pommel

m: van Engels pommel "knop aan een zwaard of zadel", in de betekenis "zadelknop" aangetroffen vanaf 1899 (zie vindplaats hieronder)

knop aan het uiteinde van het gevest van een zwaard of dolk, die het zwaartepunt van het hele wapen dichter bij de hand te brengt en het zo beter hanteerbaar maakt

"Wat vandaag gevonden wordt, kan morgen bij wijze van spreken de vitrine in", zegt Schoneveld. Ten bewijze toont hij in het Hannema-huis in Harlingen de sceatta's (Friese munt) met Wodankopjes, een muntstuk met de naam van tegen-keizer Postumus, baren ijzer en brons, gietstukken van brons en goud, een pommel (zwaardknop) en een mantelspeld.

Op den pommel van het zwaard is de naam gegraveerd van het vlagschip Olympia en het teeken uit den zodiak voor December, de maand van Admiraal Dewey's geboorte.


ambulancedienst

samenstelling van ambulance zn en dienst zn

inzet bij eerste behandeling en vervoer van gewonden

(…) prof. dr. F.M.J.A. Roels liet zich in 1942 keuren voor ambulancedienst aan datzelfde Oostfront, maar tot werkelijke dienst is het bij hem niet gekomen.

Hij legde er de nadruk op dat iedere taak in oorlogstijd een krijgsverrichting is. Ook ambulancedienst, ook het verspreiden van post of het rondbrengen van voedsel.


loteling

Naamwoord van handeling van loten met het achtervoegsel -eling

diensplichtigen werden door loting aangeduid, of vrijgesteld

De loteling is een bekende roman van Hendrik Conscience.


voetknecht

soldaat die te voet met een draagbaar wapen vecht


werpspies

werpspiezen (plural)
werpspiesen (plural)
werpspiesje (diminutive singular)
werpspiesjes (diminutive plural)

Aanvallen van tegenstanders moeten opgevangen en gepareerd worden. Daarvoor staat je een heel wapenarsenaal ter beschikking. Van de pilum (zware werpspies) tot de gladius (kort steekzwaard) en het overbekende grote schild ter bescherming van jezelf en de medesoldaten, die in formatie vechten.

Jasir deed een stapje naar voren. De werpspiesen gingen onmiddellijk een stukje omhoog en Kwayana gromde luid.


kwartiermaker

samenstelling van kwartier zn en maker zn

officier die de bouw van een kampement voorbereidt


auditeur-militair

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘militaire officier van justitie’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1600

(samenkoppeling) van auditeur en militair


blitzkrieg

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘onverhoedse bewegingsoorlog’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1940

snelle verrassingsoorlog, zoals de Duitsers die in 1939 en 1940 uit konden voeren dankzij de aanvankelijk door de Engelsen ontwikkelde tanks (gepantserd en zwaar bewapend oorlogsvoertuig op rupsbanden) in de Eerste Wereldoorlog en vliegtuigen

De Tweede Wereldoorlog begon met de Duitse inval van Polen in 1939. De tactiek die Hitler gebruikte wordt de Blitzkrieg genoemd; de bliksemoorlog. Binnen zeer korte tijd wist hij op deze manier grote delen van Europa te veroveren.


escadrille

De ooievaar die Hispano-Suiza voor zijn H6 B had gekozen (zescilindermotor, honderdvijfendertig pk en een snelheid van honderdzevenendertig kilometer per uur!), was een verwijzing naar het beroemde escadrille onder bevel van Georges Guynemer, een uitzonderlijk man.

Ondertussen waren er nog twee D21’s geland, waaronder die van Hans Plesman, een collega. Ik zei: „Kom, dan vormen we met zijn drieën een escadrille en gaan weer de lucht in.


marquise

hoge tent met een puntdak waarin je kan lopen, qua vorm vergelijkbaar met een partytent; vaak open als afdak voor de ingang van een lagere, meer gesloten tent, waarin een officier kan rusten

⧖ Smergens ten ½ 7ᵉⁿ, soo korts te voren weder ingeslapen was, quam de tentmaker van Leuven, die Isax tent vermaeckt hadde, omme mijn tent soo te maecken, dat de marquise aen het bovenste van mijn tent niet soude raecken, maer wierd ongemackel. wacker, in 't beste van mijn slaep zijnde, ende moetende de gansche tent afgedaen werden; waeren daermede doende tot 11 ueren.

Constantijn Huygens jr.
 Julius : 2 Vrijd. (2 juli 1694) in: Journaal van 21 october 1688 tot 2 september 1696. Tweede deel. (1877), Kemink & Zoon, Utrecht, p. 370


precisiebombardement

samenstelling van precisie zn en bombardement zn

met grote precisie uitgevoerd bombardement op een zeer specifiek doel


luchtbombardement

samenstelling van lucht en bombardement zn

een militaire aanval die door de luchtmacht wordt uitgevoerd door het afwerpen van bommen of lanceren van raketten vanuit een jachtvliegtuig of bommenwerper


officierscasino

samenstelling van officier zn en casino zn met het invoegsel -s-

officierscasino's (plural)
officierscasinootje (diminutive singular)
officierscasinootjes (diminutive plural)

een legeringsgebouw voor officieren met voorzieningen om te kunnen eten, baden, studeren en recreëren


caudillo

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘militair-politiek leider’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1886

dictatoriaal, autoritair leider, meestal afkomstig uit het leger


dumdumkogel

In de betekenis van ‘kogel die bij inslag uitzet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1899

De naam is afkomstig van een Britse legermunitiefabriek in de Indiase plaats Dum Dum nabij Calcutta waar in 1898 de eerste zulke kogels werden vervaardigd

samenstelling van Dum Dum en "plaats in India" en kogel

een kogel die fragmenteert of uitzet bij het treffen van het lichaam en daardoor gevaarlijke, moeilijk te genezen wonden teweegbrengt


egelstelling

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘stelling die geheel door de vijand is ingesloten’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1945

samenstelling van egel zn en stelling zn

rondom door de vijand ingesloten stelling met weerstand en actieve verdedigingsmiddelen naar alle open zijden


generalissimus

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘hoogste militaire commandant’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1675


glacis

glacis

helling aan de buitenkant van een vesting of fort #meervoud van het zelfstandig naamwoord glacis


H-bom

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘waterstofbom’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1955


werfdepot

werfdepots (plural)
werfdepotje (diminutive singular)
werfdepotjes (diminutive plural)

een legeronderdeel waar mensen opgeleid werden voor militaire taken


Hercules

Hercules

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem


luva

(metonymisch) van Luva en , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.A

Tot het eind van de 20e eeuw bestond er minder duidelijkheid over de schrijfwijze van afkortingen. De naam van de organisatie werd vaak geschreven als "LUVA" en de leden ervan aangeduid als "Luva".

lid van de Luchtmacht Vrouwenafdeling, de vrouwenafdeling van de Nederlandse Koninklijke Luchtmacht van 1955 tot 1982

Luchtmacht-korporaal Angelique van der Vin (36) is hier zojuist gebeten door een vis, een groen-geel-rode papegaaivis, zo'n grote knoepert met van die gemene tandjes. De leuke luva uit Leiderdorp heeft een verband om haar gebeten vinger en is nu zo ongeveer wel de ernstigst gewonde onder de honderdtwintig Nederlandse soldaten die al weer vier jaar deel uitmaken van de vredesmacht MFO, de Multinational Force and Observers in de snikhete Egyptische Sinaï-woestijn.

Jos van Noord
 In snikhete Sinaïwoestijn vechten onze Oranje Baretten tegen de verveling... De schatbewaarders van de vrede in: De Telegraaf , jrg. (23 augustus 1986), Dagblad De Telegraaf, Amsterdam, p. 17 (T 15) kol. 1/2


sagaai

van Frans sagaie / zagaie van Protoberber zaghāya "speer", cognaat met "assegaai", waarbij het Arabisch lidwoord is toegevoegd

licht houten werpspeer met en geharde of metalen punt, zoals die in Afrika werden gebruikt

⧖ Haar linkerhand bestuurde het paard en haar rechter hield de sagaai omhooggeheven, om die, zoodra de gazelle onder haar bereik was, op het vlugge dier te werpen.


gladius

[2] omdat de vorm aan de kling van een kort Romeins zwaard doet denken

kort tweesnijdend zwaard, zoals Romeinse voetsoldaten gebruikten

De Romeinse infanterie droeg een tamelijk korte gladius, zien we.

Hij trok zijn gladius en richtte de punt op mijn keel.

De vondsten van zowel aanvals- als verdedigingswapens (gladius, dolk, pilum aan de ene en helm, pantser en schild aan de andere kant) bewijzen de aanwezigheid van zwaarbewapend voetvolk, dus van Romeinse legioensoldaten.


kartouw

een 16e/17e-eeuws gietijzeren of bronzen kanon met een relatief korte loop


kashba

Leenwoord uit het Arabisch, in de betekenis van ‘Moorse citadel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1886

het verdedigbare deel (citadel) van de medina


kasba

het verdedigbare deel (citadel) van de medina (stadswijk in steden in Noord-Afrika)


sappe

overdekte sappe

loopgraaf die ook van boven helemaal is afgeschermd

vliegende sappe

snel met behulp van schanskorven aangelegde loopgraaf

volle sappe

geleidelijk en zorgvuldig uitgegraven loopgraaf

in de grond uitgegraven en afgeschermd pad waarlangs aanvallers zich kunnen verplaatsen zonder een eenvoudig doelwit voor de tegenstander te zijn

⧖ In eene order uit het kampement voor Bondjol, gedateerd den 9den Juli 1837, gaf generaal Cochius het bevel, dat voor den zuidwestelijken hoek, en op circa 80 passen van Bondjol, eene borstwering zou worden aangelegd en dat van uit die borstwering met de gezwinde sappe naar den hoek van Bondjol zou worden gechemineerd.


kernonderzeeër

In de betekenis van ‘door kernenergie voortbewogen onderzeeboot’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1979

een onderzeeboot die voor haar energievoorziening met één of meerdere kernreactoren is uitgerust


karabinier

In de singleplayer-campagne van de game gaan fans naar The Frontier als een karabinier van de Militia die Pilot wil worden.

Weblink bron “EA zet zich in voor indie ontwikkelaars” (13 jun. 2016), De Telegraaf

De karabinier was een cavaleriesoldaat, bewapend met een kort geweer, de karabijn. Hij was daardoor wendbaar en snel.

Weblink bron
Imco Lanting
 “Handige uitvindingen die het huishouden hebben veranderd” (19-08-2019), Reformatorisch Dagblad

Rond 10 uur werd de kist van koningin Fabiola de kathedraal binnengedragen door de karabiniers-grenadiers uit Leopoldsburg. De voltallige koninklijke familie, gekleed in zwarte en grijze rouwkledij, begeleidde de kist.

Weblink bron
bvb, llo, rvs
 “'Nu is Fabiola thuis, bij God en haar echtgenoot'” (12/12/2014), De Standaard


gifgasaanval

samenstelling van gifgas zn en aanval zn

ˈɣɪfxɑsˌaɱvɑl

verspreiding van een vluchtige dodelijke stof om tegenstanders buiten gevecht te stellen

Bij de gifgasaanval in Khan Shaykhun zijn 4 april meer dan zeventig doden gevallen en talloze gewonden. Volgens onder meer Britse onderzoekers zijn de slachtoffers getroffen door een aanval met het zenuwgas sarin.


puttee

van puttee, in de betekenis "beenwindsel" aangetroffen vanaf 1907 (zie vindplaats hieronder)

Het front verschilt nu net zoveel van hoe het was als jouw zeer verdienstelijke scheenbeen, waar inmiddels een smal wit litteken op zit, nu verschilt van het been dat je moest zetten en met een tourniquet moest verbinden terwijl het bloed je puttee doorweekte en in je kistje druppelde zodat je, eenmaal overeind gekomen, naar de eerstehulppost kon strompelen, waarbij elke tweede stap een zuigend geluid voortbracht.


zundgat

opening aan de achterkant van een stuk geschut voor de ontsteking van de springstof achter de kogel

Twee man lagen over het kanon heen, de levenloze hand van een hulpkanonnier gleed met een brandend lont langs het zundgat. Het schot ging af en met grote vaart schoot het zware geschut achteruit, alles en iedereen verpletterend in zijn ongeremde vaart.


zelfverdedigingseenheid

samenstelling van zelfverdediging zn en eenheid zn met het invoegsel -s-

paramilitaire organisatie die is opgericht door een bevolkingsgroep met als doel zichzelf te beschermen tegen aanvallen

In de regio Slavjansk is de situatie het slechtst, aldus de VN. Vooral de zogenoemde Slavjansk Zelfverdedigingseenheid lijkt betrokken bij veel misdaden.

Weblink bron “VN: mensenrechtensituatie Oost-Oekraïne in gevaar” (16-05-2014), Tubantia

In het Zuid-Amerikaanse land woedt al tientallen jaren een burgeroorlog. Tot op heden prijkten enkel de extreem-rechtse Verenigde Zelfverdedigingseenheden (AUC) op de Europese lijst.

Weblink bron “Europa zet Colombiaanse rebellengroep Farc op terreurlijst” (14/06/2002), De Standaard


zelfverdedigingsmacht

samenstelling van zelfverdediging zn en macht zn met het invoegsel -s-

leger dat alleen maar het grondgebied van een land mag beschermen tegen een aanval maar niet buiten de eigen landsgrenzen mag opereren

De Japanse grondwet werd in 1947 door de geallieerden opgesteld. Volgens artikel 9 mag Japan officieel geen leger hebben. Desalniettemin richtte Japan in 1954 een Zelfverdedigingsmacht op, maar het was voor deze organisatie lange tijd verboden om buiten het eigen land in actie te komen.

Weblink bron “Conservatieven: Japan heeft krijgsmacht nodig” (04-05-2012), Tubantia

Het gaat volgens een zegsman van de Iraaks-Koerdische autoriteiten in Arbil om 50 kinderen, 70 vrouwen en 80 jongens of bejaarden. De ontvoerden werden op twee verschillende plaatsen, in de buurt van Zumar en in de buurt Sinjar, bevrijd door peshmerga's (de strijders van Koerdisch Irak) en een andere Koerdische militie, de Zelfverdedigingsmacht van Sinjar.

Weblink bron “Pershmerga's bevrijden honderden ontvoerde yezidi's in Irak” (03-11-2014), Tubantia


sjako

van Hongaars csákó, mogelijk via Frans csákó of Duits Tschako; de sjako werd door Hongaarse troepen, "huzaren", in de 18e eeuw in het buitenland geïntroduceerd

sjako's (plural)
sjakootje (diminutive singular)
sjakootjes (diminutive plural)

hoed in de vorm van een afgeknotte kegel van stijf materiaal, die naar boven toe wijder of juist smaller wordt met een klep aan de voorkant, en soms ook aan de achterkant

Een sjako is een hoofddeksel van (Franse) soldaten die vochten tijdens de slag bij Waterloo in 1815; het lijkt een beetje op een koksmuts, maar dan van dikkere stof en de kleur was natuurlijk niet wit.


centurie

afdeling van oorspronkelijk 100, later 80 manschappen in het Romeinse leger

De drie barakken gegroepeerd in de zuidoostelijke sector zijn twee enkelvoudige manschapsbarakken (elk voor een centurie van 80 man) en een dubbele barak waar een eenheid ruiterij (turma) van 32 man met paarden was gehuisvest.

Hugo Thoen
 Het castellum van Maldegem-Vake in: Vlaanderen., 320 jrg. 57 nr. 2 (april 2008), Christelijk Vlaams Kunstenaarsverbond, Tielt, p. 85


heirkracht

samenstelling van heir zn "strijdmacht" en kracht zn "vermogen" , in de Bijbel enerzijds gebruikt met de militaire betekenis in 2 Koningen 7:6, 1 Kronieken 18:9 en 20:1, 2 Kronieken 24:23-24, 26:11 en Daniël 11:7,13,25-26 anderzijds met de religieuze betekenis in Psalm 110:3

heirkrachten (plural)
heerkracht
heires-kracht

⧖ Op den dag, tot de vergadering der Frankische heirkracht vastgesteld, hadden de oversten van al de Gouwen des Bonds zich met het aangekondigde getal Priemen in het Kamerijksche veld bevonden.

Hendrik Conscience
 “Volledige werken 39. Hlodwig en Clothildis.” (1912), J. Lebègue, Brussel, p. 91


bekkeneel

van Middelnederlands beckineel, op te vatten als afgeleid van bekken zn met het achtervoegsel -eel

Hirnhaube

metalen kapje dat onder of in plaats van een echte helm werd gedragen

Tegen het eind van de twaalfde eeuw ontwikkelt zich uit de spits-conische helm het bekkeneel. (…) Het bekkeneel bestaat uit een halfronde, uit één plaat gevormde kap.


voorwal

voorwallen (plural)
voorwalletje (diminutive singular)
voorwalletjes (diminutive plural)

een lagere, aarden verhoging voor de hoofdverdediging

Het Noorderbastion (ofwel het Mussenbergbolwerk) in zijn geheel reconstrueren, waarbij de voorwal, de bedekte weg en de hoofdwal, alsmede het plateau met drie kanonnen erop, worden hersteld. In dit plan moeten 58 bomen verdwijnen.

Weblink bron “'Bastion gedeeltelijk reconstrueren'” (06-12-2007), Tubantia


castellum

Romeins kasteel, vesting, fort of legerplaats


marodeur

soldaat die los van het leger aan het plunderen is geslagen

Een kleine, donkere man met een militaire pet op de bleke vlek van het gezicht, strompelde in de richting van het klooster. Hij liep daar wat zwaaiend, één arm vooruit, enigszins als een soldaat op roof uit, een marodeur, gillende vrouwen en kinderen voor zich uitdrijvend: een verwaarloosde, slordige, bangelijke en brutale kerel, (…)


beukerij

naamwoord van handeling van beuken met het achtervoegsel -erij

een eenheid artillerie-wapens (zoals kanonnen, houwitsers, mortieren en raketwapens), vaak opgesteld in een rij


oudgediend

oudgediende (inflected positive)
oudgediends (partitive positive)

ervaren, dankzij een lange tijd van krijgsdienst

De opperbevelhebber De Goignies was een oudgediend krijgsman, maar [een] die nooit veel roem verworven had, en de bevelhebbers over de ruiterij, het voetvolk en het geschut hielden bruiloft in Brussel.


goteling

afgeleid van goot ww (van gieten) met het achtervoegsel -ling en met het invoegsel -e- of van gegoten ww met het achtervoegsel -ling (zonder ge-)

licht kanon
Oorspronkelijk bedoeld als onderscheid met de oudere kanonnen die werden gesmeed, werd het naderhand toen alle kanonnen werden gegoten een aanduiding voor het lichte geschut dat vooral op schepen werd gebruikt.

Een goteling was een gegoten ijzeren kanon; (…)


zelflader

halfautomatisch vuurwapen waarbij de verrichtingen als uitwerpen en laden verricht worden door de energie die bij het afgaan van het schot vrijkomt


landsknecht

samenstelling van land zn en knecht met het invoegsel -s-

een soldaat van een groep huurlingen, voornamelijk bestaande uit piekeniers, waarvan de regimenten van de Late Middeleeuwen tot aan de Nieuwe Tijd een belangrijke militaire kracht waren in Europa


milva

(metonymisch) van Milva en , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.A

lid van de Militaire Vrouwenafdeling, de voormalige vrouwenafdeling van de Nederlandse Koninklijke Landmacht van 1951 tot 1982

Uit mijn Rijams Schoolagenda herinnerde ik me een advertentie waarin de meisjes uit mijn klas werden opgeroepen om milva of marva te worden.

Weblink bron “Oude ambachten” (1 juli 2013) op nrc.nl


zwaartekrachtbom

samenstelling van zwaartekracht zn en bom zn

kernwapen dat ondergronds tot ontploffing gebracht kan worden

Het enige bestaande Amerikaanse kernwapen dat in de aarde kan doordringen, de B61-Mod 11 zwaartekrachtbom, is niet opgewassen tegen het soort bodem waarin versterkte faciliteiten zich doorgaans bevinden. Daarom kunnen nu alleen bovengrondse installaties worden aangevallen, wat weinig zin heeft, aldus het rapport.

Weblink bron “Nucleaire plannen VS op internet” (15-03-2002), Reformatorisch Dagblad


zesponder

samenstelling van zes ht en pond zn met het achtervoegsel -er

Bij de renovatie van de Scheveningse boulevard werd eerder dit jaar ook al een bunkercomplex blootgelegd. De kanonloop beschermde twee eeuwen geleden de Scheveningse seinpost. De gemeente wil de kanonloop, een zesponder, opknappen en ergens op Scheveningen tentoonstellen.

Weblink bron “Kanonloop gevonden in Scheveningen” (30-07-2010), Reformatorisch Dagblad

Echt link werd het als de artilleristen hun zesponders laadden met zogenaamde 'blikken dozen'. Daarin zat een flinke hoeveelheid schroot, dat na het afvuren als een reusachtige hagelwolk door de linies heen sloeg. Eén welgemikte blikken doos kon een linie drie rijen diep decimeren.

Weblink bron
MISHA RASOVICH; HANS VAN WILLIGENBURG
 “Waar is de Belgische vijand?” (8 juli 1995), de Volkskrant


schrapnel

vernederlandsing van Engels shrapnel, eponiem van de Britse generaal en uitvinder H. Shrapnel , in de betekenis 'projectiel' aangetroffen vanaf 1832

explosief waaruit veel kogels of scherven wegschieten

Soms zoefde een schrapnel door de lucht.

Weblink bron
Fritz Francken
 “De blijde kruisvaart.”, herdruk, 1e druk 1919 (1929), Nederlandsche Uitgevers-Maatschap, Amsterdam, p. 119


gevechtspauze

samenstelling van gevecht zn en pauze zn met het invoegsel -s-

gevechtspauzes (plural)
gevechtspauzen (plural)

Vanaf oktober 2014 voegde Nederland zich bij de internationale coalitie tegen Islamitische Staat. (…) Voor de Nederlanders was er een gevechtspauze van juli 2016 tot januari 2018. Die werd gebruikt om de F-16’s op te lappen en de piloten bij te laten trainen.


doelzak

samenstelling van doel zn en zak zn
[1] leenvertaling van Engels target bag

target bag

taai materiaal in een beschermend hulsel, bedrukt met een of meer doelwitten waar als oefening op kan worden geschoten

huls van licht materiaal, voortgetrokken door een vliegtuigje als doelwit voor het oefenen met luchtafweergeschut

Met een viertal Harvard-vliegtuigen worden doelzakken gesleept voor artillerie-oefeningen in de kop van Noord-Holland.

Geknoei met vliegtuigbenzine op Texel in: De Telegraaf , jrg. 63 nr. 22485 (6 januari 1960), p. 6 kol. 3


raketaanval

raketaanvallen (plural)
raketaanvalletje (diminutive singular)
raketaanvalletjes (diminutive plural)

actie waarbij explosieven met aandrijving door een straalpijp op de vijand worden afgeschoten

Bij een raketaanval op een militaire parade in het zuiden van Jemen zijn zondag zeker zes mensen omgekomen en 21 mensen gewond geraakt.

Weblink bron “Doden in Jemen bij raketaanval tijdens militaire parade” (30 december 2019) op nrc.nl


pontonnier

geniesoldaat die zich met het bouwen van (tijdelijke) bruggen bezighoudt


topmilitair

iemand die een van de hoogste leidinggevende functies in de krijgsmacht vervult

Hij is als topmilitair natuurlijk door de wol geverfd. Op dat niveau moet je als militair ook een beetje politicus zijn.

Weblink bron
Peter de Bruijn
 “‘Het leger, dat zijn we gewoon zelf’” (19 september 2012) op nrc.nl


eredegen

samenstelling van eer zn en degen zn met het invoegsel -e-

een degen dat iemand draagt als teken van zijn waardigheid


walgang

wandelgang of rijweg gelegen achter de borstwerking van de hoofdwal


eresabel

samenstelling van eer zn en sabel zn met het invoegsel -e-

een van de hoogste Nederlandse militaire onderscheidingen voor dapperheid

Het museum laat karakteristieke objecten zien, zoals haar ’vosje’, haar helm en de eresabel die ze aan generaal Eisenhower uitreikte. Ook zijn er interviewfragmenten en historisch beeld- en filmmateriaal te zien.

Weblink bron “Balkenende opent Wilhelmina-tentoonstelling” (09-03-2005), Reformatorisch Dagblad

De titel van de bundel verwijst naar de sabel die destijds bij het ministerstenue hoorde, maar ook naar de eresabel die Colijn kreeg voor zijn militaire verrichtingen in Nederlands-Indië.

Weblink bron
Klaas van der Zwaag
 “De Bruijn, leerling Puchinger maar met eigen stijl” (30-12-2011), Reformatorisch Dagblad


dumdum

een kogel die fragmenteert of uitzet bij het treffen van het lichaam


scudraket

In de betekenis van ‘Russische raket’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1991

geleide middellange-afstandsraket van Russische makelij


sidewinder

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘supersonische raket’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1968

type van supersonische korteafstandsraket


flankeur

soldaat die als verkenner aan de zijde van een legermacht marcheert


ulaan

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘lansier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1794

uhlan

een lichtbewapende bereden soldaat in enkele Europese legers


vliedberg

door mensen gemaakte heuvel waarop een houten kasteel was gebouwd


chamade

teken dat men zich overgeeft aan de vijand


fosgeen

van Engels phosgene bij de ontdekking in 1812 zo genoemd door de Britse arts en scheikundige J. Davy , gevormd uit φως zn (fos) "licht" en γινομαι (ginomai) "voortbrengen" dus "door licht ontstaan", omdat het door de ultraviolette straling in zonlicht ontstond uit een mengsel van koolmonoxide en chloor

Of neem ”VX”, waarvan een druppel onmiddellijk tot stuiptrekkingen, verlammingen en coma leidt. En de dood is in enkele minuten verzekerd. Ook bevinden zich in Rusland nog steeds op grote schaal verstikkende gassen als fosgeen, mosterdgas en sarin.

Weblink bron “Erfenis chemische wapens bron van zorg” (12-12-2001), Reformatorisch Dagblad

Epichloorhydrine, dat wordt gebruikt bij de productie van kleefstoffen, werkt prikkelend op ogen en slijmvliezen en het kan hoofdpijn, misselijkheid en longoedeem veroorzaken. Uit de vloeistof kunnen de gevaarlijke gassen chloorwaterstof en fosgeen ontstaan.

Weblink bron “Explosiegevaar na treinbotsing in Duitsland” (10-09-2002), Reformatorisch Dagblad


decurio

hoofdman over 10 soldaten in het Romeinse leger


labarum

een vexillum (militaire standaard), dat het Chi-Rho-symbool ☧ weergeeft, gevormd uit de eerste twee Griekse letters van het woord "Christus"


indult

termijn waarin vijandelijke handelsschepen zich in veiligheid kunnen stellen


heerban

in de middeleeuwen het recht van de landsheer om weerbare mannen op te roepen voor de heervaart


bren

Ik zie wel dat die patronenhouders die hier liggen van Amerikanen zijn geweest. Die werden in een Bren gebruikt, een speciaal soort geweer waarmee ik ook nog geschoten heb toen ik in dienst zat.

Weblink bron “Geen bom onder de grond bij station Borne” (19-04-2011), Tubantia


kartets

via Duits Kartätsche van Italiaans cartuccia

bus met kogels die men met een houwitser of een kanon wegschiet

Op dat moment openden de Zweden het vuur met kartets.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


driedekker

driedekkers (plural)
driedekkertje (diminutive singular)
driedekkertjes (diminutive plural)


krommes

mes met een gekromd lemmet als gereedschap of als wapen

Het enige wapen dat we hadden was het krommes van de Gurkha.

Weblink bron
L. Vogelaar
 “Duikbootcommandant in oorlogstijd” (02-05-2011), Reformatorisch Dagblad

De agenten besloten daarop een huiszoeking te houden, daarbij troffen ze nog een hoop verboden wapens aan: een sabel, een kruisboog, 35 kruisboogpijlen van 1 centimeter, 15 kruisboogpijlen van 16 centimeter, 2 machetes, 13 messen, een karambit (een Aziatisch krommes), een revolver en 6 kogels, een loodjeskarabijn en 2 dozen loodjes.

Weblink bron “Man met wapenarsenaal opgepakt in Anderlecht” (10 augustus 2011), De Morgen


rekruteringscentrum

samenstelling van rekrutering zn en centrum zn met het invoegsel -s-

vestiging van waaruit een onderdeel van de krijgsmacht nieuwe militairen werft

Een autobom explodeerde bij een rij mensen die wachtten buiten het rekruteringscentrum van de krijgsmacht.

Weblink bron
Casper van der Veen
 “Tientallen doden bij aanslagen in Jemen” (23 mei 2016) op nrc.nl


commandotroepen

alleen meervoud samenstelling van commando zn en troepen zn

eenheden bestaand uit militairen die speciaal zijn getraind om lastige operaties op eigen kracht uit te voeren

„Met de hulp van God zullen we binnen een paar dagen heel Oost-Mosul onder controle hebben”, zei brigadier-generaal Maan Zaed Ibrahim van de eerste divisie van de Iraakse commandotroepen donderdag tegen het Koerdische nieuwsagentschap Rudaw.

Weblink bron
Gert Van Langendonck
 “IS-leider roept op: vlucht niet, pleeg aanslagen” (3 november 2016) op nrc.nl


zaagwerk

[1] samenstelling van zaag ww en werk zn

[2] samenstelling van zaag ww en werk zn naar het voortgebrachte geluid

[3], [4] samenstelling van zaag ww en werk zn

[5] samenstelling van zaag zn en werk zn

[6] samenstelling van zaag zn en werk zn

vestingwerk dat van boven gezien uit een reeks naar binnen en buiten stekende punten bestaat, zodat aanvallers van de ene punt altijd van opzij kunnen worden bestookt vanaf een andere punt


mijngang

ondergronds uitgegraven weg om explosieven onder een vestingmuur te plaatsen of om die plaatsing te voorkomen

De verdedigers van de stad hebben ergens een mijn, hol of mijngang gevonden onder een stadsmuur waar de belegeraars de Haarlemmers wilden ‘laeten springen sonder spelman’ (…).

J.B. Drewes
 De Blauwe Schuit in: De Nieuwe Taalgids., jrg 74 nr. 5 (september 1981), Wolters-Noordhoff, Groningen, p. 428

Er worden mijngangen naar de vestingwal aangelegd, het bombardement begint.

W.A.P. Smit
 “Kalliope in de Nederlanden. Het Renaissancistisch-klassicistische epos van 1550 tot 1850. Deel 1” (1975), Van Gorcum & Comp., Assen, ISBN 90 232 1258 4, p. 372


muiteling

naamwoord van handeling van muiten met het achtervoegsel -ling

opstandeling die het bevoegd gezag omverwerpt en zelf de leiding neemt met name in de scheepvaart en in het leger


veldmuts

veldmutsen (plural)
veldmutsje (diminutive singular)
veldmutsjes (diminutive plural)

een stoffen hoofddeksel dat soldaten dragen als ze buiten het bereik van vijandelijk vuur zijn


crisisoperatie

samenstelling van crisis zn en operatie zn

snel inzetten van troepen om een noodsituatie of een beginnen conflict tussen twee andere partijen tegen te gaan#:▸ Morillon wil dat het Europees Parlement, anders dan tot nu toe het geval is, in de toekomst geconsulteerd wordt voor elke crisisoperatie in het kader van de Europese defensie.


tienponder

samenstellend afgeleid uit tien ht en pond zn met het achtervoegsel -er

kanon dat kogels van 5 kg kan wegschieten


commandoteam

samenstelling van commando zn en team zn

De details in het document zijn schokkend. Nieuwe leden van een commandoteam werden bijvoorbeeld als een soort ontgroeningsritueel onder druk gezet om een gevangene dood te schieten.

Weblink bron “De 'giftige cocktail' die Australische militairen tot oorlogsmisdaden dreef” (29/11/2020), NOS

De Amerikaanse commando's zijn in Mali om plaatselijke militairen te trainen. Twee van de verdachten zijn lid van het fameuze Seal Team Six, het commandoteam dat Osama bin Laden doodschoot.

Weblink bron “Elitemilitairen VS verdacht van dood collega” (17-11-2018), NOS

Veel journalisten waren eerder in Peshawar dan het commandoteam, de 'Service Group'. Het heeft gisteren negen uur geduurd voor de laatste terrorist was uitgeschakeld.

Weblink bron “Pakistan voert weer doodstraf voor terroristen in” (17-12-2014), NOS


munitiedepot

samenstelling van munitie zn en depot zn

opslagplaats voor schietbenodigdheden als patronen, kogels en explosieven

Een ontploffend munitiedepot in de Russische bossen zorgt voor enorme schokgolven.

Weblink bron “Bommen en granaten in Siberië: twee kilometer ontploffingen” (13 september 2019) op nrc.nl


slotoffensief

samenstelling van slot zn en offensief zn

slotoffensieven (plural)
slotoffensiefje (diminutive singular)
slotoffensiefjes (diminutive plural)

In de 90ste minuut kreeg Matavz dé kans het Arnhemse slotoffensief te verzilveren met zijn tweede van de middag.

Weblink bron “PSV overtuigt niet, maar wint wel weer na comeback bij Vitesse” (23-02-2020), NOS

Het was wel de opmaat tot een Catalaans slotoffensief en dat leidde in de 72ste minuut tot de gelijkmaker van Antoine Griezmann, die door De Jong vrij voor het Ibiza-doel werd gezet.

Weblink bron “Barcelona komt in beker met schrik vrij op Ibiza, ook Real naar vierde ronde” (22-01-2020), NOS


defensiepersoneel

samenstelling van defensie zn en personeel zn

Nederlandse commando's maken zich grote zorgen over de kogelwerende helmen en scherfvesten waarmee ze op pad worden gestuurd. Voorzitter Jean Debie van de vakbond voor Defensiepersoneel bevestigt berichtgeving hierover in het AD en De Telegraaf.

Hij denkt ook niet dat er een verband is tussen het gebrek aan vertrouwen bij het Defensiepersoneel en de jarenlange bezuinigingen, zoals Bauer stelde.

Weblink bron
Tomas Riemens
 “Een enkeltje naar huis na een melding, bij Defensie gebeurt het” (15-10-2018), NOS


eindstrijd

De eindstrijd, de laatste stormloop. Hierin zou het lot van volkeren in een bikkelharde strijd worden beslist. Het ging erom wie de wereld zou beheersen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


kerstoffensief

een aanvallende actie tijdens/rond de kerstdagen


winteroffensief

samenstelling van winter zn en offensief zn

Eerder deze week zei de leider van de Taliban, Mohammed Omar, dat de aanslagen op buitenlandse troepen worden opgevoerd. Waarnemers menen dat de Taliban zich voorbereiden op een winteroffensief. Naar verwachting zijn deze operaties ook gericht op de Nederlandse militairen die in de provincie Uruzgan verblijven.

Weblink bron “Taliban: Meer zelfmoordaanvallen op NAVO” (26 oktober 2006), Reformatorisch Dagblad


sergeantsstreep

samenstelling van sergeant zn en streep zn met het invoegsel -s-

De meervoudsvorm is het meest gangbaar, het enkelvoud werd alleen in de 19e eeuw gebruikt.

keper die het rangonderscheidingsteken vormt van een onderofficier die in rangorde boven de korporaals en manschappen, maar onder een adjudant of officier staat

De generaal beveelt dan een sergeantsstreep op de mouw van die flinke jongen te zetten.

P.J. Buijnsters & Leontine Buijnsters-Smets
 “Lust en Leering. Geschiedenis van het Nederlandse kinderboek in de negentiende eeuw.” (2001), Waanders, Zwolle, ISBN 90 400 9529 9, p. 296


coalitieland

samenstelling van coalitie zn en land zn

staat die behoort tot de groep staten die ergens gezamenlijk militair ingrijpen

Nadat de lijst met militaire doelen in Koeweit is opgesteld, wordt in Qatar bepaald welk coalitieland een doelwit mag aanvallen.

Weblink bron
Jannie Schipper & Kees Versteegh
 “Hoe Nederland met ondeugdelijke informatie de strijd met IS aanging” (27 november 2020) op nrc.nl

Daarna vocht het regeringsleger terug, gesteund door vliegtuigen van de coalitielanden.

Weblink bron
Vincent Sondermeijer
 “Rebellen Jemen staken aanvallen op regeringsleger en bondgenoten” (19 november 2018) op nrc.nl


generaalschap

afleiding van generaal met het achtervoegsel -schap


doodscommando

samenstelling van dood zn en commando zn met het invoegsel -s-
**[1] ad hoc samenstelling, voor het eerst aangetroffen in 1913, zie vindplaats hieronder.
**[2],[3] aangetroffen sinds de jaren '40, waarschijnlijk als toespeling op de veelgehoorde Duitse eufemistische term Sonderkommando tijdens de bezettingstijd

groep soldaten die hun overleden medesoldaat of officier tijdens de begrafenis begeleidt

Tressen van zilver galonneerden zijn zwarte costuum dat den kerkrouw nakleurde; de gestreepte mouwen en kraag gaven hem voor het doodscommando dat hij uitvoerde 'n officiersuniform.

P. Raëskin
 De Koster in:
Mr. M.G.L. van Loghem (red.)
 Nederland. Verzameling van oorspronkelijke bijdragen, jrg 65, eerste deel (1913), Loman & Funke, Amsterdam, p. 167

een (para)militaire groepering die door een bepaalde organisatie of regering om politieke redenen gevormd wordt om tegenstanders en ongewenste personen om te brengen

Terwijl Juliana en Bernhard de Borobúdur bezichtigden, zaten er tienduizenden Indonesische patriotten vast in concentratiekampen, zoals op het eiland Buru. Zelfs vandaag de dag vallen ieder jaar duizenden Indonesiërs ten slachtoffer aan de paramilitaire eenheden van Suharto, die de twijfelachtige naam van ‘doodscommando's’ dragen.

Willem Oltmans
 “Willem Oltmans in gesprek met Desi Bouterse” (1984), Jan Mets, Amsterdam, ISBN 90 70509 15 6, p. 102


kazerneren

in een kazerne te verblijven, in een kazerne laten verblijven

Megan Dresch ondervond wat dat betekende toen ze in 2001 gekazerneerd werd bij het 230e regiment in Duitsland. Een van haar collega-soldaten verklapte tegen een sergeant dat Dresch lesbienne was. „Hij vroeg of dat klopte en ik zei ja.” De 22-jarige vrouw zegt dat ze wist dat dit haar ontslag betekende. „Toch was ik ontgoocheld. Ik vond het echt leuk in het leger.”

Weblink bron “Homoverbod leger VS ligt onder vuur” (13 juli 2005), Reformatorisch Dagblad

De grootste vakbond voor defensiepersoneel, VSOA, hoopt dat de opleiding daardoor niet langer duurt. 'En heeft een West-Vlaming die in Leopoldsburg is gekazerneerd daar wel iets aan? Puur regionale opleidingen zouden daarvoor een oplossing zijn.'

Weblink bron
Tommy Huyghebaert
 “Leger overweegt om rekruten met heimwee thuis te laten slapen” (12/04/2018), De Standaard

Het gebouw heeft een oppervlakte van ruim 2 ha en kon oorspronkelijk ongeveer 1300 militairen kazerneren.

Weblink bron “Leopoldskazerne” (geraadpleegd 25 mei 2021), Wikipedia


Sovjetsysteem

samengesteld uit het eerste deel van de naam Sovjet-Unie en systeem

bewapeningstechnologie zoals die in de Sovjet-Unie werd toegepast

“Bovenop de modernisering van ‘geërfde’ nucleaire Sovjetsystemen, ontwikkelt en gebruikt Rusland nieuwe kernkoppen en lanceerders”, staat in de verklaring van het Pentagon over de Amerikaanse nucleaire strategie.

Weblink bron “Rusland ontwikkelt volgens Washington “doemdag”-torpedo: “Wapen van de dag des oordeels”” (4 februari 2018) op nieuwsblad.be


Eurokorps

leenvertaling van Frans Eurocorps, afgeleid van korps met het voorvoegsel euro-, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

legereenheid voor militaire interventies, gevormd door een tiental Europese staten gezamenlijk, waaronder België
Het Eurokorps heeft een zelfstandige positie, maar functioneert wel in afstemming met EU en NAVO.

Nadat Mitterrand en Kohl veel politieke energie hadden geïnvesteerd in de oprichting van een gemeenschappelijk Eurokorps, zocht Chirac in de veiligheidspolitiek samenwerking met een andere partner, Groot-Brittannië.

Weblink bron
Ronald Havenaar
 “Passie en bederf in Parijs en Bonn” (10 maart 2000) op nrc.nl


MiG

van Russisch МиГ, de afkorting van Микоян и Гуревич (Mikojan i Goerevitsj), letterlijk: "Mikojan & Goerevitsj ", de oprichters van dit ontwerpbureau voor jachtvliegtuigen

benaming voor Russische jachtvliegtuigen

De technici spraken hun bewondering uit over de straalmotoren en de robuustheid van het ontwerp, maar ze braken zich het hoofd over de radio- en radarapparatuur in de MiG.

Weblink bron
Menno Steketee
 “Pulsen die niet doden” (27 mei 1992) op nrc.nl

Noord-Koreaanse gevechtsvliegtuigen hebben dit weekeinde in het internationale luchtruim een bemand Amerikaans spionagevliegtuig onderschept. De Noord-Koreaanse MiG's zijn daarbij tot op vijftien meter afstand van het Amerikaanse toestel gekomen.

Weblink bron “N-Korea onderschept spionagetoestel VS” (4 maart 2003) op nrc.nl


lekkerpieper

hoge ambtenaar die niet veel hoeft te werken

soldaat die met andermans liefje aanpapt

En nou krijgt ze gauw voor de tweede maal kiezen ... niemand zal d'r meer schaken! Voor lekkerpiepers hoef ik niet te vreezen.

Si Tamoe Lama
 “Saridjem : de kazernehuishoudster, roman uit het Indische concubinaat” (1913), Haan, p. 20 op Delpher.nl


klovenier

In opdracht van het Amsterdamse schuttersgilde der kloveniers voltooide hij Het kapiteinschap van Frans Banning Cocq, beter bekend als De Nachtwacht.

Weblink bron “Een turbulent schildersleven” (7 januari 2006) op nrc.nl

Zo’n stuk geschut werd destijds clover genoemd en de man die het afschoot, klovenier.

R. de Ruyter-van der Feer (ed.)
 “Wat is dat? : de encyclopedie voor jongeren”, 2e druk, deel 2 (ca. 1938), Hollandia, Baarn, p. 1193 kol. 1


busschutter

soldaat bewapend met een primitief vuurwapen

⧖ Verder richtte hij in 1471 - wederom naar het voorbeeld, 25 jaren vroeger door Karel VII van Frankrijk gegeven - zijn ‘benden van ordonnantie’ in, een goed betaald staand leger van ruiters en voetknechten, allen vrijwilligers, vooral uit den Nederlandschen adel getrokken. Deze benden waren verdeeld in ‘compagnieën’, die weder in tien ‘dizaines’ vervielen; de ‘dizaine’ omvatte 2 ‘chambres’, de ‘chambre’ zes ‘lansen’, de ‘lans’ drie ruiters en zes voetknechten; van de ruiters was er een ‘homme d'armes’, een page en een knaap, de voetknechten waren drie boogschutters, een armborstschutter, een busschutter en een piekenier.

P.J. Blok
 “Geschiedenis van het Nederlandsche volk. Deel 1.”, 3e druk (1923), A.W. Sijthoff, Leiden, p. 552


kurassier

afgeleid van kuras met het achtervoegsel -ier

zwaarbewapende ruiter met een helm en een borstharnas

Vanuit Geraardsbergen verkennen tweehonderd Pruisische Kurassiers West-Vlaanderen. Hun mantel en de lange lansen doen fluisteren dat het Ulanen zijn.

Weblink bron “Wat gebeurde er op 22 augustus 1914?” (22/08/2014), De Standaard


mammeluk

lid van een Egyptische ruiterbrigade en de daaruit voortkomende heersende klasse

Ook Napoleon had tijdens zijn terugreis niet altijd de gelegenheid zich te wassen en schone kleren aan te trekken. De grote keizer kreeg bij een tussenstop in Kovno in Polen de gelegenheid zich te wassen en van ondergoed te wisselen. Roustam Raza, een Mammeluk, de Turkse keizerlijke begeleider, gaf het oude hemd, onderbroek en kousen aan de herbergier om weg te doen, deze onderkleding werd echter door de aanwezige gasten gegrepen en werden verknipt en uitgedeeld aan de plaatselijke bewoners, die ze bewaarden als heilige relikwieën.

Weblink bron
Roel Lutkenhaus
 “Een koninklijk onthaal en een glas wijn” (13-05-2012), Tubantia

De hallen in het centrum dateren uit het tijdperk van de 14e-eeuwse mammelukken, de 12e-eeuwse kruisvaarders en de 7e-eeuwse Umayyaden.

Weblink bron “Nieuw centrum voor toeristen bij Klaagmuur” (28 september 2005), Reformatorisch Dagblad


artillerieaanval

samenstelling van artillerie zn en aanval zn

ˌɑrtɪləˈriʔaɱvɑl

„Veel luchtaanvallen en tienduizenden artillerieaanvallen waren willekeurig. Het is dan ook geen verrassing dat ze vele honderden burgers verwondden en doodden”, zegt Donatella Rovera van Amnesty International in een persbericht.

Weblink bron
Gert Van Langendonck
 “Amnesty: coalitie tegen IS doodde 1.600 burgers in strijd om Raqqa” (25 april 2019) op nrc.nl

Volgens de Tamiltijgers heeft het leger in de nacht van zaterdag op zondag een artillerieaanval uitgevoerd op een veiligheidszone voor burgers. (…) Het leger ontkent de veiligheidszones te hebben beschoten en beschuldigt de Tamil Tijgers ervan de eigen bevolking als menselijk schild te gebruiken.

Weblink bron “Honderden burgerdoden in Sri Lanka” (11 mei 2009) op nrc.nl


peacekeeping

inzet van troepen om strijdende partijen uit elkaar te houden als onderdeel van internationale afspraken om de vrede te bewaren

Behalve het namaak-Srebrenica komt ook een bunker in het ministerie van defensie in Den Haag in beeld, waar een briefing plaatsvindt over de peacekeeping in Srebrenica en de situatie in ex-Joegoslavië in het algemeen.

Weblink bron
Raymond van den Boogaard
 “Jonge filmers geven aardig beeld van fenomeen oorlog” (13 juli 1995) op nrc.nl


weigeryup

samenstelling van weiger ww en yup zn , in de betekenis "oneigenlijke dienstweigeraar" aangetroffen vanaf 1989 (zie vindplaats hieronder)

weigeryuppen (plural)
weigeryups (plural)
(weigeryuppie) (diminutive singular)
(weigeryuppies) (diminutive plural)

goed opgeleide jongeman die liever veel geld wil gaan verdienen en daarom regelingen voor gewetensbezwaarden gebruikt om zijn dienstplicht zoveel mogelijk te ontlopen

Weigeryuppen, dienstplichtigen die om economische redenen militaire dienst weigeren, hebben geen gevangenisstraf meer te duchten.

Weblink bron “Weigeryuppen niet meer naar de gevangenis; Hof steunt koerswijziging” (22 oktober 1998) op nrc.nl

Tot nu toe is echter nog niet een weigeryup de cel in gegaan omdat alle veroordeelden hoger beroep aantekenden tegen de uitspraak.

Anne Pals Bleeksma
 Zeven maanden celstraf : Weigeryups nu massaal veroordeeld in: De Telegraaf , jrg. 102 kol. 5 (12 juli 1994), Dagblad De Telegraaf, Amsterdam, 10 kol. 5

Het zijn goed in het pak zittende en geschoolde jongeren die aan het begin staan van een veelbelovende carrière, maar wiens dromen over veel en gemakkelijk geld verdienen verstoord dreigen te worden door de oproep voor militaire dienst. Op de spreekuren, waar vrijwilligers voorlichting geven over de mogelijkheden van dienstweigering, worden ze al links en rechts gesignaleerd, deze weigeryups.

Peter Hamans
 De weigeryuppies lossen de totaalweigeraars af in: Limburgsch Dagblad, jrg. 71 nr. 213 (9 september 1989), Uitgeversmaatschappĳ Limburgs Dagblad, Heerlen, p. 45 kol. 5


weigeryuppie

samenstelling van weiger ww en yuppie zn , ook op te vatten als verkleinwoord, afgeleid van weigeryup zn met het achtervoegsel -ie

ˈwɛiɣərˌjʏpi

(weigeryup) (singular)
(weigeryuppen (plural)
weigeryups) (plural)
weigeryuppies (diminutive plural)

Vandaag is de dag des oordeels aangebroken voor 18 zogenoemde weigeryuppies. Jarenlang probeerden ze door gebruik te maken van de procedures die de Wet Gewetensbezwaren biedt onder de militaire dienst uit te komen.

“Poging om gat in de Wet Gewetensbezwaren te dichten; "Weigeryuppies' melden zich” (7 september 1992) op nrc.nl

Ter Beek schrijft nu in een brief aan de Tweede Kamer dat aan een weigeryuppie in principe geen standaard-uitstel meer wordt verleend bij een verzoek om erkenning als gewetensbezwaarde.

Ter Beek gaat hard optreden tegen „weigeryuppies” in: De Volkskrant , jrg. 70 nr. 20564 (19 maart 1992), NV De Volkskrant, 's-Hertogenbosch, p. 3 kol. 7


privéleger

privélegers (plural)
privélegertje (diminutive singular)
privélegertjes (diminutive plural)

strijdmacht die in dienst is van een particulier

De leiders van dergelijke Indiase sektes hebben niet zelden hun eigen privéleger ter bescherming.

Weblink bron
Wilmer Heck
 “IndiaDoden bij geweld” (26 augustus 2017) op nrc.nl

Het zijn geen nieuwe fenomenen, in het land waar honderden politici privélegers hebben.

Weblink bron
Elske Schouten
 “Rodrigo Duterte: moordenaar of crime fighter?” (17 augustus 2016) op nrc.nl

Zowel de landheren als de boeren hebben privélegertjes opgericht die ongestoord over het platteland trekken.

Weblink bron
Rob Schoof
 “De bloedige kastenstrijd in de Indiase deelstaat Bihar; Slaven van geweer en mes” (14 februari 1998) op nrc.nl


antitankwapen

samenstellende afleiding van tank zn met het voorvoegsel anti- wapen zn

werktuig bestemd om gepantserde gevechtswagens uit te schakelen

Hij vernietigde met een vanaf de schouder afgevuurd antitankwapen talrijke Duitse pantservoertuigen, soms op een afstand van minder dan twintig meter.

Weblink bron
Bart Funnekotter
 “Deze vijf militaire elite-medailles zijn weer even ‘thuis’ in Arnhem” (6 april 2018) op nrc.nl

Tanks en antitankwapens bevinden zich, net als gevechtsvliegtuigen en luchtafweer, in een wedloop, waarbij de één de ander voortdurend probeert te overtroeven.

Weblink bron
Menno Steketee
 “De tank tegen het antitankwapen: 1-1” (5 maart 2013) op nrc.nl


reserveonderdeel

samenstelling van reserve zn en onderdeel zn

eenheid die gemobiliseerd moet worden voordat zij kan worden ingezet en dus gewoonlijk niet in actieve dienst is

De groep is een onderdeel van de Canadian Rangers, een reserveonderdeel van het Canadese leger, en gaat voor het eerst op missie onder Atqittuqs leiding: een week lang met sneeuwscooters jakkeren over de hellingen langs de boomloze kust van King William Island.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Neil Shea
 “Slag om de Noordpool: een nieuwe Koude Oorlog?” (6 sep. 2019) op nationalgeographic.nl


reserveofficier

samenstelling van reserve zn en officier zn

reserveofficieren (plural)
reserveofficiers (plural)
reserveofficiertje (diminutive singular)
reserveofficiertjes (diminutive plural)

iemand die gewoonlijk niet in actieve dienst is totdat hij wordt opgeroepen, maar in dat geval een rang heeft waaraan het bevel over een zeker aantal ondergeschikten is verbonden, leidinggevende bij reserve-eenheden

Defensie riep hem nog twee keer als reserveofficier op, maar bleek hem zonder zijn medeweten tot luitenant te hebben gedegradeerd, waardoor hij dienst weigerde.

Weblink bron
Anne-Lot Hoek
 “Een vuil oorlogje op Bali” (15 november 2014) op nrc.nl

Op een braakliggend veldje in het centrum van het Gelderse dorpje Borculo staan drie groene legertenten. De tenten zijn opgebouwd door ongeveer veertig reserveofficieren in gevechtspakken. De meeste reserveofficieren zijn al een dagje ouder.

Weblink bron
Tatiana Scheltema
 “Ondernemers in uniform” (16 december 2006) op nrc.nl

De eersteklascoupé was bijna helemaal vol, alle andere passagiers waren militairen in uniform, reserveofficiers op weg naar huis zo leek het.

Jan Guillou (vert. Bart Kramer)
 “De kop in het zand” (2015), Prometheus, Amsterdam, ISBN 9789044628159, hfst. 1941


TRIS'er

afgeleid van TRIS en met het achtervoegsel -er

iemand die tussen 1868 en 1975 deel uitmaakte van de Troepenmacht in Suriname

De linker zuil is ongeveer 2 meter hoog, heeft in bas-reliëf een TRIS’er die op wacht staat en één plaquette.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Kastelein, Eric
 “Paramaribo, TRIS-monument 1945-1975” (2020) op 4en5mei.nl


pompom

snelvurend kanon m.n. als luchtafweerkanon

De Pom-pom of Nordenfeldt-Maximspeelde een groote rol in dezen oorlog; maar ik denk dat men aan dit veldstuk een al te groote waarde heeft gehecht. Het pompom-kanon schopt een helsch lawaai op, wanneer het werkt en dit heeft misschien een demoraliseerenden invloed op den vijand; maar hier eindigen dan ook zijn deugden, want zijn uitwerking beteekent niets.

B.J. Viljoen
 “Mijne herinneringen uit den Anglo-Boeren-oorlog” (1902), W. VERSLUYS


scud

geleide middellange-afstandsraket van Russische makelij

De experts zeggen tegen de Amerikaanse nieuwszender NBC News dat het waarschijnlijk gaat om een Scud van het Syrische leger. Om de raket te lanceren heeft de terreurgroep onder meer gespecialiseerd personeel nodig en raketbrandstof.

Weblink bron “ISIS paradeert met Scud-raket” (2 juli 2014), Reformatorisch Dagblad

Of Koeweit, waar dik 100.000 Amerikaanse militairen zijn gelegerd? In 1991 was het in die regio ook raak. Op 25 februari vielen onder de Amerikaanse soldaten in Saudi-Arabië bijna dertig doden en ongeveer honderd gewonden toen een Scud in een legeringsgebouw in Dharan insloeg.

Weblink bron
Riekelt Pasterkamp
 “Scud richting Turkije?” (13 maart 2003), Reformatorisch Dagblad


uitvalshaven

samenstelling van uitval zn en haven zn met het invoegsel -s-

aanlegplaats, die dichter bij een aantal mogelijke aanvalsdoelen ligt

Walvisbaai fungeerde totnutoe als uitvalshaven voor de Zuid-Afrikaanse marine en vanaf het einde van de jaren zeventig werden vanuit de haven grote hoeveelheden uranium geëxporteerd.

Weblink bron “Rechts in Z-Afrika woedend op overdracht Walvisbaai” (18 augustus 1993) op nrc.nl

veilig vertrekpunt voor mogelijke aanvallen

In directe militaire acties zullen de Britten zich niet mengen. Maar ze hebben ze wel hun luchtmachtbasis op het Britse eiland Diego Garcia in de Indische Oceaan beschikbaar gesteld als uitvalshaven voor vier Amerikaanse B-52 bommenwerpers.

Weblink bron “VS: 'veelvuldige contacten' over Irak” (13 september 1996) op nrc.nl


tankman

[1] vermoedelijk leenvertaling van Engels Tank Man, samenstelling van tank zn "pantservoertuig met kanon" en man zn , in de betekenis "persoon die voor een tank gaat staan" aangetroffen vanaf 1998

[2] vermoedelijk leenvertaling van Engels tank man, samenstelling van tank zn "pantservoertuig met kanon" en man zn , in de betekenis "lid van een tankbemanning" aangetroffen vanaf 1916 (zie vindplaats hieronder)

[3] samenstelling van tank ww "vullen van het brandstofreservoir van een voertuig" en man zn

[4] vermoedelijk leenvertaling van Engels tank man, samenstelling van tank zn "vat voor de opslag van vloeistof" en man zn

坦克人

aanduiding voor de persoon die de moed had om voor een pantserwagen met kanon te gaan staan als vorm van geweldloos verzet

infanterist die behoort tot de bemanning van een pantserwagen met kanon

De tankman droeg op zijn schouder een epaulet met de woorden „Motor machine gun section”. Dit vond Warburtou zeer belangwekkend, omdat hij niet wist hoe de tankmannen eigenlijk genoemd worden.

De man in de tank. in: De Standaard , jrg. 45 nr. 13655 (16 oktober 1916), H. de Hoogh en Co., Amsterdam, p.1 kol. 5


bootcamp

spierversterkende trainingsmethode in groepsverband in de buitenlucht


garnizoensplaats

samenstelling van garnizoen zn en plaats zn met het invoegsel -s-


wapenopslagplaats

samenstelling van wapenopslag zn en plaats zn

samenstelling van wapen zn en opslagplaats zn


wapenplaats

wapenplaatsen (plural)
wapenplaatsje (diminutive singular)
wapenplaatsjes (diminutive plural)

ruimte voor de opstelling van geschut of verzamelplaats van militaire troepen binnen een vesting


echelonneren

ˌɛʃəlɔˈnerə(n)

echelonneerde (past)
geëchelonneerd (past participle)
te echelonneren (active infinitive imperfect present)
zullen echelonneren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen echelonneren (active infinitive imperfect future)
hebben geëchelonneerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geëchelonneerd (active infinitive perfect present)
geëchelonneerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geëchelonneerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
echelonnerend (imperfect participle)
geëchelonneerd (past participle)
echelonnere (subjunctive)
echelonneer (indicative imperfect present singular first-person)
echelonneert (indicative imperfect present singular second-person)
echelonneert (indicative imperfect present singular second-person)
echelonneert (indicative imperfect present singular second-person)
echelonneert (indicative imperfect present singular third-person)
echelonneerde (indicative imperfect past singular first-person)
echelonneerde (indicative imperfect past singular second-person)
echelonneerde (indicative imperfect past singular second-person)
echelonneerde (indicative imperfect past singular second-person)
echelonneerde (indicative imperfect past singular third-person)
echelonneerden (indicative imperfect past plural first-person)
echelonneerden (indicative imperfect past plural second-person)
echelonneerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal echelonneren (indicative imperfect future singular first-person)
zult echelonneren (indicative imperfect future singular second-person)
zal echelonneren (indicative imperfect future singular second-person)
zult echelonneren (indicative imperfect future singular second-person)
zal echelonneren (indicative imperfect future singular second-person)
zult echelonneren (indicative imperfect future singular second-person)
zal echelonneren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen echelonneren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen echelonneren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen echelonneren (indicative imperfect future plural third-person)
zou echelonneren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou echelonneren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) echelonneren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt echelonneren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou echelonneren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden echelonneren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden echelonneren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden echelonneren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geëchelonneerd (perfect present first-person)
hebt geëchelonneerd (perfect present second-person)
hebt geëchelonneerd (perfect present second-person)
heeft geëchelonneerd (perfect present second-person)
hebt geëchelonneerd (perfect present second-person)
heeft geëchelonneerd (perfect present third-person)
hebben geëchelonneerd (perfect present first-person)
hebben geëchelonneerd (perfect present second-person)
hebben geëchelonneerd (perfect present third-person)
had geëchelonneerd (perfect past first-person)
had geëchelonneerd (perfect past second-person)
had geëchelonneerd (perfect past second-person)
hadt geëchelonneerd (perfect past second-person)
had geëchelonneerd (perfect past third-person)
hadden geëchelonneerd (perfect past first-person)
hadden geëchelonneerd (perfect past second-person)
hadden geëchelonneerd (perfect past third-person)
zal geëchelonneerd hebben (perfect future first-person)
zal geëchelonneerd hebben (perfect future second-person)
zult geëchelonneerd hebben (perfect future second-person)
zult geëchelonneerd hebben (perfect future second-person)
zal geëchelonneerd hebben (perfect future second-person)
zult geëchelonneerd hebben (perfect future second-person)
zal geëchelonneerd hebben (perfect future third-person)
zullen geëchelonneerd hebben (perfect future first-person)
zullen geëchelonneerd hebben (perfect future second-person)
zullen geëchelonneerd hebben (perfect future third-person)
zou geëchelonneerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geëchelonneerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geëchelonneerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geëchelonneerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geëchelonneerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geëchelonneerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geëchelonneerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geëchelonneerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geëchelonneerd hebben (perfect conditional third-person)


plaatscommandant

samenstelling van plaats zn en commandant zn

de bevelvoerende officier in een vesting of een plaats waar een garnizoen ligt


liniedijk

liniedijken (plural)
liniedijkje (diminutive singular)
liniedijkjes (diminutive plural)

waterkering bestemd om een gebied te laten overstromen zodat de opmars van een aanvaller wordt belemmerd

⧖ Het regiment had met 2 bataljons stelling genomen in den liniedijk achter het Valleikanaal, terwijl het 3e bataljon in reserve te Oud-Leusden was achtergebleven.

J. van der Heijden
 Op voorposten, korte episode uit de oorlogsdagen van mei 1940 (1941) in: Mavors; maandschrift voor officieren, van reserve, militie, landweer en weerbaarheid, jrg 35, 1941,, jrg. 35 nr., blz. 10 1


herovering

naamwoord van handeling van heroveren met het achtervoegsel -ing

recapt

het opnieuw veroveren van iets dat eerst verloren was gegaan

,,Het is verschrikkelijk, vooral voor de mensen in Afghanistan zelf’’, zegt minister Kaag tegen deze site. ,,De snelle opkomst van de taliban en de herovering van het land baren mij alleen maar zorgen. Voor het land zelf, maar ook voor de stabiliteit in de bredere regio.’’

Weblink bron
Peter Winterman
 “Kaag: ‘Beelden inname Kamp Holland door taliban zijn verschrikkelijk’” (13 aug. 2021), Tubantia


beroepsonderofficier

samenstelling van beroep zn en onderofficier zn met het invoegsel -s-

beroepsonderofficieren (plural)
beroepsonderofficiers (plural)

functionaris in vaste dienst die de leiding en het toezicht heeft op ondergeschikten, rang tussen de gewone soldaten en de officieren; in tegenstelling tot dienstplichtigen met deze rang

De gemeenteraad van Weert stemt morgen over een voorstel van B en W toeristenbelasting te heffen op de militairen die gelegerd zijn in de Koninklijke Militaire School (KMS) in die plaats. De militairen volgen daar een opleiding tot beroepsonderofficier.

Weblink bron “Weert overweegt militairen als toeristen te zien” (25 oktober 1988) op nrc.nl


opruimingsdienst

samenstelling van opruiming zn en dienst zn met het invoegsel -s-

organisatie die gevaarlijke zaken, zoals explosieven, uit de openbare ruimte verwijdert

Een omstander zegt tegen NH Nieuws dat zeker dertig woningen in de omgeving zijn ontruimd omdat niet duidelijk is of er explosief materiaal is achtergebleven. De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) is aanwezig om te onderzoeken of er iets is achtergebleven.

Weblink bron “Veel schade aan winkelpand Haarlem na plofkraak” (MA 13 DECEMBER 2021), NOS

Voor een shishalounge in Eindhoven is een explosief gevonden. Ook is er op het pand geschoten. De Explosieven Opruimingsdienst Defensie heeft het explosief met een speciale robot weggehaald. Omwonenden werden geëvacueerd en opgevangen in een snackbar.

Weblink bron “Explosief en kogelgaten gevonden bij shishalounge in Eindhoven” (MA 27 DECEMBER 2021), NOS


loopbrief

loopbrieven (plural)
loopbriefje (diminutive singular)
loopbriefjes (diminutive plural)

formulier waarop de vereiste handelingen bij het verlaten van de militaire dienst worden vastgelegd

Met de oudsten van de „ouwe hap” ben ik afgezwaaid… Maar als de dag van gisteren herinner ik, hoe ik in de gang van een oude school in een jampotje stond te wateren! Dat was op de keuring, en tussen dat jampotje en het „loopbriefje” ligt mijn militaire loopbaan.

C.J.M.V. geciteerd door A.K.A
 Van jampot tot loopbriefje in „Jongens onder mekaar” in: Zeeuwsch Dagblad, jrg. 12 nr. 3618 (2 februari 1957), p. 6 kol. 2/3


artillerievuur

samenstelling van artillerie zn en vuur zn

Nadat hij zich met zeer veel moeite uit de stroom van mensen naar links had losgemaakt, reed Koetoezov met minder dan de helft van zijn gevolg in de richting van het vlakbij opklinkende artillerievuur. Nadat hij zich had weten te bevrijden uit de menigte vluchtenden, zag vorst Andrej, die in de buurt van Koetoezov probeerde te blijven, op de helling van de berg, in de rook, een nog vurende Russische batterij en de daarop aanstormende Franse troepen.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1

De Russische minister van Defensie Shoigu stelt dat Turkse troepen geraakt zijn door Syrisch artillerievuur dat bedoeld was voor rebellen in het gebied. Ankara heeft volgens hem Moskou niet op de hoogte gesteld van hun aanwezigheid daar. Turkije stelt dat de Syrische aanval doorging nadat een waarschuwing was gegeven.

Weblink bron “Turkije dreigt vluchtelingen door te laten, NAVO doet oproep aan Rusland en Syrië” (28-02-2020), NOS


bajonetaanval

samenstelling van bajonet zn en aanval zn

een aanval met geweren waaraan op de voorkant van de loop een mes is bevestigd

De commandant van het regiment dat bij Braunau was geïnspecteerd, zette de vorst uiteen hoe hij zich direct bij het begin van de strijd uit het bos had teruggetrokken, de houthakkende soldaten had verzameld, de Fransen voorbij had laten gaan en met twee bataljons in een bajonetaanval de Fransen had teruggeslagen.


bataljonscommandant

samenstelling van bataljon zn en commandant zn met het invoegsel -s-

bevelhebber van een bataljon (legereenheid van 400-2000 manschappen)

Zeg eens, mijn beste Michajlo Mitritsj, wendde hij zich tot een van de bataljonscommandanten (de bataljonscommandant stapte glimlachend naar voren; het was hen beiden aan te zien dat ze dik tevreden waren), dat was me het nachtje wel.

In Paramaribo is in het Decembermoordenproces twintig jaar celstraf geëist tegen Etienne Boerenveen. Hij was bataljonscommandant ten tijde van de executie in 1982 van vijftien tegenstanders van het toenmalige militaire regime van Desi Bouterse in Suriname. Ook tegen medeverdachte Arthy Gorré, eerder betrokken bij de staatsgreep door Bouterse, is twintig jaar geëist.

Weblink bron “Opnieuw 20 jaar geëist tegen verdachten Decembermoorden” (30-10-2017), NOS


repartitiestelsel

samenstelling van repartitie zn en stelsel zn

politiek waarbij per provincie een hoeveelheid troepen werd afgesproken dat die provincie zou betalen en ter beschikking stellen aan het leger van de Republiek der Verenigde Nederlanden

Het repartitiestelsel van het leger werd bekrachtigd, de afzonderlijke gewesten kregen meer invloed op de benoeming van de officieren van hun deel van het leger, en de legerleiding werd afhankelijker van de gewestelijke Staten.

Willem Frijhoff & Marijke Spies
 “1650. Bevochten eendracht.”, 2e druk (2000), Sdu Uitgevers, Den Haag, ISBN 9012087213, p. 83


cavaleriekazerne

samenstelling van cavalerie zn en kazerne zn

cavaleriekazernes (plural)
cavaleriekazernen (plural)

gebouw waar de militaire eenheid is gehuisvest die gebruik maakt van paarden

Aangekomen bij het bordes van het grote huis naast de cavaleriekazerne waar Anatole woonde, liep hij de treden van het verlichte bordes op en ging door de openstaande deur naar binnen.

Bij operavoorstellingen horen prachtige kostuums. De rijke collectie van de Parijse opera kreeg een onderkomen in een voormalige cavaleriekazerne in de stad Moulins.

Weblink bron “Vijf maal naar de opera” (04/12/2011), De Standaard

gebouw waar de militaire eenheid is gehuisvest die gebruik maakt van pantservoertuigen


compagniecommandant

samenstelling van compagnie zn en commandant zn

En de soldaten hadden na een mars van dertig werst geen oog dicht gedaan en waren de hele nacht bezig geweest met herstellen en met poetsen; de adjudanten en de compagniecommandanten cijferden en rekenden; en tegen de ochtend was het regiment in plaats van de langgerekte, wanordelijke mensenmenigte die het de vorige dag tijdens de laatste mars was geweest, een ordelijke massa van tweeduizend man waarin ieder zijn eigen plaats en taak kende, en bij een ieder elk knoopje en riempje, van netheid blinkend, op de juiste plaats zat.

Marco Kroon wordt benoemd tot compagniecommandant in Oirschot en geeft vanaf donderdag leiding aan 200 militairen van het 17de Pantserinfanteriebataljon. Kroon wilde deze functie al langere tijd, omdat daarmee de kans stijgt dat hij weer wordt uitgezonden.

Weblink bron “Marco Kroon krijgt nieuwe functie - met kans op uitzending” (09-07-2012), Tubantia


compagniescommandant

samenstelling van compagnie zn en commandant zn met het invoegsel -s-

Berg, die ongevoelig was voor ironie of onverschilligheid, bleef maar vertellen hoe hij door zijn overstap naar de garde al een rang op zijn kameraden uit het cadettencorps had gewonnen, hoe hij, als de compagniescommandant in tijd van oorlog zou sneuvelen, als oudste in rang heel gemakkelijk commandant zou kunnen worden, hoe geliefd hij in het regiment was, en hoe tevreden zijn vader over hem was.

De rechtszaak tegen justitie staat los van het feit dat Kroon sinds gisteren weer aan het werk is als compagniescommandant in Oirschot. Defensie heeft hem altijd gesteund en de woede van Kroon richt zich geenszins op de krijgsmacht, zegt zijn advocaat.

Weblink bron “Marco Kroon wil geld van de staat” (13-07-2012), NOS


dagorder

een bericht met bijzonder nieuws dat aan de verzamelde troepen wordt voorgelezene dag moet uitvoeren

De volgende dag werd er in de dagorder niets over gezegd; als je je kop er maar bij houdt

Willem-Alexanders moeder Beatrix stuurde Defensie vanochtend ook al een Dagorder. Zij bedankte de militairen en burgermedewerkers van Defensie voor hun inzet. Ze zei erop te vertrouwen dat Defensie ook onder Willem-Alexander opkomt voor vrede en recht. Een Dagorder is een bericht met bijzonder nieuws dat aan de verzamelde troepen wordt voorgelezen.

Weblink bron “Koninklijke Dagorder voor Defensie” (30-04-2013,), NOS


cavalerieofficier

samenstelling van cavalerie zn en officier zn

cavalerieofficieren (plural)
cavalerieofficiers (plural)
cavalerieofficiertje (diminutive singular)
cavalerieofficiertjes (diminutive plural)

bevelvoerder van een militaire eenheid die zich voortbeweegt op paarden

Denk je dat hij toevallig vertrokken was? zei op diezelfde avond een kameraad, die tot de staf behoorde, sprekend over Jermolov, tegen de cavalerie-officier.

De Rode Baron was toen al een oorlogsheld van formaat. Hij was als cavalerie-officier overgestapt naar de luchtvaart en had in een jaar tijd tientallen geallieerde vliegtuigen neergehaald. Op 13 april 1917 zelfs vier op één dag.

Weblink bron
Paulus Houthuijs
 “Rode Baron 'onsterfelijk beroemd' in vliegtuig van vriend Fokker” (21-04-2018,), NOS

bevelvoerder van een militaire eenheid die gebruikmaakt van pantservoertuigen


dienstweigering

naamwoord van handeling van dienstweigeren met het achtervoegsel -ing

insubordination

het geheel of gedeeltelijk (alleen bezwaar tegen wapens) weigeren om aan de militaire dienstplicht te voldoen

In 1881 begint hij aan De biecht, een afrekening met zijn leven van voor zijn bekering, en in 1884 verschijnt Wat is mijn geloof?. Beide geschriften komen niet door de nog bestaande «geestelijke censuur», maar circuleren desondanks in de hoogste kringen. Hij schrijft talloze verhandelingen zoals Het rijk Gods is in u, een pleidooi voor geweldloosheid en dienstweigering.


divisiecommandant

samenstelling van divisie zn en commandant zn

Niet ver van het kampvuur van de artilleristen zat vorst Bagration in een voor hem ingericht huisje aan de maaltijd en hij sprak daar met enkele divisiecommandanten die zich bij hem verzameld hadden.

Sergei: "Twee raketten raakten mijn tank. Ik werd naar buiten geslingerd en heb nu een hersenbeschadiging." Uit de voet van voormalig profvoetballer Igor druipt bloed, de voet is doorboord door scherven. "Onze divisiecommandant is omgekomen. We vinden het vreselijk, want hij was nog erg jong."

Weblink bron
Rudy Bouma
 “'We geven geen ruk om die afspraken'” (11-02-2015), NOS


frontsoldaat

samenstelling van front zn en soldaat zn

front soldier

militair die zelf aan een gevecht deelneemt

frontsoldaten (plural)
frontsoldaatje (diminutive singular)
frontsoldaatjes (diminutive plural)

Met het zelfbewustzijn van een frontsoldaat liep hij met zijn gespierde benen met lichte, glijdende tred verder, en hij bleef zonder de minste inspanning kaarsrecht overeind en onderscheidde zich door zijn lichtvoetigheid van de zware tred van de soldaten die met hem in de pas liepen

Een van die verhalen is vastgelegd in de correspondentie tussen een Belgische frontsoldaat en een jonge vrouw uit Amsterdam. Zij was een van de oorlogsmeters, vrouwen die de mannen aan het front met hun brieven een hart onder de riem probeerden te steken.

Weblink bron “Ieper, een he” (04-01-2014), NOS


gardeofficier

samenstelling van garde zn en officier zn

gardeofficiers (plural)
gardeofficieren (plural)

Op hetzelfde moment verschenen achter haar in de deuropening een student met een frambozenrode kraag, een gardeofficier, een vijftienjarig meisje en een mollig jongetje met rode wangetjes in een speelpakje.

Buurtbewoners vonden er naar eigen zeggen de afgelopen jaren oude munten uit die tijd in hun tuin, waaronder een „Louis d’Or". D’Artagnan was gardeofficier van de Franse Zonnekoning Lodewijk (Louis) XIV, die de belegering van Maastricht persoonlijk leidde. De Fransen bezetten Maastricht vervolgens van 1673 tot 1679.

Weblink bron “Skeletten Maastricht mogelijk Franse musketiers” (5 mei 2004), Reformatorisch Dagblad


generaalsuniform

samenstelling van generaal zn en uniform zn met het invoegsel -s-

militaire standaard kleding waardoor een generaal als zodanig herkenbaar is

Op het eerste gezicht kwam Pfuhl in zijn Russische generaalsuniform, dat zo slecht zat dat het uit een verkleedkist leek te komen, vorst Andrej bekend voor, hoewel hij hem nog nooit had gezien.

Voor Kim Jong-un was het niet mogelijk om een normaal mens te worden, zegt zijn tante. Als voorbeeld noemt ze het generaalsuniform dat Kim voor zijn achtste verjaardag cadeau kreeg, waarna alle Noord-Koreaanse generaals voor hem bogen.

Weblink bron “Tante Kim Jong-un in VS: Ik heb zijn luiers verschoond” (28 mei 2016), Reformatorisch Dagblad


granaatscherf

samenstelling van granaat zn en scherf zn

shrapnel

deel van een projecties dat ontstaat na het ontploffen van dat projectiel

Hij had de granaatscherf waardoor een adjudant, die naast de opperbevelhebber stond, gedood was, opgeraapt en had die scherf aan de commandant gebracht.

Dole diende in het Amerikaanse leger ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en vocht onder meer in Italië. Daar raakte hij in 1945 dusdanig gewond door een granaatscherf dat zijn medesoldaten hem op het slagveld achterlieten, in de veronderstelling dat hij dood was.

Weblink bron “Gewezen Amerikaanse presidentskandidaat Bob Dole (98) overleden” (5 december 2021), De Morgen


hoofdofficier

samenstelling van hoofd zn en officier zn

field officer

de militaire officiersrangen boven de subalterne officieren en onder de opperofficieren

hoofdofficieren (plural)
hoofdofficiers (plural)

De onderofficier rende naar de hoofdofficier toe en vertelde op een geschrokken fluistertoon (zoals een bediende aan zijn meester vertelt dat de gevraagde wijn op is) dat er geen kogels meer waren.


hoornblazer

horn player

iemand die op een hoorn blaast voor zijn beroep

iemand die op een hoorn blaast (voor zijn beroep)

Op het gezicht van iedereen, van Denisov tot en met de hoornblazer, lag om de lippen en de kin eenzelfde uitdrukking van vechtlust, spanning en opwinding.

Scholte, inmiddels 90, is vermoedelijk de laatste ooggetuige die nog in leven is. Elk jaar op 4 mei bezoekt hij het monument ter nagedachtenis aan de massa-executie, tot corona dat vorig jaar onmogelijk maakte. Ook dit jaar is een collectieve herdenking bij De Gevallen Hoornblazer in het Weteringplantsoen niet mogelijk.

Weblink bron
Helma Coolman
 “Nico Scholte moest toekijken bij de executie in Weteringplantsoen” (04-05-2021), NOS


infanterieregiment

samenstelling van infanterie zn en regiment zn

gevechtseenheid van grondtroepen met voetvolk

Op 11 oktober 1805 stond een van de kort geleden bij Braunau aangekomen infanterieregimenten, in afwachting van de inspectie door de opperbevelhebber, op een halve mijl van de stad.

Prins Jaime de Bourbon de Parme was ook bij de herdenking. Hij is de beschermheer van de veteranen van het Garderegiment Fuseliers Prinses Irene Brigade, een infanterieregiment dat naar zijn moeder is genoemd.

Weblink bron “Koning herdenkt D-day in Frankrijk” (06-06-2014), NOS


inkwartiering

naamwoord van handeling van inkwartieren met het achtervoegsel -ing

accommodation

het met dwang in woningen van de bevolking huisvesten van militairen en anderen die men tijdelijk moet huisvesten; onderdak bij burgers

HOOFDSTUK II1In oktober 1805 bezetten Russische legers dorpen en steden van het aartshertogdom Oostenrijk, en kwamen er steeds nieuwe regimenten uit Rusland die bij de vesting Braunau hun bivak opsloegen en door hun inkwartiering een last voor de bevolking waren.

Ook werd toen bekend dat Mijksenaar tijdens de oorlog als chef van het Gemeentelijk Bureau voor Inkwartiering zijn best deed om de deportatie van Joden sneller en efficiënter te laten verlopen.

Weblink bron “Naam 'foute' ambtenaar verwijderd uit Amsterdams stadhuis” (04-07-2017), NOS


korpscommandant

samenstelling van korps zn en commandant zn

Volgens mij is het beter rechtstreeks een verzoek tot de korpscommandant te richten.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1


krachtsverhouding

samenstelling van kracht zn en verhouding zn met het invoegsel -s-

de relatieve kracht van verschillende partijen ten opzichte van elkaar

In de maand dat het Franse leger Moskou plunderde en het Russische leger rustig bij Taroetino gelegerd was voltrok zich een verschuiving in de krachtsverhouding (zowel moreel als getalsmatig) van beide legers, ten gevolge waarvan het overwicht aan de zijde van de Russen kwam te liggen.


krijgsgeschiedenis

samenstelling van krijg zn en geschiedenis zn met het invoegsel -s-

een tak van de geschiedenisstudie die de gebeurtenissen beschrijft die samenhangen met het ontstaan en verloop van oorlogen en andere conflicten

Troepenverplaatsingen op korte afstand van de vijand zijn altijd gevaarlijk, en de krijgsgeschiedenis onderschrijft deze overweging.

Bij de slag om Chora waren 500 Nederlandse militairen betrokken. Het waren de hevigste gevechten dat jaar in Afghanistan. Volgens toenmalig minister Van Middelkoop van Defensie was het zelfs 'het grootste militaire treffen in de Nederlandse krijgsgeschiedenis sinds de Korea-oorlog'.

Weblink bron
Martijn Bink
 “De slag om Chora door Amerikaanse ogen” (25-01-2011), NOS


krijgsgevangenschap

samenstelling van krijg zn en gevangenschap zn met het invoegsel -s-

war inprisoning

het gevangen zijn als militair door een vijandelijk leger

De Oostenrijkse legers hadden zich, voor zover ze bij Ulm aan de krijgsgevangenschap waren ontkomen, in Braunau bij Koetoezov aangesloten, maar nu hadden ze zich weer van het Russische leger afgescheiden en was Koetoezov alleen op zijn eigen zwakke en uitgeputte troepen aangewezen.

In maart 1945 werd hij uit krijgsgevangenschap bevrijd. Hij confisqueerde het eerste paar schoenen dat hij in een winkel zag staan en eenmaal thuis trouwde hij, in die schoenen, met zijn geliefde Joan. Samen kregen ze twee kinderen. Sandy Cortmann heeft hen allemaal overleefd.

Weblink bron “Market Garden-veteraan Sandy Cortmann (97) overleden” (24-05-2020), NOS


krijgskunde

samenstelling van krijg zn en kunde zn met het invoegsel -s-

Denis Davydov met zijn Russische instinct begreep als eerste de betekenis van die schrikwekkende knuppel die zonder naar de regels van de krijgskunde te vragen de Fransen vernietigde, en hem komt de eer toe dat hij de eerste stap heeft gezet tot de legalisering van deze wijze van oorlogvoeren.

De Hongaarse regering wil verplichte lessen krijgskunde invoeren op school. Dat heeft de staatssecretaris voor Onderwijs Zoltan Maruzsa gezegd in de regeringsgezinde krant ‘Magyar Idök’.

Weblink bron “Hongarije wil militaire opleiding geven op school” (07/08/2017), De Standaard


legeraanvoerder

samenstelling van leger zn en aanvoerder zn

general

opperbevelhebber van een leger, bevelhebber in een leger

De temperatuur die de politieke thermometer op deze avond aangaf was de volgende: hoezeer alle Europese heersers en legeraanvoerders zich ook moeite getroosten om die Bonaparte zijn zin te geven om mij en ons dwars te zitten en te ergeren, onze mening ten opzichte van Bonaparte kan niet veranderen.

De Spaanse inlichtingendienst heeft de geheimtaal gekraakt die koning Ferdinand II van Aragón begin 16de eeuw gebruikte in zijn brieven aan een legeraanvoerder.

Weblink bron “500 jaar oude code koning Ferdinand van Aragón gekraakt” (04-02-2018), NOS


legerbericht

samenstelling van leger zn en bericht zn

Dit wordt me het legerbericht wel, zei Zjerkov, voor je het weet bevorderen ze me tot tweede luitenant.

Den Haan leidt al jaren schoolklassen rond op de orgelzolder. Dit jaar is de belangstelling hiervoor groter dan andere jaren. De bevlogen vrijwilliger toont de spullen die in april werden aangetroffen op een deel van de zolder dat bijna zeventig jaar afgesloten was: twee stropdassen, een leeg zalmblikje met Engelse tekst, een deksel van een pan, een gedeelte van een matsedoos, een wikkel van een Peijnenburgontbijtkoek, een stuk papier met daarop de naam van een kapsalon in Den Haag en twee krantenknipsels. Die laatste vindt hij het meest interessant. Het gaat namelijk om een Duits legerbericht dat de geallieerden geland zijn „in den teen van Italië.” „Dat was medio 1943, in de tijd dat de onderduikers er net zaten.”

Weblink bron
Jan van Reenen
 “Breepleinkerk Rotterdam toont schuilplaats onderduikers alsof ze net vertrokken” (31 mei 2013), Reformatorisch Dagblad


legerkorps

army corps

deel van een leger met een sterkte van enkele tienduizenden militairen

In 1809 was de toenadering tussen de beide heersers van de wereld, zoals Napoleon en Alexander werden genoemd, zo voortgeschreden dat toen Napoleon in dat jaar Oostenrijk de oorlog verklaarde, een Russisch legerkorps de grens overtrok om de vroegere vijand, Bonaparte, bij te staan tegen de vroegere bondgenoot, de Oostenrijkse keizer, en dat in de hoogste kringen gesproken werd over de mogelijkheid van een huwelijk tussen Napoleon en een van de zusters van tsaar Alexander.

De Commandant der Strijdkrachten Middendorp vindt het Duits-Nederlandse legerkorps een rolmodel voor internationale samenwerking. Het korps bestaat twintig jaar en dat wordt vandaag plechtig gevierd in Münster.

Weblink bron “Legerchef verwacht meer samenwerking met Duitsland” (27-08-2015), NOS


legermacht

Toen hij Mack zag en de details van zijn ondergang vernam, begreep hij dat de helft van de campagne verloren was, begreep hij hoe moeilijk de situatie van de Russische legermacht was en maakte hij zich een levendige voorstelling van wat het leger te wachten stond en van de rol die hij erin zou moeten spelen.

Gibraltar, in het uiterste zuiden van Spanje, werd in 1704 veroverd door een Brits-Nederlandse legermacht. Bij de Vrede van Utrecht in 1713 werd afgesproken dat Gibraltar voor eeuwig Brits grondgebied is. Spanje heeft herhaaldelijk aanspraak gemaakt op het stukje grond van amper vijf vierkante kilometer.

Weblink bron “Vanaf januari mogelijk vrij verkeer tussen Spanje en Gibraltar” (22-12-2020), NOS


legerstaf

de leiding van een grote militaire eenheid

Vooral na de vereniging met de legers van de illustere admiraal en held van Petersburg Wittgenstein, bereikte deze stemming en dit gelaster bij de legerstaf zijn hoogtepunt.

De Egyptische president Morsi heeft een toelichting gegeven op het gedwongen vertrek van legerleider en minister van Defensie Tantawi en de chef van de legerstaf Anan. Morsi benadrukte in een toespraak dat het besluit is genomen "in het belang van het land".

Weblink bron “Morsi:generaals weg in landsbelang” (13-08-2012), NOS


legertros

impedimenta

de stoet van paarden, voertuigen en bijbehorend personeel die achter het leger aan kwam om het leger te bevoorraden

De Russische legertrossen, artillerie en legercolonnes trokken rond het middaguur door de stad Enns, aan beide zijden van de brug.


marineman

marinelui (plural)
marinelieden (plural)
marinemannen (plural)
marinemannetje (diminutive singular)
marinemannetjes (diminutive plural)

De gepensioneerde marineman sprak zeer vrijmoedig; dat bleek duidelijk uit de uitdrukking op de gezichten van de luisteraars en uit het feit dat bepaalde heren, die Pierre kende als zeer volgzame en stille mannen, zich afkeurend afwendden of hem tegenspraken.

Johan Schram (1918-1993) was als marineman in 1939 naar de Oost uitgezonden. Wat een diensttijd van 3 jaar had moeten zijn, eindigde door de invallen in Nederland en later Nederlands-Indië in een jarenlange krijgsgevangenschap. In Nagasaki werd Johan kok voor buitenlandse dwangarbeiders op een scheepswerf.

Weblink bron “75 jaar na bom op Nagasaki: 'Mijn moeder zei: niet met papa over praten'” (06-08-2020), NOS


marineofficier

samenstelling van marine zn en officier zn

marineofficieren (plural)
marineofficiers (plural)

Een knappe robuuste man van middelbare leeftijd in het uniform van een gepensioneerd marineofficier sprak in een van de zalen en men verdrong zich om hem heen.

In Rome zijn een Italiaanse marineofficier en een Russische diplomaat, die ook militair is, aangehouden op verdenking van spionage. Naar aanleiding van deze zaak heeft de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken besloten om de Rus en diens leidinggevende bij de ambassade het land uit te zetten.

Weblink bron “Italië arresteert militair en zet Russische diplomaten het land uit voor spionage” (31-03-2021), NOS


marsorde

order of march

de opstelling van de troepen tijdens een mars

de richting waarin de troepen zich bewegen

De overgeblevenen van het regiment dat zojuist in gevecht was geweest ordenden zich haastig en trokken naar rechts; achter hen naderden in marsorde de twee bataljons van het zesde jagersregiment die de achterblijvers opzij drongen.


marstenue

uniform van militairen tijdens de opmars van het leger

Ofschoon de bewoordingen van de order de regimentscommandant niet geheel en al duidelijk waren en de vraag was gerezen hoe die bewoordingen moesten worden opgevat - in marstenue of niet - was in de raad van bataljonscommandanten besloten het regiment in paradeuniform te laten aantreden en wel met de motivering dat te veel eerbetoon altijd beter was dan te weinig.


oorlogsgeschiedenis

samenstelling van oorlog zn en geschiedenis zn met het invoegsel -s-

de beschrijving van de oorlogen uit het verleden

Hij had zijn wetenschap - de theorie van de scheve slagorde, die hij had afgeleid uit de geschiedenis van de oorlogen van Frederik de Grote -, en alles wat hij tegenkwam in de moderne oorlogsgeschiedenis kwam hem onzinnig, barbaars voor, als monsterachtige botsingen, waarin aan beide kanten zoveel fouten werden gemaakt, dat deze oorlogen geen oorlogen genoemd mochten worden: ze pasten niet in de theorie en konden niet dienen als onderwerp voor de wetenschap.

De herdenking in Dresden keert jaarlijks terug, maar dit jaar gaat het anders. De oorlogsgeschiedenis wordt aangegrepen door rechts-populisten om te proberen de misdaden van de nazi's te nuanceren.

Weblink bron “Duitse president: 'Antisemitisme en vreemdelingenhaat vergiftigen ons land'” (13-02-2020), NOS


regimentscommandant

samenstelling van regiment zn en commandant zn met het invoegsel -s-

Het 45-ste pantserinfanteriebataljon zet de tradities voort van het regiment waar Brummelhuis in 1940 diende. De erewacht bestaat vandaag uit militairen van dat, in Ermelo gelegerde legeronderdeel. Regimentscommandant, kolonel Cees de Rijke spreekt een welkomswoord. Dominee Jaap Knoop spreekt woorden van bezinning en Victor Brummelhuis, een neef van Wim uit Winterswijk, spreekt namens de familie.

Weblink bron
Roel Lutkenhaus
 “Gesneuvelde Wim Brummelhuis uit Bornerbroek postuum geëerd” (08-04-2011), Tubantia


soldatenleven

samenstelling van soldaat zn en leven zn met het invoegsel -en-

military life

het dagelijkse bestaan van eenvoudige militairen

soldatenlevens (plural)
soldatenleventje (diminutive singular)
soldatenleventjes (diminutive plural)

Sinds hij gevangen zat en zijn baard had laten staan, had hij duidelijk alles wat voor hem vreemd en aangeleerd was, wat tot het soldatenleven behoorde, van zich afgeworpen, en hij was onwillekeurig teruggekeerd naar zijn vroegere, volkse, boerse manier van doen.

Shepards werk uit de Eerste Wereldoorlog is vanaf vandaag te zien in Huis Doorn. De Britse tekenaar legde de gruwelen van de strijd vast, maar had ook oog voor de lichtere kanten van het soldatenleven. "Die tekeningen met een vrolijkere noot zijn echt al een opmaat naar zijn latere werk voor kinderboeken", stelt curator Cornelis van der Bas.

Weblink bron
Lambert Teuwissen
 “Van de loopgraven naar Winnie: oorlogswerk van Poeh-tekenaar te zien” (10-08-2017), NOS


soldatentijd

samenstelling van soldaat zn en tijd zn met het invoegsel -en-

de periode die men dient als eenvoudig militair

Hij sprak niet graag over zijn soldatentijd, hoewel hij niet klaagde en vaak zei dat hij tijdens zijn hele diensttijd geen enkele keer geslagen was.

Vijf jaar nadat ze waren afgezwaaid, spraken ze over hun diensttijd als ”de mooiste tijd van hun leven” en naarmate ze ouder werden kreeg hun soldatentijd meer glans. Het nare wachtlopen tijdens de nachtelijke uren, de weken op bivak in de bittere koude in de strenge winters die we vroeger kenden, waren inmiddels weggefilterd uit het geheugen. Wie niet in dienst was geweest, had echt iets gemist!

Weblink bron “Nostalgie bedwelmt” (30 april 2012), Reformatorisch Dagblad


soldatenvolk

samenstelling van soldaat zn en volk zn met het invoegsel -en-

de groep mensen die dienen als eenvoudig militair

Ach, jullie vervloekte kwasten! Jullie zien er zo schoon en fris uit alsof jullie net een ommetje hebben gemaakt, dat is wel wat anders dan bij ons, het arme soldatenvolk, zei Rostov met martiaal vertoon en een stem waarin voor Boris nieuwe baritontonen doorklonken, terwijl hij op zijn bemodderde rijbroek wees.

Een en ander betekent jaren van bittere strijd, waarin anarchie de overhand heeft. Regelmatig golven legerkorpsen en ongeregeld soldatenvolk over het land van La Thiérache. Iedere keer met dezelfde afloop: paarden, vee en veldgewassen worden gestolen, geld wordt afgeperst, graanschuren geplunderd, boerderijen in brand gestoken en vrouwen verkracht.

Weblink bron
W. J. Eradus
 “Op kerkenpad tussen Brussel en Parijs” (13 november 2001), Reformatorisch Dagblad


troepenmacht

samenstelling van troep zn en macht zn met het invoegsel -en-

force

een grote groepen mensen en wapens die samen een leger vormen

Hij vertelde dat een leger van negentigduizend man Pruisen moest bedreigen om het te dwingen de neutraliteit op te geven en deel te gaan nemen aan de oorlog; dat een gedeelte van dit leger zich in Stralsund moest verenigen met de Zweedse troepen; dat tweehonderdtwintigduizend Oostenrijkers samen met honderdduizend Russen zowel in Italië als aan de Rijn moesten opereren, en dat vijftigduizend Russen en vijftigduizend Engelsen in Napels zouden landen, en dat deze troepenmacht van in totaal vijfhonderdduizend man van verschillende kanten een aanval op de Fransen moest ondernemen.

Het was de bedoeling dat de Denen zich zouden aansluiten bij de zogeheten Takuba-missie, een nieuwe Europese troepenmacht die de Franse missie Barkhane moet vervangen. Na het terugsturen van de Denen hielden de vijftien betrokken landen vandaag spoedoverleg. Ze gaan de komende twee weken overleggen hoe de toekomstige contra-terrorisme-missie in de Sahelregio eruit moet gaan zien.

Weblink bron
Ernest Claassen
 “Mali op ramkoers met Europese anti-terreur-strijdkrachten” (28-01-2022), NOS


troepenverplaatsing

samenstelling van troep zn en verplaatsing zn met het invoegsel -en-

het brengen van een leger van het ene naar het andere gebied

Officieren die de troepenverplaatsing begeleidden reden tussen de legerwagens af en aan, nu eens voorwaarts, dan weer terug.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1

Behalve de troepenverplaatsing heeft Trump opnieuw oliesancties ingevoerd en de Iraanse Revolutionaire Garde als terroristische organisatie bestempeld.

Weblink bron “VS stuurt oorlogsschepen richting Iran” (06-05-2019), NOS


kartetsvuur

beschieting met patronen waarin veel schroot is verwerkt

Opnieuw, maar met uiteenlopende intervallen waren de rookwolkjes te zien en opnieuw knalde en daverde het kartetsvuur over de brug.


artillerieofficier

samenstelling van artillerie zn en officier zn

bevelvoerder van een groep militairen die bewapend zijn met kanonnen

«Feu» herhaalde de artillerieofficier, en op hetzelfde moment klonken een geweerschot en twee kanonschoten.

Hoewel hij al midden-dertig was, een gezin had en als illustrator werkte, ging Shepard in 1915 vrijwillig in dienst tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij kwam als artillerieofficier net achter het front te zitten, op beruchte slagvelden bij de Somme, Passendale en Arras. Zijn oudere broer Cyrile sneuvelde bij de Somme, Ernest schetste zijn graf voor diens weduwe.


officiersdegen

samenstelling van officier zn en degen zn met het invoegsel -s-

officiersdegens (plural)
officiersdegentje (diminutive singular)
officiersdegentjes (diminutive plural)

ceremonieel degen die gebruikt wordt door militairen met een hogere rang

De soldaat was gekleed in een blauwige jas van fabriekslaken, droeg geen ransel en sjako, had een verband om zijn hoofd en een Franse patroontas over zijn schouder. In zijn handen hield hij een officiersdegen.


ordonnansofficier

samenstelling van ordonnans zn en officier zn

adjutant

officier die als taak heeft berichten, bevelen en rapporten over te brengen

Zjerkov was nadat hij uit de generale staf was gezet niet bij het regiment gebleven; hij had gezegd dat hij wel gek zou zijn als hij aan het front het vuile werk ging opknappen, terwijl hij bij de staf zonder iets uit te voeren beter beloond werd, en het was hem gelukt een betrekking als ordonnansofficier bij vorst Bagration te verkrijgen.

De militairen blijven in de regel drie jaar aan het hof, dan keren ze terug naar hun krijgsmachtonderdeel. Het Militaire Huis bestaat uit de chef, op dit moment luitenant-generaal André Blomjous, acht adjudanten en vier ordonnansofficieren.

Weblink bron
Riekelt Pasterkamp
 “Adjudant moet kunnen paardrijden” (30 december 2005), Reformatorisch Dagblad


krijgsmakker

samenstelling van krijg zn en makker zn met het invoegsel -s-

krijgsmakkers (plural)
krijgsmakkertje (diminutive singular)
krijgsmakkertjes (diminutive plural)

vriend die men kent uit de militaire dienst

De gasten - graaf Rastoptsjin, vorst Lopoechin met zijn neef, generaal Tsjatrov, een oude krijgsmakker van de vorst, en van de jongere garde Pierre en Boris Droebetskoj - wachtten in de salon op de vorst.

Leov Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1


munitiewagen

samenstelling van munitie zn en wagen zn

ammunition waggon

kar waarop kogels, patronen en kruit wordt vervoerd

Door de kinderlijke vreugde over de brand en de geestdrift over de geslaagde beschieting van de Fransen merkten onze artilleristen deze batterij pas op toen er twee kogels en meteen daarna vier andere tussen de kanonnen insloegen, waarvan er een twee paarden velde en een ander bij de voerman van de munitiewagen een been afrukte.

Boven de loop van het geschut is een katafalk aangebracht waarop de kist wordt geplaatst, afgedekt met de Nederlandse vlag. Het geschut is gekoppeld aan een munitiewagen, aldus de Rijksvoorlichtingsdienst maandag.

Weblink bron “F-16’s boven Delft bij uitvaart” (6 december 2004), Reformatorisch Dagblad


veldartillerie

samenstelling van veld zn en artillerie zn

field artillery

verplaatsbaar geschut dat men gebruikt op het slagveld

Nadat hij het terrein tegenover de redoute van Sjevardino had bekeken, dacht Napoleon enige tijd zwijgend na en vervolgens wees hij de plaatsen aan waar voor de volgende dag twee batterijen moesten worden opgesteld om de Russische versterkingen te bestoken, en de plaatsen waar, daarnaast, de veldartillerie moest worden opgesteld.

legeronderdeel dat verplaatsbaar geschut gebruikt

In werkelijkheid stond al vast dat hij in 1914 zou worden opgeroepen. Toen Nederland op 31 juli 1914 mobiliseerde was het zover. Dat blijkt ook uit een aantekening in het notitieboekje. Mussert reisde de volgende dag per trein van Rotterdam via Den Haag naar Amsterdam om zich bij de veldartillerie te melden.

Weblink bron
Stijn Wiegerinck
 “Privédocumenten van NSB-leider Anton Mussert opgedoken” (03-05-2020), NOS


vleugeladjudant

samenstelling van vleugel zn en adjudant zn

aide-de-camp

iemand die bevelen van een hoger geplaatst persoon overbrengt

Hij is overal welkom. Hij zou ook makkelijk vleugeladjudant kunnen worden.

De muziekkapel van het leger speelde voor de dienst de Brabançonne, het Belgische volkslied. De staatsbegrafenis werd niet bijgewoond door koning Filip, maar hij liet zich zoals altijd bij dit soort gelegenheden vervangen door zijn 'vleugeladjudant'. De kist was bekleed met de Belgische vlag.

Weblink bron “Laatste eer oud-premier Martens” (19-10-2013), NOS


legerorder

ˈleɣərˌɔrdər

deze woorden uit een legerorder van Bonaparte bij het begin van de veldtocht vielen hem in, en deze woorden wekten in hem evenzeer bewondering voor de geniale held als een gevoel van gekrenkte trots en de hoop op roem.

Legerorder voor TenCate uit Noorwegen: Technisch-textielbedrijf TenCate heeft opnieuw een order gekregen voor de levering van vlamvertragende weefsels voor militaire uniformen.

Weblink bron “Legerorder voor TenCate uit Noorwegen” (14-04-2010), Tubantia


maarschalksstaf

samenstelling van maarschalk zn en staf zn met het invoegsel -s-

maarschalksstaven (plural)
maarschalksstafje (diminutive singular)
maarschalksstafjes (diminutive plural)

teken van waardigheid voor een maarschalk

Bij Krasnoje werden zesentwintigduizend mannen gevangengenomen, werden honderden kanonnen en een of andere stok, die de maarschalksstaf werd genoemd, buitgemaakt, en er werd over gediscussieerd wie zich daar het meest had onderscheiden, en ze waren tevreden, al betreurden ze het wel dat Napoleon of tenminste een andere held of maarschalk niet gevangen was genomen, en ze gaven elkaar en in het bijzonder Koetoezov daarvan de schuld.

De expositie is gevarieerd. Zij vertelt niet alleen het verhaal van Willems schilderijen, maar laat ook veel zien over de koning zelf. Zo toont het museum een aantal belangrijke andere bezittingen van Willem II en zijn vrouw. Dat varieert van de kleding die hij droeg bij zijn inhuldiging en zijn maarschalksstaf tot een kruisbeeldje met Christus van de zeer gelovige –Russisch-orthodoxe– Anna Paulowna.

Weblink bron
Wim Hulsman
 “Expositie Dordrecht toont deel kunstverzameling koning Willem II” (10 maart 2014), Reformatorisch Dagblad


omtrekking

naamwoord van handeling van omtrekken met het achtervoegsel -ing

omtrekkingen (plural)
omtrekkinkje (diminutive singular)
omtrekkinkjes (diminutive plural)

het met een grote boog om de vijandelijke legers heen trekken

Hij liep naar de kaart en begon ratelend te praten, waarbij hij met zijn dorre vinger naar de kaart wees om aan te tonen dat geen enkele onvoorziene gebeurtenis de doelmatigheid van het Drissa-kamp zou kunnen aantasten, dat alles voorzien was, en dat als de vijand inderdaad tot een omtrekking zou overgaan, die vijand dan onvermijdelijk vernietigd zou worden.


reservetroepen

samenstelling van reserve zn en troepen zn

reserves

een deel van leger dat men kan inzetten als de reguliere troepen uitgeput of verslagen zijn ; troepen die niet in actieve dienst zijn maar wel oproepbaar zijn

Rechts stond de infanterie in een gesloten colonne - dat waren de reservetroepen.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), G.A. Van Oorschot , ISBN 978902825115 1

President Obama stuurt 1200 leden van de Nationale Garde naar de grens met Mexico. De reservetroepen moeten de plaatselijke autoriteiten gaan helpen bij de grensbewaking en bij de strijd tegen drugssmokkel.

Weblink bron “VS stuurt troepen naar grens Mexico” (26-05-2010), NOS


stafofficier

samenstelling van staf zn en officier zn

staff-officer

militair die in een hoge functie werkt voor de staf van een leger

stafofficiers (plural)
stafofficieren (plural)

Naast hem liep zijn vriend Nesvitski, een lange, buitengewoon gezette stafofficier met een vriendelijk, glimlachend, knap gezicht en vochtige ogen.

Eind 2013 keerde Tuinman als majoor terug bij Defensie. Hij werkt nu als stafofficier bij de afdeling Bestuursondersteuning van het Commando Landstrijdkrachten in Utrecht.

Weblink bron
04-12-2014
 “Gijs Tuinman, held van onbesproken gedrag” (04-12-2014), NOS


voorwagen

een kar die een kanon of affuit voorttrekt

Hij wees naar het Franse geschut dat van de voorwagens werd losgemaakt en haastig in stelling werd gebracht.


basistraining

samenstelling van basis zn en training zn

basistrainingen (plural)
basistraininkje (diminutive singular)
basistraininkjes (diminutive plural)

beginopleiding die voor iedere militair gelijk is

Die bracht me veilig naar Lawton, Oklahoma en Fort Sill, waar ik de basistraining van acht weken doorliep en daarna de veldartillerieschool en op 26 november werd ik overgebracht naar San Francisco waar ik drie dagen voor mezelf had voordat ik met honderden anderen aan boord ging van het chartervliegtuig dat ons eerst naar Anchorage in Alaska zou brengen,

Johan Harstad (vert. Edith Koenders en Paula Stevens)
 “Max, Mischa & het Tet-offensief” (2017), Podium , ISBN 9789057598500