groot

In de betekenis van ‘niet klein’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1177

een van oorsprong Italiaanse munt die tot 1496 ook in Vlaanderen gebruikt werd


oor

West: Engels: ear (Angelsaksisch: ēare), Duits: Ohr, (Oudhoogduits: ora), Fries: ear (Oudfries: āre)

Noord: Zweeds: öra, Deens/Noors: øre, (Nynorsk: øyra, øyre, Oudnoords: eyra), IJslands: eyra, Faeröers: oyra

Kijken of men zijn laatste oortje versnoept heeft.

Heel sip, teleurgesteld of treurig kijken

(oor)
oortje (diminutive)
oortjes (diminutive singular)

Alleen het verkleinwoord is tegenwoordig gangbaar.

oude Nederlandse munt ter waarde van een kwart stuiver ofwel twee duiten


duit

Leenwoord uit het Oudnoor(d)s, in de betekenis van ‘koperen munt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1268

Een duit in het zakje doen

Over een reeds ter discussie staand onderwerp ook wat willen zeggen

duiten (plural)
duitje (diminutive singular)
duitjes (diminutive plural)

een Nederlandse munt van vóór het begin van de negentiende eeuw, een honderdzestigste deel van een gulden

Acht duiten waren een stuiver waard, maar bij de VOC gingen er maar vier in een stuiver om smokkel door zeelui te voorkomen.


mijt

[1] van Middelnederlands mite, in de betekenis van ‘spinachtige’ aangetroffen vanaf 1287

[2] van Latijn meta, in de betekenis van ‘zorgvuldig opgestapelde hoop hooi of stro’ aangetroffen vanaf 1428

[3] van Middelnederlands mite, in de betekenis van ‘muntje’ aangetroffen vanaf 1300

Milbe

benaming voor dieren uit de superorde Acariformes

mijten (plural)
mijtje (diminutive singular)
mijtjes (diminutive plural)

muntje met de waarde van een achtenveertigste van een stuiver


kroon

Leenwoord uit het Deens of ijslands of noors of zweeds, in de betekenis van ‘munteenheid van Denemarken en later ook IJsland, Noorwegen en Zweden’ voor het eerst aangetroffen in 1871

De kroon spannen

Een echte uitblinker zijn, de beste in iets zijn

De kroon op het werk

Het hoogtepunt van iets wat zorgvuldig in elkaar is gezet, of van iemands arbeidzame leven

Naar de kroon steken

Beconcurreren om een overheersende positie

冠

hoofddeksel dat door een vorst gedragen wordt

Kronleuchter

een lichtbron bestaande uit een krans van lichtbronnen

kronen (plural)
kroontje (diminutive singular)
kroontjes (diminutive plural)


beeldenaar

afgeleid van beeld met het achtervoegsel -enaar

efigie

afbeelding die op een rondel is geslagen

beeldenaars (plural)
beeldenaartje (diminutive singular)
beeldenaartjes (diminutive plural)

Naast de legende is de beeldenaar vaak het belangrijkste identificatiemiddel voor een munt en stelt vaak een heerser of godheid voor.


gulden

erfwoord via Middelnederlands guldijn van Oudnederlands guldīn dat teruggaat op Germaans *gulþīnaz
Het zelfstandig naamwoord is een verkorte vorm van "gulden florijn", als bijvoeglijk naamwoord is "gulden" goeddeels verdrongen door gouden. In de betekenis van ‘munt’ voor het eerst aangetroffen in 1248

gulden

naam voor de munteenheid van Curaçao en Sint Maarten, en vroegere munteenheden in verschillende Nederlandstalige landen

guldens (plural)
guldentje (diminutive singular)
guldentjes (diminutive plural)
[1] ƒ
[1] fl

oorspronkelijk naam voor een gouden munt met een bepaald gewicht, later naam voor een muntstuk of bankbiljet met de waarde van 1 gulden


vlieger

In de betekenis van ‘latwerk met papier’ voor het eerst aangetroffen in 1625

Naamwoord van handeling van vliegen met het achtervoegsel -er.

Die vlieger gaat niet op.

Dat is geen geldig argument, zo werkt het niet

vlieër

een voorwerp dat door de wind aan een draad in de lucht opgelaten kan worden

Drachenviereck

een vierhoek waarvan twee paar aanliggende zijden en één paar ...

Flieger

een dier m.b.t. zijn vaardigheid in het vliegen

vliegers (plural)
vliegertje (diminutive singular)
vliegertjes (diminutive plural)

een betaalpenning die een bepaalde periode overal in Bolsward als betaalmiddel gebruikt wordt


rijksdaalder

Leenvertaling van Duits Reichstaler (oudere spelling Reichsthaler), een zilveren munt geslagen volgens de besluiten van de Rijksdag in 1566.

In de betekenis van ‘vijftig stuivers’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1606

samenstelling van rijk en daalder met het invoegsel -s-

rijksdaalders (plural)
rijksdaaldertje (diminutive singular)
rijksdaaldertjes (diminutive plural)

munt ter waarde van 50 stuivers oftewel 2½ gulden


kruis

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘twee balken die elkaar rechthoekig snijden’ voor het eerst aangetroffen in 991

Elk huis(je) heeft zijn kruis(je).

Iedereen heeft zijn eigen persoonlijke problemen, die vaak niet bij anderen bekend zijn

Men draagt het kruis niet altijd op zijn rug.

Twee geloven in een huis is een groot kruis.

Iemand het (heilig) kruis (achter)nageven

Iemand verwensen; hopen dat bezoek niet terugkomt

Kreuz

christelijk religieus symbool afgeleid van de kruiziging van Jezus Christus

kruisen (singular)
kruisje (diminutive)
kruisjes (diminutive singular)
kruisen (singular)
kruizen (singular)


pond

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘muntstuk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1237

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘gewichtseenheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1277

Pfund

naam voor verschillende munteenheden die in het Verenigd Koninkrijk en sommige Engelstalige landen worden gebruikt

ponden (plural)
pondje (diminutive singular)
pondjes (diminutive plural)
[1] ₤
[3] lb. (enkelvoud), lbs.

munstuk of bankbiljet met de waarde van 1 pond


cent

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘munt ter waarde van het honderdste deel van een gulden’ voor het eerst aangetroffen in 1816

Dat kost een paar centen

Dat kost een aanzienlijke hoeveelheid geld

Op een cent kijken

Erg veel met geld bezig zijn en/of erg gierig/vrekkig zijn

Over een cent vallen

Niets of zo min mogelijk willen uitgeven, heel erg gierig/vrekkig zijn

centen (singular)
centje (diminutive)
centjes (diminutive singular)
cents (singular)

YouTube werpt tegen dat het met de meeste internationale auteursrechtenorganisaties deals heeft gesloten om een deel van de omzet af te dragen. Ook de Nederlandse auteursrechtenorganisatie Buma-Stemra sloot zo’n overeenkomst, maar heeft naar eigen zeggen een slechte onderhandelingspositie omdat YouTube wettelijk niet verplicht is één cent af te dragen voor de muziek die op het platform wordt geplaatst.

Zelfs een pakje noedels kon je kennelijk rauw eten, en hij wierp me een pak Indomie instant kipnoedels van 20 cent toe.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


frank

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vrij’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1267

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘oude muntnaam, munteenheid van o.a. Frankrijk en België’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1382

Ah, nu valt mijn frankske!


munt

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘geldstuk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

klinkende munt

contanten: letterlijk in muntstukken die geluid maken als ze tegen elkaar tikken

ment

en 2. (blaadjes van) het plantengeslacht Mentha

munten (singular)
muntje (diminutive second-person)
muntjes (diminutive singular)

Kop of munt?


kwartje

In de betekenis van ‘een vierde gulden’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1646

Het kwartje kan twee kanten op vallen

Het kan een goed óf een slecht slecht resultaat opleveren

Het kwartje valt [niet]

Gezegd als iemand iets wel of juist niet begrijpt

Wie voor een dubbeltje geboren is, wordt nooit een kwartje

Je kunt niet hoger komen dan de maatschappelijke stand die je had bij je geboorte

Een kwartje is 25 cent.

Hier kwam men samen om te douchen; vooral na de zaterdagschool was het erg druk. Het kostte een kwartje en je mocht maar tien minuten, dan was het tijd voor de volgende klant.

M.Hommes
 “Van het badhuis en de woonschool” (2014-08-20), ONH.nl


kop

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘drinkgerei’ voor het eerst aangetroffen in 1265

van Latijn caput, van Indo-Europees *kauput- waarvan ook het Germaanse *xaubiþa- komt (verg. Nederlands: hoofd)

De kop in de wind gooien

Koppig, balsturig en/of onwillig reageren

De kous op de kop krijgen/Met de kous op de kop thuiskomen

Niet datgene krijgen waar men op had gehoopt en/of teleurgesteld worden

Een bord voor de kop hebben

Niet ontvankelijk zijn voor / niet openstaan voor kritiek; onbeschaamd zijn eigen gang gaan; slecht van begrip zijn

Iets de kop indrukken

Iets onderdrukken, de verdere ontwikkeling belemmeren

Op/Aan kop liggen

Aan de leiding staan, de eerste zijn (vaak bij een wedstrijd)

Spijkers met koppen slaan

Eindelijk een stap vooruit maken in het proces

Vis begint aan de kop te stinken

Een organisatie of bedrijf gaat ten onder door slecht bestuur

aan de kop zeuren

iemand steeds lastig met allerlei verzoeken

Kopf

zijde van een geldstuk met een afgebeeld hoofd

koppen (plural)
kopje (diminutive singular)
koppie (diminutive singular)
kopjes (diminutive plural)
koppies (diminutive plural)

[1] 'Hoofd' wordt in principe alleen gebruikt voor mensen en paarden.

[2] In sommige streken van het taalgebied, zoals in Limburg, is 'kop' het gewone woord voor 'hoofd'

de zijde van een geldstuk met de afbeelding van een menselijk hoofd


dubbeltje

In de betekenis van ‘muntstuk’ voor het eerst aangetroffen in 1612

afgeleid van Middelnederlands dobbele "dubbel" (vergelijk: dubloen) als naam voor munten die tweemaal de waarde van een ander gangbaar muntstuk hadden; in dit geval de stuiver; bij de invoering van het decimale stelsel werd de waarde van de stuiver op een twintigste van de gulden vastgelegd en kreeg dubbeltje de betekenis van een tiende gulden

Hoe een dubbeltje rollen kan.

Hoe iets een onverwacht verloop kan krijgen

Een dubbeltje op zijn kant

Een riskante onderneming; iets met een eigenlijk te grote kans op ongunstige afloop

Voor een dubbeltje [op de ]eerste rang/rij [willen] zitten

Meer beloning krijgen dan anderen zonder dat dit in een redelijke verhouding staat tot de geleverde prestatie, of: het allerbeste willen hebben maar daar zo min mogelijk voor willen betalen

Zo plat als een dubbeltje

Helemaal vlak, ook (figuurlijk): zonder diepgang of verhevenheid

Als je voor een dubbeltje geboren bent, bereik je nooit (of: word je nooit) een kwartje.

Je afkomst bepaalt hoeveel welstand je hoogstens kunt bereiken

Die tot een stuivertje geboren is, wordt nooit een dubbeltje.

Groschen

dim. tant. twee stuiver, gebruikt om de waarde van twee stuivers ofwel een tiende van een munteenheid aan te duiden

Wat veel mensen niet weten is dat het maar om een dubbeltje gaat.

dim. tant. benaming voor muntstuk met de waarde van een tiende van een munteenheid

Eurootje in de gleuf, knoppen bedienen, wachten maar. (…) Dan valt ineens rinkelend een dubbeltje wisselgeld in het retourvakje van de automaat.

Toen wij nog Nederlandse guldens hadden, stond zij ook op alle munten, op een stuiver, een dubbeltje, een kwartje, een gulden, een rijksdaalder en op een munt van vijf gulden.

Een zeldzaam dubbeltje van ruim een eeuw oud is voor 2 miljoen dollar (1,8 miljoen euro) verkocht op een Amerikaanse veiling. Van de 1894-S Barber Dime werden er destijds slechts een handjevol geslagen.


mat

matten (singular)
matje (diminutive)
matjes (diminutive singular)

(…) die had er veel Spaanse matten aan boord (…)

Tot de gangbare gouden matten behoort, althans in de eerste jaren van de 17e eeuw, de Fransche kroon van Carolus ƒ 3.1, (…)


lire

van Italiaans lire, het meervoud van lira dat teruggaat op Latijn libra "pond"

Om in Rome zekers terug te komen, moet ge maar een lire in de Mozesfontein werpen, dat doet hier elke vreemdeling.


stuiver

In de betekenis van ‘munt’ voor het eerst aangetroffen in 1380

Naamwoord van handeling van stuiven met het achtervoegsel -er

stuivers (plural)
stuivertje (diminutive singular)
stuivertjes (diminutive plural)

een muntstuk van vijf cent (f 0,05), een twintigste van een gulden

Daar heb ik wel een paar stuivers voor over.


zinkstuk

[1], [2] samenstelling van zink ww en stuk zn

[3] samenstelling van zink zn en stuk zn

[4] samenstelling van zink zn en stuk zn , naar het voorbeeld van goudstuk

muntstuk van zink zoals dat in de bezettingstijd vervaardigd werd

Zo'n zinkstuk werd als symbool van de gehate bezetter gezien.


yen

van Japans 円 (yen), in de betekenis van ‘munteenheid van Japan’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1886

yens (plural)
yennetje (diminutive singular)
yennetjes (diminutive plural)
[1] JPY
[1] ¥

Japanse aluminiummunt of bankbiljet met de waarde van 1 yen


jeton

penning gebruikt als teleenheid op een rekenbord

Het bord waarop men de berekening uitvoert, wordt abacus genoemd. De methode ondergaat in de loop der tijden wel enige wijzigingen. De schijfjes worden van metaal gemaakt en de verschillende volkstalen ontwikkelen er hun eigen benamingen voor: jeton, counter, Rechenpfennig, reken- of legpenning.


gelauwerd

bn: pseudodeelwoord afgeleid van lauwer zn met het omvoegsel ge- -d

ww: vervoeging van lauweren: de stam met omvoegsel ge- -d

gelauwerder (uninflected comparative)
gelauwerdst (uninflected superlative)
gelauwerde (inflected positive)
gelauwerdere (inflected comparative)
gelauwerdste (inflected superlative)
gelauwerds (partitive positive)
gelauwerders (partitive comparative)


50 eurobiljet

50 eurobiljetten (plural)
50 eurobiljetje (diminutive singular)
50 eurobiljetjes (diminutive plural)
vijftigeurobiljet

Hij vond een 50 eurobiljet op de grond.


5 eurobiljet

5 eurobiljetten (plural)
5 eurobiljetje (diminutive singular)
5 eurobiljetjes (diminutive plural)
vijfeurobiljet

Hij vond een 5 eurobiljet op de grond.


10 eurobiljet

10 eurobiljetten (plural)
10 eurobiljetje (diminutive singular)
10 eurobiljetjes (diminutive plural)
tieneurobiljet

Hij vond een 10 eurobiljet op de grond.


20 eurobiljet

20 eurobiljetten (plural)
20 eurobiljetje (diminutive singular)
20 eurobiljetjes (diminutive plural)
twintigeurobiljet

Hij vond een 20 eurobiljet op de grond.


100 eurobiljet

samenstellende samenstelling van 100 ht, euro zn en biljet zn

100 eurobiljetten (plural)
100 eurobiljetje (diminutive singular)
100 eurobiljetjes (diminutive plural)
honderdeurobiljet

De supermarkt aanvaardde het 100 eurobiljet niet.


200 eurobiljet

200 eurobiljetten (plural)
200 eurobiljetje (diminutive singular)
200 eurobiljetjes (diminutive plural)
tweehonderdeurobiljet

De supermarkt aanvaardde het 200 eurobiljet niet.


500 eurobiljet

500 eurobiljetten (plural)
500 eurobiljetje (diminutive singular)
500 eurobiljetjes (diminutive plural)
vijfhonderdeurobiljet

De supermarkt aanvaardde het 500 eurobiljet niet.


lev

Leenwoord uit het Bulgaars, in de betekenis van ‘munteenheid van Bulgarije’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1914


won

zn: van Koreaans 원 (won), in de betekenis van ‘munteenheid van Zuid- en later Noord-Korea’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1966

De Koreaan had alleen een paar wons bij zich.


duro

na 1864 naam voor de Spaanse munt van 5 peseta

Ik zei tegen de jongen dat ik nu niets wilde drinken en ik gaf hem een duro.

vanaf 1686 naam voor de Spaanse daalder van 27 gram zilver

Het natuurlijk gevolg was, dat de niño nog een duro kreeg.


centavo

muntje met de waarde van een honderdste van de munteenheid

De middenklasse en de elite, gewend aan een comfortabel of luxueus leven, waren perplex en verkeerden van de ene dag op de andere in de situatie waarin de grote meerderheid van het Braziliaanse volk altijd leeft: zonder een centavo op zak.


pistolet

Leenwoord uit het Frans. In de betekenis van ‘broodje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1900. In de betekenis van ‘munt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1554.

[1] van Frans pistolet, afgeleid van Latijn "molenaar, later ook: bakker" met het achtervoegsel -elet of een figuurlijk gebruik van [2] vanwege de vorm

[2] via Frans pistolet, afleiding van pistole met het achtervoegsel -ette

[3] herkomst niet zeker, misschien van Italiaans piastola, verkleinwoord van piastra, een benaming voor de Spaanse munt van 8 escudo

pistolets (plural)
pistoletje (diminutive singular)
pistoletjes (diminutive plural)

benaming voor de Spaanse escudo en vergelijkbare gouden munten uit Frankrijk en Italië

Zij waren vol lof over de verhuurder, wensten mij geluk met mijn begeleider en bevalen mij bij de verhuurder aan. Deze vroeg mij een paar keer of ik ook een pistolet - een vrij zeldzame munt - bezat.


lira

van Turks lira zn dat weer teruggaat op Italiaans lira, in de betekenis "munteenheid van Turkije" aangetroffen vanaf 1960

In verschillende landen rond het oostelijk deel van de Middellandse Zee wordt de nationale valuta in het spraakgebruik "lira" genoemd, maar in het Nederlands wordt dit meestal vertaald met "pond" voorafgegaan door het bijvoeglijke naamwoord dat naar het land verwijst, bijvoorbeeld "Libanese pond".

Toen kwam die ene van mij naar me toe en vroeg een lira. 'Niks," zei ik, en toen begon hij verschrikkelijk met zijn tanden te knarsen.


knaak

Leenwoord uit het ?, in de betekenis van ‘groot muntstuk, een rijksdaalder’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1689

knaken (plural)
knaakje (diminutive singular)
knaakjes (diminutive plural)

Geef me er maar een knaak voor.


baht

Leenwoord uit het Thai, in de betekenis van ‘munteenheid van Thailand’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1908

bahts (plural)
bahtje (diminutive singular)
bahtjes (diminutive plural)

de munteenheid van Thailand (eigenlijk Thaise baht)

1 baht is ca. 2 eurocent.


afslag

samenstelling van af en slag
Naamwoord van handeling van afslaan

Dutch auction

een veiling waar de voorgestelde prijs geleidelijk verlaagd wordt

afslagen (plural)
afslagje (diminutive singular)
afslagjes (diminutive plural)

een muntslag met originele stempels in een afwijkend metaal

Dit is een afslag in zilver.


dollar

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘munteenheid van o.a. Australië, Canada, Nieuw-Zeeland, de VS en enige staten in Azië, Afrika en het Caribisch gebied’ voor het eerst aangetroffen in 1821

dollars (plural)
dollartje (diminutive singular)
dollartjes (diminutive plural)

naam voor munten of biljetten met de waarde van 1 dollar, zoals die in landen als Australië, Canada en de VS worden


bezant

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘gouden munt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1291

bezanten (plural)
bezantje (diminutive singular)
bezantjes (diminutive plural)


penning

erfwoord via Middelnederlands penninc van Oudnederlands pennink, in de betekenis van ‘munt’ aangetroffen vanaf 1100

penningen (plural)
penninkje (diminutive singular)
penningske (diminutive singular)
penninkjes (diminutive plural)
penningskes (diminutive plural)

Beschaamd, verlegen, ’t hoofd gebogen
Voor Hem, die al haar nooden wist,
Wierp ze alles, wat haar restte in ’t leven,
- Verzuchtende of zij meer kon geven!
Haar penningske in Zijn offerkist.

herdenkingsmunt die niet in omloop gebracht wordt

Er werd ter gelegenheid daarvan een prachtige penning geslagen.


daalder

Leenwoord uit het Nederduits, in de betekenis van ‘zilveren munt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1566

De eerste klap/Een goed begin is een daalder waard.

Wie als eerste met iets begint, is in het voordeel ten opzichte van anderen die met hetzelfde bezig zijn

Een koekoeksroep ter helft van maart, is voor de boer een daalder waard.

Goed weer in maart is belangrijk voor de boer

daalders (plural)
daaldertje (diminutive singular)
daaldertjes (diminutive plural)

Op de markt is uw gulden een daalder waard.


euromunt

euromunten (plural)
euromuntje (diminutive singular)
euromuntjes (diminutive plural)

Heb je nog een euromunt voor de volgende tol?


legende

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verhaal van een wonder, sage’ voor het eerst aangetroffen in 1446

[zelfstandig naamwoord] van Middelnederlands legende, cognaat met Duits Legende, Engels legend en Frans légende

legendes (plural)
legenden (plural)
legendetje (diminutive singular)
legendetjes (diminutive plural)

tekst die op de voorkant of achterkant van een munt langs de buitenrand staat

De legende moet niet worden verward met het randschrift dat op de zijkant van een munt staat.


dinar

van Arabisch دِينَار (dīnār) dat weer teruggaat op Latijn denarius, in de betekenis van ‘munteenheid van o.a. Algerije, Bahrein, Irak, Jordanië, Koeweit, Libië en Tunesië’ voor het eerst aangetroffen in 1824


peso

van Spaans peso, oorspronkelijk een zilveren muntstuk van 27 gram

muntstuk met de waarde van de eenheidsmunt in verschillende Spaanse landen

Plotseling stond het langvergeten tafereel Rufino López weer duidelijk voor ogen. Hoe de oom die hij tevoren nog nooit gezien had, uit Mexico was overgekomen, zijn kinderhandje in de zijne genomen en daarin een zware zilveren peso gelegd had.


lats

de muntsoort van Letland tussen 1922 en 2014


öre

Leenwoord uit het Deens of Noors, in de betekenis van ‘munt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

een honderste deel van de Deense, Noorse en Zweedse kroon.


zaïre

In de betekenis van ‘munteenheid van voormalig Zaïre (nu Democratisch Kongo)’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1971

de munteenheid van de Republiek Zaïre (het huidige Congo-Kinshasa) van 1967 tot 1993, toen hij vervangen werd door de nieuwe zaïre


inhuldigingspenning

samenstelling van inhuldiging en penning met het invoegsel -s-

inhuldigingspenningen (plural)
inhuldigingspenninkje (diminutive singular)
inhuldigingspenninkjes (diminutive plural)

een speciale munt die ter ere van een inhuldiging wordt geslagen


franc

francs (plural)
francje (diminutive singular)
francjes (diminutive plural)

Hij was een jongetje en dol op flipperen. Dus hij jatte telkens muntgeld van zijn vader, ook op de camping in Frankrijk. Hij strooide die munten zelfs vooraf uit op het pad naar de kantine: "Pap, kijk! Een franc! En daar nog een!"


eurobiljet

eurobiljetten (plural)
eurobiljetje (diminutive singular)
eurobiljetjes (diminutive plural)

een bankbiljet waarvan de waarde is uitgedrukt in de Europese munteenheid euro

In de landen met de euro als munteenheid zijn de eurobiljetten een wettig betaalmiddel.


Het €5-biljet is het kleinste van de eurobiljetten.


Ik heb alleen nog maar een €50-biljet.


Ik heb alleen nog maar een €500-biljet.


Ik heb nog wel een €10-biljet.


een bankbiljet ter waarde van honderd euro

Ik heb nog wel een €100-biljet.


een bankbiljet ter waarde van twintig euro

Ik heb hier nog een €20-biljet.


Ik heb nog wel een €200-biljet.


vijfeurobiljet

vijfeurobiljetten (plural)
vijfeurobiljetje (diminutive singular)
vijfeurobiljetjes (diminutive plural)
5 eurobiljet

Ik heb nog wel een vijfeurobiljet.


vijftigeurobiljet

samenstelling van vijftig euro en biljet

vijftigeurobiljetten (plural)
vijftigeurobiljetje (diminutive singular)
vijftigeurobiljetjes (diminutive plural)
50 eurobiljet

een bankbiljet ter waarde van vijftig euro

Ik heb alleen maar een vijftigeurobiljet.


vijfhonderdeurobiljet

samenstelling van vijfhonderd euro en biljet

vijfhonderdeurobiljetten (plural)
vijfhonderdeurobiljetje (diminutive singular)
vijfhonderdeurobiljetjes (diminutive plural)
500 eurobiljet

Het vijfhonderdeurobiljet wordt in de winkel niet geaccepteerd.


tweehonderdeurobiljet

samenstelling van tweehonderd euro en biljet

tweehonderdeurobiljetten (plural)
tweehonderdeurobiljetje (diminutive singular)
tweehonderdeurobiljetjes (diminutive plural)
200 eurobiljet

Met een tweehonderdeurobiljet kun je bij de supermarkt niet aankomen.


twintigeurobiljet

Samenstelling van twintig, euro en biljet

twintigeurobiljetten (plural)
twintigeurobiljetje (diminutive singular)
twintigeurobiljetjes (diminutive plural)
20 eurobiljet

Heb jij nog een twintigeurobiljet?


tieneurobiljet

tieneurobiljetten (plural)
tieneurobiljetje (diminutive singular)
tieneurobiljetjes (diminutive plural)
10 eurobiljet

Ik heb nog wel een tieneurobiljet.


honderdeurobiljet

Samenstelling van honderd, euro en biljet

honderdeurobiljetten (plural)
honderdeurobiljetje (diminutive singular)
honderdeurobiljetjes (diminutive plural)
100 eurobiljet

Ik heb nog nooit een honderdeurobiljet gezien.


eurobankbiljet

eurobankbiljetten (plural)
eurobankbiljetje (diminutive singular)
eurobankbiljetjes (diminutive plural)

In de landen met de euro als munteenheid zijn de eurobankbiljetten een wettig betaalmiddel.


muntontwaarding

debasement

de verlaging van de intrinsieke waarde van een munt door aanlenging met een metaal van geringere waarde

De term wordt soms oneigenlijk gebruikt in de zin van geldontwaarding, inflatie, maar is niet synoniem.

De keizers verlagen voortdurend het zilvergehalte van de denarius waardoor hij uiteindelijk uit evenveel zilver als koper bestaat. Vanaf de regering van Septimus Severus (193-211) versnelt de muntontwaarding nog; ze bereikt haar hoogtepunt omstreeks 270.


heitje

Leenwoord uit het Jiddisch, in de betekenis van ‘Bargoens: kwartje’ voor het eerst aangetroffen in 1860

Een heitje voor een karweitje

Een kwartje voor een klein klusje aan huis (bij padvinders e.d.)


sjekel

Leenwoord uit het Modern hebreeuws, in de betekenis van ‘munteenheid van Israël’ voor het eerst aangetroffen in 1980

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: '(bepaald) gewicht'

sjekaliem (plural)
sjekels (plural)
sikkel

munteenheid en muntstuk van de staat Israël-8 van 1948 tot 1985


sjekel chadasj

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'nieuwe sjekel'

munteenheid en muntstuk van de staat Israël vanaf 1985


escudo

Leenwoord uit het Portugees of Spaans, in de betekenis van ‘munteenheid van Portugal en Kaapverdië, vroeger ook van Spanje, Mexico en diverse Zuid-Amerikaanse landen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1832

Wie Portugal heeft uitgekozen als zijn vakantiebestemming moet dan ook niet opkijken als hij aan de jas wordt getrokken door een bedelaar of een blinde om een escudo hoort vragen.


muntspecie

muntspeciën (plural)
muntspecies (plural)
muntspecietje (diminutive singular)
muntspecietjes (diminutive plural)


oplage

In de betekenis van ‘totaal aantal afdrukken van een drukwerk’ voor het eerst aangetroffen in 1799.

Leenvertaling van Duits Auflage, letterlijk ‘het opgelegde’; gevormd uit op- en lage (i.p.v. laag); daarnaast de bijvorm oplaag.

Auflage

totaal aantal afdrukken van een drukwerk dat in één keer wordt vervaardigd

oplages (plural)
oplagen (plural)
oplagetje (diminutive singular)
oplagetjes (diminutive plural)
oplaag


eurocent

eurocenten (plural)
eurocentje (diminutive singular)
eurocentjes (diminutive plural)

De eurocent is geen betaalmiddel meer.


roebel

Leenwoord uit het Russisch, in de betekenis van ‘munteenheid van de voormalige Sovjet-Unie, Rusland, Wit-Rusland en Tadzjikistan’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1677

roebels (plural)
roebeltje (diminutive singular)
roebeltjes (diminutive plural)

Russische of Wit-Russische munt of bankbiljet met de waarde van 1 roebel


sou

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘stuiver’ voor het eerst aangetroffen in 1793

sous (plural)
soutje (diminutive singular)
soutjes (diminutive plural)

Ik geef geen sou voor dat smoesje


pietje

[2] naar de bijnaam "Pietje Bedroefd" voor de op de munt afgebeelde gewapende man die een grote zakdoek leek vast te houden, in de betekenis van ‘munt’ voor het eerst aangetroffen vanaf 1762

dim. tant. zilveren munt ter waarde van 6,25 stuiver (een achtste rijksdaalder)


botdrager

botdragers (plural)
botdragertje (diminutive singular)
botdragertjes (diminutive plural)

munt met een waarde meestal gelijk aan 8 duiten of 2 groot of een stuiver (ƒ 0.05).


shilling

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘oude Engelse munt, munteenheid van Oeganda, Kenia en Somalië’ voor het eerst aangetroffen in 1832

munt met een waarde gelijk aan het twintigste deel van een pond sterling

De shilling is in Groot-Brittanië met de invoering van het decimale stelsel in 1970 afgeschaft.


halling

afgeleid van half met het achtervoegsel -ling


schilling

van Duits Schilling, in de betekenis van ‘munteenheid van Oostenrijk’ voor het eerst aangetroffen in 1930, cognaat met van schelling

Oostenrijks muntstuk met de waarde van 1 schilling


stokman

samenstelling van stok zn en man zn
**[1] van Middelnederlands stocman, "stok" in de betekenis van houten blok met twee uithollingen waarin de benen van een gevangene werden vastgezet
**[2], [3] "stok" als slagwapen
**[4] "stok" als staf, het ambtsteken waarmee op een veiling de overdracht van eigendom werd aangegeven
**[5] "stok" als aanduiding voor de geschouderde degen van de soldaat die oorspronkelijk op de munt was afgebeeld
**[6] leenvertaling van Engels stick man

stokmannen (plural)
stoklieden* (plural)
stoklui* (plural)
stokmannetje (diminutive singular)
stokmannetjes (diminutive plural)

De meervouden "stoklui" (informeler) en "stoklieden" (formeler) worden alleen gebruikt bij betekenis [1]-[4].

»Daar hebt gij drie gulden,” antwoordde Anonymus, “meer heb ik op dit oogenblik niet.” »Nog een' stokman, oude spitsbroeder!” hernam de andere, »nog een enkel stokmannetje.


numismatisch

afgeleid van numismaat met het achtervoegsel -isch

numismatischer (uninflected comparative)
numismatische (inflected positive)
numismatischere (inflected comparative)
numismatischers (partitive comparative)

betrekking hebbend op de munt- en penningkunde, de numismatiek

Later was de penning te zien in het GeldMuseum en nu maakt de penning onderdeel uit van de Nationale Numismatische Collectie die De Nederlandsche Bank beheert.

Het Geldmuseum ging in mei 2007 open. Het ontstond uit een fusie van het Koninklijk Penningkabinet, het Muntmuseum en de numismatische collectie van de Nederlandsche Bank. De komende twee maanden wordt het museum ontmanteld. De collectie wordt tijdelijk opgeslagen.


numismaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘munt- of penningkundige’ voor het eerst aangetroffen in 1961

een expert, verzamelaar of handelaar op het gebied van de munt- of penningkunde

Onderzoekers van De Nederlandsche Bank hebben de muntschat beschreven, gefotografeerd en gewogen. De numismaten stelden vast dat de munten een Romeinse (2), Byzantijnse (38), Ostrogothische (3) of Frankische (4) oorsprong hebben.

In de volgende fase probeerden de numismaten een soort spreadsheet te maken van alle heersers om zo vast te stellen wie waar en wanneer heersten en welke familierelaties bestonden.

Dat betekent samenwerken met filologen, archeologen, numismaten (kenners van munten) en epigrafen.


numismaticus

afleiding van numismaat met het achtervoegsel -icus

expert op het gebied van munt- en penningkunde

Volgens de senior numismaticus van de dienst, dr. Danny Syon, gaat het om een zeer bijzondere vondst. Een dergelijke munt is tot nu toe slechts een keer eerder gevonden. Het andere exemplaar bevindt zich in het Britse Museum.

Dan sneed ik met de fiets de Moeren door, in de achttiende eeuw drooggelegd door Coberger, een homo universalis die ook numismaticus, schilder, architect en bouwkundige was.


dubloen

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘dubbele dukaat’ voor het eerst aangetroffen in 1596


napoleon

afleiding van Napoleon
**[1] eponiem, van Frans napoléon zn dat verwijst naar de 19e-eeuwse Franse keizers Napoleon Bonaparte en later Napoleon III , die op deze munt waren afgebeeld
**[2] eponiem dat verwijst naar de 19e-eeuwse Franse keizer Napoleon III
**[3] eponiem van Engels Napoleon dat verwijst naar de gedrongen gestalte van Napoleon Bonaparte
**[4] (verkorting) van napoleonvis

Napoleon coin

gouden munt met een waarde van 20 francs

Ze trokken hun kleren weer aan en stapten de barakken van de douane binnen. Nicholas had geen paspoort, hij kon geen woord Engels spreken. Hij had tien napoleons die hij hen liet zien om duidelijk te maken dat hij niet afhankelijk zou zijn. Ze lieten hem door.

Michael Ondaatje (vert. Graa Boomsma)
 De brug in: Bzzlletin., jrg. 17 nr. 157 (juni 1988), BZZTôh, Den Haag, ISBN 9062919014, p. 71


reaal

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘munt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1343

een historische oorspronkelijk Spaanse muntsoort, waarvan het soort metaal (goud, zilver of koper) en het gewicht van land tot land en periode tot periode kon verschillen


florin

Leenwoord uit het Papiaments, in de betekenis van ‘munteenheid van Aruba’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1986

munteenheid van Aruba (eigenlijk Arubaanse florin) ingevoerd nadat Aruba in 1986 de status aparte binnen het Koninkrijk der Nederlanden kreeg


obool

'Er zit geen schot in het paradijs,' zei hij. 'Dat is het probleem. Innovatie wordt er niet gezien als een prioriteit. Het enige wat er gebeurt, is de aankomst van nieuwe gasten. En Charon kreeg tenminste nog een obool per overtocht. Hij werd beter betaald dan ik'


taël

via Portugees tael van Indonesisch tahil

Chinese klompjes zilver munt van rond de 40 gram, gebruikt als munteenheid

Po, bedroefd dat zijn gedicht niet eenvoudig genoeg was, maar verheugd dat zijn vermomming hem zo goed verborg, wilde de vrouw een taël geven.


bankoe

bankoes (plural)
bankoetje (diminutive singular)
bankoetjes (diminutive plural)

betaalmiddel in de vorm van een stukje bedrukt papier

Ik sprak de winnaar van de ratingprijs van het Beach Chess Toernooi en die vertelde me dat hij van zijn ouders voor elke overwinning een donnie kreeg. Een donnie bleek 10 euro te zijn. Volgens hem draaide het allemaal om doekoe (geld). Zijn streven was om zeker vijf keer te winnen, want dan zouden er vijf donnies opgestreken worden. Vijf donnies bij elkaar opgeteld werd een bankoe (50 euro).


Wilhelmus

m [1]: gelatiniseerde vorm van Wilhelm / Willem

m [2]: (verkorting) van wilhelmusschild, een munt die door graaf Willem V in Holland werd ingevoerd, met op een zijde een wapenschild

o: (verkorting) van wilhelmuslied, naar het eerste woord van het lied, verwijzend naar Willem de Zwijger

Wilhelmuss (possessive)
Wilhelmussen (plural)

⧖ Verscheide zijner Goude en Zilvere Penningen worden ons hier aangewezen en verklaard. (…) Onder de Goude is de dubbelde Goude Wilhelmus, ook de enkele.


assignaat

papiergeld door de Franse overheid uitgegeven tussen 1792 en 1797 waarbij de onteigende kerkelijke bezittingen dienden als onderpand

In België bijvoorbeeld, gaf de Banque d'Ostende et de Bruxelles op het einde van de Oostenrijkse periode biljetten uit die spoedig het vertrouwen verloren en kort daarna stortten de niet-gedekte assignaten van de Franse overheerser de bevolking in een rampzalig avontuur.

Weblink bron
Nico Tanghe
 “De geschiedenis van het geld: van de os tot de euro” (29/03/2006), De Standaard


Canadese dollar

munt of biljet met de waarde van 1 Canadese dollar


dollarcent

dollarcenten (plural)
dollarcentje (diminutive singular)
dollarcentjes (diminutive plural)

munt met een waarde van een honderdste dollar


leu

benaming voor de munteenheden van Roemenië en Moldavië

In december 1989, toen het communistische regime ten val werd gebracht, was de officiële wisselkoers van de Roemeense leu (meervoud lei) ongeveer 9 lei per dollar, al kreeg je op de zwarte markt vier tot vijf keer zoveel voor de zeer gewilde dollars.

Jan Willem Bos
 “Landenreeks Roemenië” (2007), KIT Publishers , ISBN 9789068324464, p. 92


vijffrankstuk

vijffrankstukken (plural)
vijffrankstukje (diminutive singular)
vijffrankstukjes (diminutive plural)


sestertie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘Romeinse munt ter waarde van 2¼ as’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824


sovereign

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘Engels gouden pond’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1548


ongeklopt

afgeleid van geklopt ww met het voorvoegsel on-

ongeklopte (inflected positive)
ongeklopts (partitive positive)

niet voorzien van een extra ingehamerd merkteken

⧖ In het begin van 1582 immers hooren wij de Regeering klagen over het groot aantal geconterfeite stuivers, geklopt en ongeklopt, die in omloop waren.

M.G.A. de Man
 Geschiedenis van een klop op Utrechtsche stuivers (1913) in: Tijdschrift van het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Munt- en Penningkunde, jrg. 21 nr. 2/3, p. 7


stater

Een gouden stater uit het antieke Athene werd verkocht voor 610.000 euro. Een gouden muntstuk van 25 roebel uit 1876 bracht 225.000 euro op.

Weblink bron
dsl
 “Recordbedrag voor Romeinse munt” (09/12/2008), De Standaard


denarius

naam van een oude, zilveren Romeinse munt

Bijzonder zijn de in Bakkum opgegraven munten, waaronder een zilveren denarius uit de negende eeuw die waarschijnlijk door Vikingen is geslagen.

Weblink bron “Vikingen waren ook vreedzaam” (11-01-2018), Reformatorisch Dagblad


klinkaard

naamwoord van handeling van klinken met het achtervoegsel -aard

naam van zekere gouden munt uit de 14de eeuw in Brabant


dukaton

zilveren munt met een waarde van 63 stuivers uit de 16de tot 18de eeuw

Tijdens de veiling werden ook Nederlandse munten geveild, waaronder een halve dukaton uit 1774. Die leverde 30.000 euro op. Een Wilhelmina-oorlogsdubbeltje, geslagen in Denver in 1944, werd voor 15.600 euro verkocht.

Weblink bron “Munt van 4 dollar levert 95.000 euro op” (04-11-2011), Tubantia


eurokit

een verzamelalbum voor alle typen euromunten

Bovendien kostte de gratis eurokit voor alle Nederlanders nog eens zo’n 200 miljoen gulden (90 miljoen euro).

Weblink bron “Invoering euro kost 10 miljard gulden” (02-01-2002), Reformatorisch Dagblad

Nu de euro in omloop is, staan de telefoons bij de eurolijn nog steeds roodgloeiend. Op 2 januari, de eerste eurowerkdag, ontving de hulplijn ruim 13.000 telefoontjes, het gebruielijke aantal sinds eind vorig jaar. Ruim de helft van de bellers van de lijn waren mensen die belden voor de gratis eurokit.

Weblink bron “Eurolijn rinkelt nog volop” (04-01-2002), Reformatorisch Dagblad


louis

gouden munt uit Frankrijk die vernoemd is naar de Franse koningen met de naam Louis


eeneuromunt

een metalen munt met een waarde van honderd eurocent


eeneurostuk

samenstelling van een ht en euro zn en stuk

munt met een waarde van honderd eurocent

Ik vond een eeneurostuk (1 eurostuk).

Weblink bron “1201 Dictee zondag 12 nov 2017 (1): dictee Oefendictee nov 2017 (4) √” (zondag 12 november 2017)


aanmunting

Naamwoord van handeling van aanmunten met het achtervoegsel -ing

De geveilde munt is het enig bekende exemplaar van een zogenaamde 'portugalozer'. Dat is een gouden dukaat die de stad Deventer in 1640 had geslagen. „Voor de aanmunting van dergelijke munten had de Staten-Generaal geen toestemming gegeven”, aldus een woordvoerder van de MPO.

Weblink bron “Nederlands muntje uit 1640 levert 160.000 euro op bij veiling” (26-05-2017), Tubantia


gaspenning

gaspenningen (plural)
gaspenninkje (diminutive singular)
gaspenninkjes (diminutive plural)

muntstuk dat men als betaling voor het gas in een gasmeter moest stoppen

De man in het nethemd nam een diepe teug van zijn sigaret, maar ook bij hem verscheen er een glimlach en hij ging een gaspenning halen en zei dat hij er niet voor betaald hoefde te worden, we konden er een teruggeven wanneer we de volgende dag nieuwe kochten.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


yenbiljet

bankbiljet waarvan de waarde is uitgedrukt in de Japanse munteenheid yen

Een maand na zijn reis door Japan vond hij nog een yenbiljet dat hij in een broekzak had gestopt.

De enorme waarde van de yenbiljetten houdt verband met het intensieve gebruik van chartaal geld in Japan.

Weblink bron
Arlen Poort
 “Briefje van 10.000 yen meest gebruikte bankbiljet” (27 mei 2000) op nrc.nl


centstuk

centstukken (plural)
centstukje (diminutive singular)
centstukjes (diminutive plural)

muntstuk met de waarde van 1/100 van de munteenheid

Twee Amerikaanse centstukken uit 1792 en 1793 hebben bij een veiling in Orlando respectievelijk 2,6 en 2,35 miljoen dollar opgebracht.

Weblink bron “Centstukken leveren miljoenen op” (Zaterdag 10 januari 2015, 03:28), NOS


paardenoog

samenstelling van paard zn en oog zn met het invoegsel -en-
**[5] omdat witte ronde vorm met een cirkel in het middel aan een groot oog doet denken
**[6] "paard" in de betekenis "touw onder een ra" en "oog" in de betekenis "lus"

hij ziet door een paardenoog

hij ervaart dingen veel groter dan ze zijn

paardenogen (plural)
paardenoogje (diminutive singular)
paardenoogjes (diminutive plural)

[3] Dit is Belgisch-Nederlands, maar ook in België geen standaardtaal.

Onderweg drinken ze genever, en bij hun terugkeer krijgen ze een paardenoog (5 fr.).

Herman Teirlinck (ed. J. van Schoor)
 “Brussel 1900.” (1981), Elsevier, Amsterdam / Manteau, Antwerpen, ISBN 9022307883, p. 148/149

Uit historische bronnen zijn voor rijksdaalder nog bekend `boerenknoop’, `knoop’, `paardenoog’ en `rijkspop’ – maar die zijn inmiddels kennelijk verloren gegaan.

Weblink bron
Ewoud Sanders
 “Kwartje, riks en rooie rug - hoe lang nog?” (5 januari 2001) op nrc.nl


goudgulden

De oudste munt dateert uit 1486-1495 en is een goudgulden. De jongste munt is van 1620. Volgens archeoloog Groothedde zijn de munten verstopt tijdens de 80-jarige oorlog. "De mensen die ooit in het huis gewoond hebben, zijn blijkbaar op de vlucht geslagen en hebben niet de kans gekregen om de munten op te halen."

Weblink bron “Eeuwenoude gouden en zilveren munten gevonden in Bronkhorst” (Maandag 14 maart 2022, 18:51), NOS


snaphaan

soort munt met de afbeelding van een ruiter


gedenkpenning

samenstelling van gedenken ww en penning zn

gedenkpenningen (plural)
gedenkpenninkje (diminutive singular)
gedenkpenninkjes (diminutive plural)

munt die is geslagen ter herdenking van een persoon of viering van een heugelijke gebeurtenis

Het was echt iets voor haar om gedenkpenningen te laten slaan met daarop de woorden „Venit, Vidit, Fugit" die, als een woordspeling op de zinspreuk van Julius Caesar, voor eeuwig van de Spaanse armada vastlegden dat hij kwam, zag en vluchtte.

Victoria Holt
 “In de schaduw van de troon” (1978), Saga, ISBN 9788726484885

Het Vaticaan heeft de eerste euromunten met de beeltenis van paus Franciscus op de markt gebracht. De reeks van acht munten van één cent tot 2 euro kost 35 euro. Het Vaticaan heeft ook het zilveren 20 euro- en gouden 50 euro stuk heruitgegeven. Tevens is een zilveren gedenkpenning op de markt gebracht naar aanleiding van de heiligverklaring van de pausen Johannes Paulus II en paus Johannes XXIII op 27 april. Dat heeft Radio Vaticaan dinsdag gemeld.

Weblink bron “Eerste Vaticaanse euro’s met beeltenis van paus Franciscus” (Dinsdag 4 maart 2014 om 16:48), De Standaard


carolusgulden

In de betekenis van ‘munt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1521

samenstelling van Carolus en en gulden zn