kwartier

via Middelnederlands quartier van Oudfrans quartier
**[1] (verkorting) van "kwartier uurs"
**[3] in de betekenis van ‘verblijfplaats’ aangetroffen vanaf 1546

kwartieren (plural)
kwartiertje (diminutive singular)
kwartiertjes (diminutive plural)


zwaard

In de betekenis van ‘recht steekwapen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Een tweesnijdend zwaard

Een zwaard met twee scherpe kanten, (fig.) De uitgevoerde actie heeft twee kanten, meerdere gevolgen

Het zwaard trekken

Het zwaard uit de schede halen, (fig.) De strijd in gang zetten

Tot het zwaard veroordeeld worden

Veroordeeld worden tot onthoofding met een zwaard

Het zwaard van Damocles

Een dreigend gevaar dat voortdurend nabij blijft

Het zwaard aangorden

Gaan vechten, een gewapende oplossing kiezen

Iets te vuur en te zwaard verwoesten

Grote verwoesting zaaien door branden en moorden

Iets te vuur en te zwaard bestrijden/verdedigen

(figuurlijk) Iets zeer actief bestrijden of juist verdedigen

De pen is machtiger dan het zwaard

Met woorden kun je meer bereiken dan met vechten/geweld

Wie naar het zwaard grijpt, zal door het zwaard vergaan

<bijbel> Wie agressie uitdraagt, zal in reactie daarop zelf ook met agressie geconfronteerd worden

leeboard

afbeelding van een zwaard op een blazoen

zwaarden (plural)
zwaardje (diminutive singular)
zwaardjes (diminutive plural)

plaat midden in een schip (midzwaard) of aan weerszijden van een schip (zijzwaard) met als doel het verlijeren tegen te gaan


varen

erfwoord, via Middelnederlands varen van Oudnederlands faran, in de betekenis van ‘over water gaan (in of van een vaartuig)’ voor het eerst aangetroffen in 901

Verwant in andere Indo-Europese taalgroepen

Iets laten varen

Ergens van afzien / Iets laten voor wat het is

voer ww (past)
(vaarde) * (past)
gevaren ww (past participle)

Als verleden tijd van varen in de betekenis "voortbewegen (over water)" is vaarde in het Middelnederlands al aangetroffen, maar voer is altijd meer gangbaar geweest. Van Dale's Groot Woordenboek van de Nederlandse Taal en het Groene Boekje vermelden alleen voer, maar andere bronnen als de Algemene Nederlandse Spraakkunst , de Nederlandse Taalunie en Onze Taal geven aan dat vaarde soms ook voorkomt.

Betekenis 1 heeft zich als gevolg van semantische verenging ontwikkeld uit de oudere betekenis 2 en is thans de hoofdbetekenis.

Het schip vaart de haven uit.

Was hun koning, Willem de Veroveraar, niet tijdens een geweldige storm, dankzij de heilige Nicolaas, veilig van Normandië naar Engeland gevaren? Want Nicolaas was in staat de wind en de onstuimige kracht der golven te doen bedaren!

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 10


boot

Leenwoord uit het ?, in de betekenis van ‘vaartuig’ voor het eerst aangetroffen in 1390

boten (plural)
bootje (diminutive singular)
bootjes (diminutive plural)

Ik vaar in het weekend met mijn boot.

In haar belevenis waren de langsvarende boten immens groot geweest en de golven die zij veroorzaakten reusachtig.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2

Jonge zeehonden: Ollie en Brandy zijn allebei nog jonge zeehonden. Ollie werd half januari gevonden op Schiermonnikoog, pas tien dagen oud, met een abces op zijn rug. Brandy kwam begin maart van Terschelling, met diepe wonden aan zijn flippers. Beiden waren na weken van verzorging gisteren weer fit genoeg om terug te keren naar zee. Ze werden uit hun bassin in Pieterburen gehaald, in kisten gedaan en naar Lauwersoog vervoerd. Vanaf daar voeren ze met de boot naar een zandplaat bij Schiermonnikoog.

Weblink bron “Pieterburen is echt (bijna) leeg na vrijlating Ollie en Brandy” (20 april 2025), NOS


knie

erfwoord, in de betekenis van ‘verbinding tussen boven- en onderbeen’ aangetroffen vanaf 1156

West: Engels: knee (Angelsaksisch: cnēo(w) o), Duits: Knie o, (Oudhoogduits: kneo o), Fries: knibbel (Oudfries: knī, knē)

Noord: Zweeds: knä, Deens/Noors: knæ, Nynorsk: kne, IJslands: hné (Oudnoords: kné)

Iemand (God, enz.) danken op zijn blote knieën/knietjes

Iemand (God, enz.) heel erg dankbaar zijn

Met knikkende knieën

Gezegd van iemand die angstig of zenuwachtig is

Slappe knieën hebben

Niet standvastig/volhardend zijn, (te) snel opgeven of inbinden

knie

gewricht in het midden van het been dat het bovenbeen met het onderbeen verbindt

knieën (plural)
knietje (diminutive singular)
knietjes (diminutive plural)

knievormig versterkings- of verbindingsstuk


kont

Ontwikkeld uit Middelnederlands conte, uit Germaans *kuntō ‘vrouwelijk geslachtsdeel’, vergelijk Middelnederduits kunte, Oudfries kunte, modern Fries kont, kûnt, Middelengels cunte, modern Engels cunt

In de Nederlandse betekenisverschuiving naar ‘achterste’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1741

konten (plural)
kontje (diminutive singular)
kontjes (diminutive plural)

De bijboot was aan de kont van het jacht vastgemaakt.


pink

herkomst onzeker, in de betekenis van ‘vaartuig’ voor het eerst aangetroffen in 1477

Als je hem één pink[/vinger] geeft, dan neemt hij de hele hand.

Hij misbruikt kleine gunsten om veel meer te willen/eisen dan toegestaan.

Daar zou ik mijn pink wel voor willen geven/missen

Iemand om zijn pink winden

Iemand volledig inpalmen, voor zich winnen

pink

een éénjarig kalf dat nog alle melktanden heeft

pinken (plural)
pinkje (diminutive singular)
pinkjes (diminutive plural)


mars

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘korf van marskramer’ voor het eerst aangetroffen in 1350

Marsch

regelmatige manier van lopen met afgemeten passen, vooral gebruikt door soldaten...

Kiepe

een mand of bak die op de rug gedragen wordt

Mastkorb

marsen (plural)
marsje (diminutive singular)
marsjes (diminutive plural)

het halfronde platform aan de top van het onderste deel van de mast van een zeilschip.


fluit

via Middelnederlands flute / floite van Oudfrans flaute, in de betekenis van ‘blaasinstrument’ aangetroffen vanaf 1351

fluiten (plural)
fluitje (diminutive singular)
fluitjes (diminutive plural)

zeegaand vrachtschip met drie masten uit de 17e en 18e eeuw


aak

In de betekenis van ‘schip’ voor het eerst aangetroffen in 1520

плоскодънна речна лодка

aken (plural)
aakje (diminutive singular)
aakjes (diminutive plural)

/ lang vaartuig met een platte bodem en een brede boeg meestal gebruikt om vracht te vervoeren, vrachtschip

Onze kapitein navigeert naar een mooie ligplaats met zicht op de drijvende péniche-épicerie, een bijna honderd jaar oude Hollandse aak, de superette van het dorp en bij vaarders al net zo bekend als de boekenwinkel ertegenover waar je meer dan 50.000 antieke werken en tienduizenden oude postkaarten vindt.

Ambtenaren van de gemeente West Maas en Waal komen een kijkje nemen, net als de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het consortium dat verderop aan het baggeren is. De burgemeester van de gemeente West Maas en Waal laat zich bijpraten. Natuurlijk branden ze allemaal van nieuwsgierigheid. De eerste gedachte is een rivierpraam of aak van vijftien tot twintig meter, daterend uit de elfde tot zeventiende eeuw. Stiekem denken ze aan het duizend jaar oude schip dat in 1930 in Utrecht werd gevonden en sindsdien een van de pronkstukken is van het Centraal Museum. Zou dit ook zo'n uniek exemplaar zijn?

/ in Friesland wordt er een klein roei- of zeilvaartuig, bestemd voor de visserij mee bedoeld


schip

In de betekenis van ‘groot zeewaardig vaartuig’ voor het eerst aangetroffen in 1076.

erfwoord: Middelnederlands sc(h)ip, scep (verbogen sceep), uit Oudnederlands skip, ontwikkeld uit Oergermaans *skipan ‘korjaal; vaatwerk, beker’, hetzij een leenwoord uit Latijn scyphus ‘beker, bokaal’, hetzij de nultrap van Indo-Europees *skeib-, labiaal-afleiding van de wortel *skei- ‘snijden, splijten’, waartoe ook Lets šk̨ibît ‘houwen, snijden’ behoort. Evenals Nederduits Schipp, Duits Schiff en Fries skip.

Als het schip lek is, gaan de ratten van boord.

als het verkeerd loopt, laten valse vrienden je in de steek

De schepen achter zich verbranden

een beslissing nemen en niet meer terug kunnen

De ratten verlaten het zinkende schip.

als de omstandigheden verslechteren denken sommigen alleen aan zichzelf en vertrekken

De wal keert het schip.

door beperkingen enigerlei niet verder kunnen

Een schip met zure appels zijn/komen

iemand begint bijna met huilen ofwel: het naderen van een zware bui

Een schip op het strand is een baken in zee.

van de fouten die anderen hebben gemaakt kun je zelf veel leren

Schoon schip maken

schulden betalen ofwel: de boel opruimen ofwel: na ruzie/problemen samen er uit komen en het verleden laten rusten

صَحْن

grootste ruimte in de lengterichting van een kruiskerk

schepen (plural)
scheepje (diminutive singular)
scheepjes (diminutive plural)

groot zeevarend vaartuig voor het vervoer van passagiers of goederen, meestal voortbewogen door zeilen of motoren

Tussen de duinen door kan je het schip nog net zien varen.


aap

van Middelnederlands aep, in de betekenis van ‘primaat’ voor het eerst aangetroffen in 1451

al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding

de aap komt uit de mouw

de eigenlijke situatie of bedoeling wordt nu pas duidelijk

aap, wat heb je mooie jongen

gezegd als iemand overdreven trots of (met een bijbedoeling) vriendelijk is

in de aap gelogeerd zijn

onverwacht in moeilijkheden geraakt zijn

voor aap staan

voor gek staan, zichzelf belachelijk maken

aap

benaming voor zoogdieren uit de orde der primaten

apen (plural)
aapje (diminutive singular)
aapjes (diminutive plural)

min of meer vierkant zeil dat op oude zeilschepen gebruikt werd om meer zeil bij te zetten


viool

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘snaarinstrument’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1555

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘plant’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Tweede viool spelen

Minder in te brengen hebben dan een ander

violen (plural)
viooltje (diminutive singular)
viooltjes (diminutive plural)

katrol/blok met twee boven elkaar geplaatste schijven van verschillende grootte, waardoor de vorm wat op het onder [1] genoemde instrument lijkt


lijn

van Middelnederlands lijnde, line; in de betekenis van ‘touw’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Eén lijn trekken of Dezelfde lijn trekken

Leine

een band, riem om een huisdier in te tomen

lijnen (plural)
lijntje (diminutive singular)
lijntjes (diminutive plural)

Een uit meerdere kardelen samengeslagen touw tot een omtrek kleiner dan 4 cm noemt men een lijn.


want

In de betekenis van ‘nevenschikkend voegwoord’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

[1] Van Frankisch want, vanwaar Frans gant

[3] Afgeleid van want (2.) op basis van gelijkenis

wanten (plural)
wantje (diminutive singular)
wantjes (diminutive plural)

: de lijnen of staalkabels aan stuur- en bakboord, die een mast overeind houden (staand want), en het touwwerk om de zeilen te zetten (lopend want)

De voor- en achterstag rekent men gewoonlijk niet tot het want.


paard

In de betekenis van ‘tam hoefdier met manen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1266.

Middelnederlands pāert, perert, ontleend aan Laatlatijn paraverēdus ‘postpaard op zijlijnen, wisselpaard’, samengesmolten uit Oudgrieks pára ‘bij, extra’ en Gallisch verēdus ‘(post)paard’ (vgl. Welsh gorwydd ‘ros’), leenvertaling naar het voorbeeld van Oudgrieks párippos ‘postpaard’ (uit pára- en híppos ‘paard’). Evenzo ontleend zijn Nederduits Peerd en Duits Pferd.

een dood paard aan een boom (vast)binden

een gegeven paard in de bek kijken

niet dankbaar, maar kritisch zijn over cadeaus of koopjes

een oud paard van stal halen

wat men vroeger al eens heeft laten horen nog eens ten beste geven

het beste paard van stal

de in stilte meest gewaardeerde persoon in een gezelschap

iemand te paard helpen

iemand helpen om een goede baan te krijgen

man en paard noemen

eerlijk zeggen wat er niet goed is en door wie dat komt

over het paard getild

te zeer geprezen zijn zodat men verwaand is

sterk als een paard

met grote spierkracht, oersterk, ijzersterk

trekken aan een dood paard

zich inspannen voor een hopeloze zaak die alleen maar energie kost en uiteindelijk niets oplevert

een schurftig paard vreest de roskam

iemand die aan iets schuldig is, heeft liever niet dat datgene onderzocht wordt

het beste paard struikelt (ook) wel eens

het beste paard van stal wordt overgeslagen.

grappige uitspraak wanneer iemand overgeslagen wordt

het hinkende paard komt achteraan

wanneer het werk is gedaan komt de rekening ofwel: na mooie dingen komen vaak de minder fijne dingen

het oog van de meester maakt het paard vet

het werk gebeurt beter als de baas toezicht houdt

je kan een paard naar het water brengen, maar je kan het niet laten drinken

iemand doet enkel dingen dat hij zelf wil

je moet een gegeven paard niet in de mond/bek kijken

je moet niet te kritisch zijn over cadeaus, of koopjes

jong te paard, oud te voet

als je in je jeugd erg wordt verwend, krijg je het later erg moeilijk

men moet een paard de rug niet stuk rijden

men moet niet te veel eisen van een ander

paarden die haver verdienen krijgen ze niet

de mensen die het hardste werken, krijgen het minste geld

vertrouwen komt te voet en gaat/vertrekt te paard

door een enkele stommiteit kan men vertrouwen of een reputatie die men jarenlang heeft opgebouwd in een keer teniet doen.

waar het paard aangebonden is, moet het vreten

men moet zich naar de omstandigheden schikken

馬

うま ⁽ʲᵃ⁾, ウマ ⁽ʲᵃ⁾, uma

paarden (plural)
paardje (diminutive singular)
paardjes (diminutive plural)

een touw om op te staan, onder de ra van een dwarsgetuigd zeilschip


pampus

van Pampus en een eiland, geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.H
**[1] door de geringe waterdiepte bij het eiland Pampus, in het zicht van de haven van Amsterdam, moesten de schepen vaak wachten op hoogwater om het eiland te kunnen passeren

voor pampus liggen

er totaal uitgeput bij liggen, letterlijk of figuurlijk

[2] pampussen (plural)
[2] pampusje (diminutive singular)
[2] pampusjes (diminutive plural)

open zeiljacht, gebouwd volgens de specificaties van de eenheidsklasse

Hij zeilt nog altijd met zijn pampus .


zeemacht

In de betekenis van ‘krijgsmachtonderdeel dat strijdt ter zee’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1670


zeeman

zeelieden (plural)
zeelui (plural)
zeemannen (plural)
zeemannetje (diminutive singular)
zeemannetjes (diminutive plural)

iemand die voor zijn beroep de zee bevaart


zeebonk

zeebonken (plural)
zeebonkje (diminutive singular)
zeebonkjes (diminutive plural)


zeeziekte

søsyge

misselijkheid als gevolg van de onregelmatige beweging van een schip

Zij heeft al jaren last van zeeziekte.


boom

als een blad aan een boom veranderen

opeens heel anders zijn, zich heel anders gaan gedragen

door de bomen het bos niet meer zien

door een overvloed aan informatie het overzicht verliezen

aan de vruchten kent men de boom

je kunt alleen iemand echt leren kennen door de dingen die doet en de manieren waarop iemand dingen aanpakt (zie Matteus 7:17-18)

een appel valt niet ver van de boom

kinderen vertonen het gedrag van hun ouders

hoge bomen vangen veel wind.

bekende/belangrijk mensen of met een hoge functie krijgen sneller commentaar of kritiek

men moet de boom buigen als die jong is.

goede gewoonten kunnen het beste al jong worden aangeleerd

men moet geen oude bomen verpoten/verplaatsen

het is beter oude mensen in hun vertrouwde omgeving te laten

bomen (singular)
boompje (diminutive)
boompjes (diminutive singular)

een stok waarmee een schip voortbewogen kan worden


kat

erfwoord via Middelnederlands catte van Oudnederlands katta, in de betekenis van ‘katachtige’ aangetroffen vanaf 1165 (cognaat met, maar niet ontleend aan Latijn cattus)

[5] (verkorting) van bekattering, in de betekenis van ‘standje’ aangetroffen vanaf 1976

als een kat om de hete brij draaien

om de zaak heen praten om conflicten te vermijden

verzopen katje

iemand die helemaal doorweekt is door de regen

als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel

als de katjes muizen, dan miauwen ze niet

de kat zal met zijn maag niet weglopen

gezegd van iemand die net veel heeft gegeten

een kat komt altijd op z'n pootjes terecht

ingewikkelde en vervelende dingen kunnen vanzelf weer voor elkaar komen

in het donker zijn alle katjes grauw

in het duister ziet men geen verschil tussen mooi en lelijk

om der wille van de smeer likt de kat de kandeleer

kat

bepaald soort zoogdier, Felis sylvestris catus

katten (plural)
katje (diminutive singular)
katjes (diminutive plural)

kleiner anker dat tot versterking van een groter anker uitgeworpen wordt


jager

Naamwoord van handeling van jagen met het achtervoegsel -er

skua

benaming voor roofmeeuwen, behorend tot de familie Stercorariidae

jagers (plural)
jagertje (diminutive singular)
jagertjes (diminutive plural)


zeeloods

Lotse

loods die schepen van en naar de open zee loodst

zeeloodsen (plural)
zeeloodsje (diminutive singular)
zeeloodsjes (diminutive plural)


gorden

gordde (past)
gegord (past participle)
te gorden (active infinitive imperfect present long-form)
zullen gorden (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen gorden (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gegord (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gegord (active infinitive perfect present long-form)
gegord zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gegord te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
gordend (imperfect participle)
gegord (past participle)
gorde (subjunctive)
gord (indicative imperfect present singular first-person)
gordt (indicative imperfect present singular second-person)
gordt (indicative imperfect present singular second-person)
gordt (indicative imperfect present singular second-person)
gordt (indicative imperfect present singular third-person)
gordde (indicative imperfect past singular first-person)
gordde (indicative imperfect past singular second-person)
gordde (indicative imperfect past singular second-person)
gordde (indicative imperfect past singular second-person)
gordde (indicative imperfect past singular third-person)
gordden (indicative imperfect past plural first-person)
gordden (indicative imperfect past plural second-person)
gordden (indicative imperfect past plural third-person)
zal gorden (indicative imperfect future singular first-person)
zult gorden (indicative imperfect future singular second-person)
zal gorden (indicative imperfect future singular second-person)
zult gorden (indicative imperfect future singular second-person)
zal gorden (indicative imperfect future singular second-person)
zult gorden (indicative imperfect future singular second-person)
zal gorden (indicative imperfect future singular third-person)
zullen gorden (indicative imperfect future plural first-person)
zullen gorden (indicative imperfect future plural second-person)
zullen gorden (indicative imperfect future plural third-person)
zou gorden (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou gorden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) gorden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt gorden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou gorden (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden gorden (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden gorden (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden gorden (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gegord (perfect present first-person)
hebt gegord (perfect present second-person)
hebt gegord (perfect present second-person)
heeft gegord (perfect present second-person)
hebt gegord (perfect present second-person)
heeft gegord (perfect present third-person)
hebben gegord (perfect present first-person)
hebben gegord (perfect present second-person)
hebben gegord (perfect present third-person)
had gegord (perfect past first-person)
had gegord (perfect past second-person)
had gegord (perfect past second-person)
hadt gegord (perfect past second-person)
had gegord (perfect past third-person)
hadden gegord (perfect past first-person)
hadden gegord (perfect past second-person)
hadden gegord (perfect past third-person)
zal gegord hebben (perfect future first-person)
zal gegord hebben (perfect future second-person)
zult gegord hebben (perfect future second-person)
zult gegord hebben (perfect future second-person)
zal gegord hebben (perfect future second-person)
zult gegord hebben (perfect future second-person)
zal gegord hebben (perfect future third-person)
zullen gegord hebben (perfect future first-person)
zullen gegord hebben (perfect future second-person)
zullen gegord hebben (perfect future third-person)
zou gegord hebben (perfect conditional first-person)
zou gegord hebben (perfect conditional second-person)
zou gegord hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gegord hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gegord hebben (perfect conditional second-person)
zou gegord hebben (perfect conditional third-person)
zouden gegord hebben (perfect conditional first-person)
zouden gegord hebben (perfect conditional second-person)
zouden gegord hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gegord (impersonal passive present imperfect)
er is gegord (impersonal passive present perfect)
er werd gegord (impersonal passive past imperfect)
er was gegord (impersonal passive past perfect)
er zal gegord worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gegord zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gegord worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gegord zijn (impersonal passive conditional perfect)
gegord worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gegord te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gegord zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gegord te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gegord zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gegord te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gegord zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gegord te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gegord (singular imperfect present first-person)
wordt gegord (singular imperfect present second-person)
wordt gegord (singular imperfect present second-person)
wordt gegord (singular imperfect present second-person)
wordt gegord (singular imperfect present plural third-person)
worden gegord (singular imperfect present plural first-person)
worden gegord (singular imperfect present plural second-person)
worden gegord (singular imperfect present third-person)
werd gegord (singular imperfect past first-person)
werd gegord (singular imperfect past second-person)
werd gegord (singular imperfect past second-person)
werdt gegord (singular imperfect past second-person)
werd gegord (singular imperfect past plural third-person)
werden gegord (singular imperfect past plural first-person)
werden gegord (singular imperfect past plural second-person)
werden gegord (singular imperfect past third-person)
zal gegord worden (singular imperfect future first-person)
zult gegord worden (singular imperfect future second-person)
zult gegord worden (singular imperfect future second-person)
zult gegord worden (singular imperfect future second-person)
zal gegord worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gegord worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gegord worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gegord worden (singular imperfect future third-person)
zou gegord worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gegord worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gegord worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gegord worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gegord worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gegord worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gegord worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gegord worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gegord worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gegord (perfect present first-person)
bent gegord (perfect present second-person)
bent gegord (perfect present second-person)
is gegord (perfect present second-person)
zijt gegord (perfect present second-person)
is gegord (perfect present third-person)
zijn gegord (perfect present first-person)
zijn gegord (perfect present second-person)
zijn gegord (perfect present third-person)
was gegord (perfect past first-person)
was gegord (perfect past second-person)
was gegord (perfect past second-person)
waart gegord (perfect past second-person)
was gegord (perfect past third-person)
waren gegord (perfect past first-person)
waren gegord (perfect past second-person)
waren gegord (perfect past third-person)
zal gegord zijn (perfect future first-person)
zult gegord zijn (perfect future second-person)
zult gegord zijn (perfect future second-person)
zult gegord zijn (perfect future second-person)
zal gegord zijn (perfect future third-person)
zullen gegord zijn (perfect future first-person)
zullen gegord zijn (perfect future second-person)
zullen gegord zijn (perfect future third-person)
zou gegord zijn (perfect conditional first-person)
zou gegord zijn (perfect conditional second-person)
zou gegord zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gegord zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gegord zijn (perfect conditional second-person)
zou gegord zijn (perfect conditional third-person)
zouden gegord zijn (perfect conditional first-person)
zouden gegord zijn (perfect conditional second-person)
zouden gegord zijn (perfect conditional third-person)


zeerecht

Seerecht

wettelijke bepaling met betrekking tot de zeevaart, zeerecht omvat een groot aantal verdragen die in de afgelopen eeuwen tot stand zijn gekomen

zeerechten (plural)
zeerechtje (diminutive singular)
zeerechtjes (diminutive plural)


zeeschuimer

In de betekenis van ‘zeerover’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1569

Pirat

iemand die de zeeën bevaart om andere schepen te beroven

Sinds het falen van de Somalische staat zijn er weer volop zeeschuimers te vinden rond de Hoorn van Afrika.


zeevaartschool

Seefahrtschule

school waar de leerlingen een opleiding krijgen voor een beroep op een zeeschip


zeezeilen

zeezeilde (past)
gezeezeild (past participle)
te zeezeilen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen zeezeilen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen zeezeilen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gezeezeild (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gezeezeild (active infinitive perfect present long-form)
gezeezeild zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gezeezeild te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
zeezeilend (imperfect participle)
gezeezeild (past participle)
zeezeile (subjunctive)
zeezeil (indicative imperfect present singular first-person)
zeezeilt (indicative imperfect present singular second-person)
zeezeilt (indicative imperfect present singular second-person)
zeezeilt (indicative imperfect present singular second-person)
zeezeilt (indicative imperfect present singular third-person)
zeezeilde (indicative imperfect past singular first-person)
zeezeilde (indicative imperfect past singular second-person)
zeezeilde (indicative imperfect past singular second-person)
zeezeilde (indicative imperfect past singular second-person)
zeezeilde (indicative imperfect past singular third-person)
zeezeilden (indicative imperfect past plural first-person)
zeezeilden (indicative imperfect past plural second-person)
zeezeilden (indicative imperfect past plural third-person)
zal zeezeilen (indicative imperfect future singular first-person)
zult zeezeilen (indicative imperfect future singular second-person)
zal zeezeilen (indicative imperfect future singular second-person)
zult zeezeilen (indicative imperfect future singular second-person)
zal zeezeilen (indicative imperfect future singular second-person)
zult zeezeilen (indicative imperfect future singular second-person)
zal zeezeilen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen zeezeilen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen zeezeilen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen zeezeilen (indicative imperfect future plural third-person)
zou zeezeilen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou zeezeilen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) zeezeilen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt zeezeilen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou zeezeilen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden zeezeilen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden zeezeilen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden zeezeilen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gezeezeild (perfect present first-person)
hebt gezeezeild (perfect present second-person)
hebt gezeezeild (perfect present second-person)
heeft gezeezeild (perfect present second-person)
hebt gezeezeild (perfect present second-person)
heeft gezeezeild (perfect present third-person)
hebben gezeezeild (perfect present first-person)
hebben gezeezeild (perfect present second-person)
hebben gezeezeild (perfect present third-person)
had gezeezeild (perfect past first-person)
had gezeezeild (perfect past second-person)
had gezeezeild (perfect past second-person)
hadt gezeezeild (perfect past second-person)
had gezeezeild (perfect past third-person)
hadden gezeezeild (perfect past first-person)
hadden gezeezeild (perfect past second-person)
hadden gezeezeild (perfect past third-person)
zal gezeezeild hebben (perfect future first-person)
zal gezeezeild hebben (perfect future second-person)
zult gezeezeild hebben (perfect future second-person)
zult gezeezeild hebben (perfect future second-person)
zal gezeezeild hebben (perfect future second-person)
zult gezeezeild hebben (perfect future second-person)
zal gezeezeild hebben (perfect future third-person)
zullen gezeezeild hebben (perfect future first-person)
zullen gezeezeild hebben (perfect future second-person)
zullen gezeezeild hebben (perfect future third-person)
zou gezeezeild hebben (perfect conditional first-person)
zou gezeezeild hebben (perfect conditional second-person)
zou gezeezeild hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gezeezeild hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gezeezeild hebben (perfect conditional second-person)
zou gezeezeild hebben (perfect conditional third-person)
zouden gezeezeild hebben (perfect conditional first-person)
zouden gezeezeild hebben (perfect conditional second-person)
zouden gezeezeild hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gezeezeild (impersonal passive present imperfect)
er is gezeezeild (impersonal passive present perfect)
er werd gezeezeild (impersonal passive past imperfect)
er was gezeezeild (impersonal passive past perfect)
er zal gezeezeild worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gezeezeild zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gezeezeild worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gezeezeild zijn (impersonal passive conditional perfect)


onderzeeboot

onderzeeboten (plural)
onderzeebootje (diminutive singular)
onderzeebootjes (diminutive plural)

boot die onder het wateroppervlak kan varen


kikker

[1]: naamwoord van handeling van kikken ww met het achtervoegsel -er, klanknabootsing van het geluid dat het dier maakt, in de betekenis van ‘kikvorsachtige’ voor het eerst aangetroffen in 1623

[2]: naar de vorm die aan het dier doet denken

[3]: vermoedelijk door figuurlijk gebruik van brulkikker en gifkikker onder invloed van selfkicker Engels kicker "iemand die door iets in een roes raakt"

banaanrietkikker

1. nog toe te voegen benamingen voor amfibieën uit de orde Anura

blitskikker

3. iemand die ergens sterk door wordt gekenmerkt

padda

benaming voor amfibieën uit de orde Anura

Klampe

een dubbele haak ter bevestiging van een touw

kikkers (plural)
kikkertje (diminutive singular)
kikkertjes (diminutive plural)


knoop

In de betekenis van ‘ronde sluiting aan kleding’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1265

de gordiaanse knoop doorhakken

een probleem oplossen door een onverwachte maatregel

de knopen aan zijn jas tellen

hij weet niet te kiezen, een aftelversje moet de beslissing brengen

knopen (plural)
knoopje (diminutive singular)
knoopjes (diminutive plural)

een vastgetrokken lus in garen, draad, koord of touw om daarin een verdikking te maken, om einden ervan aan elkaar te bevestigen of ter bevestiging aan een ander voorwerp of weefsel

Aan beide einden van het springtouw zit een knoop zodat het niet zo gauw uit de hand zal schieten.

een snelheidsmaat die in de zeevaart gebruikt wordt

Een knoop is een zeemijl per uur, ongeveer 1,8 kilometer per uur.


brug

In de betekenis van ‘verbinding over water’ voor het eerst aangetroffen in 840

Bruggen slaan / bouwen

(onverzoenlijke) standpunten bij elkaar brengen

Men moet geen hei roepen, voor men over de brug is

bruggen (plural)
bruggetje (diminutive singular)
brugje (diminutive singular)
bruggetjes (diminutive plural)
brugjes (diminutive plural)

de plaats op een schip vanwaar het bestuurd wordt

Vanaf de brug was het kleine bootje plots niet meer te zien, wat de schipper een onbehaaglijk gevoel gaf.


vissersboot

samenstelling van visser en boot met het invoegsel -s-

vissersboten (plural)
vissersbootje (diminutive singular)
vissersbootjes (diminutive plural)


boegspriet

In de betekenis van ‘uitstekend rondhout voor touwwerk’ voor het eerst aangetroffen in 1521

Бушприт

uitstekend rondhout aan de voorsteven van een zeilschip

boegsprieten (plural)
boegsprietje (diminutive singular)
boegsprietjes (diminutive plural)


boei

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘band’ voor het eerst aangetroffen in 1285

Afkomstig van het Middelnederlandse boeye

bovë

een drijvend en verankerd voorwerp om de vaargeul in ondiepe wateren aan te geven

shackle

een kluister voor hand of voet, een werktuig om iemand gevangen te houden

boeien (plural)
boeitje (diminutive singular)
boeitjes (diminutive plural)

Je kan maar beter tussen de boeien blijven varen, anders lopen we nog vast.


zeilboot

zeilboten (plural)
zeilbootje (diminutive singular)
zeilbootjes (diminutive plural)

Weliswaar was het Afrikaanse geld de absolute voorwaarde voor baron Von Freital geweest, tot aan de bruiloftsdag van zijn dochter beschouwde hij zichzelf als haar eigenaar, met dezelfde vanzelfsprekendheid waarmee hij zeilboten en kastelen bezat.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


sloep

Leenwoord uit het ?, in de betekenis van ‘vaartuig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1588

Schaluppe

een klein scheepstype dat op het dek van een groter schip wordt meegevoerd

smack

een scheepstype dat vele jaren als onafhankelijk zeevaartuig in gebruik is geweest.

sloepen (plural)
sloepje (diminutive singular)
sloepjes (diminutive plural)

een klein scheepstype dat vele jaren als onafhankelijk zeevaartuig in gebruik is geweest

„Het was een bewolkte, zwoele namiddag; de matrozen hingen lui op het dek rond of staarden wezenloos over het loodkleurige water. Queequeg en ik waren rustig een zogenaamde zwaardmat aan het weven als extra sjorring voor onze sloep. Om ons heen was alles zo stil en gedempt en toch ook vervuld van wat ging komen en in de lucht hing zo’n mijmerachtige betovering dat die zwijgende mannen stuk voor stuk in hun eigen onzichtbare ik leken op te gaan.

Weblink bron
Rudy Ligtenberg
 “Ondragelijk wit” (16 april 2008), Reformatorisch Dagblad

Terwijl we voor anker lagen op de rede konden de passagiers aan land gaan door langs een stevige ladder aan de zijkant van het schip af te dalen naar wachtende sloepen die ons naar de kade brachten.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


stoomschip

باخرة

een schip dat voortgedreven wordt middels een stoommachine

stoomschepen (plural)
stoomscheepje (diminutive singular)
stoomscheepjes (diminutive plural)


oorlogsschip

samenstelling van oorlog en schip met het invoegsel -s-

Het vlaggenschip van de Russische Zwarte Zeevloot, de Moskva (Moskou) is gezonken. Het Russische ministerie van Defensie zegt dat het oorlogsschip tijdens een bergingsoperatie in stormachtig weer is vergaan.


vrachtschip

Frachtschiff

een schip dat uitsluitend bedoeld is voor het vervoer van goederen

vrachtschepen (plural)
vrachtscheepje (diminutive singular)
vrachtscheepjes (diminutive plural)

Het vrachtschip raakte van koers af.


hengst

In de betekenis van ‘mannelijk paard’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 701

hengsten (plural)
hengstje (diminutive singular)
hengstjes (diminutive plural)

een vissersvaartuig van de Westerschelde

De concurrentie tussen de traditionele hengsten en de gecommercialiseerde visserij wordt steeds groter.


vrachtboot

Frachter

een boot die gebouwd is om vracht te vervoeren

vrachtboten (plural)
vrachtbootje (diminutive singular)
vrachtbootjes (diminutive plural)


kraaiennest

samenstelling van kraai en nest met het invoegsel -en-

kraaiennesten (plural)
kraaiennestje (diminutive singular)
kraaiennestjes (diminutive plural)

uitkijkplaats in de mast van een schip, mastkorf


scheepsruim

samenstelling van schip en ruim met het invoegsel -s-

Schiffsraum

een ruimte voor het opslaan van goederen in een schip

De lading werd vakkundig in het scheepsruim gestuwd.


ton

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘vat’ voor het eerst aangetroffen in 1285

In de betekenis van ‘telwoord: 100.000 (oorspronkelijk van guldens gezegd)’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1640

[3] van Middelnederlands tonne, een inhoudsmaat die ook een gewichtsmaat werd

[4] betekenis afgeleid van [3], omdat tussen 1840 en 1945 dit bedrag in toenmalige munten van 1 gulden 1000 kilo zou wegen

[5] betekenis afgeleid van [4], omdat dezelfde getalswaarde wordt gebruikt

tonnen (plural)
tonnetje (diminutive singular)
tonnetjes (diminutive plural)

Gooi de tonnen even in het water.


bootsman

samenstelling van boot en man met het invoegsel -s-

Bootsmann

een rang gelijk aan sergeant bij de marine en de hoogste onderofficier bij de koopvaardij

bootsmannen (plural)
bootslieden (plural)
bootslui (plural)
bootsmannetje (diminutive singular)
bootsmannetjes (diminutive plural)

Hij is gepromoveerd tot bootsman.


vonk

In de betekenis van ‘vuursprank’ voor het eerst aangetroffen in 1348

een overslaande vonk

een emotie die ineens ook bij anderen ontvlamt

de vonken slaan/vliegen ervanaf

gezegd van iemand die keihard aan het werk is

vonken (plural)
vonkje (diminutive singular)
vonkjes (diminutive plural)

De vonk heeft zijn bijnaam te danken aan z'n werk met de antieke "vonkenzenders.".


donkey

van Engels donkey, voluit "donkey engine" of "steam donkey" ook buiten de scheepvaart gebruikt als woord voor hulpmotor

kleine stoommachine om als hulpmotor voor pompen en andere werktuigen op een schip

Theun hoort hun klompen en laarzen op de treden van het laddertje stampen en daar bovenuit het geluid van stoom uit de donkey.


achtersteven

achterstevens (plural)
achtersteventje (diminutive singular)
achtersteventjes (diminutive plural)


apostel

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘Godsgezant’ voor het eerst aangetroffen in 1240

via het Latijn uit het Grieks, van stellein (zenden) met het voorvoegsel apo-,

apostels (plural)
apostelen (plural)
aposteltje (diminutive singular)
aposteltjes (diminutive plural)

steunhout aan de voorsteven van een schip


ballast

Leenwoord uit het Nederduits, in de betekenis van ‘last’ voor het eerst aangetroffen in 1390

Ballast

vervanging van de nuttige lading door iets dat voldoende weegt om een schip te stabiliseren

Door de ballast komt het zwaartepunt van het schip lager te liggen en kan het dus minder makkelijk omslaan.


schipper

afgeleid van schip met het achtervoegsel -er

captain

iemand die de verantwoordelijkheid heeft voor de besturing van een schip

schippers (plural)
schippertje (diminutive singular)
schippertjes (diminutive plural)


officier

via Middelnederlands officier van Frans officier
**[1] in de betekenis van ‘rang bij de marine’ aangetroffen vanaf 1685
**[2] in de betekenis van ‘ambtenaar’ aangetroffen vanaf 1340/1360

officer

iemand die een rang in het leger bekleedt die hem of haar het bevel over...

officieren (plural)
officiers (plural)
officiertje (diminutive singular)
officiertjes (diminutive plural)


buitenboordmotor

Außenbordmotor

een motor die aan de achterzijde (de spiegel) van een boot bevestigd is die als een roer dient en de boot voortstuwt.

buitenboordmotoren (plural)
buitenboordmotors (plural)
buitenboordmotortje (diminutive singular)
buitenboordmotortjes (diminutive plural)

Onderhoud is levensverlengend voor uw buitenboordmotor.


vuurtoren

vuurtorens (plural)
vuurtorentje (diminutive singular)
vuurtorentjes (diminutive plural)

De vuurtoren blijkt onbewoond te zijn.

Het voetpad dat naar de vuurtoren op Vlieland leidt, is onlangs vernoemd naar Liesbeth List. De in 2020 overleden zangeres groeide op het Waddeneiland op.

Weblink bron “Voetpad op Vlieland vernoemd naar Liesbeth List” (24 juni 2022), NU.nl


loods

In de betekenis van ‘stuurman’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1677

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘schuur’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285

Lotse

een persoon die schepen begeleidt bij het varen van en naar een haven

loodsen (plural)
loodsje (diminutive singular)
loodsjes (diminutive plural)


spil

In de betekenis van ‘pen, as’ voor het eerst aangetroffen in 1163

Stütze

iets wat of iemand die een centrale plaats inneemt

spillen (plural)
spilletje (diminutive singular)
spilletjes (diminutive plural)

Als zware spil was de toen normale horizontale ankerspil op het voorschip gebruikelijk.


bark

via Middelnederlands bargh van Oudfrans barque, in de betekenis van ‘type zeilschip’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1370

Bark

bepaald type zeilschip met drie of meer masten

barken (plural)
barkje (diminutive singular)
barkjes (diminutive plural)

Gisteren zagen we een heel mooie bark varen.


eskader

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vlootafdeling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1631

eskaders (plural)
eskadertje (diminutive singular)
eskadertjes (diminutive plural)

een groep oorlogsschepen die onder hetzelfde commando staat en zelfstandig kan opereren, maar te klein is om een vloot genoemd te worden


veer

Veerbrug

1. boot of schip toegewijd aan het onderhouden van een regelmatige verbinding over een rivier of een ander water

Fähre

Het veer tussen Perkpolder en Kruiningen is uit de vaart genomen.


veerpont

veerponten (plural)
veerpontje (diminutive singular)
veerpontjes (diminutive plural)


valk

via Middelnederlands valke en Oudnederlands falko van Latijn falco, in de betekenis van ‘roofvogel’ voor het eerst aangetroffen in 918

beter met de uil gezeten dan met de valk gevlogen

valken (plural)
valkje (diminutive singular)
valkjes (diminutive plural)

middelgrote open zeilboot, een driemans wedstrijdklasse gebouwd in knikspant met vaste kiel

De valk is een open zeilboot met een ruime kuip, geschikt voor 2 tot 5 personen. Deze universele boot is stabiel, heeft uitstekende zeileigenschappen en beschikt over een gaffeltuig. De valk wordt vaak ingezet voor zeillessen, maar is ook ideaal voor zeilers die naast zeilen ook gezelligheid willen. Een ideaal toerschip dus.


vlieger

In de betekenis van ‘latwerk met papier’ voor het eerst aangetroffen in 1625

Naamwoord van handeling van vliegen met het achtervoegsel -er.

Die vlieger gaat niet op.

Dat is geen geldig argument, zo werkt het niet

vlieër

een voorwerp dat door de wind aan een draad in de lucht opgelaten kan worden

Drachenviereck

een vierhoek waarvan twee paar aanliggende zijden en één paar ...

Flieger

een dier m.b.t. zijn vaardigheid in het vliegen

vliegers (plural)
vliegertje (diminutive singular)
vliegertjes (diminutive plural)

een klein roeibootje van het type schouw dat meegevoerd werd met een groter binnenvaartschip als bijbootje

een klein driehoekig scheepszeil, dat voor en boven de kluiver tussen de (voorste) mast en de boegspriet wordt gevaren


marine

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘militair zeewezen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1650

strijdmacht die voor oorlogvoering op zee kan worden ingezet, zeemacht

Ze heeft vele mooie herinneringen aan hem en toonde ons wel eens vol trots krantenartikelen en foto’s uit de tijd dat hij Minister van Oorlog en Marine was, tussen 1948 en 1950.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

Pronkstuk Russische marine de Moskva gezonken: een gevoelige en vooral symbolische tik.


fregat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘(oorlogs)schip’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1598

fregatten (plural)
fregatje (diminutive singular)
fregatjes (diminutive plural)


koelte

In de betekenis van ‘frisheid’ voor het eerst aangetroffen in 1277

afgeleid van koel met het achtervoegsel -te


aanvaring

Naamwoord van handeling van aanvaren met het achtervoegsel -ing.

aanvaringen (plural)
aanvarinkje (diminutive singular)
aanvarinkjes (diminutive plural)

botsing van een schip met een ander schip of object

Als een vrachtschip een aanvaring heeft met een plezierjacht loopt het meestal slecht af met het plezierjacht.


scheepswerf

samenstelling van schip zn en werf zn met het invoegsel -s- met klankverandering i - ee (IPA: /ɪ/ -/e/)

scheepswerven (plural)
scheepswerfje (diminutive singular)
scheepswerfjes (diminutive plural)

een aan het water gelegen werkgebied waar schepen gebouwd worden

"Roemenen werken op Nederlandse scheepswerf voor 1 euro per uur"

Uit eigen beweging vertelde hij mij dat hij afkomstig is van het eiland Kreta, dat de Europese beschaving daar is ontstaan, dat dat geen toeval is, dat hij eigenaar is van een rederij en scheepswerf in Heraklion, dat dat hard werken is maar dat hij zich graag inspant voor de mensheid en dat hij de economische crisis goed was doorgekomen omdat hij anders dan de meesten van zijn concurrenten al jaren geleden had begrepen dat de toekomst buiten Europa lag.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 30


afvaart

afvaarten (plural)
afvaartje (diminutive singular)
afvaartjes (diminutive plural)

We hebben gewacht tot de afvaart van de veerdienst.


antenne

Van het Italiaanse antenna. In de betekenis van ‘draad voor het zenden en ontvangen van elektromagnetische golven’ voor het eerst aangetroffen in 1906.

Antenne

een vrij opgestelde elektrische geleider voor het uitzenden en/of ontvangen van elektromagnetische straling

antennes (plural)
antennen (plural)
antennetje (diminutive singular)
antennetjes (diminutive plural)


averij

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘schade aan schip of lading’ voor het eerst aangetroffen in 1773

afgeleid van het Italiaanse avaria of van havenen met het achtervoegsel -erij

averijen (plural)
averijtje (diminutive singular)
averijtjes (diminutive plural)

een schade aan een schip of lading gedurende een reis

De averij was groot en kostte het bedrijf veel geld.

Gelukkig heeft het schilderij tijdens de reis geen averij opgelopen.


baar

baren (singular)
baartje (diminutive)
baartjes (diminutive singular)

zeemand die op zijn reis naar Indië voor het eerst de evenaar is gepasseerd


binnenvaart

de scheepvaart op de binnenwateren zoals rivieren en kanalen


anker

via Middelnederlands anker via Latijn ancora van Oudgrieks ἄγκυρα (ankura), in de betekenis van ‘gestel om schip vast te leggen’ aangetroffen vanaf 1240

ankers (plural)
ankertje (diminutive singular)
ankertjes (diminutive plural)

onderdeel van een vaartuig dat overboord wordt geworpen om dit vaartuig vast te leggen waar niet aangemeerd kan worden, scheepsanker

We zagen de groteanker van het schip hangen aan de voorplecht.


bakbeest

In de betekenis van ‘groot, lomp voorwerp’ voor het eerst aangetroffen in 1661


bakboord

In de betekenis van ‘linkerzijde’ voor het eerst aangetroffen in 1599

babourzh

de linkerzijde als men vanop een schip naar de boeg kijkt

Aan bakboord is een rood navigatielicht gemonteerd.


bestek

In de betekenis van ‘plan’ voor het eerst aangetroffen in 1514 als besteck; van het Middelnederlandse besteken, "afperken"

specifications

een zeer gedetailleerd omschreven bouwplan

bestekken (plural)
bestekje (diminutive singular)
bestekjes (diminutive plural)

dagelijks uitgevoerde bepaling van de geografische locatie van een schip op zee

De stuurman hield nauwkeurig het bestek bij.


loodsen

ww afgeleid van loods zn met het achtervoegsel -en

loodste (past)
geloodst (past participle)
te loodsen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen loodsen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen loodsen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geloodst (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geloodst (active infinitive perfect present long-form)
geloodst zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geloodst te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
loodsend (imperfect participle)
geloodst (past participle)
loodse (subjunctive)
loods (indicative imperfect present singular first-person)
loodst (indicative imperfect present singular second-person)
loodst (indicative imperfect present singular second-person)
loodst (indicative imperfect present singular second-person)
loodst (indicative imperfect present singular third-person)
loodste (indicative imperfect past singular first-person)
loodste (indicative imperfect past singular second-person)
loodste (indicative imperfect past singular second-person)
loodste (indicative imperfect past singular second-person)
loodste (indicative imperfect past singular third-person)
loodsten (indicative imperfect past plural first-person)
loodsten (indicative imperfect past plural second-person)
loodsten (indicative imperfect past plural third-person)
zal loodsen (indicative imperfect future singular first-person)
zult loodsen (indicative imperfect future singular second-person)
zal loodsen (indicative imperfect future singular second-person)
zult loodsen (indicative imperfect future singular second-person)
zal loodsen (indicative imperfect future singular second-person)
zult loodsen (indicative imperfect future singular second-person)
zal loodsen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen loodsen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen loodsen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen loodsen (indicative imperfect future plural third-person)
zou loodsen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou loodsen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) loodsen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt loodsen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou loodsen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden loodsen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden loodsen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden loodsen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geloodst (perfect present first-person)
hebt geloodst (perfect present second-person)
hebt geloodst (perfect present second-person)
heeft geloodst (perfect present second-person)
hebt geloodst (perfect present second-person)
heeft geloodst (perfect present third-person)
hebben geloodst (perfect present first-person)
hebben geloodst (perfect present second-person)
hebben geloodst (perfect present third-person)
had geloodst (perfect past first-person)
had geloodst (perfect past second-person)
had geloodst (perfect past second-person)
hadt geloodst (perfect past second-person)
had geloodst (perfect past third-person)
hadden geloodst (perfect past first-person)
hadden geloodst (perfect past second-person)
hadden geloodst (perfect past third-person)
zal geloodst hebben (perfect future first-person)
zal geloodst hebben (perfect future second-person)
zult geloodst hebben (perfect future second-person)
zult geloodst hebben (perfect future second-person)
zal geloodst hebben (perfect future second-person)
zult geloodst hebben (perfect future second-person)
zal geloodst hebben (perfect future third-person)
zullen geloodst hebben (perfect future first-person)
zullen geloodst hebben (perfect future second-person)
zullen geloodst hebben (perfect future third-person)
zou geloodst hebben (perfect conditional first-person)
zou geloodst hebben (perfect conditional second-person)
zou geloodst hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geloodst hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geloodst hebben (perfect conditional second-person)
zou geloodst hebben (perfect conditional third-person)
zouden geloodst hebben (perfect conditional first-person)
zouden geloodst hebben (perfect conditional second-person)
zouden geloodst hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geloodst (impersonal passive present imperfect)
er is geloodst (impersonal passive present perfect)
er werd geloodst (impersonal passive past imperfect)
er was geloodst (impersonal passive past perfect)
er zal geloodst worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geloodst zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geloodst worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geloodst zijn (impersonal passive conditional perfect)
geloodst worden (passive infinitive imperfect present short-form)
geloodst te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
geloodst zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
geloodst te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
geloodst zijn (passive infinitive perfect present short-form)
geloodst te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
geloodst zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
geloodst te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word geloodst (singular imperfect present first-person)
wordt geloodst (singular imperfect present second-person)
wordt geloodst (singular imperfect present second-person)
wordt geloodst (singular imperfect present second-person)
wordt geloodst (singular imperfect present plural third-person)
worden geloodst (singular imperfect present plural first-person)
worden geloodst (singular imperfect present plural second-person)
worden geloodst (singular imperfect present third-person)
werd geloodst (singular imperfect past first-person)
werd geloodst (singular imperfect past second-person)
werd geloodst (singular imperfect past second-person)
werdt geloodst (singular imperfect past second-person)
werd geloodst (singular imperfect past plural third-person)
werden geloodst (singular imperfect past plural first-person)
werden geloodst (singular imperfect past plural second-person)
werden geloodst (singular imperfect past third-person)
zal geloodst worden (singular imperfect future first-person)
zult geloodst worden (singular imperfect future second-person)
zult geloodst worden (singular imperfect future second-person)
zult geloodst worden (singular imperfect future second-person)
zal geloodst worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen geloodst worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen geloodst worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen geloodst worden (singular imperfect future third-person)
zou geloodst worden (singular imperfect conditional first-person)
zou geloodst worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geloodst worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geloodst worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geloodst worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geloodst worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden geloodst worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden geloodst worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden geloodst worden (singular imperfect conditional third-person)
ben geloodst (perfect present first-person)
bent geloodst (perfect present second-person)
bent geloodst (perfect present second-person)
is geloodst (perfect present second-person)
zijt geloodst (perfect present second-person)
is geloodst (perfect present third-person)
zijn geloodst (perfect present first-person)
zijn geloodst (perfect present second-person)
zijn geloodst (perfect present third-person)
was geloodst (perfect past first-person)
was geloodst (perfect past second-person)
was geloodst (perfect past second-person)
waart geloodst (perfect past second-person)
was geloodst (perfect past third-person)
waren geloodst (perfect past first-person)
waren geloodst (perfect past second-person)
waren geloodst (perfect past third-person)
zal geloodst zijn (perfect future first-person)
zult geloodst zijn (perfect future second-person)
zult geloodst zijn (perfect future second-person)
zult geloodst zijn (perfect future second-person)
zal geloodst zijn (perfect future third-person)
zullen geloodst zijn (perfect future first-person)
zullen geloodst zijn (perfect future second-person)
zullen geloodst zijn (perfect future third-person)
zou geloodst zijn (perfect conditional first-person)
zou geloodst zijn (perfect conditional second-person)
zou geloodst zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geloodst zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geloodst zijn (perfect conditional second-person)
zou geloodst zijn (perfect conditional third-person)
zouden geloodst zijn (perfect conditional first-person)
zouden geloodst zijn (perfect conditional second-person)
zouden geloodst zijn (perfect conditional third-person)

Containerschip Energizer nadert. Leon Grimbergen (40) mag het schip naar binnen loodsen. „Wij mogen het leukste stukje van de reis doen”, zegt hij. Manoeuvreren door de haven, inparkeren. Hij kan er zijn kennis en ervaring in kwijt.

Weblink bron
Jessica Maas
 “Aan boord bij de mannen van weer en wind” (4 september 2015) op nrc.nl


ree

In de betekenis van ‘herkauwer, wijfjeshert’ voor het eerst aangetroffen in 1100

Reh

sierlijk slank hert, komt bijna in heel Europa voor

reeën (plural)
reetje (diminutive singular)
reetjes (diminutive plural)


hoofd

In de betekenis van ‘kop’ voor het eerst aangetroffen in 901

Boter op het hoofd hebben

Zelf ook schuldig zijn (verkorte vorm van Wie boter op zijn hoofd heeft, moet niet in de zon gaan lopen)

Een hoofd als een boei krijgen

Een erg rode kleur krijgen in het gezicht, erg blozen

Geen haar op mijn hoofd die daaraan denkt

Gloeiende/Vurige kolen op iemands hoofd stapelen

Iemand die iets verkeerds gedaan heeft of die zich vijandig opstelt, in plaats van te straffen juist vriendelijk tegemoettreden, waardoor diegene beschaamd gemaakt wordt. (Bron: Bijbel en Cultuur)

Het hoofd (net) boven water kunnen houden

Net genoeg inkomen hebben om van te kunnen leven

Het hoofd koel houden

Onder moeilijke omstandigheden rationeel blijven denken

Het hoofd loopt me om

Niet meer weten wat te doen (bijv. bij drukte)

Iemand de hand boven het hoofd houden

Hem/haar in bescherming nemen, diegene (ten onrechte) buiten schot houden

Iemand iets naar het hoofd slingeren

Een verwensing of ander soort belediging richting iemand uiten

Wie zelf iets gedaan heeft wat verkeerd is, is niet de aangewezen persoon om een ander die iets soortgelijks heeft te beschuldigen

Uit hoofde van

op grond van iets, krachtens, wegens, vanwege

Zich de haren uit het hoofd trekken

Zwaar emotioneel geroerd zijn door angst, spijt of wanhoop

rêš

een belangrijk lichaamsdeel, helemaal bovenaan het lichaam, waarin zich de hersenen...

hoofden (plural)
hoofdje (diminutive singular)
hoofdjes (diminutive plural)


jagen

In de betekenis van ‘wild proberen te vangen’ voor het eerst aangetroffen in 1240

erfwoord van het Middelnederlandse jāghen, Proto-Germaans *jagōn-. Verwant met Duits jagen ww , Middelnederduits jāgen, Oudhoogduits jagōn, Oudfries jagia. Buiten het continentaal West-Germaans zijn er geen cognaten met zekerheid bekend; mogelijk kwam het woord oorspronkelijk uit een substraattaal.

*jaagde (past)
joeg (past)
gejaagd (past participle)
te jagen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen jagen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen jagen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gejaagd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gejaagd (active infinitive perfect present long-form)
gejaagd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gejaagd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
jagend (imperfect participle)
gejaagd (past participle)
jage (subjunctive)
jaag (indicative imperfect present singular first-person)
jaagt (indicative imperfect present singular second-person)
jaagt (indicative imperfect present singular second-person)
jaagt (indicative imperfect present singular second-person)
jaagt (indicative imperfect present singular third-person)
jaagde (indicative imperfect past singular first-person)
joeg (indicative imperfect past singular first-person)
jaagde (indicative imperfect past singular second-person)
joeg (indicative imperfect past singular second-person)
jaagde (indicative imperfect past singular second-person)
joeg (indicative imperfect past singular second-person)
jaagde (indicative imperfect past singular second-person)
joegt (indicative imperfect past singular second-person)
jaagde (indicative imperfect past singular third-person)
joeg (indicative imperfect past singular third-person)
jaagden (indicative imperfect past plural first-person)
joegen (indicative imperfect past plural first-person)
jaagden (indicative imperfect past plural second-person)
joegen (indicative imperfect past plural second-person)
jaagden (indicative imperfect past plural third-person)
joegen (indicative imperfect past plural third-person)
zal jagen (indicative imperfect future singular first-person)
zult jagen (indicative imperfect future singular second-person)
zal jagen (indicative imperfect future singular second-person)
zult jagen (indicative imperfect future singular second-person)
zal jagen (indicative imperfect future singular second-person)
zult jagen (indicative imperfect future singular second-person)
zal jagen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen jagen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen jagen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen jagen (indicative imperfect future plural third-person)
zou jagen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou jagen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) jagen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt jagen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou jagen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden jagen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden jagen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden jagen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gejaagd (perfect present first-person)
hebt gejaagd (perfect present second-person)
hebt gejaagd (perfect present second-person)
heeft gejaagd (perfect present second-person)
hebt gejaagd (perfect present second-person)
heeft gejaagd (perfect present third-person)
hebben gejaagd (perfect present first-person)
hebben gejaagd (perfect present second-person)
hebben gejaagd (perfect present third-person)
had gejaagd (perfect past first-person)
had gejaagd (perfect past second-person)
had gejaagd (perfect past second-person)
hadt gejaagd (perfect past second-person)
had gejaagd (perfect past third-person)
hadden gejaagd (perfect past first-person)
hadden gejaagd (perfect past second-person)
hadden gejaagd (perfect past third-person)
zal gejaagd hebben (perfect future first-person)
zal gejaagd hebben (perfect future second-person)
zult gejaagd hebben (perfect future second-person)
zult gejaagd hebben (perfect future second-person)
zal gejaagd hebben (perfect future second-person)
zult gejaagd hebben (perfect future second-person)
zal gejaagd hebben (perfect future third-person)
zullen gejaagd hebben (perfect future first-person)
zullen gejaagd hebben (perfect future second-person)
zullen gejaagd hebben (perfect future third-person)
zou gejaagd hebben (perfect conditional first-person)
zou gejaagd hebben (perfect conditional second-person)
zou gejaagd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gejaagd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gejaagd hebben (perfect conditional second-person)
zou gejaagd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gejaagd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gejaagd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gejaagd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gejaagd (impersonal passive present imperfect)
er is gejaagd (impersonal passive present perfect)
er werd gejaagd (impersonal passive past imperfect)
er was gejaagd (impersonal passive past perfect)
er zal gejaagd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gejaagd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gejaagd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gejaagd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gejaagd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gejaagd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gejaagd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gejaagd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gejaagd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gejaagd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gejaagd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gejaagd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gejaagd (singular imperfect present first-person)
wordt gejaagd (singular imperfect present second-person)
wordt gejaagd (singular imperfect present second-person)
wordt gejaagd (singular imperfect present second-person)
wordt gejaagd (singular imperfect present plural third-person)
worden gejaagd (singular imperfect present plural first-person)
worden gejaagd (singular imperfect present plural second-person)
worden gejaagd (singular imperfect present third-person)
werd gejaagd (singular imperfect past first-person)
werd gejaagd (singular imperfect past second-person)
werd gejaagd (singular imperfect past second-person)
werdt gejaagd (singular imperfect past second-person)
werd gejaagd (singular imperfect past plural third-person)
werden gejaagd (singular imperfect past plural first-person)
werden gejaagd (singular imperfect past plural second-person)
werden gejaagd (singular imperfect past third-person)
zal gejaagd worden (singular imperfect future first-person)
zult gejaagd worden (singular imperfect future second-person)
zult gejaagd worden (singular imperfect future second-person)
zult gejaagd worden (singular imperfect future second-person)
zal gejaagd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gejaagd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gejaagd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gejaagd worden (singular imperfect future third-person)
zou gejaagd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gejaagd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gejaagd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gejaagd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gejaagd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gejaagd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gejaagd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gejaagd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gejaagd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gejaagd (perfect present first-person)
bent gejaagd (perfect present second-person)
bent gejaagd (perfect present second-person)
is gejaagd (perfect present second-person)
zijt gejaagd (perfect present second-person)
is gejaagd (perfect present third-person)
zijn gejaagd (perfect present first-person)
zijn gejaagd (perfect present second-person)
zijn gejaagd (perfect present third-person)
was gejaagd (perfect past first-person)
was gejaagd (perfect past second-person)
was gejaagd (perfect past second-person)
waart gejaagd (perfect past second-person)
was gejaagd (perfect past third-person)
waren gejaagd (perfect past first-person)
waren gejaagd (perfect past second-person)
waren gejaagd (perfect past third-person)
zal gejaagd zijn (perfect future first-person)
zult gejaagd zijn (perfect future second-person)
zult gejaagd zijn (perfect future second-person)
zult gejaagd zijn (perfect future second-person)
zal gejaagd zijn (perfect future third-person)
zullen gejaagd zijn (perfect future first-person)
zullen gejaagd zijn (perfect future second-person)
zullen gejaagd zijn (perfect future third-person)
zou gejaagd zijn (perfect conditional first-person)
zou gejaagd zijn (perfect conditional second-person)
zou gejaagd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gejaagd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gejaagd zijn (perfect conditional second-person)
zou gejaagd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gejaagd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gejaagd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gejaagd zijn (perfect conditional third-person)

De onvoltooid verleden tijd jaagde is de oorspronkelijke; de sterke vorm ontstond later door analogie met de vervoeging van dragen (hetzelfde gebeurde bij vragen ww ). Tegenwoordig is de zwakke vorm vooral gangbaar in bet. 1.

het door mens of dier vanaf de wal slepen van schuiten

Vrachtvervoer vereiste geen grote snelheid en geschiedde nog enige tijd per gejaagde schuiten, terwijl ook grotere vrachtzeilschepen bij windstil weer nog werden gejaagd.

Weblink bron
Margriet Panman
 “Met de trekschuit op reis vanuit Delft”


waterfiets

Tretboot

een vaartuig met een aandrijving zoals op fietsen waarmee men zich over het water kan voortbewegen door middel van het trappen op pedalen

waterfietsen (plural)
waterfietsje (diminutive singular)
waterfietsjes (diminutive plural)


boord

In de betekenis van ‘rand’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 701

aan boord zijn

verblijven in een boot of ander voertuig

Hemdkragen

de verbrede bovenrand van een hemd rond de nek

boorden (plural)
boordje (diminutive singular)
boordjes (diminutive plural)


dek

In de betekenis van ‘bedekking’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

dekken (plural)
dekje (diminutive singular)
dekjes (diminutive plural)

De derde klas passagiers waren verzameld op het laagste dek van het schip.

Als ik dik in de poen zat, lag ik wel met mijn kont op het dek van een superjacht in Marbella, waar?


schoener

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘schip’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1809

skonnert

een 18e eeuws langsgetuigd zeilschip met oorspronkelijk 2, maar later ook meer masten

schoeners (plural)
schoenertje (diminutive singular)
schoenertjes (diminutive plural)


krabben

In de betekenis van ‘de nagels over iets heen halen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1400

krabde (past)
gekrabd (past participle)
te krabben (active infinitive imperfect present long-form)
zullen krabben (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen krabben (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gekrabd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gekrabd (active infinitive perfect present long-form)
gekrabd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gekrabd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
krabbend (imperfect participle)
gekrabd (past participle)
krabbe (subjunctive)
krab (indicative imperfect present singular first-person)
krabt (indicative imperfect present singular second-person)
krabt (indicative imperfect present singular second-person)
krabt (indicative imperfect present singular second-person)
krabt (indicative imperfect present singular third-person)
krabde (indicative imperfect past singular first-person)
krabde (indicative imperfect past singular second-person)
krabde (indicative imperfect past singular second-person)
krabde (indicative imperfect past singular second-person)
krabde (indicative imperfect past singular third-person)
krabden (indicative imperfect past plural first-person)
krabden (indicative imperfect past plural second-person)
krabden (indicative imperfect past plural third-person)
zal krabben (indicative imperfect future singular first-person)
zult krabben (indicative imperfect future singular second-person)
zal krabben (indicative imperfect future singular second-person)
zult krabben (indicative imperfect future singular second-person)
zal krabben (indicative imperfect future singular second-person)
zult krabben (indicative imperfect future singular second-person)
zal krabben (indicative imperfect future singular third-person)
zullen krabben (indicative imperfect future plural first-person)
zullen krabben (indicative imperfect future plural second-person)
zullen krabben (indicative imperfect future plural third-person)
zou krabben (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou krabben (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) krabben (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt krabben (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou krabben (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden krabben (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden krabben (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden krabben (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gekrabd (perfect present first-person)
hebt gekrabd (perfect present second-person)
hebt gekrabd (perfect present second-person)
heeft gekrabd (perfect present second-person)
hebt gekrabd (perfect present second-person)
heeft gekrabd (perfect present third-person)
hebben gekrabd (perfect present first-person)
hebben gekrabd (perfect present second-person)
hebben gekrabd (perfect present third-person)
had gekrabd (perfect past first-person)
had gekrabd (perfect past second-person)
had gekrabd (perfect past second-person)
hadt gekrabd (perfect past second-person)
had gekrabd (perfect past third-person)
hadden gekrabd (perfect past first-person)
hadden gekrabd (perfect past second-person)
hadden gekrabd (perfect past third-person)
zal gekrabd hebben (perfect future first-person)
zal gekrabd hebben (perfect future second-person)
zult gekrabd hebben (perfect future second-person)
zult gekrabd hebben (perfect future second-person)
zal gekrabd hebben (perfect future second-person)
zult gekrabd hebben (perfect future second-person)
zal gekrabd hebben (perfect future third-person)
zullen gekrabd hebben (perfect future first-person)
zullen gekrabd hebben (perfect future second-person)
zullen gekrabd hebben (perfect future third-person)
zou gekrabd hebben (perfect conditional first-person)
zou gekrabd hebben (perfect conditional second-person)
zou gekrabd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekrabd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekrabd hebben (perfect conditional second-person)
zou gekrabd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gekrabd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gekrabd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gekrabd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gekrabd (impersonal passive present imperfect)
er is gekrabd (impersonal passive present perfect)
er werd gekrabd (impersonal passive past imperfect)
er was gekrabd (impersonal passive past perfect)
er zal gekrabd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gekrabd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gekrabd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gekrabd zijn (impersonal passive conditional perfect)

het niet hechten, maar over de bodem kruipen van een scheepsanker

Ondanks de lange ankerketting, krabt het anker nog steeds.


hek

erfwoord via Middelnederlands hecke van Oudnederlands hekki, als deel van toponiem aangetroffen vanaf 1025 en als woord in de betekenis van ‘rastering’ vanaf 1227

De wind niet door de hekken laten waaien

Als het hek van de dam is, lopen de schapen overal.

Wanneer er geen toezicht is, doet men wat men maar wil (vgl. als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel)

De een mag een koe stelen, de ander mag nog niet over het hek kijken.

Er wordt met twee maten gemeten, de een mag veel terwijl de ander niks of veel minder mag

De hekken zijn verhangen.

De situatie is geheel veranderd (vgl. De bordjes zijn verhangen)

Het hek is van de dam.

Er is geen belemmering meer, zodat iedereen nu kan doen wat hij wil (vaak in negatief opzicht)

gate

draaibaar deel van een omheining, het deel dat als toegang gebruikt wordt

stern

de bovenachterzijde van een schip (achterreling)

hekken (plural)
hekje (diminutive singular)
hekjes (diminutive plural)

de bovenachterzijde van een schip, achterreling


hofmeester

hofmeester

iemand aan boord die verantwoordelijk is voor de voeding van de bemanning


draad

In de betekenis van ‘garen, vezel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1236

Tegen de draad ingaan

het er niet er mee eens zijn en er tegen in gaan

draden (plural)
draadje (diminutive singular)
draadjes (diminutive plural)

De draad heeft zijn bijnaam te danken aan de oude benaming voor radio: "draadloze verbinding". De telegraaf- en telefoonverbindingen via kabels bestonden al langer.


kabel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘dik touw of staal’ voor het eerst aangetroffen in 1285

Afkomstig via het Frans van het Latijnse zelfstandige naamwoord capulum (= touw), dat van het Latijnse werkwoord capere (= grijpen, pakken) komt

Stahltrosse

lijn van 3 tot 6 ineengedraaide touwen van hennep, kunststof, staal of ander materiaal

kabels (plural)
kabeltje (diminutive singular)
kabeltjes (diminutive plural)


overal

In de betekenis van ‘bijwoord van plaats’ voor het eerst aangetroffen in 1240


kooi

via Middelnederlands cooye van Latijn cavea, in de betekenis van ‘hok, stal’ aangetroffen vanaf 1287

kou

een uit tralies of gaas gemaakt voorwerp dat een ruimte omsluit

kooien (plural)
kooitje (diminutive singular)
kooitjes (diminutive plural)

De andere matrozen lagen al in hun kooi.


kapitein

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘scheepsgezagvoerder’ voor het eerst aangetroffen in 1351

Van Latijn capitaneus (iemand van hoge rang), van Latijn caput (hoofd).

kaptein

(beroep) (scheepvaart) gezagvoerder van een schip [1], bijv. van een koopvaardijschip

Hauptmann

(beroep) (militair) een rang in de hiërarchie net boven die van luitenant

kapiteins (plural)
(kapiteinen) (plural)
kapiteintje (diminutive singular)
kapiteintjes (diminutive plural)

De kapitein stond op het dek.


hut

via Middelnederlands hutte van Middelhoogduits hütte, in de betekenis van ‘houten woning’ aangetroffen vanaf 1475

cabane

eenvoudige behuizing op kampeerterrein/recreatiegebied

hutten (plural)
hutje (diminutive singular)
hutjes (diminutive plural)

ruimte aan boord van een schip voor werkzaamheden van de bemanning, of als accommodatie voor passagiers

De patrijspoort in de hut was gesloten.


kiel

kiel

kielen (singular)
kieltje (diminutive)
kieltjes (diminutive singular)

verlenging van de onderzijde van een (zeil)schip die dient om het verlijeren tegen te gaan en het schip een grotere stabiliteit te geven

Iets meer dan 10 jaar geleden vond de eeuwenoude ceremonie voor het laatst plaats. Het plaatsen van een munt bij de kiel van een te bouwen marineschip. Hiermee wordt geluk en voorspoed voor het vaartuig en de bemanning afgedwongen.

“Halve gulden dwingt geluk af voor nieuw marineschip” (2 juni 2021), Defensie van Nederland


matroos

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gewoon schepeling’ voor het eerst aangetroffen in 1584

Afkomstig van het Nederlandse matte (slaapplaats) en (ge)noot, dus iemand met wie men de slaapplaats deelt.

matrozen (plural)
matroosje (diminutive singular)
matroosjes (diminutive plural)

„Het was een bewolkte, zwoele namiddag; de matrozen hingen lui op het dek rond of staarden wezenloos over het loodkleurige water. Queequeg en ik waren rustig een zogenaamde zwaardmat aan het weven als extra sjorring voor onze sloep. Om ons heen was alles zo stil en gedempt en toch ook vervuld van wat ging komen en in de lucht hing zo’n mijmerachtige betovering dat die zwijgende mannen stuk voor stuk in hun eigen onzichtbare ik leken op te gaan.


roerpen

roerpennen (plural)
roerpennetje (diminutive singular)
roerpennetjes (diminutive plural)


piraat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zeerover’ voor het eerst aangetroffen in 1562

piraten (plural)
piraatje (diminutive singular)
piraatjes (diminutive plural)

iemand die op zee met een schip andere schepen aanvalt en/of kaapt

In Somalië is een nieuwe generatie piraten aan het kapen geslagen.


stapel

erfwoord via Middelnederlands stapel van Oudnederlands, in de betekenis van ‘hoop’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1046

Stapel

de tijdelijke constructie waarop een in aanbouw of reparatie zijnd schip rust

soul post

een houten stokje ingeklemd tussen het boven- en onderblad van de klankkast van een snaarinstrument

stapels (plural)
stapeltje (diminutive singular)
stapeltjes (diminutive plural)

Het schip zal volgende maand van stapel lopen.


krimpen

van Middelnederlands crempen, in de betekenis van ‘zich samentrekken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

kromp (past)
gekrompen (past participle)
te krimpen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen krimpen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen krimpen (active infinitive imperfect future long-form)
zijn gekrompen (active infinitive perfect present short-form)
te zijn gekrompen (active infinitive perfect present long-form)
gekrompen zullen zijn (active infinitive perfect future short-form)
gekrompen te zullen zijn (active infinitive perfect future long-form)
krimpend (imperfect participle)
gekrompen (past participle)
krimpe (subjunctive)
krimp (indicative imperfect present singular first-person)
krimpt (indicative imperfect present singular second-person)
krimpt (indicative imperfect present singular second-person)
krimpt (indicative imperfect present singular second-person)
krimpt (indicative imperfect present singular third-person)
kromp (indicative imperfect past singular first-person)
kromp (indicative imperfect past singular second-person)
kromp (indicative imperfect past singular second-person)
krompt (indicative imperfect past singular second-person)
kromp (indicative imperfect past singular third-person)
krompen (indicative imperfect past plural first-person)
krompen (indicative imperfect past plural second-person)
krompen (indicative imperfect past plural third-person)
zal krimpen (indicative imperfect future singular first-person)
zult krimpen (indicative imperfect future singular second-person)
zal krimpen (indicative imperfect future singular second-person)
zult krimpen (indicative imperfect future singular second-person)
zal krimpen (indicative imperfect future singular second-person)
zult krimpen (indicative imperfect future singular second-person)
zal krimpen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen krimpen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen krimpen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen krimpen (indicative imperfect future plural third-person)
zou krimpen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou krimpen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) krimpen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt krimpen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou krimpen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden krimpen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden krimpen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden krimpen (indicative imperfect conditional plural third-person)
ben gekrompen (perfect present first-person)
bent gekrompen (perfect present second-person)
bent gekrompen (perfect present second-person)
is gekrompen (perfect present second-person)
zijt gekrompen (perfect present second-person)
is gekrompen (perfect present third-person)
zijn gekrompen (perfect present first-person)
zijn gekrompen (perfect present second-person)
zijn gekrompen (perfect present third-person)
was gekrompen (perfect past first-person)
was gekrompen (perfect past second-person)
was gekrompen (perfect past second-person)
waart gekrompen (perfect past second-person)
was gekrompen (perfect past third-person)
waren gekrompen (perfect past first-person)
waren gekrompen (perfect past second-person)
waren gekrompen (perfect past third-person)
zal gekrompen zijn (perfect future first-person)
zal gekrompen zijn (perfect future second-person)
zult gekrompen zijn (perfect future second-person)
zult gekrompen zijn (perfect future second-person)
zal gekrompen zijn (perfect future second-person)
zult gekrompen zijn (perfect future second-person)
zal gekrompen zijn (perfect future third-person)
zullen gekrompen zijn (perfect future first-person)
zullen gekrompen zijn (perfect future second-person)
zullen gekrompen zijn (perfect future third-person)
zou gekrompen zijn (perfect conditional first-person)
zou gekrompen zijn (perfect conditional second-person)
zou gekrompen zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gekrompen zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gekrompen zijn (perfect conditional second-person)
zou gekrompen zijn (perfect conditional third-person)
zouden gekrompen zijn (perfect conditional first-person)
zouden gekrompen zijn (perfect conditional second-person)
zouden gekrompen zijn (perfect conditional third-person)

geleidelijk van richting veranderen, tegen de wijzers van de klok in

Op het noordelijk halfrond gaat de wind krimpen bij het naderen van een lagedrukgebied.


kruis

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘twee balken die elkaar rechthoekig snijden’ voor het eerst aangetroffen in 991

Elk huis(je) heeft zijn kruis(je).

Iedereen heeft zijn eigen persoonlijke problemen, die vaak niet bij anderen bekend zijn

Men draagt het kruis niet altijd op zijn rug.

Twee geloven in een huis is een groot kruis.

Iemand het (heilig) kruis (achter)nageven

Iemand verwensen; hopen dat bezoek niet terugkomt

Kreuz

christelijk religieus symbool afgeleid van de kruiziging van Jezus Christus

kruisen (singular)
kruisje (diminutive)
kruisjes (diminutive singular)
kruisen (singular)
kruizen (singular)


kruiser

In de betekenis van ‘oorlogsschip’ voor het eerst aangetroffen in 1634

Naamwoord van handeling van kruisen met het achtervoegsel -er

Kreuzer

een oorlogsschip dat hoge snelheden kan halen

kruisers (plural)
kruisertje (diminutive singular)
kruisertjes (diminutive plural)

Drie kruisers zetten de achtervolging in.

Gedurende het dappere maar zinloze verzet brachten ze drie Duitse kruisers en meerdere torpedojagers tot zinken, vooral in het noorden leden de Duitsers zware verliezen.

Drie kruisers hielden een wedstrijd.


cognossement

In de betekenis van ‘zeevrachtbrief’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1514

Konnossement

eigendoms- en ontvangstbewijs waarin zeevrachtbrief en vervoersovereenkomst worden gecombineerd

eigendomsdocument dat wordt opgesteld en verstrekt door een rederij en is zowel een verklaring dat in de zeevrachtbrief omschreven goederen zijn geladen als een vervoersovereenkomst voor het overzeese vervoer van de lading


huid

In de betekenis van ‘vel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100

Men moet de huid van de beer niet verkopen voor hij geschoten is.

men viert best de overwinning niet alvorens er gewonnen is

de huid niet verkopen voor de beer geschoten is

vel

vel, de buitenste laag weefsel die het lichaam bedekt

huiden (plural)
huidje (diminutive singular)
huidjes (diminutive plural)


lichter

gabarra

vaartuig van geringe diepgang, voor vervoer van lading uit grotere schepen naar de wal, overslagschip

vaartuig, bestemd om zware voorwerpen op te lichten, bij voorbeeld om een schip over een ondiepte te tillen


mast

In de betekenis van ‘paal’ voor het eerst aangetroffen in 1080

Mast

palen waartussen (elektriciteits- of telefoon-)draden gespannen kunnen worden

masten (plural)
mastje (diminutive singular)
mastjes (diminutive plural)

lange, rechtop staande paal midden op het schip waaraan vlaggen, zeilen en/of ra's bevestigd kunnen worden


passer

In de betekenis van ‘meetwerktuig’ voor het eerst aangetroffen in 1443

Naamwoord van handeling van passen met het achtervoegsel -er

passers (plural)
passertje (diminutive singular)
passertjes (diminutive plural)

een hulpmiddel om de afgelegde afstand van een schip te berekenen.


spits

zn: vermenging van Middelnederlands spitse zn "puntig uiteinde" en Duits Spitze "top van berg of toren"
**[2] in de betekenis ‘meest aanvallende voetballer’ aangetroffen vanaf 1970
**[5] van Duits Spitz in de betekenis ‘hond van een bepaald ras’ aangetroffen vanaf 1867
**[6] (verkorting) van spitsbroeder

bn: via Middelnederlands spits van Duits spitz bn , op te vatten als afgeleid van spit met het achtervoegsel -s, in de betekenis van ‘puntig’ aangetroffen vanaf 1542

op de spits drijven

iets tot het uiterste doordrijven of laten escaleren

Stoßzeit

grote drukte in het verkeer op terugkerende tijdstippen

angriber

binnen een ploeg een aanvallende speler die een positie opzoekt waarin hij een doelpunt kan maken

Frachtkahn

klein vrachtschip, binnenschip (ook wel gebruikt als woonboot)

spitsen (plural)
spitsje (diminutive singular)
spitsjes (diminutive plural)


rede

In de betekenis van ‘wat men zegt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

In de betekenis van ‘ankerplaats’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1318

In de betekenis van ‘denkvermogen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1200

reden (singular)
(redetje) (diminutive third-person)
(redetjes) (diminutive singular)

Goeree is genoemd naar de goede rede die er te vinden was.

Het duurde lang en was lastig omdat het schip slechts een paar uur aan de kade kon aanmeren en zich daarna terug moest trekken en voor anker moest gaan liggen op de rede.


koers

van Frans course
**[1], [2]: in de betekenis van ‘richting, route’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1463
**[3], [4]: in de betekenis van ‘prijs van geld, waardepapieren’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1497

koers-winstverhouding

samenstellingen met "koers" als eerste deel

aandelenkoers

samenstellingen met "koers" als laatste deel

behouden koers

de absolute koers waarin zich een schip beweegt, de resultante van de kompaskoers en de invloed van stroming, wind en water

dalende koers, de koers daalt

(beurshandel) de waarde van de betreffende activa wordt (absoluut) lager

de koers noteren

(op de beurs): de waarde van een aandeel bepalen en publiceren

de koers richten naar

de richting bepalen aan de hand van een doel

een harde koers volgen

(politiek) een richting strikt blijven volgen ongeacht de gevolgen

een obligatie uitgeven tegen een koers van

(obligaties) schuld aangaan tegen een bepaalde rente waarbij het schuldpapier verkocht wordt voor een percentage van de nominale waarde van

koers houden

in de uitgezette richting blijven doorgaan

op koers liggen (om)

zich ontwikkelen in gewenste richting (om)

van de rechte koers afdwalen

van het rechte pad afdwalen, het juiste pad verlaten

vaste koers

(geldhandel) de verhouding tussen twee valuta is vastgelegd, fluctueert niet; tegengesteld tot: "zwevende koers".

zwevende koers

(geldhandel) de verhouding tussen de bedoelde valuta en een standaard valuta is niet vastgelegd, tegengesteld tot: vaste koers

koersen (plural)
koersje (diminutive singular)
koersjes (diminutive plural)

richting die een vaartuig of een vliegtuig in verloop van tijd aanhoudt


schurft

In de betekenis van ‘huidziekte’ voor het eerst aangetroffen in 1351

Een stuk schurft

Scheldbenaming voor een vervelend persoon

Schurft leert krabben.

Door tegenslag leert men zich in het vervolg beter redden

mange

een huidaandoening veroorzaakt door de schurftmijt

overgebleven eten van de marineofficieren dat aan de gewone bemanning wordt verstrekt


zeekat

zeekatten (plural)
zeekatje (diminutive singular)
zeekatjes (diminutive plural)

Kijk, daar vaart een zeekat.


ijsberg

isbjerg

een zeer groot brok ijs dat in de zee drijft

ijsbergen (plural)
ijsbergje (diminutive singular)
ijsbergjes (diminutive plural)


schroef

via Middelnederlands schruve van Oudfrans escroue, in de betekenis van ‘staafje met schroefdraad’ aangetroffen vanaf 1573

Er zit een schroefje [bij hem/haar,...] los

Op losse schroeven staan

Gezegd van iets waarvan onzeker is of het doorgaat

skroef

voorwerp dat wordt gebruikt om andere voorwerpen vast te zetten

гребен винт

werktuig met twee of meer gebogen bladen die door draaiing een schip of vliegtuig voortbewegen

schroeven (plural)
schroefje (diminutive singular)
schroefjes (diminutive plural)

De duif was op weg voor een leervlucht in de schroef van een vliegtuig terechtgekomen.


rust

erfwoord via Middelnederlands ruste van Oudnederlands raste "afstandsmaat (tussen rustplaatsen)", in de betekenis van ‘stilte, ontspanning’ aangetroffen vanaf 1240

Ruhe

tijdelijke toestand van ontspanning na arbeid, moeite of inspanning

rusten (plural)
rustje (diminutive singular)
rustjes (diminutive plural)

stevige klamp of brede rand die buitenboord op dekhoogte van een zeilschip is aangebracht, om er het want aan te bevestigen

De bevestigingspunten (puttings) voor de wanten zijn op de rust aangebracht.


spiegel

In de betekenis van ‘beelden terugkaatsend voorwerp’ voor het eerst aangetroffen in 1240.

Leenwoord uit middeleeuws Latijn spēglum (waaruit Italiaans speglio), uit klassiek speculum. Evenzo ontleend zijn Nederduits Spegel, Duits Spiegel en Fries spegel.

spiegels (plural)
spiegeltje (diminutive singular)
spiegeltjes (diminutive plural)

De buitenboordmotor is aan de spiegel van het jacht bevestigd.


stuurman

stuurmannen (plural)
stuurlieden (plural)
stuurlui (plural)
stuurmannetje (diminutive singular)
stuurmannetjes (diminutive plural)

Hij is een stuurman.


transportschip

barku di transporte

een schip voor het transporteren van materiaal

transportschepen (plural)
transportscheepje (diminutive singular)
transportscheepjes (diminutive plural)


tros

[4] via Duits Troß van Frans trousse, in de betekenis van ‘legertros’ voor het eerst aangetroffen in 1542

Traube

de bundel vruchten die uit een dergelijke bloeiwijze voortkomen

trossen (plural)
trosje (diminutive singular)
trosjes (diminutive plural)

een uit minstens drie kardelen geslagen touw dat dikker is dan een lijn (4 cm omtrek)


buis

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘leiding’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

In de betekenis van ‘jasje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1573

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘haringschuit’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1407

buizen (plural)
buisje (diminutive singular)
buisjes (diminutive plural)

Ik zie daar een buis vol met haring varen.


voorsteven

voorste deel van een schip, waar de beide zijden van de romp samenkomen


jacht

In de betekenis van ‘het vervolgen van dieren’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Naamwoord van handeling van jagen (met het achtervoegsel -t).

de jacht naar de moordenaar

het verzoek door de politie, een moordenaar te vinden en te arresteren

Mörderjagd

het achtervolgen van misdadigers door de politie

jachten (singular)
(jachtje) (diminutive second-person)
(jachtjes) (diminutive singular)

een snel bewapend vaartuig voor verkenning

Te Vlissingen lag er een jachtje bereid om naar Oost-Indië te varen.
 Op de voorplecht stond er een cupido die er speelde op zijn vergulde snaren.


ra

ra's (plural)
raatje (diminutive singular)
raatjes (diminutive plural)

op klassieke dwarsgetuigde zeilschepen: een aan de mast bevestigde, horizontaal draaibare boom waar onder een zeil gezet kan worden