hulptroepen

alleen meervoud, samenstelling van hulp zn en troepen zn

troepen die bijstand kunnen bieden als de reguliere troepen geen weerstand meer kunnen bieden

Toen de rebellen bleven oprukken en het regime-Assad bedreigden, kwam de Russische luchtsteun aan Assad en zijn shi’itische hulptroepen uit Afghanistan, Irak en Iran. Een ander keerpunt was de Amerikaanse voorwaarde om militaire steun alleen in te zetten tegen IS en niet tegen Assad. Daardoor liepen veel rebellen weg bij de door de VS gesteunde groepen.


droneaanval

IS-strijder betrokken bij aanslag Charlie Hebdo gedood bij droneaanval


legerbasis

legerbases (plural)
legerbasissen (plural)
legerbasisje (diminutive singular)
legerbasisjes (diminutive plural)


arsenaal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bewaarplaats van wapens’ voor het eerst aangetroffen in 1569

arsenalen (plural)
arsenaaltje (diminutive singular)
arsenaaltjes (diminutive plural)

opslagplaats voor oorlogsbehoeften voor land- of zeemacht


rookgordijn

rookgordijnen (plural)
rookgordijntje (diminutive singular)
rookgordijntjes (diminutive plural)

een scherm van rook om iets onzichtbaar te maken


stormloop

stormlopen (plural)
stormloopje (diminutive singular)
stormloopjes (diminutive plural)

een aanval met veel materieel en manschappen

De stormloop kostte veel manschappen het leven, maar de vesting werd wel ingenomen.

De eindstrijd, de laatste stormloop. Hierin zou het lot van volkeren in een bikkelharde strijd worden beslist. Het ging erom wie de wereld zou beheersen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


onderofficier

onderofficiers (plural)
onderofficieren (plural)

een functionaris die de leiding en/of het toezicht heeft op ondergeschikten, rang tussen de gewone soldaten en de officieren in sergeant, adjudant, korporaal

Intussen groeit wel de onrust onder de zes miljoen veteranen. Zij zijn bij eerdere reorganisaties afgescheept met een fooi en kunnen door gebrek aan kennis en kunde niet aan het werk komen in de moderne Chinese economie. Deze herfst demonstreerden bijna dertigduizend verarmde veteranen op het Tiananmenplein en op acht andere plaatsen, een relatief bescheiden aantal maar in Chinese verhouding heel opmerkelijk. Onder hen: officieren en onderofficieren die hebben deelgenomen aan de oorlogen in Korea (1950-’52) en Vietnam en daar levenslange handicaps opliepen.


boobytrap

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘valstrikmijn’ voor het eerst aangetroffen in 1950

van het Engelse, samenstelling van booby en trap

een geïmproviseerd wapen dat verborgen geplaatst wordt om door het slachtoffer te worden geactiveerd (bijv. met een struikeldraad)


ontwapenen

Naamwoord van handeling van wapenen met het voorvoegsel ont-

ontwapende (past)
ontwapend (past participle)
te ontwapenen (active infinitive imperfect present)
zullen ontwapenen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen ontwapenen (active infinitive imperfect future)
hebben ontwapend (active infinitive perfect present short-form)
te hebben ontwapend (active infinitive perfect present)
ontwapend zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
ontwapend te zullen hebben (active infinitive perfect future)
ontwapenend (imperfect participle)
ontwapend (past participle)
ontwapene (subjunctive)
ontwapen (indicative imperfect present singular first-person)
ontwapent (indicative imperfect present singular second-person)
ontwapent (indicative imperfect present singular second-person)
ontwapent (indicative imperfect present singular second-person)
ontwapent (indicative imperfect present singular third-person)
ontwapende (indicative imperfect past singular first-person)
ontwapende (indicative imperfect past singular second-person)
ontwapende (indicative imperfect past singular second-person)
ontwapende (indicative imperfect past singular second-person)
ontwapende (indicative imperfect past singular third-person)
ontwapenden (indicative imperfect past plural first-person)
ontwapenden (indicative imperfect past plural second-person)
ontwapenden (indicative imperfect past plural third-person)
zal ontwapenen (indicative imperfect future singular first-person)
zult ontwapenen (indicative imperfect future singular second-person)
zal ontwapenen (indicative imperfect future singular second-person)
zult ontwapenen (indicative imperfect future singular second-person)
zal ontwapenen (indicative imperfect future singular second-person)
zult ontwapenen (indicative imperfect future singular second-person)
zal ontwapenen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen ontwapenen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen ontwapenen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen ontwapenen (indicative imperfect future plural third-person)
zou ontwapenen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou ontwapenen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) ontwapenen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt ontwapenen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou ontwapenen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden ontwapenen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden ontwapenen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden ontwapenen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb ontwapend (perfect present first-person)
hebt ontwapend (perfect present second-person)
hebt ontwapend (perfect present second-person)
heeft ontwapend (perfect present second-person)
hebt ontwapend (perfect present second-person)
heeft ontwapend (perfect present third-person)
hebben ontwapend (perfect present first-person)
hebben ontwapend (perfect present second-person)
hebben ontwapend (perfect present third-person)
had ontwapend (perfect past first-person)
had ontwapend (perfect past second-person)
had ontwapend (perfect past second-person)
hadt ontwapend (perfect past second-person)
had ontwapend (perfect past third-person)
hadden ontwapend (perfect past first-person)
hadden ontwapend (perfect past second-person)
hadden ontwapend (perfect past third-person)
zal ontwapend hebben (perfect future first-person)
zal ontwapend hebben (perfect future second-person)
zult ontwapend hebben (perfect future second-person)
zult ontwapend hebben (perfect future second-person)
zal ontwapend hebben (perfect future second-person)
zult ontwapend hebben (perfect future second-person)
zal ontwapend hebben (perfect future third-person)
zullen ontwapend hebben (perfect future first-person)
zullen ontwapend hebben (perfect future second-person)
zullen ontwapend hebben (perfect future third-person)
zou ontwapend hebben (perfect conditional first-person)
zou ontwapend hebben (perfect conditional second-person)
zou ontwapend hebben (perfect conditional second-person)
zoudt ontwapend hebben (perfect conditional second-person)
zoudt ontwapend hebben (perfect conditional second-person)
zou ontwapend hebben (perfect conditional third-person)
zouden ontwapend hebben (perfect conditional first-person)
zouden ontwapend hebben (perfect conditional second-person)
zouden ontwapend hebben (perfect conditional third-person)
er wordt ontwapend (impersonal passive present imperfect)
er is ontwapend (impersonal passive present perfect)
er werd ontwapend (impersonal passive past imperfect)
er was ontwapend (impersonal passive past perfect)
er zal ontwapend worden (impersonal passive future imperfect)
er zal ontwapend zijn (impersonal passive future perfect)
er zou ontwapend worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou ontwapend zijn (impersonal passive conditional perfect)


schietstoel

een systeem dat doorgaans in militaire vliegtuigen wordt toegepast om de piloot of andere bemanningsleden te redden als het toestel onbestuurbaar is geworden

Toen het vliegtuig neerstortte kon de piloot zich met een schietstoel in veiligheid stellen.


gendarme

van Frans gendarme, in de betekenis van ‘rijkswachter in België’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

In Tain l'Hermitage wordt elk jaar zo'n file nagebootst met klassieke voertuigen. Vaak dragen chauffeurs en passagiers kleding uit de jaren vijftig en zestig, terwijl ze begeleid worden door gendarmes in originele uniformen, op klassieke motorfietsen. Van levensader tot nostalgisch themapark, een zwartkijker zou in de Nationale 7 een metafoor voor Frankrijk kunnen zien.

Weblink bron
Peter Giesen
 “Route Nationale 7, leuker dan de Route du Soleil” (30 juli 2014), de Volkskrant


gerekruteerd

*vervoeging van rekruteren: de stam met omvoegsel ge- -d

van iemand dat hij of zij is ingelijfd in een leger


vlammenwerper

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘wapen dat een vlam spuit’ voor het eerst aangetroffen in 1917

samenstelling van vlam en werper met het invoegsel -en-

Als de Slag om Okinawa eind maart 1945 losbarst, moet Doss zich dus bewijzen. Een beetje zoals Gibson zelf, die na dronken, racistische tirades en labiel gedrag zo’n tien jaar persona non grata was in Hollywood. Gibson toont die meedogenloze slag onverbloemd, met fluitende kogels, bulderend mortiervuur, helse vlammenwerpers en vlijmscherpe bajonetten. Ledematen vliegen in het rond, lichamen worden opengereten en de vijand blijft maar uit de verborgen bunkers en tunnels komen.


terugslag

de kracht die tijdens het afvuren van een vuurwapen uitgeoefend wordt op het wapen zelf

Door de terugslag viel het pistool uit mijn hand na het afvuren.


commodore

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘gezagvoerder op schip’ voor het eerst aangetroffen in 1781


legertent

legertenten (plural)
legertentje (diminutive singular)
legertentjes (diminutive plural)

tent zoals die in het leger wordt gebruikt


mijnenveger

samenstelling van mijn zn en veger zn met het invoegsel -en-

een schip dat speciaal geschikt is gemaakt voor het onschadelijk maken van zeemijnen

De Nederlandse marine had verschillende mijnenvegers in dienst om de Noordzee na de tweede Wereldoorlog vrij te maken van mijnen.

Als er een brandbom in de wc van de Egyptische Airbus lag, kan die volgens de stewardess „bij het wisselen van de wc-rollen zijn aangebracht”. Ze denkt hardop door: zouden de stewardessen met de geel-oranje shawls die dan nog naar de least risk bomb position hebben gebracht? Zouden ze hem in dekens en koffers hebben verpakt en aan een deur hebben vastgebonden? Allemaal protocol. De stewardess kan als een mijnenveger uitrukken als het moet.


ontwapening

Naamwoord van handeling van ontwapenen met het achtervoegsel -ing

het verwijderen, beperken of afschaffen van wapens van een persoon, organisatie of land

Dat politieke opponenten geregeld oproepen tot ontwapening van Hezbollah en versterking van het Libanese leger, doet er echter weinig toe: de partij wordt alleen maar sterker. Onlangs werd Hezbollahs voorkeurskandidaat Michel Aoun na een impasse van ruim twee jaar tot president van Libanon gekozen. In het nieuwe kabinet van premier Saad Hariri krijgt Hezbollah twee ministersposten. Volgens critici kan Hezbollah de staat in een houdgreep houden bij alle mogelijke politieke beslissingen doordat het feitelijk de sterkste militaire macht is.


cavalerieregiment

samenstelling van cavalerie zn en regiment zn

Regimenten vormden vroeger het in het Nederlandse leger het organisatieniveau van enkele bataljons binnen een divisie, een plaats die tegenwoordig door de brigade wordt ingenomen. Tegenwoordig is een regiment een administratieve eenheid waarbinnen de historische tradities van één of meer bataljons behouden blijven. In sommige andere landen, bijvoorbeeld de VS, zijn regimenten nog altijd gevechtseenheden.

traditionele eenheid binnen de landstrijdkrachten die hoofdzakelijk met tanks en pantservoertuigen zijn uitgerust

Het Regiment Huzaren van Sytzama bestaat nóg. De kern van dit cavalerieregiment ligt bij Oirschot in Noord-Brabant: het 11e Tankbataljon.

gevechtseenheid van de troepen die op paarden ten strijde trok

Te Jodhpur sprak hij de Imperial Service Lancers toe, het dappere cavalerieregiment dat hij in 1915 aan het Westfront had geïnspecteerd.


kalasjnikov

eponiem van Russisch Калашников, de familienaam van de 20e-eeuwse Russische ontwerper M. Kalasjnikov , in de betekenis van ‘Russisch geweer’ voor het eerst aangetroffen in 1984

De bedreiging van Boelhouwer en de twee ambtenaren in functie vond plaats in 2015. Jan B. was toen boos over een controle die werd uitgevoerd bij zijn woning vanwege het vermoeden dat er een hennepplantage was gevestigd. Woedend riep Jan B. dat hij met een kalasjnikov naar het gemeentehuis zou komen om daar burgemeester Boelhouwer „overhoop te schieten”. Boelhouwer deed aangifte maar daar bleef het niet bij. De bedreiging werd indertijd zo serieus genomen dat er ingrijpende maatregelen werden getroffen voor de bescherming van Boelhouwer.


kazemat

mogelijk via Frans casemate van Italiaans casamatta dat vermoedelijk teruggaat op Oudgrieks χάσματα (chásmata) "openingen" omdat die een kenmerkend deel van de constructie zijn, in de betekenis van ‘verdedigingsstelling’ voor het eerst aangetroffen in 1588

casemate

een tegen vijandelijk vuur gedekte en van schietgaten voorziene ruimte voor de opstelling...

kazematten (plural)
kazematje (diminutive singular)
kazematjes (diminutive plural)

een tegen vijandelijk vuur gedekte en van schietgaten voorziene ruimte voor de opstelling van een vuurwapen, aanvankelijk deel uitmakend van een vesting

Ik voel mij betrokken bij de dingen om me heen. In tijden dat de maatschappelijke deining hoog gaat, houd ik mijn ogen graag gericht op de kustlijn. Op de kade van Vlissingen bijvoorbeeld, met zijn vuurtoren, zijn kazematten en zijn Zeewezen.


vrijheidsstrijder

samenstelling van vrijheid en strijder met het invoegsel -s-

freedom fighter

krijger, rebel of activist die zich inzet voor de vrijheid van zijn of haar onderdrukte volk, en door de vijand vaak gezien als terrorist of militant

Als puber vatte hij het idee op om Palestijns vrijheidsstrijder te worden, „uit woede over de Westerse pro-Israël-politiek”. Met een nepgeweer trok hij zich terug in de bossen rond Baardegem om te trainen. Maar zijn jeugdige radicalisering, zoals hij het zelf noemt, duurde niet lang. „Van mijn vader moest ik hard leren: het béter doen dan alle Vlamingen om me heen. En als ik vader niet gehoorzaamde wachtte een pak rammel. Alle woede en energie heb ik daarna gestopt in school en studie.”

Maar een paar dagen daarna een exploderende munitietrein? Zo goed uitgevoerd dat de Zweedse verliezen tot een minimum beperkt bleven? Dat is sabotage, lieve vader, het is niet anders. Wie het gedaan heeft? De Engelsen, of de Zweedse communisten, of de Noorse vrijheidsstrijders waar we er op dit moment genoeg van hebben in Zweden.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


kulas

de stootbodem van een kanon, de achterkant van een kanon

Onder leiding van de briljante prof. dr. Fritz Rausenberger kwam het eerste echte superkanon uit de geschiedenis, het Wilhelmsgeschutz, tot stand. Het kanon was 34 meter lang, woog 200 ton en had een kaliber van 21 centimeter. Het kon uitsluitend per spoor worden vervoerd. De wanddikte ter hoogte van de kulas (stootbodem) bedroeg veertig centimeter. De loop was zo zwaar, dat hij tegen doorzakken was verstevigd met een stalen spantconstructie. In het inwendige van de schietbuis, de ziel, waren de eerste 18 meter in een flauw spiraliserende groeven of trekken aangebracht, die correspondeerden met nokken op het projectiel. Ze verleenden het de roterende beweging, benodigd voor stabiliteit tijdens de vlucht. Voor het afvuren van de ongeveer 1 meter lange granaten, uitgerust met een aerodynamische punt, was een hoeveelheid kruit van tussen de 150 en 200 kilo vereist, verpakt in kardoezen met een totale lengte van bijna drie meter.


officiersrang

samenstelling van officier en rang met het invoegsel -s-

rang die officieren van het leger of de marine kan hebben

En, hadden ze geprobeerd uit te leggen, na de oorlog zou elke werkgever waardering hebben voor de werkzoekende die een officiersrang uit het leger had.


brigadegeneraal

laagste opperofficier bij de landmacht, de luchtmacht en de medische dienst, één rang hoger dan kolonel en gelijk aan commodore en commandeur bij de luchtmacht respectievelijk marine


generaal-majoor

generaal-majoors (plural)
generaals-majoor (plural)

opperofficier bij de landmacht, de luchtmacht en de medische dienst, één rang hoger dan brigadegeneraal, respectievelijk commodore, en gelijk aan schout-bij-nacht (divisieadmiraal) bij de marine


luitenant-generaal

(samenkoppeling) van luitenant en generaal

opperofficier bij de land- en luchtmacht, één rang hoger dan generaal-majoor en gelijk aan viceadmiraal bij de marine


kapitein-luitenant

(samenkoppeling) van kapitein en luitenant


kaptein-luitenant

(samenkoppeling) van kaptein en luitenant


kaptein

kapteins (plural)
kapteintje (diminutive singular)
kapteintjes (diminutive plural)


onderluitenant

onderluitenants (plural)
onderluitenanten (plural)

officier van de laagste rang bij de landmacht, de luchtmacht en de medische dienst in België het equivalent van de tweede luitenant bij de Nederlandse krijgsmacht, één rang hoger dan adjudant-majoor


kapitein-luitenant-ter-zee

(samenkoppeling) van kapitein, luitenant, ter en zee

hoofdofficier bij de marine en de mariniers, één rang lager dan kapitein-ter-zee en gelijk aan luitenant-kolonel bij de landmacht en luchtmacht


luitenant-adjudant

(samenkoppeling) van luitenant en adjudant

luitenants-adjudanten (plural)
luitenant-adjudanten (plural)

als adjudant toegevoegd luitenant, bv. bij de staf van een bataljon


luitenant-admiraal

samenstelling van luitenant zn en admiraal zn , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.I

luitenant-admiraals (plural)
luitenant-admiralen (plural)

hoogste officier bij de marine, in rang overeenkomend met generaal

In het vlaggenprotocol van de marine komt nog één hogere rang voor dan luitenant-admiraal, namelijk van admiraal


luitenant-ter-zee

(samenkoppeling) van luitenant, ter en zee


atoomwapen

wapen waarvan nucleaire reacties de energiebron zijn

De door minister Hennis-Plasschaert voorgestelde wetswijziging om de militaire dienstplicht ook verplicht te stellen voor vrouwen is een logische. En gelukkig, zo zie je iedereen denken, is dit een theoretische kwestie. We speculeren niet graag over een eventuele oorlog, dus een debat over de dienstplicht blijft hopelijk even abstract als over een Nederlands atoomwapen.

De atoomaanvallen op Japan kostten naar schatting 300.000 mensen het leven. Het was voor het eerst (en tot dusver voor het laatst) dat het atoomwapen daadwerkelijk werd ingezet.


marsbevel

stuk papier waarop staat waar een of meerdere soldaten naartoe onderweg zijn

Elke soldaat die in opdracht moet reizen, krijgt een marsbevel op datum,' legde Dreißen uit. 'Iemand zonder marsbevel of soldijboekje wordt als deserteur beschouwd.


bastion

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bolwerk’ voor het eerst aangetroffen in 1602

bastions (plural)
bastionnetje (diminutive singular)
bastionnetjes (diminutive plural)


vuurdoop

samenstelling van vuur zn en doop zn , leenvertaling (via Frans of Duits) uit kerkelijk Oudgrieks βάπτισμα πυρός een toespeling op Matteüs 3:11, Markus 1:8 en Lukas 3:16, oorspronkelijk in theologische verhandelingen, in militaire zin sinds 1822 (beïnvloed door Frans gebruik)

het eerste gevecht dat een soldaat meemaakt

Schoon wij over de aanwijzing van den zin van MATTH. III: 11 en LUK. II: 18 , nopens den vuurdoop des H. Geestes minder voldaan zijn:

Uittreksels en beoordelingen, no 2. (1819) in: Letterkundig magazijn van wetenschap, kunst en smaak

de overigen zou hij in zijn huis niet eens te woord staan, dan nadat zij, door het erlangen van eenen nieuwen vuurdoop in het oorlogsveld getoond hadden, weder mannen van eer te willen zijn.

SPANJE (08-09-1837) in: Nederlandsche staatscourant, 's-Gravenhage, p. 4.


bruggenhoofd

samenstelling van brug en hoofd met het invoegsel -en-

Leenvertaling van Duits Brückenkopf, aangetroffen sinds begin 19e eeuw.

bruggenhoofden (plural)
bruggenhoofdje (diminutive singular)
bruggenhoofdjes (diminutive plural)

de versterkte plaats waar een brug met de oever verbonden is

Na de spoedige terugkomste te Rome, is de reize uit Italië naar Holland, van den eersten van louwmaand tot den laatsten van sprokkelmaand des jaars 1806, voortgezet door Ancona, Bologne, Ferrara, Venetiën, Padua, Vincenze, Verona, Roveredo, Botzen, Collman, Sterzing, Steinnach, Inspruck, Augsburg, Stuttgard, Manheim, Darmstadt, Frankfort, Cassel, het bruggehoofd van Mentz, van hier langs den Rhijn afzakkende tot Deutz, en vervolgens te land, over Dusseldorp, Duisburg, Wezel, naar ons Vaderland.

J.W. te Water
 Levensberichten van Rutger Bondam en Cornelius Johannes Kneppelhout in: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (1819), p. 50 op dbnl.org


citadel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘deel van vestingwerk’ voor het eerst aangetroffen in 1588

stronghold

versterking die een vestingstad domineert, hetzij om de inwoners van die stad onder bedwang te houden,...

versterking die een vestingstad domineert, hetzij om de inwoners van die stad onder bedwang te houden, hetzij om weerstand te kunnen blijven bieden als de rest van de stad mocht vallen

Het Carlton, een luxehotel tegenover de Citadel, is weg: opgeblazen door rebellen die een tunnel hadden gegraven tot onder het gebouw. In de Omayyadenmoskee zijn weer - lokale - toeristen. Maar de moskee moet het sinds 2013 doen zonder de minaret uit de elfde eeuw. Er heerst vooral stilte in de oude stad. De wind maakt muziek met los hangend metaal. Hier en daar klinkt getimmer waar handelaars voorzichtig zijn begonnen met reparatiewerkzaamheden.

Op 2 februari 2016, rond drie uur in de middag, ziet de kapitein van bulktanker Nave Jupiter vanaf de brug twee snelle sloepjes naderen. Hij weet direct hoe laat het is en begint ontwijkende manoeuvres uit te voeren. Eenmaal dichterbij gekomen openen de piraten het geweervuur en bekogelen ze het schip met zelfgemaakte explosieven. Het lukt drie kapers om via een meegebrachte ladder aan boord te klimmen en de brandstoftoevoer naar de machinekamer af te snijden. Op bevel van de kapitein heeft de bemanning zich al teruggetrokken in de citadel, het meest ondoordringbare deel van het schip. De piraten proberen met geweld toegang tot de citadel te verkrijgen, maar dat mislukt. Nadat ze de meeste communicatie-apparatuur van het schip hebben vernield en persoonlijke bezittingen van de bemanning hebben ingeladen, vertrekken ze.


detachement

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘deel van eenheid dat elders wordt tewerkgesteld’ voor het eerst aangetroffen in 1691

legereenheid die om een bepaalde taak uit te voeren van het groter geheel is afgezonderd

Het gebeurt vaak dat Russische vliegtuigen het luchtruim van Europese landen schenden, onder meer boven Zweden, Duitsland en Groot-Brittannië. Ook in Nederland gebeurde dit in het verleden, hoewel dat volgens de defensiewoordvoerder tegenwoordig nauwelijks nog voorkomt. Dinsdag komt de inzet van Nederlandse F-16’s boven de Baltische landen ten einde. Na een ceremonie in Litouwen om 10.00 uur wordt het detachement afgelost door de Poolse luchtmacht. De Nederlanders werkten samen met de Duitse luchtmacht. Die laatste wordt opgevolgd door Spaanse straaljagers. De Spanjaarden sturen vijf gevechtsvliegtuigen, waardoor de missie nu in totaal negen in plaats van acht straaljagers tot zijn beschikking heeft.

In Wenen was het absolute dieptepunt met rellende nazi’s langs de route. ‘Plotseling werd de partijhymne, het Horst Wessel-lied, door honderden ingezet’, schreef dagblad De Zuid-Willemsvaart. ‘Daarop greep een detachement bereden politie in en joeg de menigte uiteen.’ Elders in de stad vielen relschoppers Joodse bezittingen aan. De Oostenrijkse regering kwam in spoed bijeen vanwege een serieus vermoeden voor een samenzwering van nazi’s. Over de keerzijde van de fakkeltocht werd in zowel 1936 als 1948 gezwegen - er is niets te vinden in de officiële rapporten. Ook donderdag zullen we bij de start van de fakkeltocht ongetwijfeld alleen maar horen van de scheppende kracht van het olympisch vuur. Het is net propaganda, maar de edelsmid weet wel beter.


draagwijdte

draagwijdten (plural)
draagwijdtes (plural)

van een vuurwapen: hoever de kogel geschoten kan worden


dragonder

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘cavalerist’ voor het eerst aangetroffen in 1666

dragoon

(militair) lichte cavalerist met de bewapening van een infanterist

Over de stamvader van onze familie wisten we niet veel meer dan dat hij met het regiment dragonders van de hertog van Koerland (nu een provincie van Letland) in het land was gekomen om voor koning-stadhouder Willem III te vechten. Een huursoldaat dus - in de tijd van vóór de dienstplicht een eerbaar beroep.


echelon

van Frans échelon, in de betekenis van ‘bevelsniveau’ voor het eerst aangetroffen in 1824

militaire formatie waarbij de verschillende onderdelen evenwijdig maar niet op één lijn zijn opgesteld


eskadron

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘afdeling ruiterij’ voor het eerst aangetroffen in 1580

Schwadron

een kleine tactische eenheid bij de cavalerie (tegenwoordig gemechaniseerd of gemotoriseerd) of ...

een kleine tactische eenheid bij de cavalerie (tegenwoordig gemechaniseerd of gemotoriseerd) of Koninklijke Marechaussee bestaande uit 3 of 4 peletons (totaal ongeveer 150 ruiters) met een ritmeester aan het hoofd

Toevallig heb ik in Nederland mijn dienstplicht vervuld als NBC-specialist (van ‘nucleair, biologisch en chemisch’). In die functie berekende ik de inzetbaarheid van de manschappen in mijn eskadron na de ontploffing van een kernwapen. In tegenstelling tot wat de leek soms denkt, is het namelijk niet de bedoeling dat het leger dan hard weg loopt. Met stralingsdosis x, zal ik maar zeggen, kan een peloton nog vijf uur een brug bewaken, voordat de mannen fysiek onbruikbaar worden.

groep gevechtsvliegtuigen (meestal squadron genoemd) bestaande uit 18 vliegtuigen

'Soms moet je een wespennest uitroken als je niet wilt dat de wespen je tuin en je leefbaarheid vernielen. Ik zeg niet: stop je hand in dat wespennest, maar ik stel voor de Koerden te bewapenen om op die manier de macht van IS in te perken. Het is niet zo dat ik pleit om zo snel mogelijk een eskadron F-16's naar Irak te sturen, maar ik vind dat je het niet als optie moet uitsluiten, zoals minister Timmermans nu doet.'


hopman

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘kapitein’ voor het eerst aangetroffen in 1556

Hauptmann

(militair) (verouderd) kapitein in het Nederlandse leger

hopmans (plural)
hoplieden (plural)
hopmannen (plural)
hoplui (plural)
hopmannetje (diminutive singular)
hopmannetjes (diminutive plural)


houwdegen

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘vechtersbaas’ voor het eerst aangetroffen in 1900

een soort zwaard met een brede kling waarmee men kan houwen en steken


houwitser

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘vuurmond met kortere loop dan kanon’ voor het eerst aangetroffen in 1663

houwitsers (plural)
houwitsertje (diminutive singular)
houwitsertjes (diminutive plural)

een soort krombaangeschut dat de projectielen in een kromme baan over hindernissen heen kan schieten en vaak een relatief korte loop heeft

Vorst Andrej sprak niet met Toesjin. Ze waren allebei zo druk bezig dat het leek of ze elkaar niet zagen. Toen ze, nadat ze de twee stukken geschut van de vier die nog bruikbaar waren op de voorwagen hadden vastgemaakt (één kapotgeschoten kanon en een houwitser werden achtergelaten), reed vorst Andrej op Toesjin af.

Oekraïne verklaarde eerder dat alle zware wapens van de frontlinie waren teruggetrokken. De video van Reuters in het zuidoosten van Oekraïne nabij de plaats Shirokine zou echter een ander beeld tonen. Volgens de Russen is daarop te zien dat het Oekraïense leger een houwitser D30 gebruikt. Dat zware wapen kan doelen op ruim 20 kilometer afstand raken.


inschieten

Het hachje erbij inschieten

zelf sterven aan de gevolgen van een actie


intendant

In die hoedanigheid was de heer van Wezemaal een soort militaire intendant, die instond voor de logistieke planning van veldtochten, het handhaven van de tucht tijdens een veldtocht, vooral dan het tegengaan van brandstichting en plunderingen, en had hij recht op een deel van het buitgemaakte vee.

Bart Minnen & Geert Claassens
 De Roman van Lancelot in Middelnederlands proza in: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde., jrg. 121 nr. 2 (2005), Uitgeverij Verloren, Hilversum, p. 178

Het brandschatten kwam pas echt op gang toen Franse troepen te lang op hun gage moesten wachten en de intendanten van het Franse leger de opdracht kregen om het geld elders te zoeken.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Philip Muijtjens
 “Buitenplaatsen en het Rampjaar 1672” op skbl.nl


interceptie

interception

(militair) onderschepping m.n. van vijandelijke raketten, vliegtuigen en schepen

- Los van een mogelijk effect op de schade is de essentiële vraag natuurlijk of de Patriots er nu wel of niet in slaagden de Scud-koppen te doen ontploffen ("catastrophic kill') of uit te schakelen ("dudding', een dud is een blindganger). Daaraan heeft Postol grote twijfels. Zijn anonieme kroongetuige beweert dat er niet één geslaagde interceptie is geweest, andere, met name genoemde, Israelische officieren houden het succes nu eens op 50 procent, dan weer op 20 procent en soms zelfs op minder dan 20 procent. Infrarood-gevoelige precisiecamera's die Israelische onderzoekers tegen het eind van de oorlog installeerden wisten bijna geen enkele geslaagde interceptie vast te leggen.


wachtdienst

[2] leenvertaling van Frans service de garde


kanonneerboot

Kanonenboot

(militair) een kleine boot met enkele stukken zwaar geschut

kanonneerboten (plural)
kanonneerbootje (diminutive singular)
kanonneerbootjes (diminutive plural)

Oost-Aziatische „kanonneerboot-politiek” ter zee en in de lucht anno 2016. Voor kijkers van de avondjournaals in China, Zuid-Korea en Japan is het machtspolitieke schouwspel dat deze week wordt opgevoerd door de VS enerzijds en Rusland en China anderzijds nogal verontrustend. „Ik ben voorgoed vertrokken als er weer oorlog uitbreekt”, zegt een bejaarde inwoner van Shanghai, die zich de Japanse bezetting (1937-1945) van zijn stad herinnert.

Het terrein dat nu Marine Etablissement Amsterdam heet, heeft een lange geschiedenis die teruggaat tot het midden van de Gouden Eeuw. Op 28 september 1655 werd de eerste steen gelegd voor 's Lands Zeemagazijn. Al snel werd naast het pakhuis een scheepswerf gevestigd voor de Amsterdamse Admiraliteit. De Hollandia van Cornelis Tromp, het vlaggeschip dat slag leverde met de Engelsen, is er gebouwd. En Kanonneerboot No. 2, die luitenant ter zee Jan van Speijk in 1831 liet ontploffen toen hij op de Schelde in handen van de Belgen dreigde te vallen. Hij gooide een brandende sigaar in de kruitkamer. De Zeven Provinciën liep er van stapel, het vlaggeschip van Michiel de Ruyter. In 1795 werd de Amsterdamse Admiraliteit opgeheven en ontfermde de marine zich over het terrein.


kampement

afgeleid van kamp met het achtervoegsel -ment met het invoegsel -e-

army camp

(militair) militair terrein met kazerne en bijgebouwen

Vermoedelijk is het kampement na een dagmars opgezet. De Romeinen, die hun Rijk tot aan de Elbe uitbreidden, reisden waarschijnlijk langs de rivier de Leine bij Hannover voor een militaire expeditie.


kledingmagazijn

dress shop

(handel) (verouderd) grote kledingwinkel waar men confectiekleding kan kopen

Op een Leeuwardens industrieterrein uit de jaren zestig - ingeklemd tussen snelwegen en spoorlijnen, - heeft Fourstar daarom een voormalige fabriek ingericht tot leerwerkbedrijf. Daar kunnen de werklozen onder meer aan de slag in de timmerwerkplaats, de productieafdeling of de schoonmaak. Om problemen met uiterlijk, gezondheid en sollicitatievaardigheden op te lossen, is er een beautysalon, een kledingmagazijn, een fitnessruimte en zijn er coaches.


koppelriem

brede riem om het middel vaak gemaakt van leer en met zware gesp, oorspronkelijk voor het bevestigen van de sabel

Maar ook voor taalliefhebbers levert dit ‘doorrekencircus’ altijd weer een hoop te genieten op. Neem het woord ‘rekenmeesters’, zoals de CPB’ers worden genoemd. Als ik het hoor, zie ik een groepje outlaws voor me, met lange jassen op paarden en de calculators in hun koppelriemen. Elke politieke partij dagen ze uit tot een duel bij het ochtendgloren. En niet elke partij durft dat aan, kijk naar de PVV, de PvdD en 50Plus, die niet willen dat er op hun programma’s geschoten wordt.

Tussen de uitgestalde zaken ligt trouwens ook een Wehrmacht-koppelriem met het opschrift 'Gott mit Uns'. Een herinnering aan een ander, nog grimmiger Duits verleden.

Luitenant Pradelle staat boven, zijn benen uit elkaar, zijn handen stevig op zijn koppelriem geplant. Achter hem de onregelmatig opflakkerende schijnsels van het gevecht.


korvet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘oorlogsvaartuig’ voor het eerst aangetroffen in 1798

term voor een klein type fregat, doorgaans gaat het om een schip tussen 500 en 2000 ton waterverplaatsing, hoewel ook groter voorkomt

Israël wil twee Duitse oorlogsbodems bestellen, maar zou die graag gratis krijgen. Dat schrijft vrijdag de krant Hannoversche Allgemeine Zeitung onder aanhaling van regeringskringen in Berlijn. Het gaat om twee korvetten, samen goed voor een kostenplaatje van honderden miljoenen euro. Waarom Tel Aviv vindt dat de Duitse staat de oorlogsbodems geheel moet financieren, wordt niet gezegd.

Thales heeft een order van ruim 20 miljoen euro gekregen van Algerije. Het Hengelose bedrijf levert radar- en besturingssystemen voor drie nieuwe korvetten van de marine van het Noord-Afrikaanse land.


kozak

van Russisch козак (kozak), in de betekenis van ‘lid van Russisch ruitervolk’ voor het eerst aangetroffen in 1620

Aardig is de scène waarbij een grote kozak aan juffrouw Rosine en haar man een inkwartieringsbiljet vertoont (…)

P.J. Buijnsters & Leontine Buijnsters-Smets
 “Lust en Leering. Geschiedenis van het Nederlandse kinderboek in de negentiende eeuw.” (2001), Waanders, Zwolle, ISBN 9040095299, p. 273

De Russische prins Narischkin naderde met 2000 kozakken Utrecht, en noopte generaal Molitor de stad aan hem over te geven.

Weblink bron
C.J. Kieviet
 “In Den Otter. Een ware gebeurtenis uit het jaar 1813.”, 5de druk (1929), Valkhoff & Co., Amersfoort, p. 205 op Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren


kruisridder

Ik het boek 'Kruistocht in spijkerbroek' komen weinig kruisridders voor.

De negentiende-eeuwse Zwarte Piet had soms een lichte, soms een getinte en soms een donkere huidskleur. 'De ene keer was hij vriendelijk, maar zo nu en dan boosaardig en zelfs agressief, karaktertrekken die soms ook Sint werden meegegeven.' Op de prenten uit het begin van de negentiende eeuw leek de Sint bovendien meer op 'een kruisridder, rijdend op een ezel of zwevend op een gevleugeld paard, die kinderen een flink pak rammel kon geven.'


kruisvuur

een beschieting vanuit meerdere richtingen

Het afgelopen jaar zijn wereldwijd 93 journalisten en mediaprofessionals gedood tijdens de job. Dat blijkt uit statistieken van de Internationale Federatie van Journalisten (IFJ), die vrijdag gepubliceerd werden. De reporters in kwestie kwamen om nadat ze in een kruisvuur waren beland, of werden het slachtoffer van al dan niet gerichte (bom)aanslagen. Vooral Irak, Afghanistan en Mexico bleken in 2016 gevaarlijk terrein.

Een vrouw die net die avond aankwam voor een vakantie op Curaçao verklaart dat ze nog steeds nachtmerries heeft van het moment dat ze in dit kruisvuur terecht kwam. Ze zag twee mannen liggen in een plas bloed, en werd zelf door een kogel geraakt in haar rechterbeen. Meerdere toevallige slachtoffers hebben blijvend letsel overgehouden aan hun schietwonden.


kruitvat

kruitvaten (plural)
kruitvaatje (diminutive singular)
kruitvaatjes (diminutive plural)


laserwapen

samenstelling uit het Engels laser en wapen

laser weapon

een wapen waarbij een laser een vijand vernietigd

een wapen waarbij een laser gebruikt wordt als middel om te richten of om een vijand te verblinden


legergroen

legergroener (uninflected comparative)
legergroenst (uninflected superlative)
legergroene (inflected positive)
legergroenere (inflected comparative)
legergroenste (inflected superlative)
legergroens (partitive positive)
legergroeners (partitive comparative)

de RAL-kleur "geel olijfgroen" gebruikt als standaardkleur


legionair

afleiding van legioen met het achtervoegsel -air

Roger Moore, die de Tweede Wereldoorlog net misliep, tekende graag als jongeman, werd in 1946 ingeschreven op een animatieopleiding en schnabbelde als lid van de vakbond voor filmtechnici bij als klusjesman op filmsets. Toen hij figureerde als legionair bij Ceasar en Cleopatra viel hij de homoseksuele co-regisseur Brian Desmond Hurst („Later bekend als de keizerin van Ierland”, monkelde Moore) dermate op dat hij hem doorstuurde naar de Royal Academy of Dramatic Arts. Tot verrukking van zijn vader, een politieman en amateuracteur.

soldaat die deel uitmaakt van het Franse of Spaanse vreemdelingenlegioen

Een 23-jarige Hongaarse soldaat van het Franse Vreemdelingenlegioen is maandag bezweken aan de verwondingen die hij een week eerder had opgelopen bij een lawine in de Franse Alpen. Het ongeval had eerder al aan vijf andere legionairs het leven gekost.

iemand die onderscheidingsorde heeft ontvangen: Franse Legioen van Eer, Amerikaanse Legioen van Verdienste


luchtmobiel

luchtmobiele (inflected positive)
luchtmobiels (partitive positive)

een troepenmacht van de landmacht die door middel van helikopters naar het gevechtsterrein gebracht kan worden

Premier Jan Peter Balkenende heeft de nabestaanden van Strik zijn medeleven betuigd. Hij zei ook dat de dood van de korporaal van de luchtmobiele brigade geen invloed zal hebben op het debat over de verlenging van het mandaat van de missie.

Instructeurs van de Luchtmobiele Brigade begeleiden de jongeren bij de oefeningen, zoals het overzwemmen van het ijskoude water in het natuurbad. Het ijs zit er nog op. De op een na hoogste baas van de Koninklijke Landmacht, luitenant-generaal Leo Beulen, komt even poolshoogte nemen en de soldaten in wording een hart onder de riem steken.


loopgravenoorlog

samenstelling van loopgraaf zn en oorlog zn met het invoegsel -en-

trench war

(militair) een oorlog waarin beide partijen zich tegenover elkaar ingegraven hebben in loopgraven...

loopgravenoorlogen (plural)
loopgravenoorlogje (diminutive singular)
loopgravenoorlogjes (diminutive plural)

een oorlog waarin beide partijen zich tegenover elkaar ingegraven hebben in loopgraven en andere versterkte posities, met als doel de opmars van de vijand te stuiten, die uitgemond is in een patstelling waarbij geen van beide partijen erin slaagt door de vijandelijke linies te breken

Tijdens de Tweede Wereldoorlog sloot Montyn zich aan bij de Kriegsmarine, waar hij een schipbreuk meemaakte die hij ternauwernood overleefde. Vervolgens werd hij naar het Oostfront gestuurd om te dienen in de loopgravenoorlog in Koerland.


luchtafweer

defensa antiaérea

(militair) verdedigingsmiddelen tegen aanvallen met vliegtuigen of raketten

Het Russische leger heeft maandag gewaarschuwd dat alle vliegtuigen en drones van de internationale coalitie die ten westen van de Eufraat vliegen, ‘zullen worden gevolgd’. Ze zullen ook als ‘doelwit gelden’ voor de Russische luchtafweer en luchtmacht in Syrië.

Dat Noord-Korea lanceerbases bouwt voor de kust is ongewoon, want die liggen er traditioneel in de bergen. Ze zouden wel ideaal zijn om luchtafweer te bouwen voor projectielen die van schepen of vliegtuigen komen.


luchtafweergeschut

samenstelling van luchtafweer zn en geschut zn

anti-aircraft guns

een onderdeel van de luchtverdediging en kan bestaan uit grootkaliber-machinegeweren tot...

een onderdeel van de luchtverdediging en kan bestaan uit grootkaliber-machinegeweren tot snelvuurkanonnen bestemd voor het bestoken van vliegtuigen en andere luchtdoelen

Meer dan 10.000 oorlogswapens, luchtafweergeschut, granaatwerpers, revolvers. Dat is de buit van een internationale politieactie tegen georganiseerde wapenhandel in Europa. De bende verkocht ook in ons land wapens.

De tank-biatlon is het populairste onderdeel van de Army Games. Verder zijn er luchtbombardementen, luchtafweergeschut, een sluipschutterwedstrijd en competitie voor de beste veldkeuken.

Het kabinet wist niet dat er zwaar luchtafweergeschut in het oosten van Oekraïne was ten tijde van het neerhalen van vlucht MH17 op 17 juli vorig jaar. Dat zei minister Koenders van Buitenlandse Zaken (PvdA) gisteren tijdens een debat in de Kamer over de ramp. Volgens Koenders is tijdens een briefing van de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken voor bevriende landen, waaronder Nederland - drie dagen voor de ramp - alleen melding gemaakt over de mogelijke aanwezigheid van luchtafweer.


luchtgevecht

samenstelling van lucht zn en gevecht zn

In totaal haalde Manfred von Richthofen tachtig vliegtuigen neer. Niemand heeft tijdens de Eerste Wereldoorlog meer luchtgevechten gewonnen dan hij. Het respect van de geallieerden voor de Rode Baron was zo groot dat de Engelsen hem een militaire begrafenis gaven.

De aanstichter van het drama, de Duitse piloot Augenstein, zal het eind van het jaar ook niet halen. Na 45 geallieerde bommenwerpers te hebben neergehaald, overlijdt hij in december 1944 bij een luchtgevecht in de buurt van Münster.


lichtkogel

signalling flare

een kogel die licht geeft, meestal afgevuurd met een alarmpistool en dient als noodsignaal

lichtkogels (plural)
lichtkogeltje (diminutive singular)
lichtkogeltjes (diminutive plural)

middel om een gebied in de nacht te kunnen verlichten

In de woestijn van Zuid-Jordanië schoten Britse soldaten op trainingsmissie allemaal tegelijk een lichtkogel de lucht in. Maar niet heus: de fotograaf gebruikte zo’n lange sluitertijd dat de afgeschoten ‘paraflares’ op hun gehele baan omhoog werden vastgelegd.


magistraal

bn: van Frans magistral bn of van Latijn magistralis bn , in de betekenis van ‘meesterlijk’ voor het eerst aangetroffen in 1688

zn o: van middeleeuws Latijn magisterialis bn "alchemistisch"

denkbeeldige lijn die de omtrek van een vesting aangeeft en die dient als uitgangspunt voor de ontwerp daarvan


martiaal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘krijgshaftig’ voor het eerst aangetroffen in 1612

military

(militair) betrekking hebbend op het leger

martialer (uninflected comparative)
martiaalst (uninflected superlative)
martiale (inflected positive)
martialere (inflected comparative)
martiaalste (inflected superlative)
martiaals (partitive positive)
martialers (partitive comparative)

Maar zoals bij zoveel zaken die eigenlijk het daglicht niet kunnen verdragen - perverse porno, gejatte muziek en films - biedt de computer ook voor de martiaal aangelegde mens uitkomst. Wie de behoefte heeft om na een dag op kantoor kwistig met handgranaten in het rond te strooien, kan kiezen uit een oneindige reeks oorlogsspellen die de laatste tijd op de markt is gebracht.


mijnenjager

samenstelling van mijn en jager met het invoegsel -en-

minehunter

(militair) (scheepvaart) schip dat als doel heeft mijnen in zee of ander water op te sporen en te vernietigen

De strategische visie van minister Vandeput voorziet in totaal 9,2 miljard euro aan investeringen in Defensie tussen nu en 2030. Het gaat daarbij onder meer om de aankoop van nieuwe gevechtsvliegtuigen (de vervanger van de F-16’s) voor de luchtmacht, nieuwe fregatten en mijnenjagers voor de marine en nieuwe voertuigen voor de landmacht. Voor dat laatste luik is er nu een nieuwe stap gezet.

Premier Charles Michel vergezelde de staatssecretaris op een mijnenjager bij een bezoek aan het schip, dat bij hoogtij nog net boven het water uitsteekt. De bewindslieden werden bijgepraat over de bergingsscenario's.


milicien

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘dienstplichtige’ voor het eerst aangetroffen in 1821

Als model voor ‘Afghanistan’ en voor wat gevechtsvliegtuigen en helikopters bijdragen aan het beslechten van een grootschalig guerrillaconflict beschouwt Van Creveld bijvoorbeeld de Franse strijd in Algerije in de jaren vijftig. Die analogie stemt somber. De Fransen hadden in de kolonie jarenlang 400.000 reguliere manschappen op de been, aangevuld met bijna tweehonderdduizend Algerijnse miliciens. En de Franse luchtmacht vloog in het conflict met honderden jagers, bommenwerpers, helikopters en transportvliegtuigen. Hun luchtoverwicht was totaal, want de tegenstanders van het Nationaal Bevrijdingsfront die op het hoogtepunt nauwelijks 40.000 man telden, hadden geen luchtmacht en geen luchtafweergeschut.

Vorige week werden al twee medewerkers van de marinekazerne gearresteerd. Een van hen is een 23-jarige milicien, een dienstplichtige eilandbewoner. De tweede is een 48-jarige burgermedewerker van Defensie. Beiden worden verdacht van het uitvoeren van cocaïne via de militaire post. Hoe dit precies in zijn werk ging, wil de marechaussee niet zeggen. Mogelijk volgen meer aanhoudingen.


mortiergranaat

samenstelling van mortier zn en granaat zn

granaat die afgevuurd wordt met een wapen met een korte loop

De Telmanovostraat is de laatste straat op zo’n vierhonderd meter voor de frontlijn en dat merk je. Een mortiergranaat heeft het dak van een nieuwe, keurige woning tot op de grond geduwd, kogels hebben gaten in een garagepoort geboord en een ontploffing heeft een woonkamer in een zwart geblakerd decor geschilderd. Ongeveer de helft van de woningen staat leeg. Wie kon, die is vertrokken.

Padvinders hebben aan de Westerfieldweg in Diepenheim een mortiergranaat uit de Tweede Wereldoorlog aangetroffen. Medewerkers van de Explosieven Opruimingsdienst hebben de mortier donderdagochtend gecontroleerd tot ontploffing gebracht.


muiter

Naamwoord van handeling van muiten met het achtervoegsel -er

mutineer

(scheepvaart) (militair) (persoon) opstandeling die het bevoegd gezag omverwerpt en zelf de leiding neemt met name in de scheepvaart en in het leger

Lezend over de veelbesproken rots zie ik Büch er aanmeren, rondlopen en enthousiast in de camera vertellen over de roemruchte geschiedenis. Pitcairn is onlosmakelijk verbonden met de meest legendarische muiterij die de wereld ooit heeft gekend: die op de Bounty. In 1789 zetten opstandelingen de kapitein met zijn getrouwen overboord, waarna ze ervandoor vluchtten. Tijdens een zwerftocht langs verschillende eilanden verlieten enkele muiters de boot, maar ook werd er een groep van elf Tahitiaanse vrouwen en zes mannen meegenomen.


onaangetast

afleiding van aangetast met het voorvoegsel on-, letterlijk dat niemand het heeft aangeraakt

onaangetaste (inflected positive)
onaangetasts (partitive positive)

van militaire middelen: nog met dezelfde kracht


obus

Op een aangespoeld stuk wrakhout heeft hij in spijkers de namen van alle bestemmingen geslagen. Een man van de wereld werd Fernand, die voor zijn dertigste nooit verder was geweest dan de zee. ‘Voor mijn plechtige communie. Naar De Panne, waar mijn papa mij toonde waar hij in de Eerste Wereldoorlog “gelegen” had nadat hij in Cherbourg gekwetst was geraakt door een obus. Een brave, taaie mens.’

Voor de landbouwers in de Westhoek zijn mortiergranaten even normaal als klokgelui op zondag. Obussen, noemen ze ze hier, een verbastering van het Frans. Tijdens de Slag bij Passendale in 1917 alleen al werden er 40 miljoen afgeschoten. Naar schatting 20 tot 30 procent ontplofte niet, en verdween in de zachte modder.


ontmijningsdienst

samenstelling van ontmijning zn en dienst zn met het invoegsel -s-

onderdeel van het leger dat gespecialiseerd is in het opruimen en onschadelijk maken van mijnen en andere niet ontplofte explosieven

Een uur lang is de E313 dinsdagnamiddag afgesloten ter hoogte van Beringen. Daar hadden getuigen een blauwe doos met loshangende draden gezien. De ontmijningsdienst van het leger kwam met een robot ter plaatse. Het bleek te gaan om een verloren oefenbom.

Er is een veiligheidszone ingesteld tussen de sporen 11 en 18 en het treinverkeer op deze sporen ligt stil. Een trein die onderweg was van Brussel-Zuid naar Aarlen is uit voorzorg geëvacueerd. De ontmijningsdienst van het leger is ter plaatse. Het incident veroorzaakt nogal wat hinder.


oprukken

van militairen: zich verplaatsen in de richting van de vijand, aanvallen, opmarcheren, optrekken

Snel oprukken naar Rusland? Vergeet het maar.


schaarbeweging

samenstelling van schaar zn en beweging zn

manoeuvre waarbij een strijdmacht zich eerst in twee delen splitst om daarna de tegenstander van twee kanten aan te vallen

Op hetzelfde ogenblik zouden in de richting van het kamp door de twee valleitjes aan weerszijden van de heuvelrug twee colonnes soldaten optrekken, om het kamp met een schaarbeweging in te sluiten.


ordonnans

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘militair die bevelen moet overbrengen’ voor het eerst aangetroffen in 1852

militair die als taak heeft berichten, bevelen en rapporten over te brengen

Hubert Zafke wordt beschuldigd van medeplichtigheid aan de massamoord op minstens 3.681 mensen in 1944. Hij was toen ordonnans, aldus de aanklacht. 'Voor ons is het duidelijk dat hij zich schuldig heeft gemaakt', zei aanklager Thomas Bardenhagen.

Een dag voor de wedstrijd kreeg Mathisen bezoek van een ordonnans die van koningin Maud de amulet bij de schaatser af moest leveren. De schaatser was geroerd door het gebaar, schreef hij in zijn autobiografie.


bekroning

afgeleid van bekronen met het achtervoegsel -ing

bekroningen (plural)
bekroninkje (diminutive singular)
bekroninkjes (diminutive plural)

verhoging van geschikte punten op de borstwering van een loopgraaf om als bescherming voor de eigen schutters


paraderen

afleiding van parade met het achtervoegsel -eren

een grote groep van soldaten die zeer geordend marcheren om zich te presenteren aan de leider en het volk

Op veteranendag paraderen de ex-militairen voor Koning Willem-Alexander, de minister van defensie en de minister-president.


plan de campagne

plan de campagnes (plural)
plans de campagne (plural)


kanonneren

afgeleid van het Franse canonner (met het achtervoegsel -eren)

kanonneerde (past)
gekanonneerd (past participle)
te kanonneren (active infinitive imperfect present)
zullen kanonneren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen kanonneren (active infinitive imperfect future)
hebben gekanonneerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gekanonneerd (active infinitive perfect present)
gekanonneerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gekanonneerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
kanonnerend (imperfect participle)
gekanonneerd (past participle)
kanonnere (subjunctive)
kanonneer (indicative imperfect present singular first-person)
kanonneert (indicative imperfect present singular second-person)
kanonneert (indicative imperfect present singular second-person)
kanonneert (indicative imperfect present singular second-person)
kanonneert (indicative imperfect present singular third-person)
kanonneerde (indicative imperfect past singular first-person)
kanonneerde (indicative imperfect past singular second-person)
kanonneerde (indicative imperfect past singular second-person)
kanonneerde (indicative imperfect past singular second-person)
kanonneerde (indicative imperfect past singular third-person)
kanonneerden (indicative imperfect past plural first-person)
kanonneerden (indicative imperfect past plural second-person)
kanonneerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal kanonneren (indicative imperfect future singular first-person)
zult kanonneren (indicative imperfect future singular second-person)
zal kanonneren (indicative imperfect future singular second-person)
zult kanonneren (indicative imperfect future singular second-person)
zal kanonneren (indicative imperfect future singular second-person)
zult kanonneren (indicative imperfect future singular second-person)
zal kanonneren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen kanonneren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen kanonneren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen kanonneren (indicative imperfect future plural third-person)
zou kanonneren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou kanonneren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) kanonneren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt kanonneren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou kanonneren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden kanonneren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden kanonneren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden kanonneren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gekanonneerd (perfect present first-person)
hebt gekanonneerd (perfect present second-person)
hebt gekanonneerd (perfect present second-person)
heeft gekanonneerd (perfect present second-person)
hebt gekanonneerd (perfect present second-person)
heeft gekanonneerd (perfect present third-person)
hebben gekanonneerd (perfect present first-person)
hebben gekanonneerd (perfect present second-person)
hebben gekanonneerd (perfect present third-person)
had gekanonneerd (perfect past first-person)
had gekanonneerd (perfect past second-person)
had gekanonneerd (perfect past second-person)
hadt gekanonneerd (perfect past second-person)
had gekanonneerd (perfect past third-person)
hadden gekanonneerd (perfect past first-person)
hadden gekanonneerd (perfect past second-person)
hadden gekanonneerd (perfect past third-person)
zal gekanonneerd hebben (perfect future first-person)
zal gekanonneerd hebben (perfect future second-person)
zult gekanonneerd hebben (perfect future second-person)
zult gekanonneerd hebben (perfect future second-person)
zal gekanonneerd hebben (perfect future second-person)
zult gekanonneerd hebben (perfect future second-person)
zal gekanonneerd hebben (perfect future third-person)
zullen gekanonneerd hebben (perfect future first-person)
zullen gekanonneerd hebben (perfect future second-person)
zullen gekanonneerd hebben (perfect future third-person)
zou gekanonneerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gekanonneerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gekanonneerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekanonneerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekanonneerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gekanonneerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gekanonneerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gekanonneerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gekanonneerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gekanonneerd (impersonal passive present imperfect)
er is gekanonneerd (impersonal passive present perfect)
er werd gekanonneerd (impersonal passive past imperfect)
er was gekanonneerd (impersonal passive past perfect)
er zal gekanonneerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gekanonneerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gekanonneerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gekanonneerd zijn (impersonal passive conditional perfect)


massavernietiging

vernietiging op massale schaal (personen of anders)


vernietigingswapen

samenstelling van vernietiging en wapen met het invoegsel -s-

wapen dat wordt ingezet als iets totaal moet worden vernietigd


raketschild

raketschilden (plural)
raketschildje (diminutive singular)
raketschildjes (diminutive plural)

systeem dat raketten van de vijand onklaar maakt

De Navo zegt voorlopig geen nieuwe oefeningen te plannen. Maar Amerikaans vicepresident Mike Pence opperde tijdens een bezoek in Litouwen het idee om een US Patriot-raketschild te installeren. ‘Nee, de Koude Oorlog is niet terug, maar de periode van dooi is voorbij’, zei Nederlands premier Mark Rutte vorig jaar na een Navo-top in Warschau.

Gistermiddag, Amerikaanse tijd, was het zover: op luchtmachtbasis Vandenberg in Californië werd voor de achttiende keer het raketschild getest. Sinds 1999 is het kostbare ‘Ground-Based Midcourse’-verdedigingssysteem (GBM) in ontwikkeling, en van de testen was maar de helft succesvol.


rapier

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘lange, puntige degen’ voor het eerst aangetroffen in 1524

Maar tegelijk kan de priester zijn bewondering niet onderdrukken wanneer een paar honderd ‘Huzaren van de Dood’, een elitekorps, voorbijrijden: ‘Prachtig volk!’, zal hij later schrijven. ‘Elk had een pelzen muts op met de bekende doodskopbeenderen; reuzen zagen ze er uit.’ In luxueuze auto’s volgen de stafofficieren, met hun ‘prachtig uniform, verzilverden of vergulden helm, langen bleekblauwen mantel, glinsterende rapieren en hooge blinkende botten. Ze zijn als koningen zoo schoon, ...

Dichter bij huis blijft het hoofdstuk dat inzoomt op een zestiende-eeuwse dolk en een rapier, net als de vork door uitgaanspubliek verloren in de modder van de Theems.


rammeien

Het moet zaterdag het onbetwiste hoogtepunt worden van de Almelose Havendagen. Met de Prince Admiral komen meer dan honderd spelers en figuranten mee. Tijdens elke, vijftig minuten durende opvoering voert het schip troepen aan die de brugwachter overvallen, de poort rammeien, de Spaanse commandant gevangen nemen, hem berechten en tot slot ophangen. De Prince Admiral vuurt haar kanonnen af en er wordt met musketten geschoten.

De prins zal met andere watergeuzen de stadspoorten rammeien en roepen: 'In naam van Oranje, doe open de poort.'Dat het ware geuzenbloed door zijn aderen stroomt heeft de waterprins al bewezen in de Elfsteden tocht, die hem tot Stedendwinger maakte. Den Briel biedt hem de kans zich zelfs te vereenzelvigen met Willem van Oranje, vooral bekend als Willem de Zwijger, zoals premier Kok opmerkte.


reveille

In de betekenis van ‘sein om troepen te wekken’ voor het eerst aangetroffen in 1578

Daarna klinkt de reveille, het ontwaken, opstaan en weer doorgaan.

Hier en daar wordt een traantje weggepinkt. Het was zwaar en emotioneel voor de 50 rokers die zich vrijwillig lieten opsluiten. Don Soepboer (59) uit Enschede en Jacco Holter (49) uit Almelo stonden sinds zondagochtend onder 'verzwaard arrest'. Althans, zo zouden ze het regime hebben genoemd toen de Generaal De Bonskazerne in Grave nog bij defensie in gebruik was. Don Soepboer spreekt van 'een tikje Spartaans'. Met 25 mannen in stapelbedden in een slaapzaaltje en 's ochtends om 7 uur reveille."


schokbuis

Aufschlagzünder

onderdeel dat een granaat bij inslag tot ontploffing brengt

schokbuizen (plural)
schokbuisje (diminutive singular)
schokbuisjes (diminutive plural)

De granaat is voorzien van een ontsteking (slaghoedje, schokbuis) die afgaat zodra hij de grond treft.


schijnbeweging

samenstelling van schijn zn en beweging zn

een handeling die gedaan wordt om de vijand te misleiden

Bovendien beschikt Noord-Korea als gevolg van de economische groei over het goud en de cash om raket-technologie, software en brandstoffen te kopen. Daar zijn de verschillende importbureau’s in Pyongyang zeer behendig in. Het rapport van het VN-panel leest dan ook als een politieke thriller, vol list, bedrog en schijnbewegingen. Dat alles neemt niet weg dat de bevolking en de economie in zijn algemeenheid het meest heeft te lijden onder de sancties - hoewel er wel uitzonderingen zijn voor de import van levensmiddelen, medicijnen, kleding, sieraden, fietsen en motoren.

Miedema fopte in de aanloop naar het doelpunt een tegenstander met een fraaie schijnbeweging, waarna technicus Van de Donk de lage voorzet meenam het strafschopgebied in. Ze viel en kreeg een strafschop.


slagorde

opstelling van een leger voordat er gevochten gaat worden

In de schemering stelde Ala zijn troepen in slagorde op aan de rand van het dal. Op de rug van elke olifant zaten vier boogschutters, daarachter kwamen de sabeldragende ruiters op kamelen en paarden en helemaal achteraan de voetsoldaten, uitgerust met lansen en kromzwaarden.


slagschip

En ik zie nog voor me hoe Bink Young, die nu anglicaans priester is, met zijn afgetrapte gympen op tafel doodernstig een plan uitstippelt om een slagschip uit Boston Harbor te stelen. Misschien was ik als slecht getransformeerde rups wel dankbaar voor het gezelschap van echte vlinders.


spertijd

Leenvertaling van Duits Sperrzeit.
samenstelling van sper en tijd zn .

avondklok, (Tweede Wereldoorlog) een tijd dat iets verboden is, de uren waarin de bevolking ('s nachts) niet op straat mag zijn

Op 1 november werd de spertijd ingevoerd. Tussen middernacht en vier uur 's ochtends mocht niemand buiten zijn. Uit woningen mocht geen licht stralen en etalages moesten donker blijven.

Mijn Zeep stond in de koelkast, zei hij en hij beloofde de volgende ochtend kort na spertijd terug te zijn.

Mijn vader kocht via via een big. Na spertijd gingen we dat beest halen in het donkere bos. Omdat de verkoper allerlei omwegen maakte, stonden we lang te wachten. Het dier ging in de zak op de rug van pa mee naar huis."


spervuur

een voortdurende aanval waarbij veel kogels worden afgevuurd

Hun huwelijk viel in het tijdperk dat Bonnie en Clyde de voorpagina's van Amerikaanse kranten beheersten. Die ontmoetten elkaar in 193o. Hun liefde, huwelijk, bankroven en achtervolgingen door vijf staten eindigden op 23 mei 1934 toen hun Ford V8 in een hinderlaag reed en door een spervuur van Browning Automatic Rifles werd doorzeefd. Dezelfde vier jaar dat Chuck en Regina het leven deelden.


springlading

samenstelling van springen ww en lading zn

de springstof die in een explosief zit, of het explosief zelf

Mijn gedachten dwalen af naar vragen als: Hoe kiezen walvissen namen voor elkaar? Voelt vliegen net als zwemmen? Lijden zij ook aan onbeantwoorde liefdes? En schreeuwen ze wanneer een harpoen met springlading bij hen binnendringt en afgaat? Natuurlijk doen ze dat.

Honderd jaar geleden ontstaken Britse soldaten 500 ton springlading onder de Duitse frontlinie in Heuvelland. ‘Kraterfront’ bracht zaterdag een ode aan de littekens.

De bom, die op een bouwwerf werd gevonden, is volgens de Duitse explosievenopruimingsdienst momenteel niet gevaarlijk. Het onschadelijk maken van de springlading zal naar verwachting vier uur in beslag nemen.


maliënkolder

In de betekenis van ‘hemd van ijzeren ringetjes’ voor het eerst aangetroffen in 1599

maliënkolders (plural)
maliënkoldertje (diminutive singular)
maliënkoldertjes (diminutive plural)

Op zijn hoofd had de gedaante een grote helm die bedekt was met ijzeren punten. Hij droeg een geheel uit glinsterende schubben gemaakt maliënkolder en had zwarte handschoenen aan.

De twee engelen stonden doodstil naast de dennenboom. Ze hadden niets krijgshaftigs meer, zoals de laatste keer toen ze allebei in zwarte maliënkolders en rode mantels waren gekleed en er een zwaard langs hun zijde hing. Nu droegen ze een witte kaftan die tot op de grond reikte en met een touw om hun middel was gebonden.

De afwachtende houding van het Sportpaleis - alsof u wilde testen of de wolvenbende de hype wel verdiende - moet dan ook gewrongen hebben voor Colombie. Die is sowieso al niet praatziek, waardoor de eerste helft van het concert meer leek op een hermetische modeshow met het codewoord ‘glitter’: in de blinddoek voor Colombies ogen, in zijn glinsterende badjas, en in de maliënkolder die hij droeg voor ‘Moonlight’ - alsof The Phantom of the Opera de nacht had doorgebracht in de stripclub.


taptoe

In de betekenis van ‘signaal om naar kwartieren te gaan’ voor het eerst aangetroffen in 1688

een trompetsignaal dat oorspronkelijk werd gespeeld als afsluiting van de dag

De taptoe werd geslagen, er werd appèl gehouden, er werd gegeten en iedereen zocht voor de nacht een plaatsje rond de vuren; de een repareerde zijn schoeisel, een ander rookte een pijpje, en weer anderen deden al hun kleren uit om er de luizen uit te stomen.

. Van 's morgens vroeg, dat de klapperlui naar huis gaan en de bakkers hun deur openen, tot 's avonds laat als de taptoe slaat en de herbergen sluiten, belegeren zij de straten als vliegen de boterton.

Ze oefenen voor een taptoe in augustus, een van de vele herdenkingsmomenten honderd jaar na de Derde slag bij Ieper - beter bekend als de slag om Passendale. Dit overmoedig offensief van de Britse veldmaarschalk Douglas Haig tegen de Duitse bezetter duurde van 31 juli tot 10 november 1917, legde de hele streek in puin en leverde geen duurzame terreinwinst op. Er vielen wel bijna een half miljoen slachtoffers, gewonden, zieken en krijgsgevangenen inbegrepen.

Bij de uitvaartceremonie die volgde, was het korps mariniers aanwezig, plus een flink aantal politieagenten en brandweermensen. En een legerhond met de naam Rex. Gedreun van saluutschoten. Het taptoe-signaal schalde.


terreinwinst

samenstelling van terrein zn en winst zn

Zo’n honderd jaar geleden beefde de aarde rond de Franse vestingstad Verdun. Tussen 21 februari en 20 december 1916 vochten de Duitsers tegen de Engelsen en de Fransen er een bloedige veldslag uit, de langste en meest absurde van de Eerste Wereldoorlog. Meer dan 263.000 mannen kwamen er om en er werd amper terreinwinst geboekt.

De bazen wilden zo veel mogelijk terreinwinst boeken om in een sterke positie aan de onderhandelingstafel plaats te kunnen nemen.


torpedoboot

torpedo boat

snel, wendbaar oorlogsschip dat torpedo's kan afvuren

torpedoboten (plural)
torpedobootje (diminutive singular)
torpedobootjes (diminutive plural)

klein en snel oorlogsschip dat geschikt is voor het afvuren van torpedo's

Maar desondanks was er nadien nog weinig animo om de ontwikkeling van duikboten verder te zetten. Het jaar voordien had de houten bovenwater-torpedoboot CSS David, met een vaatje buskruit aan het eind van een langere ram, zijn min of meer succesvolle aanval op de gepantserde USS New Ironsides wel overleefd.

"Het was net een torpedoboot”, zegt bestuurslid en liefhebben Ren Achterbosch enthousiast. De vis was nadien maar liefst 20.000 euro waard. "Het is wat een gek ervoor geeft”, zegt Beld lachend.


troepenbeweging

samenstelling van troepen zn en beweging zn

verplaatsing van een leger of een deel van een leger

>Muzikaal is dit een feestelijke XL-versie, met veertig zangers. De jonge Franse dirigent Raphaël Pichon smokkelde extra Gregoriaanse tussenzangen binnen - zo koopt het koor extra tijd voor de serene troepenbewegingen. Maar Pichon bundelt Monteverdi’s vespers ook tot n groot meerstemmig oratorium

Rusland, dat economische banden heeft met Noord-Korea, ontkende vandaag mediaberichten dat het land zijn troepen aan het opbouwen is aan de Russische grens met Noord-Korea. Media in het oosten van Rusland citeerden lokale bewoners die troepenbewegingen hadden gezien aan de grens met het communistische buurland.


marineschip

marineschepen (plural)
marinescheepje (diminutive singular)
marinescheepjes (diminutive plural)

schip dat deel uitmaakt van de marine en gebruikt kan worden in een oorlog

Het marineschip Zr. Ms. Van Speijk heeft in de Cariben een snelle boot met ongeveer 500 kilo cocaïne onderschept. Dat meldde Peter Jan de Vin, de commandant van de marine in het Caribisch gebied, vanochtend op Twitter.

Grootste Nederlandse marineschip volgeladen met hulpgoederen naar Sint Maarten.


verschansing

Naamwoord van handeling van verschansen met het achtervoegsel -ing

Regelmatig patrouilleerden ze samen door Brussel of Vlaams-Brabant. ‘Op dagen zonder gijzelingen, gewapende verschansingen, rondvliegen met de Puma-helikopter, schietoefeningen of gevechtsport, reden we kriskras rond op zoek naar louche figuren’, zegt hij. ‘Chris was daar geregeld bij.’

Dit is een 'ensemble in het duinlandschap, waarbij privacy, uitzicht, de omgeving en de bezonning optimaal op elkaar zijn afgestemd', zo voegt een makelaarssite eraan toe. Had ik even niet gezien. De verschansingen zijn te koop voor een kleine miljoen euro per stuk.


vestingwerk

een bouwsel dat dient ter bescherming van een vesting of stad tegen militaire aanvallen

Minister Jet Bussemaker, in het kabinet verantwoordelijk voor het cultureel erfgoed, maakt 20 miljoen euro vrij voor het onderhoud van veertig grote kerken en monumenten in Nederland. Het gaat onder meer om Onze Lieve Vrouwekerk in Breda, de vestingwerken van Den Bosch, het Vredespaleis in Den Haag en de Grote Kerk in Naarden.

In 1662 werd Duinkerken door Frankrijk overgenomen en werden er vestingwerken gebouwd, welke je in het begin van het museum ziet. De stad moest na het verdrag van Utrecht de vestingwerken vernietigen en hun maritieme handel werd daardoor verwoest.


voorpost

een ver naar voren staande uitkijkpost ook gebruikt voor burgerlijke organisaties

In Palermo besteedt het koningspaar, dat wordt vergezeld door minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken, aandacht aan het migratieprobleem waarmee Sicilië als Italiaanse voorpost in de Middellandse Zee te maken heeft. Duizenden migranten uit Afrika en het Midden-Oosten proberen met meestal gammele bootjes Europa te bereiken en komen doorgaans eerst op Sicilië terecht.

"Met 65.000 mensen per dag en drie campings is Pinkpop een stad op zich. In elke stad krijgen ze elke dag wel een paar mensen een blaasontsteking, buikpijn of andere klachten. Hier gebeurt dat ook."Om mensen met gezondheidsproblemen snel te kunnen helpen, is op het terrein een voorpost van het regionale ziekenhuis aanwezig, inclusief huisartsenpost, eerstehulpverpleegkundigen en een aantal eigen ambulances.


wachtmeester

In de betekenis van ‘onderofficier’ voor het eerst aangetroffen in 1556

samenstelling van wacht zn en meester zn

rang die gelijkwaardig is aan die van sergeant m.n. gebruikelijk bij de marechaussee

De voormalige wachtmeester heeft toegegeven informatie te hebben gelekt, maar zei te hebben aangenomen een onschuldige vriendendienst te bewijzen en niet te weten dat de gegevens in handen van een drugsbende terecht kwamen. De rechtbank noemde die houding "naïef".

In 146 gevallen bleek dat de betrokken marechaussee, wachtmeester of officier daadwerkelijk iets laakbaars had gedaan dat disciplinaire maatregelen of strafrechtelijke vervolging opleverde.


wapenbroeder

samenstelling van wapen zn en broeder zn

Dat was smullen, maar bij het Nationaal Veteraan Treffen werd het nog veel mooier. De jaarlijkse bijeenkomst op het Exercitieterrein in Woerden is, anders dan de naam wellicht doet vermoeden, geen terugkomdag van voormalige wapenbroeders, maar een verzameling van motorisch erfgoed.

De verrassingsaanval van de Taliban werd uit drie richtingen ingezet. Bij de aanvallen werd ook de gevangenis ingenomen. Honderden gevangenen, onder wie veel wapenbroeders van de Taliban, werden bevrijd. Regeringstroepen en politie-eenheden kregen nauwelijks steun van buitenlandse eenheden.


wapenfeit

wapenfeiten (plural)
wapenfeitje (diminutive singular)
wapenfeitjes (diminutive plural)


wapenrok

tunic

de kleding van een militair die dienen ter herkenning en ter bescherming


wapenrusting

samenstelling van wapen zn en rusting zn

metalen of zwaar leren kleding die door soldaten werd gedragen als een soort pantser

„Het is wel lastig om in je rol te blijven”, zegt Sander van den Brink, lid van de re-enactment-vereniging Pax Romana en bedenker van het leefexperiment, „terwijl je uitkijkt op nieuwbouw, en auto’s, fietsers en joggers die voorbijkomen”. Maar als hij ’s ochtends voor zonsopgang op wacht staat, voelt hij dezelfde ochtendkou die een soldaat in de eerste eeuw gevoeld moet hebben. „En dan denk ik: Had ik toch maar m’n wollen tunica onder m’n wapenrusting aangetrokken.”


adjudant-chef

samenstelling van adjudant zn en chef zn

onderofficier in het Belgische leger met een fucntie die overeenkomt met die van adjudant-onderofficier in het Nederlandse leger

Sinds de oprichting in 1951 was Westakkers zowat de backoffice van het leger. Ook de logistieke dienst had een Latijnse leuze: Pugnantes Adjuvo ofte ‘Ik help de Strijders’. ‘Er werden houten palletten gemaakt en ladders voor de F16’s’, zegt adjudant-chef Dirk Rogiest, die hier ‘fijne jaren’ heeft beleefd. ‘VN-voertuigen werden hier in het wit geschilderd. Materieel werd op het spoor gezet en naar Kallo vervoerd voor verscheping. Eind jaren 70 werkten hier zo’n 3.000 mensen, militairen en burgers.’

De sectie Topsport Defensie is nog op zoek naar drie olympische kandidaten, zo maakte adjudant-chef Marc van Vleymen maandag bekend.


commandocentrum

samenstelling van commando zn en centrum zn

commandocentra (plural)
commandocentrums (plural)

de centrale plaats van waaruit men militaire operaties leidt

Er zouden geen burgers zijn omgekomen, enkel extremisten van IS. Het aantal doden schat de coalitie tussen de 145 en 150. Doelwit was een commandocentrum van IS bij het dorp al-Shafah. Dat ligt op de linkeroever van de rivier de Eufraat, niet ver van de grens met Irak.

Noord-Koreaanse speciale eenheden oefenden vorige maand op het infiltreren van doelen met paragliders. Ze deden dat volgens bronnen van het Zuid-Koreaanse staatspersbureau Yonhap op een oefenterrein waar het gezamenlijke commandocentrum van de VS en Zuid-Korea is nagebouwd.


zijvleugel

zijvleugels (plural)
zijvleugeltje (diminutive singular)
zijvleugeltjes (diminutive plural)

de zijlinie van een militaire opstelling


huursoldaat

beroepssoldaat die op commerciële grondslag dienst neemt in een leger

Meer dan tweehonderd huursoldaten, voornamelijk Russen die vochten in naam van de Syrische leider Bashar al-Assad, kwamen om het leven bij een mislukte aanval op een basis en een raffinaderij van Amerikaanse troepen en hun bondgenoten in de olierijke regio Deir Ezzor, zeiden twee van de Russen.

In dat fraai geconserveerde Patriciërshuis werd afgelopen vrijdag het officiële startschot gegeven voor een boeiende reis in de tabakstijd. Het pijproken is ruim 400 jaar geleden ons land komen binnenwaaien via Engelse huursoldaten van Willem van Oranje. Sindsdien is er een bloeiende industrie ontstaan, die later instortte en lang een zieltogend bestaan leidde.


cavaleriebrigade

samenstelling van cavalerie zn en brigade zn

cavaleriebrigaden (plural)
cavaleriebrigades (plural)
cavaleriebrigadetje (diminutive singular)
cavaleriebrigadetjes (diminutive plural)


achterwacht

backup

iemand waarop je terug kunt vallen als je er zelf niet meer uitkomt

de achterste achterhoede, iemand die rugdekking geeft

Ik hou van de traditionele rolverdeling: de man als kostwinner en de vrouw als huishoudelijke en ouderlijke achterwacht.

Volgens Pardoen is het het beste om direct actie te ondernemen als je signaleert dat er beelden circuleren die ongewenst zijn. ”Geef het zo snel mogelijk door aan meldknop.nl, zij hebben als enige organisatie voorrang bij bedrijven als Twitter en Facebook. In ieder geval wordt hun mail wel gelezen. Als de beelden seksueel zijn meld het dan aan helpwanted.nl, dat valt onder het meldpunt kinderporno, daar zit de achterwacht. Verder moet je het natuurlijk proberen te voorkomen. Of zoals Freek ermee leren leven."


krijgswet

samenstelling van krijg zn en wet zn met het invoegsel -s-

de wet die voor militairen geldt in oorlogstijd

Het is volgens de Zwitserse krijgswetten verboden voor onderdanen zonder toestemming van de Bondsraad in vreemde militaire dienst te treden. Dat geldt niet alleen voor reguliere buitenlandse legers maar ook voor andere bewapende groeperingen, zegt een woordvoerder van de militaire rechtspraak tegen Zwitserse media.


kernraket

kernraketten (plural)
kernraketje (diminutive singular)
kernraketjes (diminutive plural)

raket die sterk genoeg is om een kernwapen naar het doel te schieten

In een recente speech kwam Poetin gloedvol op voor Rusland dat door het Westen wordt beledigd en hij dreigde in rancune met nieuwe kernraketten.

Een aanwezige bezoekster, die in haar lunchpauze naar de kerk was gekomen om afscheid te nemen, was ontroerd. „Hij heeft toch heel veel voor het land gedaan. Het is de staatsman waar ik toch het meest mee had”, zegt ze. De 69-jarige Ger Lugtenberg vertelt dat hij Lubbers in de jaren tachtig „verguisde” om zijn stellingname in discussies over kernraketten, maar daarvan wel is teruggekomen. „Achteraf gezien heeft hij toch vaak de juiste beslissingen gemaakt in een moeilijke tijd”, vindt hij.


konstabel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onderofficier bij de marine’ voor het eerst aangetroffen in 1614

van Middelnederlands comestavel ; cognaat met Duits Konstabel, Frans connétable, Engels constable, Spaans condestable, Portugees condestável, Deens konstabel en Zweeds konstapel, die allemaal terug te voeren zijn op Latijn comes stabuli "stalmeester"

militair die voor geschut verantwoordelijk is

Vice-admiraal Borsboom stond in zijn toespraak stil bij het verlies van oude geuzennamen als vonkenboer (elektricien), konstabel (artillerist) en torpedomaker. "Die vakken vallen nu onder één noemer, maar de inventiviteit en het vernieuwende vermogen van de Technische Dienst blijven bestaan."


blokhuis

In de betekenis van ‘klein verdedigingswerk’ voor het eerst aangetroffen in 1562

blokhuizen (plural)
blokhuisje (diminutive singular)
blokhuisjes (diminutive plural)

oude benaming voor een klein verdedigingswerk dat strategisch was geplaatst om een doorgang te bewaken


bombarde

middeleeuws kanon om stenen kogels weg te schieten


carré

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vierkant’ voor het eerst aangetroffen in 1773

Bij Gingindlovu liet Chelmsford zijn gehele colonne boven op een lage heuvel in een carré opstellen.


cohort

Vermoedelijk direct van Latijn cohors, in de betekenis van ‘onderafdeling van Romeins legioen’ aangetroffen vanaf 1767

oude Romeinse legereenheid van 6 centuries, bij elkaar 480 man

„Vroeger waren we al blij als we ergens een fragment van een inscriptie met een of twee letters vonden”, vertelt Norde. „Hier zijn we bij wijze van spreken al teleurgesteld als we maar een halve tekst hebben, want we hebben zeker acht vrijwel complete teksten gevonden.” Daaruit valt af te leiden dat onder meer de Cohors II civium Romanorum, het Tweede Cohort van Romeinse Burgers, bij Herwen is geweest. Hetzelfde cohort was ook betrokken bij de bouw van het grote legerkamp, dat vorig jaar bij Valkenburg in Zuid-Holland is ontdekt en opgegraven.

Weblink bron
Theo Toebosch
 “Een van de compleetst bewaard gebleven Romeinse tempels in Noordwest-Europa gevonden bij het Gelderse Herwen” (20 juni 2022) op nrc.nl


ontmijnen

afleiding van mijnen met het voorvoegsel ont-

verwijderen van mijnen; ruimen van mijnen; vegen van mijnen

Inmiddels wordt een deel van de schietbanen ontmijnd door een commercieel bedrijf. „Maar ik heb gehoord dat sommige militairen ook zelf aan het opruimen zijn. We weten niets over de methoden die ze gebruiken, en waar ze precies aan het werk zijn.”


huiler

Naamwoord van handeling van huilen met het achtervoegsel -er

marinier in opleiding die niet kan werken onder gezag of tijdsdruk

Zoals voetbalcoach Leo Beenhakker enige tijd geleden repte over ‘de patatgeneratie’, zo wordt bij de opleiders van de mariniers gesproken over de generatie van de ‘huilers’. (Nieuwe Revu, 13/12/1990)


elevatiehoek

samenstelling van elevatie zn en hoek zn

hoek die de as van de loop van een kanon met een horizontaal vlak maakt


vaandeldrager

samenstelling van vaandel zn en drager zn

vaandeldragers (plural)
vaandeldragertje (diminutive singular)
vaandeldragertjes (diminutive plural)

persoon in het leger die het vaandel draagt


salut

Salut! beminnelyke veteran.... ik ben hier wel te Lootenhulle, he?


salut

begroeting volgens de regels, rekening houdend met de rang


cavaleriecharge

samenstelling van cavalerie zn en charge zn

ˌkavɑləˈriʃɑrʒə

Op het gerucht van de schoten was Heinrich Funkel weer naar de Jordaan gehold, zag de lijken en stond in het voorste gelid om de cavaleriecharge op te vangen. Het volk week geen streep voor klingen en knollen!


raketafweer

systeem dat beschermt tegen aanvallende raketten

Daarnaast is er een supersonische raket ontwikkeld en is de huidige raketafweer niet in staat om deze projectielen te onderscheppen. Het is volgens Poetin een Russisch antwoord op de voortdurende Amerikaanse inspanningen voor het opstellen van een technisch hoogwaardig antiraketafweersysteem.

Dinsdag bestookten de Israëlische strijdkrachten zo'n 100 doelen in de Gazastrook. Volgens de Israëlische politie vuurden de radicale Palestijnen vanuit het autonome gebied dinsdag meer dan 150 raketten af. De meeste werden onderschept door de raketafweer van de Joodse staat.


loopgracht

een uitgegraven geul, diep en breed genoeg dat men er in kan lopen zonder bloot te staan aan vijandelijk vuur

De soldaat maakte de granaat onder het oog van zijn overste klaar voor ontploffing en gooide hem daarna weg. Alleen verliep dat niet zoals gepland: het explosief belandde tegen een muur voor hen en kaatste terug.De officier reageerde gelukkig bliksemsnel en trok de soldaat met zich mee een loopgracht in.

Getekend door vier jaar ellende in de loopgrachten, gaat hij op weg naar huis en op zoek naar zichzelf door een land in totale chaos.


ambulancier

iemand die gewonden op het slagveld helpt

Een warme en genegen groet aan den jongen schrijver, die thans in het Belgisch leger dient als ambulancier!


boernoes

Leenwoord uit het Arabisch, in de betekenis van ‘mantel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1863

Onze wandeling langs Koksijde leidt langs villa’s, waar door de ramen paardenhoofden naar buiten steken, rijdieren van de hulptroepen. Hier leven de vluchtelingen tussen de koloniale hulptroepen. Lange kleurrijke boernoesen vormen beweeglijke vlekken tussen kleine gelijnde tenten.


frontlijn

de lijn waarlangs gevochten wordt in een frontoorlog

Igor Plotniski, de rebellenleider van de zelfuitgeroepen Republiek van Loehansk, zei dat zijn troepen zich houden aan de overeenkomst om zware wapens terug te trekken van de frontlijn. Dat berichtte het Russische persbureau TASS.

Op 24 augustus wordt voor het eerst de Great War Remembrance Race verreden, een koers die voert van Nieuwpoort naar Ieper langs de frontlijn waar tussen 1914 en 1918 een loopgravenoorlog honderdduizenden levens kostte.


omwalling

Naamwoord van handeling van omwallen met het achtervoegsel -ing


sultana

sultana

, 2. en 3. (gedroogde vrycht van) een variëteit van de druif Vitis vinifera

type Turkse galei uit de 18e eeuw met 60 tot 70 kanonnen


falanx

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘slagorde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

falanxen (plural)
falanxje (diminutive singular)
falanxjes (diminutive plural)


waterburcht

Wasserburg

Het Frans château d'eau betekent "watertoren".

kasteel op een eiland of tussen grachten, waardoor het nog beter verdedigbaar is

Evenals Loevestein is ook het onlangs gerestaureerde kasteel Ammersoyen, ten zuiden van Zaltbommel, een bezoek waard. In het grondplan herkent men het echte middeleeuwse type van een waterburcht: een vierkant complex met op de hoeken zware, ronde torens.


fortificatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘versterking’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1477

Naamwoord van handeling van fortificeren met het achtervoegsel -atie

Uiteraard is er ook nog de Atlantikwall, een keten van bunkers en fortificaties aan de kust, langs een route van 3.200 kilometer van Noorwegen tot de Golf van Biskaje. In totaal zijn er vijftienduizend bunkers, gemaakt van bij elkaar 1,2 miljoen ton staal en 17 miljoen kubieke meter beton.


grenadier

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘keursoldaat van de infanterie’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1688

afgeleid van het Franse grenade (granaat) (met het achtervoegsel -ier)


torpedojager

torpedojagers (plural)
torpedojagertje (diminutive singular)
torpedojagertjes (diminutive plural)

snel en wendbaar oorlogsschip, dat bedoeld is voor het escorteren van grotere schepen in een vloot of gevechtseenheid en daarbij weerstand moet leveren tegen kleinere, maar krachtige aanvallers met korte-afstandsgeschut (oorspronkelijk torpedoboten, maar later ook onderzeeboten en vliegtuigen)

De zoekactie waaraan schepen en vliegtuigen uit 9 landen deelnemen, leverde vandaag voor het eerst iets op. De bemanning van een van de vliegtuigen had gisteravond een leeg reddingsvlot zien dobberen op de golven in het zoekgebied van ruim 482.000 vierkante kilometer (bijna net zo groot als Spanje, red.). ,,De bemanning van een korvet en torpedojager is er ondanks de vijf tot zes meter hoge golven vandaag in geslaagd het vlot aan boord te hijsen.

Ook Groot-Brittannië is twee wrakken van marineschepen in de Javazee grotendeels kwijt. Onderzoek heeft uitgewezen dat de overblijfselen van de zware kruiser Exeter en de torpedojager Encounter grotendeels van de bodem van de zee zijn verdwenen.

Zes dagen later werd de UB-29 door de Britten als ‘vernietigd’ aangegeven. De torpedojager HMS Landrail merkte de boot op en ramde hem. Toen de Duitsers probeerden te ontsnappen, werden nog twee dieptebommen op de UB-29 gedropt.

Gedurende het dappere maar zinloze verzet brachten ze drie Duitse kruisers en meerdere torpedojagers tot zinken, vooral in het noorden leden de Duitsers zware verliezen.


lansier

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘met een lans gewapende ruiter’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1580

afgeleid van lans met het achtervoegsel -ier

een cavalerist van een lichte eenheid, geharnast en gewapend met een lans


raketwerper

een wapen waarmee aangedreven projectielen gelanceerd kunnen worden

Verdachten Ernst-Volker Staub (61), Burkhard Garweg (47) en Daniela Klette (57) pleegden op 25 juni 2016 in het Duitse Cremlingen een overval op een geldwagen. De bestuurder en bijrijder werden beschoten met een kalasjnikov en bedreigd met een raketwerper. In Duitsland werd vorig jaar al een beloning van 80.000 euro uitgeloofd voor de gouden tip.

De politie heeft vannacht een verdachte opgepakt voor het beschieten van het bedrijf Pijper Media in Amsterdam, uitgever van bladen als Panorama en Nieuwe Revu, met een antitankwapen. De raketwerper, een wapen bedoeld om pantservoertuigen uit te schakelen, werd op straat gevonden.

Justitie was niet alleen bang voor ontsnappingsgevaar. Ook met een aanslag op Holleeder werd rekening gehouden. Toen hij in het Scheveningse penitentiair ziekenhuis revalideerde, was men beducht voor een aanval met een raketwerper. Om dat scenario te voorkomen, werden er vier containers met zand voor Holleeders celraam geplaatst.


sokkenteller

samenstelling van sok zn en teller zn met het invoegsel -en-

een onderofficier die de taak heeft om de uitrusting, met name de uniformen, te verdelen en de voorraden te bewaren

militair die alleen maar verstand heeft van de bureaucratie

Daarin maakten zijn militaire tegenstanders, generaals uit het veld, hem uit voor 'sokkenteller': zo'n topgeneraal uit het Haagse, die niet meer met laarzen in de blubber stond. Het was begin jaren zeventig en PvdA-minister Henk Vredeling van Defensie moest toezien hoe twee kampen de Haagse generaals onder leiding van IJsselstein en een groep jongere officieren die ijverden voor hervorming, elkaar openlijk bevochten.


immobiel

via Frans immobile van Latijn immobilis; op te vatten als afgeleid van mobiel bn met het ontkennend voorvoegsel in-

immobieler (uninflected comparative)
immobielst (uninflected superlative)
immobiele (inflected positive)
immobielere (inflected comparative)
immobielste (inflected superlative)
immobiels (partitive positive)
immobielers (partitive comparative)

Nog treuriger verliep het bij de 2de Gepantserde Divisie, die door het 1ste Leger was afgestaan, maar door een gebrek aan organisatie haar brandstofwagens kwijt raakte en immobiel was.


berenmuts

samenstelling van beer zn en muts zn met het invoegsel -en-

een ceremonieel, militair hoofddeksel gemaakt van berenvel

Berenmuts blijft berenmuts – De leden van de beroemde Britse koninklijke garde hoeven hun hoofddeksels van (Canadees) berenvel niet in te ruilen voor een synthetische variant. Dat heeft het Britse ministerie van Defensie gisteren meegedeeld, aldus de Britse omroep BBC.

Bakhuis, Kroek, Kriekjes en Berghuis hebben inmiddels al meermalen in Ahoy geoefend. En dat zijn urenlange, vermoeiende sessies: lopen, stilstaan, aanwijzingen opvolgen en dat steeds met een trommel van zo’n 7 kilo voor je buik. En morgenavond volgt de generale repetitie, waarbij de muzikanten waarschijnlijk in vol ornaat optreden: in het authentieke ceremoniële grenadiersuniform en met een berenmuts op het hoofd.


cruiser

soort marineschip dat zich met een hoge snelheid kan voortbewegen


huurleger

huurlegers (plural)
huurlegertje (diminutive singular)
huurlegertjes (diminutive plural)

een leger dat betaald wordt om voor een opdrachtgever militaire taken te verrichten

Is er sinds 1950, toen onze troepen zich terugtrokken uit Indonesië, nog wel eens iets bedácht op het Ministerie van Defensie? Eigenlijk is de Nederlandse krijgsmacht de Nederlandse krijgsmacht niet meer. Het is een huurleger, een onderaannemer met twee grote klanten: de NAVO en de VN. Een tegelzetter. Vraag hem niet om een huis, hij wil alleen maar weten waar de badkamer komt. Ja natuurlijk, wij ‘praten mee’ en zo – de tegelzetter zit ook bij de bouwvergadering, maar veel te zeggen heeft hij meestal niet.

Na de snel besliste slag bij Groll trok Frederik Hendrik met zijn huurleger van 18.000 manschappen al snel verder. De verdedigingslinie werd afgebroken, omdat die immers niet meer nodig was.

Hoe meer verhalen Verhoeff hoort, hoe gecompliceerder hij de situatie vindt worden. „Volgens sommige goed geïnformeerde vrienden zouden er behalve Oezbeken en Kirgiezen nog meer groepen rondlopen. Er wordt gesproken over terroristische groepen of een huurleger, die wordt aangestuurd door oud-president Bakijev, die wraak wil nemen.”


vechtpet

vechtpetten (plural)
vechtpetje (diminutive singular)
vechtpetjes (diminutive plural)

hoofddeksel van een militair zonder de duidelijke beschermende werking zoals een helm die zou bieden

Op 5 maart 1942 ziet Dik een soort clown de galerij van het ziekenhuis opkomen, waar hij op een veldbed ligt. „Een kakipak aan, een vechtpet op het hoofd, een bril op en een geweer met bajonet in zijn handen.” De clown blijkt een kleine Japanse soldaat te zijn die Dik gebiedt op te staan. Als de jongen dat niet doet –hij is verlamd– trapt de Jap woedend het veldbed met Dik erop naar de 80 centimeter lager gelegen grond, zet zijn voet op Diks hals en doorboort diens borst met zijn bajonet.

Beelden. Een in camouflagepak en vechtpet gehulde militair vertelt in de camera over het zware werk dat hij en zijn kameraden al urenlang verrichten om de overlast in te dammen. Trots meldt hij: wij zijn de rapid reaction force, NAVO-jargon voor snel inzetbare troepen.


eindoffensief

samenstelling van einde zn en offensief zn

eindoffensieven (plural)
eindoffensiefje (diminutive singular)
eindoffensiefjes (diminutive plural)

de finale aanvallende actie in een oorlogsconflict


infanterist

afgeleid van infanterie met het achtervoegsel -ist

soldaat die te voet met een draagbaar wapen vecht

Prins Bernhard heeft op 10 mei 1940 bij de Slag om de Residentie wel degelijk op overvliegende Duitsers geschoten. De bewering van Bernhard werd vaak in twijfel getrokken, maar de 92-jarige oud-infanterist Gerard Hillenaar uit Leiden was ooggetuige en bevestigt het verhaal. Hij doet zijn relaas in het vandaag te verschijnen veteranenblad Checkpoint. Dat schrijft De Telegraaf.

Hij zag ellende genoeg. Kosovo, Bosnië, Afghanistan. Jarin Kruse (29), een gedrongen rugbybeer uit Beckum, droeg de rode baret van de Luchtmobiele Brigade. Infanterist, maat onder zijn maten. Nu smeedt hij hoefijzers en beslaat hij paarden. Niet geheel vrijwillig. Toen zijn broodheer hem naar Irak wilde uitzenden, bracht hij de afscheidsgroet. ‘Er knapte iets bij mij.’

Toen Brubeck in 1942 afstudeerde, moest hij het leger in. Hij werd naar Europa gestuurd, aanvankelijk als infanterist. Al snel bleek echter dat de pacifistisch ingestelde Brubeck van grotere waarde was als leider van een militair orkest.


keurtroepen

alleen meervoud, samenstelling van keur zn en troepen zn

elite korps, elite eenheid, special forces

Het Korps Mariniers heeft z’n keurtroepen met twintig man versterkt. De speciaal opgeleide mariniers hebben maandag met succes de zware Marsof-opleiding afgerond. Marsof is de maritieme elite-eenheid van de krijgsmacht.

Nu wordt nog in het hele land een intensieve strijd gevoerd tegen alle opstandelingen. Hiervoor heeft president Obama 32.000 man extra naar het strijdtoneel gestuurd. Op het ogenblik zijn er ongeveer 90.000, plus de 40.000 van de bondgenoten. Kennelijk heeft het niet voldoende geholpen. Volgens het nieuwe plan zou de hoofdmacht in versneld tempo worden teruggetrokken. Hierna zouden de achtergebleven keurtroepen, de Special Forces, hun strijd tegen de Talibaan en ander verzet opvoeren – een oorlog met meer precisie, voor zover ik het begrijp. De Amerikaanse minister Panetta (Defensie) denkt dat het probleem binnen een anderhalf jaar kan worden opgelost met dit nieuwe plan.

Saoedi-Arabië – met steun van de VS – doet er ondertussen alles aan om de opmars van Iran in de Arabische wereld tegen te gaan. In buurland Bahrein bestreden Saoedische keurtroepen de volksopstand van de shi’itische meerderheid en in Syrië probeert Saoedi-Arabië de door Iran gesteunde Assad van de troon te stoten door soennitische rebellengroepen te steunen.


kadraaier

van Portugees catraeiro, waarbij spottende bijbetekenissen ontstonden

officier van administratie bij de marine of luitenant bij het leger

Zoo o.a. snoefde hij wel eens ovei- zijn kennis van de Fransche taal en hij gaf nogal af op de andere talen. Booze tongen beweerden, dat hij van die andere talen dan ook bitter weinig wist, en een kapitein, — Sibbema was nog maar een jeugdige kadraaier — van zijn wapen wilde hem daarom eens beetnemen, door in zijn bijzijn een Engelsch werk zeer op te hemelen.


stormenderhand

samenstelling van stormend ww en hand zn met het invoegsel -er-

Maar hij wantrouwde hem in de allereerste plaats. Omdat Pradelle van aanvallen hield. Stormenderhand nemen, bestormen, veroveren, hij deed niets liever.


politiemuts

samenstelling van politie zn en muts zn
**[1] leenvertaling van Frans bonnet de police

dat klopt als een politiemuts zonder klep

het is bepaald niet verrassend dat dat juist is

hoofddeksel van textiel zonder klep, dat gemakkelijk opvouwbaar is en dat militairen dragen als ze in de legerplaats zijn of bij ongevaarlijke werkzaamheden

Onderweg merkten mevrouw Zilcken en ik op - het moest zondag zijn - hoeveel militairen op wandel waren, meestal flinke jongens, maar zo jong! In hun blauwe kapotjas, die hun tot aan de hielen reikte, de politiemuts rechtop, op zijn Belgisch, kuierden de kerels niet alleen langs het kanaal, waar, in de zonsondergang ook de pracht stierf van de grote bomen, maar ze hielden bij hun leest lieve en mollige landgenoten.


corveeër

afleding van corvee met het achtervoegsel -er

iemand die huishoudelijk werk verricht in een kazerne

Het is heerlijk aan boord. We krijgen wit brood en kaas, en de corveeërs die het eten uitdelen zijn buurjongens van voor de oorlog. Er zijn vijf klasgenoten uit Bandoeng aan boord, ik verplaats me met een troep oude en nieuwe vriendinnen, we zitten liedjes te zingen en te giechelen in een reddingsboot tot een M.P.-er ons er uit jaagt.

'Scheveningen is een gevangenismachine. Een verschrikking zijn het luikje, waardoor de etensblikken binnengeschoven worden, het schreeuwen der corveeërs, die de voedering verzorgen en de nummers afroepen, de ton, de houten lepel en het houten mes.'

Kok, chauffeur, tuinier, administrateur of corveeër zijn ze. Mensen met beroepen die ogenschijnlijk niets met elkaar van doen hebben, behalve dat ze allemaal in dienst zijn bij Defensie.


rondeel

rondelen (plural)
rondeeltje (diminutive singular)
rondeeltjes (diminutive plural)

een halfrond bolwerk met dezelfde hoogte als de aanliggende muren en van bijzondere sterkte die het mogelijk maakte zwaar geschut te plaatsen


oorlamsmok

samenstelling van oorlam zn en mok zn met het invoegsel -s-

oorlamsmokken (plural)
oorlamsmokje (diminutive singular)
oorlamsmokjes (diminutive plural)

Het verkleinwoord "oorlamsmokje" was de meer gangbare vorm.

beker van tin of blik waarin zeelieden bij de marine in de 19e eeuw hun rantsoen jenever kregen

’t Was half twaalf, de tijd van "oorlam", toen de hofmeester van den kommandant met dat nieuwtje uit de kajuit kwam. "De rooie", die juist het oorlamsmokje naar zijn mond wou brengen, stond een ogenblik alsof hij zo "geporterteerd" moest worden.


paplap

[1]-[3] samenstelling van pap ww en lap ww vergelijk "pappen en nathouden" en "iemand oplappen"

In Monickendam is "paplap" ook de benaming voor een grote gerookte haring.

In Zwolle werd "paplap" in de volksmond wel gebruikt als benaming voor een witte das zoals geestelijken en academici die vaak droegen.

iemand van het medisch en verpleegkundig personeel

Doe geen moeite, jonge krijgsman, er wordt al voor haar gezorgd; de paplap staat bij haar.


krijgsverraad

samenstelling van krijg zn en verraad zn met het invoegsel -s-

actie van een burger gericht tegen het bezettende leger in tijden van oorlog

Haar acties bleven, ook bij de vijand, niet onopgemerkt: in 1915 werd ze voor een eerste keer gearresteerd, maar bij gebrek aan bewijzen weer vrijgelaten. Op 20 januari 1916 werd Gabrielle Petit opnieuw opgepakt en ditmaal was ze verraden. Ze werd ter dood veroordeeld voor "krijgsverraad bestaande uit verspieding". Op 1 april 1916 fusilleerde een Duits vuurpeloton de toen 23-jarige Petit op de Nationale Schietbaan in Brussel.


oorlogshaven

samenstelling van oorlog zn en haven zn met het invoegsel -s-

aanlegplaats van waaruit marineschepen opereren

In 1810 kreeg Medemblik de status van oorlogshaven, maar al in 1822 werden eerst de oorlogsvloot en de rijkswerf naar Den Helder verplaatst en in 1850 volgde ook het Koninklijk Instituut voor de Marine.


waarschuwingsschot

samenstelling van waarschuwing zn en schot zn met het invoegsel -s-

een schot van de vijand waar men angstig van wordt

Het tweede waarschuwingsschot van de beloften kwam niet veel later, maar dit keer strandde Jamie Jacobs op doelman Joël Drommel.


wolfskuil

samenstelling van wolf zn en kuil zn met het invoegsel -s-

defensief middel ter bescherming van verdedigingswerken in het open veld


karabiner

van Frans carabinier of afgeleid van karabijn zn met het achtervoegsel -er
**[2] onder invloed van Duits Karabiner (Karabinerhaken)

cavalerist, uitgerust met een kort geweer