vollemaan

Vollmond

de fase of schijngestalte van de maan, waarbij de naar de aarde gekeerde zijde, geheel door de zon wordt verlicht en daardoor zichtbaar is

Carlsen vertelt bijvoorbeeld uitvoerig over het feest van vollemaan dat ’s nachts op de aan de Deense dichter Ewald opgedragen heuvel bij het grote huis werd gehouden. Het was een offerfeest, waarbij een pan soep van geselecteerde ingrediënten als essentie van de gulle natuur aan de maan werd overgedragen. Het ging om een viering van de elementaire natuurkrachten.

Weblink bron
dr. Hans Ester
 “Het leven van Karen Blixen, schrijfster van ”Out of Africa”” (05-10-2015), Reformatorisch Dagblad

Dinsdagavond rond 20 uur stond de maan in het perigeum en dus het dichts bij de aarde. Om 4.35 uur was het vollemaan. Een vollemaan die in het perigeum staat wordt een supermaan genoemd. Maar het verschil met een ‘gewone maan’ is nauwelijks te merken.

Weblink bron “Dit was de supermaan van afgelopen nacht” (08/04/2020), De Standaard


Plejaden

eponiem, alleen meervoud van Oudgrieks Ππλειάδες (pleiádes) "dochters van Pleione", pleiaden: de naam voor een groep van zeven sterren die volgens de mythologie eigenlijk de zeven dochters van Atlas en Pleione waren, die de godin Artemis vergezelden en van Zeus een veilige plaats aan de hemel hadden gekregen, gespeld met een hoofdletter volgens spellingregel 16.C

met het blote oog zichtbare hoop van sterren in het sterrenbeeld Stier

Verder schrijft zij dat het middernacht is, dat de maan is ondergegaan en het licht van de Plejaden is verdwenen. Laatstgenoemde is, zoals nu bekend, de helderste sterrenhoop aan de hemel.

Weblink bron
George Beekman
 “Wanneer lag Sappho op haar sponde” (26 mei 2016) op nrc.nl


galaxie

galaxieën (plural)
galaxietje (diminutive singular)
galaxietjes (diminutive plural)


middaglijn

de concrete vorm (materialisatie) van een deel van een meridiaan bijvoorbeeld in de vorm van een strip. Die lijn loopt precies noord-zuid


orbit

elliptische omloop van een ruimtevaartuig of sateliet rond de aarde of een hemellichaam


kosmologisch

afgeleid van kosmologie met het achtervoegsel -isch

kosmologischer (uninflected comparative)
kosmologische (inflected positive)
kosmologischere (inflected comparative)
kosmologischers (partitive comparative)

betrekking hebbend op de kosmologie of het heelal


lagrangepunt

eponiem, samenstelling van Lagrange en "de 18e-eeuwse Italiaans-Franse wiskundige J.L. Lagrange " en punt zn "positie" , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.D

laˈɣrɑ̃ʒpʏnt

elk van de vijf punten waar een naar verhouding klein voorwerp vrij gemakkelijk in een vaste positie kan blijven ten opzichte van twee veel zwaardere objecten die om een gezamenlijk zwaartepunt draaien

Door de zwaartekrachtswerking van de zon en de aarde kan in een lagrangepunt een klein object, zoals een satelliet of een ruimtestation (zonder eigen aandrijving) een relatief vaste positie behouden ten opzichte van de twee hemellichamen.

Weblink bron
Michelle Barendse
 “Gaia op sterrenkaartmissie” (20 december 2013) op newscientist.nl


rechte klimming

verbinding van  recht en klimming, leenvertaling van Latijn ascensio recta

/ˈrɛxtə ˈklɪɯɪŋ/

lengtegraad op de hemelbol: hoekafstand van een hemelobject gemeten langs de hemelequator oostwaarts vanaf het lentepunt (traditioneel in uren, minuten en seconden)

Opmerkelijk is dat de sterrenbeelden al schuivend langs de hemel niet van vorm veranderen. De sterren hebben dus ten opzichte van elkaar kennelijk vaste (boog-) afstanden en je zou dus hun positie ten opzichte van een of ander coördinatenstelsel kunnen aangeven. Dat is dan ook gebeurd en het lijkt sprekend op dat van de aardbol. „Declinatie” en „rechte klimming” zijn boven wat breedte en lengte hier beneden zijn.

Weblink bron
Karel Knip
 “Zo kan het ook : Het zeegat uit met fonkelnieuwe kaarten.” (3 maart 1984) op nrc.nl


Schutter

leenvertaling van Latijn Sagittarius, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld van de dierenriem (tussen rechte klimming 7ᵘ41ᵐ en 20ᵘ25ᵐ en tussen declinatie −45° en −12°)

Dit punt ligt in het sterrenbeeld Schutter, enkele graden ten noorden van de heldere ster gamma, die de punt van de pijl aanduidt, welke de Schutter afschiet op de Schorpioen.

Midzomer-volle maan : Lage stand in het sterrenbeeld Schutter in: Nieuwe Haarlemsche Courant, jrg. 78 nr. 25615 (16 juni 1954), p. 3 kol. 4


Eridanus

via Latijn Eridanus en van Oudgrieks Ἠρῐδᾰνός (Eridanós)

Eridanus

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 1ᵘ22ᵐ en 5ᵘ09ᵐ en tussen declinatie −58° en −0°)


Orion

via Latijn Orion en van Oudgrieks Ὠρίων en (Ooríoon)

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 4ᵘ4 en 6ᵘ35ᵐ en tussen declinatie −11° en +23°)


Perseus

via Latijn Perseus en van Oudgrieks Περσεύς en (Perseús)

Perseus

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 1ᵘ26ᵐ en 4ᵘ46ᵐ en tussen declinatie +31° en +59°)


Grote Hond

leenvertaling van Latijn Canis Major, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 6ᵘ09ᵐ en 7ᵘ26ᵐ en tussen declinatie −33° en −11°)


Kleine Hond

leenvertaling van Latijn Canis Minor, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 7ᵘ04ᵐ en 8ᵘ09ᵐ en tussen declinatie 0° en +13°)


Kleine Leeuw

leenvertaling van Latijn Leo Minor, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 9ᵘ19ᵐ en 11ᵘ04ᵐ en tussen declinatie +23° en +42°)


Kleine Waterslang

verbinding van  klein en waterslang, dat het onderscheid met de grotere Waterslang aangeeft, als Latijn Hydrus voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 0ᵘ02ᵐ en 4ᵘ33ᵐ en tussen declinatie −82° en −58°)


Slangendrager

leenvertaling van Latijn Ophiuchus en Oudgrieks ὀφιοῦχος (ófiouxos), geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 15ᵘ58ᵐ en 18ᵘ42ᵐ en tussen declinatie −30° en +14°)


Zuiderdriehoek

samenstelling van zuider bn en driehoek zn , als Latijn Triangulum Australe voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 14ᵘ50ᵐ en 17ᵘ09ᵐ en tussen declinatie −70° en −60°)


Zuiderkroon

samenstelling van zuider bn en kroon zn als leenvertaling van Latijn Corona Australis, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 17ᵘ55ᵐ en 19ᵘ15ᵐ en tussen declinatie −46° en −37°)


Zuiderkruis

samenstelling van zuider bn "vanwege de ligging" en kruis zn "leenvertaling van Latijn Crux" , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ53ᵐ en 12ᵘ55ᵐ en tussen declinatie −65° en −55°)


Zuidervis

samenstelling van zuider bn en vis zn als leenvertaling van Latijn Piscis Austrinus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ55ᵐ en 12ᵘ55ᵐ en tussen declinatie −37° en −25°)


Jager

[1] van jager zn als verwijzing naar de mythologische reus, Latijn Orion en of Oudgrieks Ὠρίων en (Ooríoon), een geducht jagere naar wie dit sterrenbeeld in de oudheid is vernoemd

Ze hief haar hoofd op en keek naar het sterrenbeeld van de Jager.

Wilbur Smith
 “Magiër” (2015), Xander Uitgevers, Haarlem, ISBN 9789401600750


Achtersteven

leenvertaling van Latijn Puppis, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 6ᵘ02ᵐ en 8ᵘ26ᵐ en tussen declinatie −51° en −11°)


Altaar

leenvertaling van Latijn Ara, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 16ᵘ31ᵐ en 18ᵘ06ᵐ en tussen declinatie −68° en −45°)


Beeldhouwer

leenvertaling van Latijn Sculptor, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 23ᵘ04ᵐ en 01ᵘ44ᵐ en tussen declinatie −40° en −25°)


Beker

leenvertaling van Latijn Crater, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 10ᵘ48ᵐ en 11ᵘ54ᵐ en tussen declinatie −25° en −6°)


Centaur

leenvertaling van Latijn Centaurus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ03ᵐ en 14ᵘ59ᵐ en tussen declinatie −65° en −30°)


Dolfijn

leenvertaling van Latijn Delphinus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 20ᵘ13ᵐ en 21ᵘ56ᵐ en tussen declinatie +2° en +21°)


Driehoek

leenvertaling van Latijn Triangulum, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 1ᵘ29ᵐ en 2ᵘ48ᵐ en tussen declinatie +25° en +37°)


Duif

leenvertaling van Latijn Columba, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 5ᵘ03ᵐ en 6ᵘ28ᵐ en tussen declinatie −43° en −27°)


Eenhoorn

leenvertaling van Latijn Monoceros, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 5ᵘ48ᵐ en 8ᵘ08ᵐ en tussen declinatie −11° en +12°)


Hagedis

leenvertaling van Latijn Lacerta, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 21ᵘ55ᵐ en 22ᵘ56ᵐ en tussen declinatie +35° en +57°)


Hoofdhaar

leenvertaling van Latijn Coma Berenices, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ57ᵐ en 13ᵘ33ᵐ en tussen declinatie +14° en +34°)


Jachthonden

leenvertaling van Latijn Canes Venatici, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 12ᵘ04ᵐ en 15ᵘ05ᵐ en tussen declinatie +28° en +53°)


Kompas

vrije vertaling van Latijn Pyxis "doos", geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 8ᵘ26ᵐ en 9ᵘ26ᵐ en tussen declinatie −37° en −17°)


Luchtpomp

leenvertaling van Latijn Antlia, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 9ᵘ25ᵐ en 11ᵘ03ᵐ en tussen declinatie −40° en −24°)


Lynx

leenvertaling van Latijn Lynx, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 6ᵘ13ᵐ en 9ᵘ40ᵐ en tussen declinatie +33° en +62°)


Microscoop

leenvertaling van Latijn Microscopium, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 20ᵘ25ᵐ en 21ᵘ25ᵐ en tussen declinatie −45° en −28°)


Net

leenvertaling van Latijn Reticulum, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 3ᵘ14ᵐ en 4ᵘ35ᵐ en tussen declinatie −67° en −53°)


Octant

leenvertaling van Latijn Octans, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming en tussen declinatie −90° en −75°)


Ossenhoeder

leenvertaling van Latijn Bootes, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 13ᵘ33ᵐ en 15ᵘ47ᵐ en tussen declinatie +7° en +55°)


Oven

leenvertaling van Latijn Fornax, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 1ᵘ44ᵐ en 3ᵘ48ᵐ en tussen declinatie −40° en −24°)


Pegasus

van Latijn Pegasus en en Oudgrieks Πήγασος en (Pègasos)

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 21ᵘ06ᵐ en 0ᵘ13ᵐ en tussen declinatie +2° en +36°)


Pijl

leenvertaling van Latijn Sagitta, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 18ᵘ56ᵐ en 20ᵘ18ᵐ en tussen declinatie +16° en +21°)


Raaf

leenvertaling van Latijn Corvus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ54ᵐ en 12ᵘ54ᵐ en tussen declinatie −25° en −11°)


Schild

leenvertaling van Latijn Scutum, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 18ᵘ18ᵐ en 18ᵘ56ᵐ en tussen declinatie −16° en −4°)


Schilder

leenvertaling van Latijn Pictor, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 4ᵘ32ᵐ en 6ᵘ51ᵐ en tussen declinatie −64° en −43°)


Sextant

leenvertaling van Latijn Sextans, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 9ᵘ39ᵐ en 10ᵘ49ᵐ en tussen declinatie −11° en +7°)


Slang

leenvertaling van Latijn Serpens, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 15ᵘ08ᵐ en 18ᵘ56ᵐ en tussen declinatie −16° en +26°)


Slingeruurwerk

leenvertaling van Latijn Horologium, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 2ᵘ12ᵐ en 4ᵘ18ᵐ en tussen declinatie −67° en −40°)


Tafelberg

leenvertaling van Frans Montagne de la Table, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 3ᵘ20ᵐ en 7ᵘ37ᵐ en tussen declinatie −85° en −70°)


Telescoop

leenvertaling van Latijn Telescopium, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 18ᵘ06ᵐ en 20ᵘ26ᵐ en tussen declinatie −57° en −45°)


Veulen

leenvertaling van Latijn Equuleus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 20ᵘ54ᵐ en 21ᵘ23ᵐ en tussen declinatie +2° en +13°)


Vosje

leenvertaling van Latijn Vulpecula, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 18ᵘ56ᵐ en 21ᵘ28ᵐ en tussen declinatie +19° en +29°)


Walvis

leenvertaling van Latijn Cetus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 23ᵘ55ᵐ en 3ᵘ21ᵐ en tussen declinatie −25° en +10°)


Waterslang

leenvertaling van Latijn Hydra, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 8ᵘ08ᵐ en 14ᵘ58ᵐ en tussen declinatie +35° en −7°)


Winkelhaak

leenvertaling van Latijn Norma, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 15ᵘ25ᵐ en 16ᵘ31ᵐ en tussen declinatie −60° en −42°)


Zeilen

leenvertaling van Latijn Vela, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 8ᵘ02ᵐ en 11ᵘ24ᵐ en tussen declinatie −57° en −37°)


Zwaan

leenvertaling van Latijn Cygnus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 19ᵘ07ᵐ en 22ᵘ01ᵐ en tussen declinatie +28° en +61°)


Goudvis

leenvertaling van Latijn Dorado, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E
Tegenwoordig is goudvis de naam voor Carassius auratus , maar ze werd vroeger ook gebruikt voor de goudbrasem Sparus aurata .

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 3ᵘ53ᵐ en 6ᵘ36ᵐ en tussen declinatie −70° en −49°)


Indiaan

leenvertaling van Latijn Indus, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 20ᵘ25ᵐ en 23ᵘ25ᵐ en tussen declinatie −75° en −45°)


Kameleon

leenvertaling van Latijn Chamaeleon, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 7ᵘ32ᵐ en 13ᵘ48ᵐ en tussen declinatie −83° en −75°)


Kraanvogel

leenvertaling van Latijn Grus, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 21ᵘ25ᵐ en 23ᵘ25ᵐ en tussen declinatie −57° en −37°)


Paradijsvogel

leenvertaling van Latijn Apus, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 13ᵘ45ᵐ en 18ᵘ17ᵐ en tussen declinatie −83° en −67°)


Pauw

leenvertaling van Latijn Pavo, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 17ᵘ37ᵐ en 21ᵘ30ᵐ en tussen declinatie −75° en −57°)


Phoenix

van Latijn Phoenix "feniks", als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 23ᵘ24ᵐ en 2ᵘ24ᵐ en tussen declinatie −58° en −40°)


Toekan

leenvertaling van Latijn Tucana, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 22ᵘ05ᵐ en 1ᵘ22ᵐ en tussen declinatie −76° en −57°)


Vlieg

leenvertaling van Latijn Musca, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ17ᵐ en 13ᵘ46ᵐ en tussen declinatie −75° en −64°)


Vliegende Vis

leenvertaling van Latijn Piscis Volans, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 6ᵘ35ᵐ en 9ᵘ02ᵐ en tussen declinatie −75° en −64°)


Boötes

via Latijn Bootes en van Oudgrieks Βοώτης en en βοώτης zn "ossendrijver"

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 13ᵘ33ᵐ en 15ᵘ47ᵐ en tussen declinatie +7° en +55°)


Zwaardvis

leenvertaling van Latijn Xiphias, als naam voorgesteld in samenhang met de naastliggende Vliegende Vis, omdat zwaardvissen op vliegende vissen jagen; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E


Argo

via Latijn Argo en van Oudgrieks Ἀργώ (argóo)
**[2] (verkorting) van Schip Argo

Argo Navis

vroeger gebruikte benaming van een groot sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 6ʰ02 — 11ʰ24 en tussen declinatie −75° — −11°)
In 1930 heeft de Internationale Astronomische Unie een indeling in 88 sterrenbeelden vastgesteld waarin Schip Argo werd verdeeld over Achtersteven, Kiel en Zeilen.


Schip Argo

verbinding van  schip en Argo, een leenvertaling van Latijn Argo Navis en


hemelgewelf

de als een koepel ervaren atmosfeer overdag of sterrenhemel in de nacht

En God zei: Laten er lichten zijn aan het hemelgewelf om scheiding te maken tussen de dag en de nacht; en laten zij zijn tot aanduiding van vaste tijden en van dagen en jaren!

Tracy Chevalier
 “Opmerkelijke Schepsels” (2009), Orlando, ISBN 978949208651-8

Wanneer de winterwolken wijken, is de komende weken een bijzonder verschijnsel te zien aan de sterrenhemel. De planeten Jupiter en Saturnus staan bijna tegen elkaar aan in het hemelgewelf. De afstand tussen de twee punten in de lucht is zo klein, dat ze bijna één ‘ster’ lijken te worden.

Weblink bron “Bijzonder verschijnsel te zien aan de sterrenhemel de komende weken” (07-12-2020), Tubantia


IAU

(initiaalwoord) van Engels IAU, op te vatten als afkorting van Internationale Astronomische Unie

IAU

internationale organisatie voor sterrenkunde

De IAU slaagt er heel goed in om astronomen te vertegenwoordigen en om ze, via internationale werkgroepen en commissies, te laten meedenken over de toekomst van het vak.

Weblink bron
Ewine van Dishoeck geciteerd door Merlijn Doomernik & Margriet van der Heijden
 “In de ijle wolken tussen de sterren” (19 september 2015) op nrc.nl


zonneschijf

samenstelling van zon zn en schijf zn met het invoegsel -e-

solar disc

de schijnende zon die eruit ziet als een platte, gele cirkel

zonneschijven (plural)
zonneschijfje (diminutive singular)
zonneschijfjes (diminutive plural)

Boven hem was de hemel stralend blauw en de grote zonneschijf schommelde als een grote, holle, purperrode dobber op de melkachtige zee van mist.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1

Sterrekundige stichting De Koepel waarschuwt ervoor de juiste voorzorgsmaatregelen te nemen. "Het felle licht kan onze ogen beschadigen. Een korte onbeschermde blik op de rode zonneschijf kan niet zo'n kwaad, maar ga zeker niet staren."

Weblink bron “Zonsopkomst morgen verduisterd” (03-01-2011), NOS


copernicaans

eponiem, afgeleid met het achtervoegsel -aans van Copernicus en , de 16e-eeuwse Poolse astronoom M. Kopernik

copernicaanser (uninflected comparative)
copernicaanst (uninflected superlative)
copernicaanse (inflected positive)
copernicaansere (inflected comparative)
copernicaanste (inflected superlative)
copernicaansers (partitive comparative)

volgens de opvatting waarbij de planeten net als de aarde om de zon draaien (en niet met de zon om de aarde)

De bewijsvoering van Galilei bij de verdediging van het copernicaans systeem was op zichzelf al een probleem voor vele jezuïeten van het Collegio Romano.

Christiaan Sybesma
 “De werkelijkheid heeft mij niet nodig : Over mens, wetenschap en werkelijkheid” (2002), Acco, Leuven/Leusden, ISBN 9789033448768, p. 142


gordelriem

een ongeveer 20 graden brede zone aan de hemelbol, waarbinnen de schijnbare banen van de zon, de maan en de planeten verlopen


sterrenlicht

samenstelling van ster zn en licht zn met het invoegsel -en-

Bovendien is de planeet makkelijker te observeren dat planeten rond sterren, omdat het sterrenlicht de telescopen niet verblindt.

Weblink bron “Eenzame planeet drijft weg van ster” (15-11-2012), NOS

Nog is 't heelal behangen Met sterrenlichten zonder tal, Zo helder als de dag.

Boris Pasternak (vert. Margriet Berg en Marja Wiebes)
 “Dokter Zjivago” (1957), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028261396


micronova

afgeleid van nova met het voorvoegsel micro-

micronovae (plural)
micronova's (plural)
micronovaatje (diminutive singular)
micronovaatjes (diminutive plural)

explosief stellair verschijnsel met ongeveer een miljoenste van de kracht van een klassieke nova

Het team gaf de explosie de naam micronova.

Weblink bron
Laura Bergshoef
 “Dansende ster die ploft bij de polen” (20 april 2022) op nrc.nl


aardschaduw

Earth's shadow

de schaduw van de aarde aan de tegenovergestelde kant van waar de zon staat en een maansverduistering kan veroorzaken

"Zoiets als dit, waarbij de maan heel langzaam door de aardschaduw heengaat en precies door het midden, dat gebeurt maar eens in enkele tientallen jaren", zegt astrofysicus Vincent Icke van het Anton Pannekoek Instituut in Amsterdam.

Weblink bron “De langste maansverduistering van de eeuw” (27-07-2018), NOS

In principe zouden we de verduisterde maan niet mogen zien: er valt geen zonlicht op en ze heeft dus niets om te weerkaatsen. Maar zonlicht dat net naast de aardbol glijdt, maar wel nog door onze dampkring wordt verstrooid, lekt tot in de aardschaduw en kleurt de maan rood. Daarom wordt de verduisterde maan in dit geval ook wel een bloedmaan genoemd.

Weblink bron
mtm, mrra, jvt
 “Indrukwekkende bloedmaan aan de hemel” (21/01/2019), De Standaard

donker blauwe band aan de onbewolkte hemel aan de westelijke horizon bij zonsopkomst (of aan de oostelijke horizon bij zonsondergang)


e.k.

schijngestalte van de maan, ruim een week na nieuwemaan, als op het noordelijk halfrond alleen de rechterhelft van de maan wordt verlicht


Oernevel

afgeleid van nevel met het voorvoegsel oer-, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

gaswolk waaruit Zon, Aarde en de rest van het zonnestelsel zijn ontstaan

Wat is er bijzonder aan het trio Venus, Aarde en Mars?
„Ik concentreer me op de vraag waarom ze er zo verschillend uitzien, terwijl ze bij hun ontstaan erg op elkaar geleken moeten hebben. Alle drie de planeten zijn begonnen vanuit dezelfde bron: ze zijn een samenballing van fragmenten Oernevel, van hetzelfde gesteente. Maar inmiddels is Venus oververhit, is de aarde net goed van temperatuur voor het leven hier, en is Mars doods en onderkoeld geraakt.”

Weblink bron
Liesbeth Koenen
 “Zwavelzuur in atmosfeer laat de avondster flonkeren” (20 juni 2011) op nrc.nl


nevelvlek

verouderde benaming voor een aantal andere soorten niet-puntvormige hemellichamen stammend uit de tijd dat het oplossend vermogen van telescopen nog niet goed genoeg was om de natuur ervan te herkennen. Deze benaming werd gebruikt voor de volgende objecten: sterrenstelsels, door zwaartekracht gebonden sterrengroepen van enkele duizenden sterren, die verspreid liggen binnen een melkweg en losse groepen van enkele tientallen tot honderden jonge sterren, ook wel galactische clusters geheten


galaxis

galaxissen (plural)
galaxisje (diminutive singular)
galaxisjes (diminutive plural)


hubbleconstante

samenstelling van Hubble en "Edwin Hubble, Amerikaans astronoom en kosmoloog" en constante zn

de verhouding van de snelheid waarmee een bepaalde afstand groter wordt door de metrische uitdijing van de ruimte en de grootte van die afstand


asteroïdengordel

samenstelling van asteroïde zn en gordel zn met het invoegsel -n-

gordel van kleine hemellichamen tussen mars en jupiter

Een asteroïde is een stuk gesteente dat door ons zonnestelsel vliegt. De meeste vind je in de asteroïdengordel, net voorbij Mars. Maar soms scheren asteroïden ook rakelings langs de aarde. Daar kennen wij ze van, want een asteroïde die insloeg op aarde betekende het einde van de dinosaurussen.

Weblink bron
Stephan Vegelien
 “De jacht op de onuitputtelijke goudvoorraad in de ruimte is begonnen” (Zondag 7 oktober 2018, 08:48), NOS

Dawn werd in 2007 gelanceerd om onderzoek te doen naar de twee grootste objecten in de asteroïdengordel tussen Mars en Jupiter. NASA hoopt dat het onderzoek meer informatie zal opleveren over hoe planeten ontstaan. Vesta en Ceres waren ooit op weg om planeet te worden, maar hun groei zette niet voldoende door.

Weblink bron “Sonde Dawn richting dwergplaneet” (Donderdag 6 september 2012, 13:06), NOS


Phoebe

via Latijn Phoebe van Oudgrieks Φοίβη (foíbè) "Heldere, Stralende, Schone"
**[2] al in de oudheid gebruikt als meisjesnaam, bijvoorbeeld in de Bijbel, Romeinen 16:1, in het Engels kwam deze naam in de 17e eeuw weer in de mode

Phoebes (genitive singular)
Febe
[1] Phoibe

een van de manen die rond de planeet Saturnus draaien

Uit gegevens van de ruimtesonde Cassini blijkt dat de kleine Saturnusmaan Phoebe meer planeetachtige kenmerken vertoont dan tot nu toe werd gedacht.

Weblink bron “Saturnusmaan Phoebe vertoont planeetachtige kenmerken” (27 april 2012) op nu.nl


astrofysisch

afleiding van astrofysica met het achtervoegsel -isch

astrofysischer (uninflected comparative)
astrofysische (inflected positive)
astrofysischere (inflected comparative)
astrofysischers (partitive comparative)

betrekking hebbend op de natuurkunde van van de hemelichamen

Maar de vraag waar die radioflitsen precies vandaan komen, is nog niet beantwoord. Volgens de Canadese onderzoekers vertoonden de signalen tekenen van verstrooiing, wat weer duidt op een krachtig astrofysisch object als bron.

Weblink bron
Jurjen Boekraad
 “Raadselachtige radioflitsen uit de ruimte iets minder mysterieus” (Vrijdag 11 januari 2019, 15:34), NOS


astrodynamica

afleiding van dynamica met het voorvoegsel astro-

de leer van de beweging van voorwerpen in de ruimte

"Het is nog echt een stip aan de horizon. Best ver weg, letterlijk en figuurlijk", zegt Pieter Visser, hoogleraar astrodynamica en ruimtemissies aan de TU Delft. "Ik zie niet zo gauw hoe mijnbouw in de ruimte kostendekkend kan worden. Ruimtevaart is nog hartstikke duur."

Weblink bron “Mijnbouw in de ruimte, typisch iets voor Luxemburg” (Woensdag 3 februari 2016, 17:01), NOS


Zevengesternte

van Middelnederlands sevengesternte en , op te vatten als samenstelling van zeven ht en gesternte zn , omdat het volgens mythen uit de Oudheid zou gaan om zeven zusters die als sterren aan de hemel waren geplaatst; als eigennaam gespeld met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

met het blote oog zichtbare hoop van sterren in het sterrenbeeld Stier

De Pleiaden, ook wel het Zevengesternte genoemd, zijn de bekendste sterrenhoop aan de hemel.

Weblink bron
Eddy Echternach
 “Strijd over afstand van aarde tot sterrenhoop Pleiaden opgelost” (29 augustus 2014) op nrc.nl


biosignatuur

leenvertaling van Engels biosignature, afgeleid van signatuur zn met het voorvoegsel bio-

scheikundig of natuurkundig verschijnsel dat aantoont dat ergens levensvormen zijn (geweest)

Denkbaar, mogelijk, kán: de twee onderzoeksteams van Nasa die de nieuwe metingen vrijdag bekendmaakten in Science, kiezen hun woorden voorzichtig. ‘Het bestaan van methaan in een oxiderende atmosfeer zoals die van Mars wordt erkend als een potentiële biosignatuur waarvan de bronnen methaan-producerende bacteriën kunnen omvatten’, zo schrijft het methaanteam.

[view-source:https://www.volkskrant.nl/wetenschap/op-mars-wemelt-het-van-de-aanwijzingen-voor-leven~bdd18fc5 Weblink bron]
Maarten Keulemans
 “Op Mars wemelt het van de aanwijzingen voor leven” (7 juni 2018) op volkskrant.nl

We kunnen het leven zelf niet zien, maar hopelijk kunnen we het effect van het leven op de atmosfeer van een planeet zien. De atmosfeer van onze eigen planeet wordt dus gedeeltelijk bepaald door bacteriën en deels door planten en algen die zuurstof produceren. En zuurstof is bijvoorbeeld een biosignatuur waar we ook op andere planeten naar zoeken.

Weblink bron
James Kasting
 “Oort Hoogleraar 2018: James Kasting over de zoektocht naar buitenaards leven” (8 mei 2018) op universiteitleiden.nl


waarnemingshorizon

samenstelling van waarneming zn en horizon zn met het invoegsel -s-

kosmologische grens, bijv. rondom een zwart gat, waarachter licht, energie en materie niet langer kunnen worden waargenomen

De waarnemingshorizon bevindt zich op de plaats waar de ontsnappingssnelheid van het zwart gat precies gelijk is aan de snelheid van het licht.

T. in't Veld
 “Terminologie van zwarte gaten”, Spacepage


gammaflits

gammaflitsen (plural)
gammaflitsje (diminutive singular)
gammaflitsjes (diminutive plural)

plotselinge uitbarsting van gammastraling

Wetenschappers hebben eerder dit jaar een enorme ruimte-explosie gemeten. Volgens een artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Science was het de grootste gammaflits die ooit is gemeten.

Weblink bron “Enorme ruimte-explosie gemeten” (Vrijdag 22 november 2013, 05:59), NOS


superholte

afgeleid van holte met het voorvoegsel super-

superholten (plural)
superholtes (plural)

zeer uitgestrekt deel van het heelal waarin zich geen sterrenstelsels bevinden

Amaterasu lijkt afkomstig te zijn uit een leeg gebied in het heelal, een zogeheten superholte. Er is dus geen duidelijke bron aan te wijzen die dit deeltje gemaakt kan hebben. Waarschijnlijk was Amaterasu een elektrisch geladen kern van bijvoorbeeld koolstof of zuurstof.

Weblink bron
Alex Wilkins
 “Kosmisch deeltje met bizar veel energie raakt de aarde” (29 november 2023), NewScientist


macrokosmos

afleiding kosmos met het voorvoegsel macro-

Ik heb dit boek geschreven omdat ik u wil uitleggen wat zwaartekracht is en waarom we er – al was het alleen al op onbewust niveau – onweerstaanbaar door worden aangetrokken. Om dat te doen neem ik me voor samen met u op reis te gaan door de macrokosmos, in het bijzonder door die gebieden van de fysica die de revolutionaire zwaartekrachttheorie van Einstein, de algemene relativiteitstheorie, voor ons heeft ontsloten. Het zal een virtuele reis zijn, die ons naar een gebied zonder grenzen zal voeren: het rijk van de fundamentele vragen die de mensheid zich stelt. Zoals alle reizen, heeft ook deze ten doel onze visie op de wereld te verrijken, onze horizon te verruimen en, aan het eind gekomen, ons te laten ontdekken dat we iets hebben geleerd.

Weblink bron
Luciano Rezzolla
 “Een voorproefje uit ‘De onweerstaanbare aantrekking van de zwaartekracht’” (4 december 2023), NewScientist


interstellair

afleiding van stellair met het voorvoegsel inter-

interstellairder (uninflected comparative)
interstellairst (uninflected superlative)
interstellaire (inflected positive)
interstellairdere (inflected comparative)
interstellairste (inflected superlative)
interstellairs (partitive positive)
interstellairders (partitive comparative)

De FAST is de grootste radiotelescoop ter wereld. Als de bouw afgerond is, wordt de telescoop onder meer ingezet bij onderzoek naar interstellair waterstof en pulsars, snel ronddraaiende compacte sterren. Ook zouden er mogelijk signalen van buitenaardse beschavingen kunnen worden opgevangen.

Weblink bron “Duizenden Chinezen moeten wijken voor enorme radiotelescoop” (Dinsdag 16 februari 2016, 17:20), NOS


Charon

via Latijn Charon van Oudgrieks Χάρων (chároon)

Uit de beelden blijkt dat er op de plek van de zwelling grote bergketens, diepe barsten en valleien in het landschap van Charon zijn ontstaan.

Weblink bron
Dennis Rijnvis
 “'Maan van Pluto had ondergrondse oceaan'” (22 februari 2016) op nu.nl


Wagenmenner

leenvertaling van Latijn Auriga, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E


hemeldak

de als een koepel ervaren atmosfeer overdag of sterrenhemel in de nacht

Dat vier ik binnenkort wel, want er staat nog een verblijf in de Caribbean op het programma! Antilliaanse fietsvakantie kilo De regen klettert met honderd miljoenen druppels tegelijk uit het grijze hemeldak boven de Caracasbaai of het Spaanse Water, in elk geval het oostelijke deel van Curaçao.

Léon de Kort
 “ELke Dag een uur” (2015), Nieuw Amsterdam , ISBN 9789046820216

De regel rondom een vallende ster is duidelijk: als er een ster valt, mag je een wens doen. In stilte, precies op het moment dat de ster valt en ook na het wensen houd je je kaken stijf op elkaar. De mythe is dat als er een ster valt, er heel even een ‘gaatje’ in ons hemeldak zit. Je wens glipt door dit gaatje en komt zo gemakkelijker bij God terecht, die de wens zal vervullen.

Weblink bron
Sanne Schelfaut
 “Spectaculaire sterrenregen, maar het weer werkt niet mee” (02-01-2023), Tubantia


convectiezone

samenstelling van convectie zn en zone zn

convectiezonen (plural)
convectiezones (plural)

plaats (in een ster) waar warmte wordt overgedragen door het stromen van gas of vloeistof

Als uit een open oven schoot de krachtige straling die het hart van de ster genereerde uit het gat, passeerde de convectiezone, de fotosfeer en de chromosfeer, en raakte direct de planeet.

Liu Cixin
 “Het einde van de dood” (2021), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645835

Twee dagen later werd een stroom van supersterke radiogolven vanaf de aarde naar de zon gezonden, die de convectiezone doordrong en de energiespiegel in de stralingszone bereikte, waar zijn weerkaatsing, honderden miljoenen maal versterkt, de vloek van Muurschouwer Luo Ji met lichtsnelheid de kosmos in zond.

Liu Cixin
 “Het donkere woud” (2008), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645828

De zon is meer dan een samengeklonterde bol vol waterstof en helium waarin kernfusie plaatsvindt. Allereerst bestaat de zon uit diverse onderdelen, namelijk de kern, de stralingszone, de convectiezone, de zichtbare fotosfeer en daarbuiten de corona. De zon roteert, maar de snelheid van rotatie varieert naar gelang breedtegraad en diepte. Neem daarbij het gegeven dat de zon propvol geladen deeltjes zit, en dan komen daar elektromagnetische krachten bij. Bovendien is er sprake van energieproductie binnenin en energieverlies aan de buitenzijde, waardoor er sprake is van opwarming en afkoeling, en er dus transport van energie en materie plaatsvindt. Opwarmend materiaal zet uit, welt op en zinkt, na afkoelen, van het oppervlak weer terug naar het binnenste.

Weblink bron “Astronomen verwachten een kleine ijstijd” (16 juni 2011), NewScientist


Arcturus

de helderste ster in het sterrenbeeld Ossenhoeder (Boötes)


buitenplaneet

planeet in dit zonnestelsel waarvan de baan buiten die van de aarde ligt


circumpolair

afgeleid van polair met het voorvoegsel circum-

circumpolaire (inflected first-person)
circumpolairs (partitive first-person)
circumpolairder (uninflected positive)
circumpolairst (uninflected comparative)
circumpolaire (inflected second-person)
circumpolairdere (inflected positive)
circumpolairste (inflected comparative)
circumpolairs (partitive second-person)
circumpolairders (partitive positive)

het gehele jaar zichtbaar zijnd aan de hemel


daglengte

de tijd die binnen een etmaal verstrijkt tussen het moment waarop het eerste deel van de zon boven de horizon uitkomt (zonsopgang) en het moment waarop het laatste deel van de zon achter de horizon verdwijnt (zonsondergang)


dagcirkel

schijnbare weg die een hemellichaam van de ene culminatie tot de andere aflegt


aswenteling

draaiing van een hemellichaam om de eigen as


interferometer

samenstelling van interferentie zn en meter zn

een meetinstrument dat gebruikmaakt van interferentie van licht of andere golven

De nieuwe serie is op 26 december 04.38 uur (Nederlandse tijd) gedetecteerd door supergevoelige meetapparatuur in de VS, de Laser Interferometer Gravitational-wave Observatory (LIGO). De twee LIGO-detectoren hadden ook al de eerste serie ruimtetijd-rimpelingen opgepikt.

Weblink bron “Weer zwaartekrachtsgolven waargenomen; Einstein had echt gelijk” (woensdag 15 juni 2016, 20:35), NOS


Perseïden

groep van vallende sterren van enkele exemplaren per nacht eind juli, tot vele tientallen vallende sterren per uur rond het maximum in de ochtend van 13 augustus, die uit een punt van het sterrenbeeld Perseus lijken uit te stralen


Eris

hemellichaam, een dwergplaneet en transneptunisch object ontdekt in 2005.


Ceres

hemellichaam, een dwergplaneet in de asteroïdengordel tussen Mars en Jupiter.


Io

een van de vier grote manen van Jupiter, bekend om haar vulkanisme.


Triton

de grootste maan van de planeet Neptunus.


Titaan

Titan, de grootste maan van de planeet Saturnus.


Haumea

hemellichaam, een dwergplaneet in de Kuipergordel ontdekt in 2005.


Vesta

een van de grootste asteroïden in de asteroïdengordel tussen Mars en Jupiter.


dwergster

samenstelling van dwerg zn en ster zn , omdat deze hemellichamen aan de nachtelijke hemel nogal klein lijken

Vermoedelijk verscheurde een relatief licht zwart gat een dwergster die ongeveer even groot was als de zon.

Weblink bron
Eddy Echternach
 “Telescoop ziet drie planeten bij dwergster” (3 mei 2016) op nrc.nl


Ganymedes

de grootste maan van de planeet Jupiter.


Callisto

via Latijn Callisto van Oudgrieks Καλλιστώ (Kallistó)
**[1] zinspeling op καλλίστη (kallístè) vrouwelijke superlatief van καλός (kalós) "mooi", dus letterlijk "Mooiste"
**[2] eponiem, als benaming op een suggestie in 1613 van de 16e-eeuwse Duitse astronoom J. Kepler in 1614 door de 17e-eeuwse Duitse astronoom S. Marius voorgesteld en eind 19e eeuw in zwang geraakt


rode dwerg

verbinding van  rood en dwerg als leenvertaling van Engels red dwarf

dwergster, kleiner en minder heet dan onze zon, die rood of oranje licht uitstraalt

Rondom een rode dwerg op 12 lichtjaar van de zon zijn drie exoplaneten ontdekt.

Eddy Echternach
 “Nabije ster heeft rotsachtige planeten waar een ‘jaar’ drie dagen duurt” (26 augustus 2019) op nrc.nl


Deimos

de kleinste van de twee natuurlijke manen van Mars, de andere is Phobos


Phobos

de grootste van de twee natuurlijke manen van Mars, de andere is Deimos


zwarte dwerg

verbinding van  zwart en dwerg als leenvertaling van Engels black dwarf

uiterst compacte opgebrande resten van een ster, die in theorie na miljarden jaren zal ontstaan als een witte dwerg helemaal afkoelt

Alleen het restant van de uitgebrande ster blijft over. Wanneer een witte dwerg zo ver zou afkoelen dat hij geen licht meer geeft, noemen astronomen hem een zwarte dwerg. En daar houdt het op, zou je zeggen. Uit onderzoek blijkt nu echter dat sommige zwarte dwergen wel degelijk een supernova kunnen produceren, dankzij een effect uit de quantummechanica. Helaas zal niemand dit schouwspel kunnen bijwonen, want deze explosies zouden weleens de laatste kunnen zijn die plaatsvinden voordat het universum overlijdt.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Laura Bergshoef
 “Supernova van zwarte dwerg laatste spektakel in heelal?” (31 augustus 2020) op newscientist.nl

Het bestaan van bruine dwergen was overigens in het begin van de jaren zeventig al langs theoretische weg voorspeld. Hun levensduur zou hooguit een miljard jaar kunnen zijn; dan zijn ze zo ver afgekoeld dat ze als een ‘zwarte dwerg’ volledig uit het zicht verdwijnen.

Weblink bron
G.W.E. Beekman
 “Bruine dwerg tussen ster en planeet” (2 februari 1984) op nrc.nl


witte dwerg

verbinding van  wit en dwerg als leenvertaling van Engels white dwarf

niet al te grote ster waarin geen kernreacties meer plaatsvinden, nadat ze als rode reus veel materie heeft uitgestoten

Een witte dwergster is aanvankelijk nog zeer heet: de temperatuur aan zijn oppervlak kan tot wel 100.000 graden Celsius bedragen. Ter vergelijking: de oppervlaktetemperatuur van onze zon (die zelf uiteindelijk ook in een witte dwerg zal veranderen) ligt bij 5.400°C.

Weblink bron
Eddy Echternach
 “Witte dwergen rekken leven met miljard jaar” (10 januari 2019) op nrc.nl


bruine dwerg

verbinding van  bruin en dwerg als leenvertaling van Engels brown dwarf; dit is een figuurlijke benaming, de waargenomen kleur varieert

Brauner Zwerg

hemellichaam met een massa tussen die van een gasreus en een ster, onvoldoende voor kernfusie tussen protonen

De bruine dwerg is een gasbol met een massa van slechts vijf procent van die van de zon: te weinig om een echte, stralende ster te kunnen zijn, maar te veel voor een planeet.

Weblink bron
George Beekman
 “Bruine dwerg is zo groot dat hij aan rode reus ontsnapt” (5 augustus 2006) op nrc.nl


rode reus

verbinding van  roos en reus als leenvertaling van Engels red giant

ster die in een laat stadium van haar bestaan sterk opzwelt, doordat er ook kernfusie in de laag rondom de kern optreedt

De ster is bezig te veranderen van een rode reus in een witte dwerg en doet dit onder uitstoting van enorme gasmassa's.

Weblink bron
George Beekman
 “ESO heeft overgang van rode reus naar witte dwerg ontdekt” (26 maart 1987) op nrc.nl


zomerdriehoek

samenstelling van zomer zn en driehoek zn als leenvertaling via Engels Summer Triangle, gepopulariseerd door de 20e-eeuwse Britse astronoom P.A. Moore dat weer een vertaling is van Duits Sommerliches Dreieck, door de 20e-eeuwse Oostenrijkse astronoom O. Thomas voor het eerst als aanduiding gebruikt in 1934

Wega, Deneb en Altair als opvallend drietal sterren aan de nachtelijke hemel op het noordelijk halfrond in het warme deel van het jaar

Sedertdien heeft dr. Sauer na eindeloos geduldig werken (het een voor een afdekken van sterren en planeten) de drie naar hij vermoedt voor de navigatie van de vogel beslissende helde sterren Wega, Deneb en Altair (van de zomerdriehoek) gevonden, waarop de Alaska-goudplevier zijn koers uitzet.

Weblink bron
S. A. Leeflang
 “De dieren hadden het al : zonnekompas” (7 september 1968) op nrc.nl


Kuipergordel

eponiem, samenstelling van Kuiper en en gordel zn naar de 20-eeuwse Nederlandse astronoom G. Kuiper die in 1951 het bestaan van deze structuur in een publicatie suggereerde

ˈkœypərˌɣɔrdəl

Kuiper Belt

vele duizenden stukken steen en ijs, die om de zon draaien in een schijfvormig gebied voorbij de baan van de planeet Neptunus

De Kuipergordel is een ongeveer drie miljard kilometer brede zone buiten de omloopbaan van de planeet Neptunus, waar zich vele duizenden ijsachtige hemellichamen hebben verzameld. Astronomen vermoeden dat dit overblijfselen zijn uit de tijd – 4,5 miljard jaar geleden – dat ons zonnestelsel is ontstaan.

Weblink bron
Eddy Echternach
 “Object in de Kuipergordel ontdekt met amateurtelescopen” (29 januari 2019) op nrc.nl


Oortwolk

geen meervoud; eponiem, samenstelling van Oort en en wolk zn naar de 20-eeuwse Nederlandse astronoom J.H. Oort die in 1950 het bestaan van deze structuur in een publicatie suggereerde

Oort cloud

enorme aantallen stukken steen en ijs die 2.000 tot 200.000 keer verder dan de aarde rond de zon zouden bewegen en zo een soort bol vormen waaruit kometen kunnen ontstaan

De Oortwolk heeft een straal van ongeveer 1,5 lichtjaar en bevat naar schatting één tot tien biljoen komeetkernen: kilometers grote klonters ijs en gruis die daar al miljarden jaren rondcirkelen.

Weblink bron
George Beekman
 “Bombardement van Oortwolk-kometen levert weinig gevaar” (17 april 1999) op nrc.nl


oppositielicht

oppositielichten (plural)
oppositielichtje (diminutive singular)
oppositielichtjes (diminutive plural)

heldere plek aan de hemel, op de plaats tegenover de zon gelegen


inflatietheorie

samenstelling van inflatie zn en theorie zn

inflatietheorieën (plural)
inflatietheorietje (diminutive singular)
inflatietheorietjes (diminutive plural)

de theorie dat het heelal vrijwel direct na de oerknal gedurende 10⁻³⁵ seconde een fase van exponentiële uitbreiding heeft doorgemaakt


inslagtheorie

samenstelling van inslag zn en theorie zn

inslagtheorieën (plural)
inslagtheorietje (diminutive singular)
inslagtheorietjes (diminutive plural)

de theorie dat de inslag van een komeet in Mexico het uitsterven van de dinosauriërs heeft veroorzaakt


oerknaltheorie

oerknaltheorieën (plural)
oerknaltheorietje (diminutive singular)
oerknaltheorietjes (diminutive plural)

de kosmologische theorie die op basis van de algemene relativiteitstheorie aannemelijk maakt dat 13,8 miljard jaar geleden het heelal ontstond uit een enorm heet punt (ca. 1028 K), met een bijna oneindig grote dichtheid, ofwel een singulariteit