichten identificeert: aan de vorm en een aantal unieke eigenschappen, zoals in dit geval de nervatuur (het geheel van nerven en bladaders), het bladoppervlak en de kleur.

Weblink bron
Michel van der Ven
 “Bomen, bloemen en planten herkennen met je smartphone” (06/04/2016), De Standaard