kerk

Oud leenwoord, via Middelnederlands kerke en Oudnederlands kirika van Oudgrieks κυριακόν (kuriakón) "(huis) van de Heer", in de betekenis van ‘bedehuis’ voor het eerst aangetroffen in 777

voor het zingen de kerk uitgaan

(seksualiteit) zorgen dat de zaaduitstorting niet in de vagina terechtkomt

kisha

openbaar gebouw voor religieuze handelingen of samenkomsten

教会

きょうかい, kyōkai

եկեղեցի

Christelijke organisatie voor beleving van een specifieke christelijke godsdienst

教会

きょうかい, kyōkai

church

Georganiseerde groep die bepaalde christelijke standpunten aanhangt

kerken (plural)
kerkje (diminutive singular)
kerkjes (diminutive plural)

In bet. 3 en 4 kan kerk volgens de spellingregels met een hoofdletter worden geschreven, wanneer het als (deel van) een naam wordt gebruikt; in bet, 2 niet omdat het dan de aanduiding voor een stroming betreft

In bet. 2, 3 en 4 wordt het woord meestal vrouwelijk gebruikt, zeker in de schrijftaal. In bet. 1 zijn zowel mannelijke als vrouwelijke verwijswoorden mogelijk, waarbij de mannelijke verwijzing vooral voorkomt in het noordelijk deel van het Nederlandse taalgebied.

En over zijn graf werd een prachtige kerk gebouwd, die het middelpunt werd van de Nicolaasverering.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 10

Als ik vroeger naar een nieuwe plaats verhuisde, bezocht ik steevast alle kerken van de stad.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


voet

In de betekenis van ‘lichaamsdeel waarop men staat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Voet bij stuk houden

niet toegeven, bij de eigen ideeën blijven

Aan de voeten van Gamaliël zitten

aandachtig luisteren naar de les die een wijs persoon meegeeft

Iemand het gras voor de voeten wegmaaien

alles al zeggen wat een ander eigenlijk zelf had willen zeggen

Jong te paard, oud te voet.

als je in je jeugd erg wordt verwend, krijg je het later erg moeilijk

Op de oude voet verdergaan / voortgaan

Op dezelfde manier als voorheen doorgaan met een bepaalde activiteit

Op goede voet staan met iemand

Vriendschappelijk of vertrouwelijk met iemand om kunnen gaan

Vaste voet aan de grond krijgen

iets gedaan krijgen en/of als gebruikelijk beschouwd gaan worden

Vertrouwen komt te voet en gaat/vertrekt te paard.

door een enkele stommiteit kan men vertrouwen of een reputatie die men jarenlang heeft opgebouwd in een keer teniet doen.

voet

voortzetting van het been beneden de enkel

voeten (plural)
voetje (diminutive singular)
voetjes (diminutive plural)

de onderkant van een natuurlijke verhoging (zoals een berg of heuvel) of kunstmatige verhoging (zoals bijvoorbeeld een toren)

Bij het zwembad ontstond commotie en iedereen begon te speculeren: ‘Zou de brand zijn aangestoken door een van de hikers?’ ’Kunnen we morgen wel richting Kennedy Meadows lopen?’ ‘Is er een alternatieve looproute?’ Het legendarische Kennedy Meadows lag nog maar vier dagen voor me, een kleine, verlaten nederzetting aan de voet van de High Sierra’s.

We stonden aan de voet van de berg.


tabernakel

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kastje op altaar met hosties, tent van de ark des verbonds’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285

tabernakelen (plural)
tabernakels (plural)
tabernakeltje (diminutive singular)
tabernakeltjes (diminutive plural)

kast of kluis in een kerk waar de geconsacreerde hosties worden bewaard


cement

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘mortel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

ciment

een bouwmateriaal bestaande uit kalk, zand en grind

De meervoudsvorm op -en komt nauwelijks voor. Meestal wordt in dit geval gesproken van "soorten cement".

Het cement was in de truck hard geworden.

Het bindmiddel voor dit zogeheten brikkenbeton was geen cement, maar een mengsel van kalk en tras, gemalen tufsteen uit de Eifel. Het werd al in de Romeinse tijd gebruikt, onder andere voor de koepel van het Pantheon.

De smurrie voelde lauw en hard aan. Als cement.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


circus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘voorstelling van dressuur en acrobatiek’ voor het eerst aangetroffen in 1897

circussen (plural)
circusje (diminutive singular)
circusjes (diminutive plural)

een gebouw uit de Romeinse oudheid voornamelijk gebruikt voor wagenrennen


beer

beren (plural)
beertje (diminutive singular)
beertjes (diminutive plural)

gemetselde dam in een vestinggracht die het water in de gracht scheidt van zout of sterk stromend water van de zee, meer of rivier waaraan de vesting gelegen is.

De beer werd voorzien van een spitse rand, de zgn. ezelsrug. met daarop monniken of poppen om het oversteken van de gracht praktisch onmogelijk te maken.


aagt

aagten (plural)
aagtje (diminutive singular)
aagtjes (diminutive plural)


cassette

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘houder, doos’ voor het eerst aangetroffen in 1688

Kassette

een behuizing voor video- en audiobanden

cassetten (plural)
cassettes (plural)
cassettetje (diminutive singular)
cassettetjes (diminutive plural)

Met hun afmeting van 54 x 54 centimeter zien de cassettes eruit als tapijttegels.


gotiek

een middeleeuwse bouwstijl die voortvloeide uit de romaanse bouwstijl

Hij heeft veel verstand van de gotiek.


luchtboog

luchtbogen (plural)
luchtboogje (diminutive singular)
luchtboogjes (diminutive plural)

gebogen, omhoog gaande verbinding tussen een steunbeer en een muur waarop het dakgewelf van een gebouw rust
Zo'n stijgende boog brengt de horizontale kracht die een dakgewelf op de muur uitoefent over naar de steunbeer. Luchtbogen zijn vooral in de gotiek gebruikt.


schip

In de betekenis van ‘groot zeewaardig vaartuig’ voor het eerst aangetroffen in 1076.

erfwoord: Middelnederlands sc(h)ip, scep (verbogen sceep), uit Oudnederlands skip, ontwikkeld uit Oergermaans *skipan ‘korjaal; vaatwerk, beker’, hetzij een leenwoord uit Latijn scyphus ‘beker, bokaal’, hetzij de nultrap van Indo-Europees *skeib-, labiaal-afleiding van de wortel *skei- ‘snijden, splijten’, waartoe ook Lets šk̨ibît ‘houwen, snijden’ behoort. Evenals Nederduits Schipp, Duits Schiff en Fries skip.

Als het schip lek is, gaan de ratten van boord.

als het verkeerd loopt, laten valse vrienden je in de steek

De schepen achter zich verbranden

een beslissing nemen en niet meer terug kunnen

De ratten verlaten het zinkende schip.

als de omstandigheden verslechteren denken sommigen alleen aan zichzelf en vertrekken

De wal keert het schip.

door beperkingen enigerlei niet verder kunnen

Een schip met zure appels zijn/komen

iemand begint bijna met huilen ofwel: het naderen van een zware bui

Een schip op het strand is een baken in zee.

van de fouten die anderen hebben gemaakt kun je zelf veel leren

Schoon schip maken

schulden betalen ofwel: de boel opruimen ofwel: na ruzie/problemen samen er uit komen en het verleden laten rusten

صَحْن

schepen (plural)
scheepje (diminutive singular)
scheepjes (diminutive plural)

middelste en grootste ruimte in de lengterichting van een kruiskerk die zich uitstrekt van de narthex tot het koor en wordt geflankeerd door zijbeuken


deur

In de betekenis van ‘toegang tot woning e.d.’ voor het eerst aangetroffen in 901

Dat doet de deur dicht.

Dat is niet meer acceptabel, hiermee is een grens bereikt/overschreden

De deur op een kier zetten

Verklaren dat iets misschien wel zou kunnen

Een open deur intrappen

Iets dat toch al overduidelijk of vanzelfsprekend is nog eens expliciet benoemen

Iemand de deur uit werken

Zorgen dat iemand ergens (onvrijwillig) vertrekt

Iets voor de deuren van de hel weghalen

Iets wat verloren dreigt te gaan nog net weten te redden

Niet met iemand door één deur kunnen

Niet met iemand kunnen samenwerken, permanent ruzie met iemand hebben

de deuren (van een etablissement) sluiten

het al dan niet tijdelijk stoppen met een activiteit

De ene bedelaar ziet de andere niet graag voor de deur staan.

Als meerdere mensen op hetzelfde uit zijn (zoals bij concurrentie e.d.), zitten ze elkaar dwars

Ongenode gasten zet men achter de deur.

Gezegd van iemand die ergens langsgaat, maar geen warm welkom krijgt, omdat men hem helemaal niet graag ziet verschijnen

deur

een afsluiting van een toegang tot een ruimte, gemaakt van hout, metaal of kunststof

扉

とびら ⁽ʲᵃ⁾, tobira

deuren (plural)
deurtje (diminutive singular)
deurtjes (diminutive plural)

De deur werd met een koevoet uit zijn sponningen gelicht.

Terwijl ik goedkeurend met mijn vinger langs de vergulde lambrisering streek, de dikte voelde van de stof van de zware, oker overgordijnen en de stoel wegschoof om de openslaande te openen naar het terras, dat uitzicht bood op de rozentuin, of wat daarvan over was, en de vijver met de defecte fontein, bedacht ik dat ik nog tijd genoeg zou hebben om deze kamer en detail te beschrijven.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 18


ijzer

Leenwoord uit het Keltisch, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1220

Een ijzer in het vuur hebben

een plan hebben dat nog onbekend is voor de buitenwereld

Lood om oud ijzer zijn

de keuze hebben tussen twee alternatieven die even goed (of slecht) zijn en voor de kiezer dus geen werkelijk verschil maken

Men kan geen ijzer met handen breken

iets niet doen omdat er op dat moment de tijd/middelen niet voor handen zijn

yster

een scheikundig element met het symbool Fe en het atoomnummer 26

een veel gebruikt bouwmateriaal (meestal beschermd door een laagje zink en/of verf)

‘Denk erom hè… Geen haast,’ riep hij me na terwijl ik naar de grensmuur liep om mijn hand op het koude ijzer te leggen en mezelf moed in te praten: ‘veilig thuiskomen’.


bank

In de betekenis van ‘meubelstuk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘geldbank’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1467

Het niet onder stoelen of banken steken

Je niet stil houden, maar je mening openlijk uiten

Voor stoelen en banken praten

Maar weinigen die naar iemands verhaal luisteren

բազմոց

een meubelstuk met zitplaats voor meer dan één persoon

bank

gebouw waarin een financiële instelling gevestigd is

bank

een opslagsysteem voor gegevens of voorwerpen b.v. beeldbank, bloedbank, boekenbank, kennisbank, spermabank

banken (plural)
bankje (diminutive singular)
bankjes (diminutive plural)

Betekenis 1.2 "comfortabel meubelstuk" is vooral in Nederland gebruikelijk, in België is hiervoor het woord zetel meer gangbaar.

gebouw waarin een als bij [2] genoemde financiële instelling gevestigd is

Ik ging naar de bank om de hoek.

Vader was naar de bank om te praten over een lening.


ui

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bolgewas’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1488

uien (plural)
uitje (diminutive singular)
uitjes (diminutive plural)

een spits toelopende, bolvormige bekroning van een toren


raam

In de betekenis van ‘lijst(werk), omlijsting’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1277.

erfwoord: Middelnederlands rāme, raem m, rāme v ‘omlijsting, raam, waarop iets gespannen wordt’, ontwikkeld uit Oergermaans *hraman-, bij Indo-Europees *krom-, waartoe ook Russisch dial. kromá ‘rand; korst’, vero. krómka ‘id.’ en zakromítʹ ‘met planken afscheiden’ behoren. Verwant aan remmen. Evenals Nederduits Rahm en Duits Rahmen, beide ‘lijst(werk), omlijsting’.

Fenster

venster: muuropening om lucht en licht door te laten

ramen (plural)
raampje (diminutive singular)
raampjes (diminutive plural)

een opening in de wand of muur van een gebouw om licht door te laten, vaak gevuld met een ruit doorzichtig materiaal zoals glas

Toeters en vlaggen: Volgens de regionale omroep RTV Oost was het ook druk in de omgeving van het stadion van de club, De Adelaarshorst. Voorbijkomende auto's toeterden erop los en mensen hingen met vlaggen uit het raam.

Weblink bron “Feest barst los in Deventer na winst Go Ahead Eagles: 'We gaan Europa in!'” (22 april 2025), NOS

Door een klein raam werden we steeds fel verlicht door de bliksem.


post

zn [4]: via Middelnederlands post van Latijn postis, in de betekenis van ‘paal’ aangetroffen vanaf 1240

Post

toegezonden materiaal, zoals brieven; poststuk - poststukken

posten (singular)
postje (diminutive)
postjes (diminutive singular)

de stijl / het kader van een deur of raam


zolder

Van Oudnederlands solre (< Latijn solarium). In de betekenis van ‘bovenste verdieping’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1237

Een schat op zolder

Iets kostbaars of zeer waardevols waarvan het bestaan niet of nauwelijks bekend is

Hoe hoger de zolder, hoe leger de vloer

Als iemand meer over iets praat, duidt dat er vaak op dat die er juist weinig van weet

Kippen op zolder houden

Op een vreemde manier het huishouden doen, de woning op een vreemde manier inrichten

Snoeken op zolder zoeken

Tevergeefs iets proberen/iets nutteloos doen

zolders (plural)
zoldertje (diminutive singular)
zoldertjes (diminutive plural)


dak

erfwoord via Middelnederlands dac van Oudnederlands thak, in de betekenis van ‘bedekking van huis’ aangetroffen vanaf de tweede helft van de 12e eeuw

De speelman zit nog op het dak

gezegd van jonggetrouwde lieden, die nog in de wittebroodsweken zijn; de eerste vreugde is nog niet geheel voorbij, de muzikanten bevinden zich als het ware nog op het dak

Een gouden dak op het huis hebben

wonen in een huis dat gebouwd is met geleend geld

Er is (te veel) dak op 't huis

er zijn te veel ongewenste toehoorders in de nabijheid en het is raadzaam om voorzichtig te zijn in het spreken

dak

daken (plural)
dakje (diminutive singular)
dakjes (diminutive plural)

het deel dat een gebouw aan de bovenkant bedekt en bescherming biedt tegen het weer

Door de hevige storm stortte het dak in.

Uw witte schimmel is zwaar ziek, het zal zeker zes weken duren voordat hij weer beter is. En het is het enige paard dat over de daken kan rijden!'

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 11

Een zwart-wit beeld uit de jaren vijftig van de vorige eeuw: regen op het Lodewijk Napoleonplein in Assen, een man met een paraplu laat zijn honden uit, huizen van baksteen onder steile driehoekige daken. Er is maar een verbinding met het beeld van de schamele behuizingen in Tutwiler, Mississippi: de blues.

Weblink bron
Jeroen Wielaert
 “Window of my eyes: Harry Muskee en de verloren tijd” (zaterdag 16 januari 2016, 13:44), NOS


slot

achter slot en grendel

goed en stevig opgesloten (van gedetineerden)

قفل

mechanisme waarmee in combinatie met bijvoorbeeld een sleutel een deur of een raam kan worden afgesloten

sloten (singular)
slotje (diminutive)
slotjes (diminutive singular)

een middeleeuwse versterkte woning, ook wel kasteel of burcht genoemd


trans

transen (plural)
transje (diminutive singular)
transjes (diminutive plural)

De boogschutters stonden gereed op de trans.


huis

erfwoord, via Middelnederlands huus van Oudnederlands hus, in de betekenis van ‘woning’ aangetroffen vanaf 893

als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel

Dat is niet om over naar huis te schrijven.

Wat het huis verliest, brengt het weer terug.

In een glazen huis wonen

een persoon wier handelen veel kritiek kan krijgen omdat deze openbaar te volgen is

In het huis van de gehangene spreekt men niet van de strop

Met de deur in huis vallen

meteen ter zake komen / onmiddellijk over datgene beginnen waarvoor men kwam zonder

Zuinigheid met vlijt, bouwt huizen als kastelen.

door te sparen krijg je uiteindelijk een grote som geld

huizen (plural)
huisje (diminutive singular)
huisjes (diminutive plural)

Zij wonen in een groot huis.

Had ik de tocht niet beter 10 jaar kunnen uitstellen totdat ze uit huis zouden zijn?


kozijn

Fensterrahmen

rand van een raam of deur waar de ruit of de deur in gevat is

kozijnen (plural)
kozijntje (diminutive singular)
kozijntjes (diminutive plural)


wolkenkrabber

samenstelling van wolk en krabber met het invoegsel -en- . Dit is een leenvertaling van het Engelse skyscraper, mogelijk met tussenkomst van het Duitse Wolkenkratzer.

/ˈʋɔɫkə(ŋ)ˌkrɑbər/

/ˈβ̞ɔɫkə(ŋ)ˌkrɑbər/

wolkekrabber

een zeer hoog gebouw dat met bewolkt weer zichtbaar in de wolken kan steken

wolkenkrabbers (plural)
wolkenkrabbertje (diminutive singular)
wolkenkrabbertjes (diminutive plural)

Het bouwen van wolkenkrabbers is een ingewikkelde zaak.


gek

Van het Middelenederduitse geck; etymologisch verwant met gig en giek. In de betekenis van ‘krankzinnig, dwaas’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1401

Voor de gek houden

Beduvelen, bedonderen, voor het lapje houden

Eén gek kan meer vragen dan tien/honderd wijzen kunnen beantwoorden

Het is altijd makkelijk om rare of zeer moeilijke vragen aan anderen te stellen, maar niet redelijk om dan daarop ook een zinvol antwoord te eisen

fool

een persoon die (tijdelijk) iets raars doet

madman

een persoon die (regelmatig) vreemde dingen doet, een dwaas

gekken (plural)
gekje (diminutive singular)
gekjes (diminutive plural)

een draaibare kap op een schoorsteen, die verhinderen moet dat de wind in de schoorsteen slaat

Een gek is een draaiende kap op een schoorsteen.


boom

als een blad aan een boom veranderen

opeens heel anders zijn, zich heel anders gaan gedragen

door de bomen het bos niet meer zien

door een overvloed aan informatie het overzicht verliezen

een dood paard aan een boom (vast)binden

aan de vruchten kent men de boom

je kunt alleen iemand echt leren kennen door de dingen die doet en de manieren waarop iemand dingen aanpakt (zie Matteus 7:17-18)

een appel valt niet ver van de boom

kinderen vertonen het gedrag van hun ouders

hoge bomen vangen veel wind.

bekende/belangrijk mensen of met een hoge functie krijgen sneller commentaar of kritiek

men moet de boom buigen als die jong is.

goede gewoonten kunnen het beste al jong worden aangeleerd

men moet geen oude bomen verpoten/verplaatsen

het is beter oude mensen in hun vertrouwde omgeving te laten

bomen (singular)
boompje (diminutive)
boompjes (diminutive singular)

zijkant van een trap of ladder waar de treden of sporten aan bevestigd zijn


beton

geen meervoud, Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bouwmateriaal’ voor het eerst aangetroffen in 1847

Van het Franse béton, van het Latijnse 'bitumen'

Dat is [niet] in beton gegoten

Dat ligt [niet] vast, daarover is wel/geen definitief besluit genomen

bouwmateriaal dat meestal bestaat uit cement, grind en zand dwz cementbeton

Het maken van beton kost veel energie maar omdat beton lang kan meegaan is het vaak toch een duurzaam bouwmateriaal.

Niets in zijn houding wees erop dat hij op het punt stond zich terug te trekken in zijn eigen wereld, waar onzichtbare muren effectiever waren dan blokken beton.

Op een bepaalde manier was het bijna komisch dat je terugkeerde naar de techniek van een andere tijd, van voor het beton.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


basis

via Latijn basis "grondslag" van Oudgrieks βάσις "schrede, fundament", in de betekenis van ‘grondslag’ voor het eerst aangetroffen in 1618

bases, basissen (plural)
basisje (diminutive singular)
basisjes (diminutive plural)

datgene waarop een lichaam steunt of rust, grondvlak, fundament, fundering

Hoewel de de basis van een gebouw niet of nauwelijks ziet is het wel van het grootste belang.


geboorte

In de betekenis van ‘het ter wereld komen’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Naamwoord van handeling van baren met het omvoegsel ge- -te, met een vergelijkbaar vocalisme als geboren

/χəˈbo̝ːrtə/

рождение

actie waarbij een organisme uit zijn/haar moeder komt en aan zijn zelfstandige leven begint


druiper

Naamwoord van handeling van druipen met het achtervoegsel -er

Gonorrhö

geslachtziekte veroorzaakt door de bacterie Neisseria gonorrhea

druipers (plural)
druipertje (diminutive singular)
druipertjes (diminutive plural)

gevelversiering, tevens bedoeld om regenwater snel af te voeren

puntig uitlopende knop ter versiering op bijv. het kruispunt van twee gewelfribben


makelaar

In de betekenis van ‘tussenpersoon’ voor het eerst aangetroffen in 1270

Naamwoord van handeling van makelen met het achtervoegsel -aar

poinçon

een vertikale balk in een dakconstructie

poinçon

een ornament op een markant punt van een bouwwerk

mauclair

verticale strip tussen vleugels van kast of deur

makelaars (plural)
makelaren (plural)
makelaartje (diminutive singular)
makelaartjes (diminutive plural)

een verticale balk in een dakconstructie tussen nok en hanenbalk

Een gevelpunt met een eenvoudige makelaar.

een verticale aanslagstrip tussen 2 vleugels van een kast of van een deur


brug

In de betekenis van ‘verbinding over water’ voor het eerst aangetroffen in 840

Bruggen slaan / bouwen

(onverzoenlijke) standpunten bij elkaar brengen

Men moet geen hei roepen, voor men over de brug is

bruggen (plural)
bruggetje (diminutive singular)
brugje (diminutive singular)
bruggetjes (diminutive plural)
brugjes (diminutive plural)

Nadat zij de brug over waren, bevonden zij zich in de oude stad.

We stopten rond 1 uur ’s nachts om nog wat uren te kunnen slapen in het donker. We vielen in slaap onder een brug, waardoor we in de ochtend moesten meebewegen met de schaduw.

De bruggen over de grachten zijn typisch Hollands.


kalf

In de betekenis van ‘jong van een koe’ voor het eerst aangetroffen in 901

Het gemeste kalf slachten

Een overvloedig diner houden; een groot feest geven

Het gouden kalf aanbidden

Veel te veel gefocust zijn op geld en rijkdom

Als het kalf verdronken is, dempt men de put.

Beschermende maatregelen worden vaak pas genomen als het kwaad al is geschied.

Met een dood kalf is het goed sollen.

Met iets wat toch al gedoemd is verloren te gaan, kan men alles wel doen en uitproberen

kalf

jong van het rund en sommige andere zoogdieren.

kalveren (singular)
kalfje (diminutive first-person)
kalfjes (diminutive singular)
kalvertjes (diminutive singular)
kalven (singular)
kalfje (diminutive)
kalfjes (diminutive singular)

horizontale dorpel of regel tussen deur en bovenlicht


piramide

van Frans pyramide, in de betekenis van ‘spits grafmonument’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1566

piramiden (plural)
piramides (plural)
piramidetje (diminutive singular)
piramidetjes (diminutive plural)
pyramide

Egyptische media winden zich op over een bericht op een religieuze website waarin staat dat het vernietigen van monumenten zoals de piramiden en de sfinx van Gizeh "een religieuze plicht" is.


naald

In de betekenis van ‘dunne stift om te naaien’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1156

zoeken naar een naald in een hooiberg

Iets zoeken dat vrijwel niet te vinden is; een onmogelijke taak proberen uit te voeren

Heet van de naald zijn

Direct iets doorvertellen; nog heel nieuw zijn (bijv. van nieuws)

naalden (plural)
naaldje (diminutive singular)
naaldjes (diminutive plural)

een aanslaglijst van een deur of raam, ook wel tong- of stolpnaald genoemd


architect

via Frans architecte of direct via Latijn architectus van Oudgrieks ἀρχιτέκτων (architéktoon) "bouwmeester", in de betekenis van ‘bouwmeester’ aangetroffen vanaf 1553

architecten (plural)
architectje (diminutive singular)
architectjes (diminutive plural)

iemand die gebouwen en constructies ontwerpt en de leiding neemt tijdens de bouw ervan

De architect voelde zich meer een kunstenaar dan een technicus.

Salomé Abergel was de dochter van Lévy Abergel, een architect die een aantal overheidsgebouwen had ontworpen en met zijn tweede gezin het land was ontvlucht - waarheen wisten ze niet.

Safae el Khannoussi
 “Oroppa” (2024), Uitgeverij Pluim , ISBN 9789493339125


balk

erfwoord via Middelnederlands balc / balc van Oudnederlands balko, in de betekenis van ‘stuk hout’ aangetroffen vanaf 1064

geld over de balk gooien

veel te veel geld uit even aan onnuttige dingen

Quader

veelvlak met 6 rechthoekige zijvlakken, 8 hoekpunten en 12 ribben

balken (plural)
balkje (diminutive singular)
balkjes (diminutive plural)

deel van een constructie met een lengte die veel groter is dan de breedte en de hoogte in doorsnede, gebruikt om een ruimte te overspannen

Een balk is vaak gemaakt van hout of staal.


aanbouw

Naamwoord van handeling aanbouwen ww , vergelijk Duits Anbau

aanbouwen (plural)
aanbouwtje (diminutive singular)
aanbouwtjes (diminutive plural)

het bouwen van iets aan een ander gebouw

De slaapkamer komt in de nieuwe aanbouw.

Het oude kasteel heeft vele aanbouwen.

Tegen haar verwachting in leidt de deur niet naar de binnenplaats, maar naar een van de bijgebouwen: een lage, langgerekte aanbouw.

Juli Zeh
 “Onder buren” (2021), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026356186


abacus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘telraam’ voor het eerst aangetroffen in 1515

abaci (plural)
abacussen (plural)
abacusje (diminutive singular)
abacusjes (diminutive plural)


spar

In de betekenis van ‘boomsoort’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1714

In de betekenis van ‘staak’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1175

[1] van Middelnederlands sparre via Oudsaksisch sparro uit Germaans *sparrô en Indo-Europees *(s)par; cognaat met Oudhoogduits sparro > Middelnederduits sparre en Middelhoogduits sparre > Duits Sparren; Middelengels sparre > Engels spar; Oudnoords sparri > Deens spær en Zweeds sparre alle met ongeveer de betekenis paal, vooral als onderdeel van een dak en Albanees shparr, shpardh "soort eikenhout"; mogelijk ook verwant aan speer en versperren

[2] afgeleid van [1]: boom waaruit een spar gemaakt kan worden, mogelijk een (verkorting) van sparrenboom

gran

benaming voor een naaldboom uit het geslacht Picea

sparren (plural)
sparretje (diminutive singular)
sparretjes (diminutive plural)

[2] Dennen en zilversparren zijn andere geslachten binnen de dennenfamilie Pinaceae . De zilverspar heet in het Duits Tannenbaum en wordt vaak als kerstboom gebruikt. Dit leidt in het Nederlands vaak tot verwarring in de benaming van deze naaldbomen: plantkundig is de zilverspar noch een den, noch een spar. Aangezien ook sparren en dennen wel eens als kerstboom worden gebruikt en er ook palen van dennen en zilversparren werden gemaakt, heeft het woord 'spar' oorspronkelijk niet zo'n precieze botanische betekenis.

paal, rechte, dunne stam, vooral als onderdeel van een dak


baksteen

Met een baksteen in de maag geboren worden

bakstenen (plural)
baksteentje (diminutive singular)
baksteentjes (diminutive plural)

Voor de bouw van het huis zijn bakstenen gebruikt.

De buitenproportioneel grote klokkentoren van rode baksteen met een witte marmeren omgang en een groen puntdak bracht met zijn asymmetrische plaatsing een belachelijk contrapunt aan in de rationele, paradeerbare ruimte, dat juist vanwege het feit dat het concessieloos gewaagd en overdreven was effectief en elegant uitpakte.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 26

Een zwart-wit beeld uit de jaren vijftig van de vorige eeuw: regen op het Lodewijk Napoleonplein in Assen, een man met een paraplu laat zijn honden uit, huizen van baksteen onder steile driehoekige daken. Er is maar een verbinding met het beeld van de schamele behuizingen in Tutwiler, Mississippi: de blues.


beuk

In de betekenis van ‘boomsoort’ voor het eerst aangetroffen in 806.

[1] erfwoord: Oostelijke nevenvorm met i-umlaut van verdwenen regelmatig boek (nog in boekweit, boekvink), uit Middelnederlands boeke, bōke, uit Oudnederlands buoka, ontwikkeld uit Oergermaans *bōkō, bij Indo-Europees *bʰeh₂ǵos, waartoe ook Latijn fāgus ‘beuk’, Oudgrieks phēgós ‘soort eik’ en Albanees bung ‘wintereik’ behoren. Evenals Nederduits Böök, Duits Buche en Fries bûk.

صَحْن

lange smalle centrale hal van een kruiskerk

beuken (plural)
beukje (diminutive singular)
beukjes (diminutive plural)

middelste en grootste ruimte in de lengterichting van een kruiskerk die zich uitstrekt van de narthex tot het koor en wordt geflankeerd door zijbeuken

De beuk van de kerk bestond uit een middenschip en twee zijbeuken.


vijzel

vijzels (singular)
vijzeltje (diminutive)
vijzeltjes (diminutive singular)

dommekracht of krik waarmee door middel van een schroef- of hydraulisch systeem, grote kracht kan worden uitgeoefend.

Met behulp van een groot aantal vijzels is het gebouw opgevijzeld.


verdieping

In de betekenis van ‘ruimte tussen twee vloeren’ voor het eerst aangetroffen in 1553

Naamwoord van handeling van verdiepen met het achtervoegsel -ing

Stock

alle ruimten op één hoogte in een gebouw

verdiepingen (plural)
verdiepinkje (diminutive singular)
verdiepinkjes (diminutive plural)

Ik keek omhoog en telde twaalf verdiepingen. Wasrekjes met ondergoed en sokken hingen uit de ramen. Op de bovenste verdieping hing een donkere vrouw met haar armen over de vensterbank. Ze had een handdoek in haar haar geknoopt.

Het eerste wat ik in South Lake Tahoe deed was het befaamde casinobuffet opzoeken op de 18e verdieping van het glanzende Harrah’s Hotel.


gevel

In de betekenis van ‘voormuur van gebouw’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1450

gevels (plural)
geveltje (diminutive singular)
geveltjes (diminutive plural)

buitenmuur van een gebouw, in het bijzonder die aan de voorkant

Ik liep langs gevels die waren voorzien van kantwerk van marmer.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 23


achterkamer

Hinterzimmer

kamer gelegen langs de achterzijde van een gebouw

Hinterzimmer

besloten ruimte op een weinig zichtbaree plaats die zich leent voor geheime bijeenkomsten

achterkamers (plural)
achterkamertje (diminutive singular)
achterkamertjes (diminutive plural)

Nog voordat ik mijn pakken en overhemden ging uithangen in de kleerkast in de achterkamer, voerde ik het ritueel uit waarmee ik het bureau als mijn territorium markeerde.


balustrade

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘hekwerk met stijlen’ voor het eerst aangetroffen in 1825

Via allerlei tussenvormen van het Oudgriekse βαλαύστιον.

Balustrade

een laag hekwerk dat een min of verheven standplaats omsluit

balustraden (plural)
balustrades (plural)
balustradetje (diminutive singular)
balustradetjes (diminutive plural)

De balustrade viel uit elkaar, wat zeer grote gevolgen zou kunnen hebben.

Een paar verkopers hingen ongeïnteresseerd over de balustrade.

Toen Gottfrid op zaterdag middag met zijn twee assistenten aankwam om wat extra werk te doen, zo als hij zei, had hij de versiering van de balustrade van het speelhuisje als voorwendsel gebruikt, aangebeld bij het grote huis en gezegd dat er een smaakkwestie was die hij met de ingenieur moest bespreken.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


beslag

In de betekenis van ‘meel met water aangelengd’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1401

in beslag genomen worden door

(figuurlijk) de aandacht volledig richten op, heel druk bezig zijn met

zijn beslag krijgen

(figuurlijk) gerealiseerd worden, officieel worden

beslagen (plural)
beslagje (diminutive singular)
beslagjes (diminutive plural)

kleine metalen elementen zoals krukken, knoppen, schilden, rozetten, sleutelgatplaatjes op deur of raam (Hang-en-sluitwerk)

Het beslag werd als een stelpost in de begroting opgenomen.


vertrek

In de betekenis van ‘kamer’ voor het eerst aangetroffen in 1567

[2] Naamwoord van handeling van vertrekken.

vertrekken (singular)
vertrekje (diminutive first-person)
vertrekjes (diminutive singular)

Hij verliet het vertrek en begaf zich naar het balkon.


gewelf

In de betekenis van ‘halfgebogen zoldering’ voor het eerst aangetroffen in 1435

Naamwoord van handeling van welven met het voorvoegsel ge-

gewelven (plural)
gewelfje (diminutive singular)
gewelfjes (diminutive plural)

een holgebogen stenen zoldering waarbij de druk aan beide zijden afgevoerd wordt

Vooral in kerken zijn veel gewelven te vinden.


anker

via Middelnederlands anker via Latijn ancora van Oudgrieks ἄγκυρα (ankura), in de betekenis van ‘gestel om schip vast te leggen’ aangetroffen vanaf 1240

ankers (plural)
ankertje (diminutive singular)
ankertjes (diminutive plural)

ijzeren voorwerp om muren, kozijnen en balken onderling te verbinden bijv. muuranker, balkanker, bintanker, blindanker, gevelanker, gripanker, haakanker, klauwanker, kozijnanker, sieranker, spouwanker, steenanker, strijkbalkanker, ankerplaat

Het oude gebouw had sierlijk bewerkte muurankers.


bestek

In de betekenis van ‘plan’ voor het eerst aangetroffen in 1514 als besteck; van het Middelnederlandse besteken, "afperken"

specifications

bestekken (plural)
bestekje (diminutive singular)
bestekjes (diminutive plural)

een zeer gedetailleerd omschreven bouwplan inclusief de van toepassing zijnde administratieve, juridische en technische bepalingen, materialen en uitvoeringsvoorwaarden

Het bestek was gelukkig op tijd klaar zodat men direct kon beginnen met bouwen.


vleugel

van Middelnederlands vlogel / vloghele, in de betekenis van ‘lichaamsdeel om mee te vliegen’ voor het eerst aangetroffen in 1240

vleugels (plural)
vleugelen (plural)
vleugeltje (diminutive singular)
vleugeltjes (diminutive plural)

elk van de delen van een bouwwerk links en rechts van het middendeel

De andere vleugel biedt ruimte aan de lounge, de ontbijtzaal en ons bescheiden restaurant, waar ik een vaste tafel voor u heb gereserveerd aan het raam met uitzicht op de pergola en de rozentuin, of wat daarvan over is, waarachter u de vijver kunt zien glinsteren. De fontein is helaas al een paar jaar buiten gebruik, maar ik kan u verzekeren dat onze kokkin haar uiterste best zal doen om u mild te stemmen jegens dit euvel.'

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 15

De ingewikkeldste restauraties vinden in de oudere gedeeltes van het paleis plaats. "Alles is natuurlijk monumentaal. Maar de vleugels zijn begin negentiende eeuw aangebouwd. Die zijn dus twee eeuwen oud, maar het waren vooral woonvertrekken. Die waren niet gemaakt om bals in te organiseren. Die zijn soberder", zegt Verfürden.

Weblink bron “Plan voor restauratie Soestdijk gepresenteerd: 'Geen gemakkelijke klus'” (3/6/2020), NOS


venster

In de betekenis van ‘muuropening om lucht en licht door te laten’ voor het eerst aangetroffen in 1100.

Middelnederlands venster(e), vinster(e), vroege ontlening aan Latijn fenestra. Evenzo ontleend zijn Nederduits Finster, Duits Fenster, Fries finster en Oudengels fenester.

venster

vensters (plural)
venstertje (diminutive singular)
venstertjes (diminutive plural)

In Algemeen Nederlands alleen schrijftaal, in Belgisch-Nederlands ook spreektaal

een opening in de wand of muur van een gebouw, waardoor licht naar binnen kan, vaak voorzien van lucht- en waterdicht materiaal als glas


woning

Naamwoord van handeling van wonen met het achtervoegsel -ing

Wohnung

een doorgaans afgesloten constructie waarin men kan leven

woningen (plural)
woninkje (diminutive singular)
woninkjes (diminutive plural)

In het flatgebouw waren 20 woningen gereed voor bewoning.

Het voorarrest van de 24-jarige man die drie mensen zou hebben doodgeschoten in het Rotterdamse stadsdeel IJsselmonde is met twee weken verlengd. Sendric S. werd op 2 januari opgepakt in een woning in het stadsdeel.

Weblink bron “Verdachte schietpartijen IJsselmonde veertien dagen langer vast” (6-1-2025)


hek

erfwoord via Middelnederlands hecke van Oudnederlands hekki, als deel van toponiem aangetroffen vanaf 1025 en als woord in de betekenis van ‘rastering’ vanaf 1227

De wind niet door de hekken laten waaien

Als het hek van de dam is, lopen de schapen overal.

Wanneer er geen toezicht is, doet men wat men maar wil (vgl. als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel)

De een mag een koe stelen, de ander mag nog niet over het hek kijken.

Er wordt met twee maten gemeten, de een mag veel terwijl de ander niks of veel minder mag

De hekken zijn verhangen.

De situatie is geheel veranderd (vgl. De bordjes zijn verhangen)

Het hek is van de dam.

Er is geen belemmering meer, zodat iedereen nu kan doen wat hij wil (vaak in negatief opzicht)

gate

draaibaar deel van een omheining, het deel dat als toegang gebruikt wordt

stern

de bovenachterzijde van een schip (achterreling)

hekken (plural)
hekje (diminutive singular)
hekjes (diminutive plural)

deels open constructie om een gebied af te scheiden van de omgeving

Om het veld heen liep een hek, zodat de bal niet makkelijk de weg op kon rollen.


kalk

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bouwmateriaal’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

lime

kalkje (diminutive singular)
kalkjes (diminutive plural)

aanduiding voor een aantal alkalische zouten van calcium, zoals calciumoxide (ook wel ongebluste kalk), calciumhydroxide (gebluste kalk) en calciumcarbonaat en calciumwaterstofcarbonaat


klinker

In de betekenis van ‘vocaal’ voor het eerst aangetroffen in 1584

[1-3] Afgeleid van klinken met het achtervoegsel -er.
**[1-2] Dit is een leenvertaling van het Latijnse (littera) vocalis (klinkende [letter]). In tegenstelling tot bij de medeklinkers is bij de klinkers de stem aan het werk, vandaar een afleiding van vox (stem). Volgens andere bronnen zou de benaming "klinker" gevormd zijn in tegenstelling tot de naam "medeklinker" (een leenvertaling van consonans - mee-klinkend).
**[3] De naam klinker is afkomstig van het heldere geluid dat deze baksteen geeft als er op getikt wordt.

selvlyd

een klank van de menselijke spraak waarbij geen obstructie in de ademstroom aangebracht wordt.

klinke

een harde baksteen die door zijn structuur geen water opzuigt

klinkers (plural)
klinkertje (diminutive singular)
klinkertjes (diminutive plural)

De klinkers werden door de stratenmaker zorgvuldig in het zandbed gelegd.


hut

via Middelnederlands hutte van Middelhoogduits hütte, in de betekenis van ‘houten woning’ aangetroffen vanaf 1475

cabane

eenvoudige behuizing op kampeerterrein/recreatiegebied

hutten (plural)
hutje (diminutive singular)
hutjes (diminutive plural)

primitieve behuizing voor mens en huisdier, gemaakt van ter plaatse aanwezig materiaal: hout, plaggen, leem e.d. (een behuizing voor uitsluitend dieren, wordt nooit een 'hut' genoemd)

Gelukkig staan de meeste hutjes nu in een openluchtmuseum.

Midden in de nacht schrok ik wakker doordat de deur met een klap opensloeg. Twee jongens sprongen verschrikt de hut in, een hoop commotie veroorzakend.

Op de hoogste top van Californië. Geen enkele beschutting, behalve een hutje met een metalen dak.


klooster

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘instelling waar mensen zich terugtrekken voor godsdienstig leven’ voor het eerst aangetroffen in 1200

Komt van het Latijnse woord claustrum (afgesloten plaats), dat weer van claudere (afsluiten) komt.

kloster

een gebouw waarin een kloostergemeenschap gevestigd is

kloosters (plural)
kloostertje (diminutive singular)
kloostertjes (diminutive plural)

Monniken leven vaak in een klooster.


muur

De muren hebben oren

Let op wat je zegt, iedereen die dat wil kan meeluisteren

Gekken en dwazen schrijven hun namen op muren (of deuren) en glazen

Mensen die het minst te melden hebben, schreeuwen vaak het hardst

Iemand van het kastje naar de muur sturen

Iemand aan het lijntje houden, altijd ergens anders naartoe sturen ofwel: niemand die hem wil helpen en hem steeds maar doorstuurt

Met de rug tegen de muur staan

Geen kant op kunnen, hooguit een laatste uitweg

Tegen de muur praten

Iets zeggen zonder dat degene voor wie het is bedoeld dit hoort, of zich er iig niets van aantrekt

mur

verticale vlakke constructie van metselwerk

muren (singular)
muurtje (diminutive first-person)
muurtjes (diminutive singular)

Op deze oude muur is een al bijna even oude schildering te zien.


schilderen

In de betekenis van ‘verven’ voor het eerst aangetroffen in 1485

Afgeleid van schilder en uiteindelijk van schild. Ter herkenning werd op een schild vroeger het wapen van de drager afgebeeld; degene die deze afbeelding aanbracht heette de schilder.

malen

een kunstwerk vervaardigen door met verf een beeld op een oppervlak te maken

anstreichen

een bouwwerk of voorwerp van een beschermend laag verf voorzien

schilderde (past)
geschilderd (past participle)
te schilderen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen schilderen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen schilderen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geschilderd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geschilderd (active infinitive perfect present long-form)
geschilderd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geschilderd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
schilderend (imperfect participle)
geschilderd (past participle)
schildere (subjunctive)
schilder (indicative imperfect present singular first-person)
schildert (indicative imperfect present singular second-person)
schildert (indicative imperfect present singular second-person)
schildert (indicative imperfect present singular second-person)
schildert (indicative imperfect present singular third-person)
schilderde (indicative imperfect past singular first-person)
schilderde (indicative imperfect past singular second-person)
schilderde (indicative imperfect past singular second-person)
schilderde (indicative imperfect past singular second-person)
schilderde (indicative imperfect past singular third-person)
schilderden (indicative imperfect past plural first-person)
schilderden (indicative imperfect past plural second-person)
schilderden (indicative imperfect past plural third-person)
zal schilderen (indicative imperfect future singular first-person)
zult schilderen (indicative imperfect future singular second-person)
zal schilderen (indicative imperfect future singular second-person)
zult schilderen (indicative imperfect future singular second-person)
zal schilderen (indicative imperfect future singular second-person)
zult schilderen (indicative imperfect future singular second-person)
zal schilderen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen schilderen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen schilderen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen schilderen (indicative imperfect future plural third-person)
zou schilderen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou schilderen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) schilderen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt schilderen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou schilderen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden schilderen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden schilderen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden schilderen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geschilderd (perfect present first-person)
hebt geschilderd (perfect present second-person)
hebt geschilderd (perfect present second-person)
heeft geschilderd (perfect present second-person)
hebt geschilderd (perfect present second-person)
heeft geschilderd (perfect present third-person)
hebben geschilderd (perfect present first-person)
hebben geschilderd (perfect present second-person)
hebben geschilderd (perfect present third-person)
had geschilderd (perfect past first-person)
had geschilderd (perfect past second-person)
had geschilderd (perfect past second-person)
hadt geschilderd (perfect past second-person)
had geschilderd (perfect past third-person)
hadden geschilderd (perfect past first-person)
hadden geschilderd (perfect past second-person)
hadden geschilderd (perfect past third-person)
zal geschilderd hebben (perfect future first-person)
zal geschilderd hebben (perfect future second-person)
zult geschilderd hebben (perfect future second-person)
zult geschilderd hebben (perfect future second-person)
zal geschilderd hebben (perfect future second-person)
zult geschilderd hebben (perfect future second-person)
zal geschilderd hebben (perfect future third-person)
zullen geschilderd hebben (perfect future first-person)
zullen geschilderd hebben (perfect future second-person)
zullen geschilderd hebben (perfect future third-person)
zou geschilderd hebben (perfect conditional first-person)
zou geschilderd hebben (perfect conditional second-person)
zou geschilderd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geschilderd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geschilderd hebben (perfect conditional second-person)
zou geschilderd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geschilderd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geschilderd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geschilderd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geschilderd (impersonal passive present imperfect)
er is geschilderd (impersonal passive present perfect)
er werd geschilderd (impersonal passive past imperfect)
er was geschilderd (impersonal passive past perfect)
er zal geschilderd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geschilderd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geschilderd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geschilderd zijn (impersonal passive conditional perfect)

een bouwwerk of voorwerp van een beschermende laag verf voorzien


bouwen

In de betekenis van ‘een huis optrekken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

In de betekenis van ‘het land bewerken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1375

bygge

een constructie oprichten door het samenvoegen van onderdelen

建てる

たてる ⁽ʲᵃ⁾, tateru

bouwde (past)
gebouwd (past participle)
te bouwen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen bouwen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen bouwen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gebouwd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gebouwd (active infinitive perfect present long-form)
gebouwd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gebouwd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
bouwend (imperfect participle)
gebouwd (past participle)
bouwe (subjunctive)
bouw (indicative imperfect present singular first-person)
bouwt (indicative imperfect present singular second-person)
bouwt (indicative imperfect present singular second-person)
bouwt (indicative imperfect present singular second-person)
bouwt (indicative imperfect present singular third-person)
bouwde (indicative imperfect past singular first-person)
bouwde (indicative imperfect past singular second-person)
bouwde (indicative imperfect past singular second-person)
bouwde (indicative imperfect past singular second-person)
bouwde (indicative imperfect past singular third-person)
bouwden (indicative imperfect past plural first-person)
bouwden (indicative imperfect past plural second-person)
bouwden (indicative imperfect past plural third-person)
zal bouwen (indicative imperfect future singular first-person)
zult bouwen (indicative imperfect future singular second-person)
zal bouwen (indicative imperfect future singular second-person)
zult bouwen (indicative imperfect future singular second-person)
zal bouwen (indicative imperfect future singular second-person)
zult bouwen (indicative imperfect future singular second-person)
zal bouwen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen bouwen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen bouwen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen bouwen (indicative imperfect future plural third-person)
zou bouwen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou bouwen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) bouwen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt bouwen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou bouwen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden bouwen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden bouwen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden bouwen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gebouwd (perfect present first-person)
hebt gebouwd (perfect present second-person)
hebt gebouwd (perfect present second-person)
heeft gebouwd (perfect present second-person)
hebt gebouwd (perfect present second-person)
heeft gebouwd (perfect present third-person)
hebben gebouwd (perfect present first-person)
hebben gebouwd (perfect present second-person)
hebben gebouwd (perfect present third-person)
had gebouwd (perfect past first-person)
had gebouwd (perfect past second-person)
had gebouwd (perfect past second-person)
hadt gebouwd (perfect past second-person)
had gebouwd (perfect past third-person)
hadden gebouwd (perfect past first-person)
hadden gebouwd (perfect past second-person)
hadden gebouwd (perfect past third-person)
zal gebouwd hebben (perfect future first-person)
zal gebouwd hebben (perfect future second-person)
zult gebouwd hebben (perfect future second-person)
zult gebouwd hebben (perfect future second-person)
zal gebouwd hebben (perfect future second-person)
zult gebouwd hebben (perfect future second-person)
zal gebouwd hebben (perfect future third-person)
zullen gebouwd hebben (perfect future first-person)
zullen gebouwd hebben (perfect future second-person)
zullen gebouwd hebben (perfect future third-person)
zou gebouwd hebben (perfect conditional first-person)
zou gebouwd hebben (perfect conditional second-person)
zou gebouwd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebouwd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebouwd hebben (perfect conditional second-person)
zou gebouwd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gebouwd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gebouwd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gebouwd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gebouwd (impersonal passive present imperfect)
er is gebouwd (impersonal passive present perfect)
er werd gebouwd (impersonal passive past imperfect)
er was gebouwd (impersonal passive past perfect)
er zal gebouwd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gebouwd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gebouwd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gebouwd zijn (impersonal passive conditional perfect)
er wordt gebouwd (impersonal passive present imperfect)
er is gebouwd (impersonal passive present perfect)
er werd gebouwd (impersonal passive past imperfect)
er was gebouwd (impersonal passive past perfect)
er zal gebouwd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gebouwd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gebouwd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gebouwd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gebouwd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gebouwd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gebouwd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gebouwd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gebouwd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gebouwd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gebouwd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gebouwd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gebouwd (singular imperfect present first-person)
wordt gebouwd (singular imperfect present second-person)
wordt gebouwd (singular imperfect present second-person)
wordt gebouwd (singular imperfect present second-person)
wordt gebouwd (singular imperfect present plural third-person)
worden gebouwd (singular imperfect present plural first-person)
worden gebouwd (singular imperfect present plural second-person)
worden gebouwd (singular imperfect present third-person)
werd gebouwd (singular imperfect past first-person)
werd gebouwd (singular imperfect past second-person)
werd gebouwd (singular imperfect past second-person)
werdt gebouwd (singular imperfect past second-person)
werd gebouwd (singular imperfect past plural third-person)
werden gebouwd (singular imperfect past plural first-person)
werden gebouwd (singular imperfect past plural second-person)
werden gebouwd (singular imperfect past third-person)
zal gebouwd worden (singular imperfect future first-person)
zult gebouwd worden (singular imperfect future second-person)
zult gebouwd worden (singular imperfect future second-person)
zult gebouwd worden (singular imperfect future second-person)
zal gebouwd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gebouwd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gebouwd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gebouwd worden (singular imperfect future third-person)
zou gebouwd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gebouwd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gebouwd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gebouwd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gebouwd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gebouwd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gebouwd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gebouwd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gebouwd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gebouwd (perfect present first-person)
bent gebouwd (perfect present second-person)
bent gebouwd (perfect present second-person)
is gebouwd (perfect present second-person)
zijt gebouwd (perfect present second-person)
is gebouwd (perfect present third-person)
zijn gebouwd (perfect present first-person)
zijn gebouwd (perfect present second-person)
zijn gebouwd (perfect present third-person)
was gebouwd (perfect past first-person)
was gebouwd (perfect past second-person)
was gebouwd (perfect past second-person)
waart gebouwd (perfect past second-person)
was gebouwd (perfect past third-person)
waren gebouwd (perfect past first-person)
waren gebouwd (perfect past second-person)
waren gebouwd (perfect past third-person)
zal gebouwd zijn (perfect future first-person)
zult gebouwd zijn (perfect future second-person)
zult gebouwd zijn (perfect future second-person)
zult gebouwd zijn (perfect future second-person)
zal gebouwd zijn (perfect future third-person)
zullen gebouwd zijn (perfect future first-person)
zullen gebouwd zijn (perfect future second-person)
zullen gebouwd zijn (perfect future third-person)
zou gebouwd zijn (perfect conditional first-person)
zou gebouwd zijn (perfect conditional second-person)
zou gebouwd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gebouwd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gebouwd zijn (perfect conditional second-person)
zou gebouwd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gebouwd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gebouwd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gebouwd zijn (perfect conditional third-person)

Dit kasteel werd in de dertiende eeuw gebouwd.

Een goede vriendin verwees me naar Maurits de Planque, een ervaren survival-instructeur van wie ik het een en ander hoopte te leren, zoals vuur maken, een schuilplaats bouwen en wat ik zou kunnen eten uit de natuur mocht ik verdwalen.

Het werd met de minuut duidelijker dat zijn vrouw het podium bouwde waarop hij kon schitteren.


gang

In de betekenis van ‘loop, wijze van gaan’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘bende’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1931

In de betekenis van ‘doorloop, overdekte weg’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1450

gangen (plural)
gangetje (diminutive singular)
gangetjes (diminutive plural)
gangs (singular)

lange, smalle doorloopruimte in een gebouw of ondergronds

De gang op deze verdieping is zeer smal.


lantaarn

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verlichtingstoestel’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Laterne

een constructie van glas en metaal of hout, zodat wind en regen geen vat op een brandende lichtbron hebben

Laterne

de bovenste open geleding(en) van een toren, vaak achtkantig

lantaarns (plural)
lantaarntje (diminutive singular)
lantaarntjes (diminutive plural)

Deze toren had een spits van lei en waarschijnlijk ook lood en wellicht ook een kleine lantaarn.


lijst

In de betekenis van ‘rand’ voor het eerst aangetroffen in 1277

Liste

een opsomming van zaken die onder elkaar staan

Bilderrahmen

een rand in een speciale vorm om iets in te vatten, zoals een schilderij

Leiste

een vooruitspringende rand aan een gebouw

lijsten (plural)
lijstje (diminutive singular)
lijstjes (diminutive plural)

De lijst van die gevel is niet erg mooi.


regel

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘lijn’ voor het eerst aangetroffen in 1236

Ontleend aan het Volkslatijnse *rẹgọla, klassiek regula ("lat, regel").

regels (plural)
regelen (plural)
regeltje (diminutive singular)
regeltjes (diminutive plural)

een houten lat of rib van een bepaalde afmeting

zullen we vandaag het regelwerk aanbrengen, Jan?
Dan kunnen we daar morgen de gipsplaten op vastzetten


vorst

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bos, woud’ voor het eerst aangetroffen in 856

(2: Naamwoord van handeling van vriezen)

vorsten (singular)
vorstje (diminutive first-person)
vorstjes (diminutive singular)
vorstje (diminutive second-person)

nok van een dak, bovenste rij pannen van een dak


spits

zn: vermenging van Middelnederlands spitse zn "puntig uiteinde" en Duits Spitze "top van berg of toren"
**[2] in de betekenis ‘meest aanvallende voetballer’ aangetroffen vanaf 1970
**[5] van Duits Spitz in de betekenis ‘hond van een bepaald ras’ aangetroffen vanaf 1867
**[6] (verkorting) van spitsbroeder

bn: via Middelnederlands spits van Duits spitz bn , op te vatten als afgeleid van spit met het achtervoegsel -s, in de betekenis van ‘puntig’ aangetroffen vanaf 1542

op de spits drijven

iets tot het uiterste doordrijven of laten escaleren

Stoßzeit

grote drukte in het verkeer op terugkerende tijdstippen

angriber

binnen een ploeg een aanvallende speler die een positie opzoekt waarin hij een doelpunt kan maken

Frachtkahn

klein vrachtschip, binnenschip (ook wel gebruikt als woonboot)

spitsen (plural)
spitsje (diminutive singular)
spitsjes (diminutive plural)

De spits van de kerktoren.


ruit

In de betekenis van ‘vensterruit’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1573

In de betekenis van ‘scheef vierkant’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1447

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1253

Raute

een vierhoek waarvan de zijden gelijk in lengte zijn

ruiten (plural)
ruitje (diminutive singular)
ruitjes (diminutive plural)

lucht- en waterdichte, maar lichtdoorlatende glasplaat als afsluiting van een venster

De ruit van dubbelglas, heeft een betere warmte-isolatie.


zaal

In de betekenis van ‘groot vertrek’ voor het eerst aangetroffen in 639

zalen (plural)
zaaltje (diminutive singular)
zaaltjes (diminutive plural)

De zaal werd geopend voor het publiek.


viering

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘middenstuk van kruiskerk’ voor het eerst aangetroffen in 1907

Naamwoord van handeling van vieren met het achtervoegsel -ing

vieringen (plural)
vierinkje (diminutive singular)
vierinkjes (diminutive plural)

plaats in een kerk of kathedraal waar het schip en de dwarstransepten elkaar kruisen


schoorsteen

In de betekenis van ‘rookkanaal’ voor het eerst aangetroffen in 1240

schoorstenen (plural)
schoorsteentje (diminutive singular)
schoorsteentjes (diminutive plural)

De dertig meter hoge schoorsteen is levensgevaarlijk en moet worden afgebroken.


vos

erfwoord via Middelnederlands vos van Oudnederlands fus, in de betekenis van ‘hondachtige’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Als de vos de passie preekt, boer pas op je kippen/ganzen.

Pas op voor huichelaars, voor mensen die de schijn ophouden goede bedoelingen te hebben

Een vos verliest zijn haren, maar niet zijn streken.

Iemands (slechte) karakter verandert niet als diegene op hogere leeftijd komt

Kleine vossen bederven de wijngaard

kleine fouten kunnen zorgen voor grote problemen in het geheel

Men moet vossen met vossen vangen

je moet een slimme persoon vangen door slim te zijn

vossen (plural)
vosje (diminutive singular)
vosjes (diminutive plural)

afdektop van een (rieten) puntdak (Nedersaksisch? verbastering van "vorst"?)

De boerderij heeft een rieten dak met een rode (of blauwe) vos.


trap

Een trap nageven

Iemand die al in een kwetsbare positie zit, nog eens extra aanvallen

shkallë

verbinding tussen twee op verschillende hoogte liggende vloeren of terreinen,...

trappen (plural)
trapje (diminutive singular)
trapjes (diminutive plural)

verbinding tussen twee op verschillende hoogte liggende vloeren of terreinen, bestaande uit een reeks treden die zich (schuin) boven elkaar bevinden

Hij liep de trap op.

Gebroederlijk pakten we elkaars handen vast en liepen de trap op van de enige winkel van het dorp, die ook dienst deed als centrale hangplek voor alle hikers.


afschrijven

schreef af (past)
afgeschreven (past participle)
af te schrijven (active infinitive imperfect present long-form)
hebben afgeschreven (active infinitive perfect present short-form)
te hebben afgeschreven (active infinitive perfect present long-form)
afgeschreven zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
afgeschreven te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
afschrijvend (imperfect participle)
afgeschreven (past participle)
schrijf af (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
schrijft af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
schrijft af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
schrijft af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
schrijft af (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
schrijven af (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
schrijven af (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
schrijven af (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
schreef af (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
schreef af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
schreef af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
schreeft af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
schreef af (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
schreven af (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
schreven af (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
schreven af (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal afschrijven (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult afschrijven (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afschrijven (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afschrijven (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afschrijven (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afschrijven (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afschrijven (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen afschrijven (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen afschrijven (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen afschrijven (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou afschrijven (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou afschrijven (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) afschrijven (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt afschrijven (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou afschrijven (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden afschrijven (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden afschrijven (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden afschrijven (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
afschrijf (subordinate-clause present)
afschrijft (subordinate-clause present)
afschrijft (subordinate-clause present)
afschrijft (subordinate-clause present)
afschrijft (subordinate-clause present)
afschreef (subordinate-clause past)
afschreef (subordinate-clause past)
afschreef (subordinate-clause past)
afschreef (subordinate-clause past)
afschreef (subordinate-clause past)
afschreven (subordinate-clause past)
afschreven (subordinate-clause past)
afschreven (subordinate-clause past)
heb afgeschreven (perfect present first-person)
hebt afgeschreven (perfect present second-person)
hebt afgeschreven (perfect present second-person)
heeft afgeschreven (perfect present second-person)
hebt afgeschreven (perfect present second-person)
heeft afgeschreven (perfect present third-person)
hebben afgeschreven (perfect present first-person)
hebben afgeschreven (perfect present second-person)
hebben afgeschreven (perfect present third-person)
had afgeschreven (perfect past first-person)
had afgeschreven (perfect past second-person)
had afgeschreven (perfect past second-person)
hadt afgeschreven (perfect past second-person)
had afgeschreven (perfect past third-person)
hadden afgeschreven (perfect past first-person)
hadden afgeschreven (perfect past second-person)
hadden afgeschreven (perfect past third-person)
zal afgeschreven hebben (perfect future first-person)
zal afgeschreven hebben (perfect future second-person)
zult afgeschreven hebben (perfect future second-person)
zult afgeschreven hebben (perfect future second-person)
zal afgeschreven hebben (perfect future second-person)
zult afgeschreven hebben (perfect future second-person)
zal afgeschreven hebben (perfect future third-person)
zullen afgeschreven hebben (perfect future first-person)
zullen afgeschreven hebben (perfect future second-person)
zullen afgeschreven hebben (perfect future third-person)
zou afgeschreven hebben (perfect conditional first-person)
zou afgeschreven hebben (perfect conditional second-person)
zou afgeschreven hebben (perfect conditional second-person)
zoudt afgeschreven hebben (perfect conditional second-person)
zoudt afgeschreven hebben (perfect conditional second-person)
zou afgeschreven hebben (perfect conditional third-person)
zouden afgeschreven hebben (perfect conditional first-person)
zouden afgeschreven hebben (perfect conditional second-person)
zouden afgeschreven hebben (perfect conditional third-person)
er wordt afgeschreven (impersonal passive present imperfect)
er is afgeschreven (impersonal passive present perfect)
er werd afgeschreven (impersonal passive past imperfect)
er was afgeschreven (impersonal passive past perfect)
er zal afgeschreven worden (impersonal passive future imperfect)
er zal afgeschreven zijn (impersonal passive future perfect)
er zou afgeschreven worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou afgeschreven zijn (impersonal passive conditional perfect)
afgeschreven worden (passive infinitive imperfect present short-form)
afgeschreven te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
afgeschreven zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
afgeschreven te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
afgeschreven zijn (passive infinitive perfect present short-form)
afgeschreven te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
afgeschreven zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
afgeschreven te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word afgeschreven (singular imperfect present first-person)
wordt afgeschreven (singular imperfect present second-person)
wordt afgeschreven (singular imperfect present second-person)
wordt afgeschreven (singular imperfect present second-person)
wordt afgeschreven (singular imperfect present plural third-person)
worden afgeschreven (singular imperfect present plural first-person)
worden afgeschreven (singular imperfect present plural second-person)
worden afgeschreven (singular imperfect present third-person)
werd afgeschreven (singular imperfect past first-person)
werd afgeschreven (singular imperfect past second-person)
werd afgeschreven (singular imperfect past second-person)
werdt afgeschreven (singular imperfect past second-person)
werd afgeschreven (singular imperfect past plural third-person)
werden afgeschreven (singular imperfect past plural first-person)
werden afgeschreven (singular imperfect past plural second-person)
werden afgeschreven (singular imperfect past third-person)
zal afgeschreven worden (singular imperfect future first-person)
zult afgeschreven worden (singular imperfect future second-person)
zult afgeschreven worden (singular imperfect future second-person)
zult afgeschreven worden (singular imperfect future second-person)
zal afgeschreven worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen afgeschreven worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen afgeschreven worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen afgeschreven worden (singular imperfect future third-person)
zou afgeschreven worden (singular imperfect conditional first-person)
zou afgeschreven worden (singular imperfect conditional second-person)
zou afgeschreven worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt afgeschreven worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt afgeschreven worden (singular imperfect conditional second-person)
zou afgeschreven worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden afgeschreven worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden afgeschreven worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden afgeschreven worden (singular imperfect conditional third-person)
ben afgeschreven (perfect present first-person)
bent afgeschreven (perfect present second-person)
bent afgeschreven (perfect present second-person)
is afgeschreven (perfect present second-person)
zijt afgeschreven (perfect present second-person)
is afgeschreven (perfect present third-person)
zijn afgeschreven (perfect present first-person)
zijn afgeschreven (perfect present second-person)
zijn afgeschreven (perfect present third-person)
was afgeschreven (perfect past first-person)
was afgeschreven (perfect past second-person)
was afgeschreven (perfect past second-person)
waart afgeschreven (perfect past second-person)
was afgeschreven (perfect past third-person)
waren afgeschreven (perfect past first-person)
waren afgeschreven (perfect past second-person)
waren afgeschreven (perfect past third-person)
zal afgeschreven zijn (perfect future first-person)
zult afgeschreven zijn (perfect future second-person)
zult afgeschreven zijn (perfect future second-person)
zult afgeschreven zijn (perfect future second-person)
zal afgeschreven zijn (perfect future third-person)
zullen afgeschreven zijn (perfect future first-person)
zullen afgeschreven zijn (perfect future second-person)
zullen afgeschreven zijn (perfect future third-person)
zou afgeschreven zijn (perfect conditional first-person)
zou afgeschreven zijn (perfect conditional second-person)
zou afgeschreven zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgeschreven zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgeschreven zijn (perfect conditional second-person)
zou afgeschreven zijn (perfect conditional third-person)
zouden afgeschreven zijn (perfect conditional first-person)
zouden afgeschreven zijn (perfect conditional second-person)
zouden afgeschreven zijn (perfect conditional third-person)

lijnen op een werkstuk aanbrengen, waarlangs bewerkingen moeten worden gedaan

De timmerman had enige moeite met het afschrijven van het ingewikkelde werkstuk.


aanbranden

brandde aan (past)
aangebrand (past participle)
aan te branden (active infinitive imperfect present long-form)
hebben aangebrand (active infinitive perfect present short-form)
te hebben aangebrand (active infinitive perfect present long-form)
aangebrand zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
aangebrand te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
aanbrandend (imperfect participle)
aangebrand (past participle)
brand aan (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
brandt aan (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
brandt aan (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
brandt aan (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
brandt aan (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
branden aan (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
branden aan (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
branden aan (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
brandde aan (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
brandde aan (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
brandde aan (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
brandde aan (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
brandde aan (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
brandden aan (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
brandden aan (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
brandden aan (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal aanbranden (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult aanbranden (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal aanbranden (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult aanbranden (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal aanbranden (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult aanbranden (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal aanbranden (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen aanbranden (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen aanbranden (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen aanbranden (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou aanbranden (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou aanbranden (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) aanbranden (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt aanbranden (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou aanbranden (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden aanbranden (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden aanbranden (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden aanbranden (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
aanbrand (subordinate-clause present)
aanbrandt (subordinate-clause present)
aanbrandt (subordinate-clause present)
aanbrandt (subordinate-clause present)
aanbrandt (subordinate-clause present)
aanbrandde (subordinate-clause past)
aanbrandde (subordinate-clause past)
aanbrandde (subordinate-clause past)
aanbrandde (subordinate-clause past)
aanbrandde (subordinate-clause past)
aanbrandden (subordinate-clause past)
aanbrandden (subordinate-clause past)
aanbrandden (subordinate-clause past)
heb aangebrand (perfect present first-person)
hebt aangebrand (perfect present second-person)
hebt aangebrand (perfect present second-person)
heeft aangebrand (perfect present second-person)
hebt aangebrand (perfect present second-person)
heeft aangebrand (perfect present third-person)
hebben aangebrand (perfect present first-person)
hebben aangebrand (perfect present second-person)
hebben aangebrand (perfect present third-person)
had aangebrand (perfect past first-person)
had aangebrand (perfect past second-person)
had aangebrand (perfect past second-person)
hadt aangebrand (perfect past second-person)
had aangebrand (perfect past third-person)
hadden aangebrand (perfect past first-person)
hadden aangebrand (perfect past second-person)
hadden aangebrand (perfect past third-person)
zal aangebrand hebben (perfect future first-person)
zal aangebrand hebben (perfect future second-person)
zult aangebrand hebben (perfect future second-person)
zult aangebrand hebben (perfect future second-person)
zal aangebrand hebben (perfect future second-person)
zult aangebrand hebben (perfect future second-person)
zal aangebrand hebben (perfect future third-person)
zullen aangebrand hebben (perfect future first-person)
zullen aangebrand hebben (perfect future second-person)
zullen aangebrand hebben (perfect future third-person)
zou aangebrand hebben (perfect conditional first-person)
zou aangebrand hebben (perfect conditional second-person)
zou aangebrand hebben (perfect conditional second-person)
zoudt aangebrand hebben (perfect conditional second-person)
zoudt aangebrand hebben (perfect conditional second-person)
zou aangebrand hebben (perfect conditional third-person)
zouden aangebrand hebben (perfect conditional first-person)
zouden aangebrand hebben (perfect conditional second-person)
zouden aangebrand hebben (perfect conditional third-person)
er wordt aangebrand (impersonal passive present imperfect)
er is aangebrand (impersonal passive present perfect)
er werd aangebrand (impersonal passive past imperfect)
er was aangebrand (impersonal passive past perfect)
er zal aangebrand worden (impersonal passive future imperfect)
er zal aangebrand zijn (impersonal passive future perfect)
er zou aangebrand worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou aangebrand zijn (impersonal passive conditional perfect)
aangebrand worden (passive infinitive imperfect present short-form)
aangebrand te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
aangebrand zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
aangebrand te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
aangebrand zijn (passive infinitive perfect present short-form)
aangebrand te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
aangebrand zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
aangebrand te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word aangebrand (singular imperfect present first-person)
wordt aangebrand (singular imperfect present second-person)
wordt aangebrand (singular imperfect present second-person)
wordt aangebrand (singular imperfect present second-person)
wordt aangebrand (singular imperfect present plural third-person)
worden aangebrand (singular imperfect present plural first-person)
worden aangebrand (singular imperfect present plural second-person)
worden aangebrand (singular imperfect present third-person)
werd aangebrand (singular imperfect past first-person)
werd aangebrand (singular imperfect past second-person)
werd aangebrand (singular imperfect past second-person)
werdt aangebrand (singular imperfect past second-person)
werd aangebrand (singular imperfect past plural third-person)
werden aangebrand (singular imperfect past plural first-person)
werden aangebrand (singular imperfect past plural second-person)
werden aangebrand (singular imperfect past third-person)
zal aangebrand worden (singular imperfect future first-person)
zult aangebrand worden (singular imperfect future second-person)
zult aangebrand worden (singular imperfect future second-person)
zult aangebrand worden (singular imperfect future second-person)
zal aangebrand worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen aangebrand worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen aangebrand worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen aangebrand worden (singular imperfect future third-person)
zou aangebrand worden (singular imperfect conditional first-person)
zou aangebrand worden (singular imperfect conditional second-person)
zou aangebrand worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt aangebrand worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt aangebrand worden (singular imperfect conditional second-person)
zou aangebrand worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden aangebrand worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden aangebrand worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden aangebrand worden (singular imperfect conditional third-person)
ben aangebrand (perfect present first-person)
bent aangebrand (perfect present second-person)
bent aangebrand (perfect present second-person)
is aangebrand (perfect present second-person)
zijt aangebrand (perfect present second-person)
is aangebrand (perfect present third-person)
zijn aangebrand (perfect present first-person)
zijn aangebrand (perfect present second-person)
zijn aangebrand (perfect present third-person)
was aangebrand (perfect past first-person)
was aangebrand (perfect past second-person)
was aangebrand (perfect past second-person)
waart aangebrand (perfect past second-person)
was aangebrand (perfect past third-person)
waren aangebrand (perfect past first-person)
waren aangebrand (perfect past second-person)
waren aangebrand (perfect past third-person)
zal aangebrand zijn (perfect future first-person)
zult aangebrand zijn (perfect future second-person)
zult aangebrand zijn (perfect future second-person)
zult aangebrand zijn (perfect future second-person)
zal aangebrand zijn (perfect future third-person)
zullen aangebrand zijn (perfect future first-person)
zullen aangebrand zijn (perfect future second-person)
zullen aangebrand zijn (perfect future third-person)
zou aangebrand zijn (perfect conditional first-person)
zou aangebrand zijn (perfect conditional second-person)
zou aangebrand zijn (perfect conditional second-person)
zoudt aangebrand zijn (perfect conditional second-person)
zoudt aangebrand zijn (perfect conditional second-person)
zou aangebrand zijn (perfect conditional third-person)
zouden aangebrand zijn (perfect conditional first-person)
zouden aangebrand zijn (perfect conditional second-person)
zouden aangebrand zijn (perfect conditional third-person)

met een dunne laag mortel bestrijken om nieuwe lagen beter te doen hechten


aanstrijken

streek aan (past)
aangestreken (past participle)
aan te strijken (active infinitive imperfect present long-form)
hebben aangestreken (active infinitive perfect present short-form)
te hebben aangestreken (active infinitive perfect present long-form)
aangestreken zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
aangestreken te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
aanstrijkend (imperfect participle)
aangestreken (past participle)
strijk aan (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
strijkt aan (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
strijkt aan (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
strijkt aan (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
strijkt aan (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
strijken aan (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
strijken aan (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
strijken aan (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
streek aan (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
streek aan (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
streek aan (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
streekt aan (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
streek aan (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
streken aan (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
streken aan (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
streken aan (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal aanstrijken (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult aanstrijken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal aanstrijken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult aanstrijken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal aanstrijken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult aanstrijken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal aanstrijken (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen aanstrijken (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen aanstrijken (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen aanstrijken (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou aanstrijken (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou aanstrijken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) aanstrijken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt aanstrijken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou aanstrijken (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden aanstrijken (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden aanstrijken (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden aanstrijken (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
aanstrijk (subordinate-clause present)
aanstrijkt (subordinate-clause present)
aanstrijkt (subordinate-clause present)
aanstrijkt (subordinate-clause present)
aanstrijkt (subordinate-clause present)
aanstreek (subordinate-clause past)
aanstreek (subordinate-clause past)
aanstreek (subordinate-clause past)
aanstreekt (subordinate-clause past)
aanstreek (subordinate-clause past)
aanstreken (subordinate-clause past)
aanstreken (subordinate-clause past)
aanstreken (subordinate-clause past)
heb aangestreken (perfect present first-person)
hebt aangestreken (perfect present second-person)
hebt aangestreken (perfect present second-person)
heeft aangestreken (perfect present second-person)
hebt aangestreken (perfect present second-person)
heeft aangestreken (perfect present third-person)
hebben aangestreken (perfect present first-person)
hebben aangestreken (perfect present second-person)
hebben aangestreken (perfect present third-person)
had aangestreken (perfect past first-person)
had aangestreken (perfect past second-person)
had aangestreken (perfect past second-person)
hadt aangestreken (perfect past second-person)
had aangestreken (perfect past third-person)
hadden aangestreken (perfect past first-person)
hadden aangestreken (perfect past second-person)
hadden aangestreken (perfect past third-person)
zal aangestreken hebben (perfect future first-person)
zal aangestreken hebben (perfect future second-person)
zult aangestreken hebben (perfect future second-person)
zult aangestreken hebben (perfect future second-person)
zal aangestreken hebben (perfect future second-person)
zult aangestreken hebben (perfect future second-person)
zal aangestreken hebben (perfect future third-person)
zullen aangestreken hebben (perfect future first-person)
zullen aangestreken hebben (perfect future second-person)
zullen aangestreken hebben (perfect future third-person)
zou aangestreken hebben (perfect conditional first-person)
zou aangestreken hebben (perfect conditional second-person)
zou aangestreken hebben (perfect conditional second-person)
zoudt aangestreken hebben (perfect conditional second-person)
zoudt aangestreken hebben (perfect conditional second-person)
zou aangestreken hebben (perfect conditional third-person)
zouden aangestreken hebben (perfect conditional first-person)
zouden aangestreken hebben (perfect conditional second-person)
zouden aangestreken hebben (perfect conditional third-person)
er wordt aangestreken (impersonal passive present imperfect)
er is aangestreken (impersonal passive present perfect)
er werd aangestreken (impersonal passive past imperfect)
er was aangestreken (impersonal passive past perfect)
er zal aangestreken worden (impersonal passive future imperfect)
er zal aangestreken zijn (impersonal passive future perfect)
er zou aangestreken worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou aangestreken zijn (impersonal passive conditional perfect)
aangestreken worden (passive infinitive imperfect present short-form)
aangestreken te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
aangestreken zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
aangestreken te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
aangestreken zijn (passive infinitive perfect present short-form)
aangestreken te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
aangestreken zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
aangestreken te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word aangestreken (singular imperfect present first-person)
wordt aangestreken (singular imperfect present second-person)
wordt aangestreken (singular imperfect present second-person)
wordt aangestreken (singular imperfect present second-person)
wordt aangestreken (singular imperfect present plural third-person)
worden aangestreken (singular imperfect present plural first-person)
worden aangestreken (singular imperfect present plural second-person)
worden aangestreken (singular imperfect present third-person)
werd aangestreken (singular imperfect past first-person)
werd aangestreken (singular imperfect past second-person)
werd aangestreken (singular imperfect past second-person)
werdt aangestreken (singular imperfect past second-person)
werd aangestreken (singular imperfect past plural third-person)
werden aangestreken (singular imperfect past plural first-person)
werden aangestreken (singular imperfect past plural second-person)
werden aangestreken (singular imperfect past third-person)
zal aangestreken worden (singular imperfect future first-person)
zult aangestreken worden (singular imperfect future second-person)
zult aangestreken worden (singular imperfect future second-person)
zult aangestreken worden (singular imperfect future second-person)
zal aangestreken worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen aangestreken worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen aangestreken worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen aangestreken worden (singular imperfect future third-person)
zou aangestreken worden (singular imperfect conditional first-person)
zou aangestreken worden (singular imperfect conditional second-person)
zou aangestreken worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt aangestreken worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt aangestreken worden (singular imperfect conditional second-person)
zou aangestreken worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden aangestreken worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden aangestreken worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden aangestreken worden (singular imperfect conditional third-person)
ben aangestreken (perfect present first-person)
bent aangestreken (perfect present second-person)
bent aangestreken (perfect present second-person)
is aangestreken (perfect present second-person)
zijt aangestreken (perfect present second-person)
is aangestreken (perfect present third-person)
zijn aangestreken (perfect present first-person)
zijn aangestreken (perfect present second-person)
zijn aangestreken (perfect present third-person)
was aangestreken (perfect past first-person)
was aangestreken (perfect past second-person)
was aangestreken (perfect past second-person)
waart aangestreken (perfect past second-person)
was aangestreken (perfect past third-person)
waren aangestreken (perfect past first-person)
waren aangestreken (perfect past second-person)
waren aangestreken (perfect past third-person)
zal aangestreken zijn (perfect future first-person)
zult aangestreken zijn (perfect future second-person)
zult aangestreken zijn (perfect future second-person)
zult aangestreken zijn (perfect future second-person)
zal aangestreken zijn (perfect future third-person)
zullen aangestreken zijn (perfect future first-person)
zullen aangestreken zijn (perfect future second-person)
zullen aangestreken zijn (perfect future third-person)
zou aangestreken zijn (perfect conditional first-person)
zou aangestreken zijn (perfect conditional second-person)
zou aangestreken zijn (perfect conditional second-person)
zoudt aangestreken zijn (perfect conditional second-person)
zoudt aangestreken zijn (perfect conditional second-person)
zou aangestreken zijn (perfect conditional third-person)
zouden aangestreken zijn (perfect conditional first-person)
zouden aangestreken zijn (perfect conditional second-person)
zouden aangestreken zijn (perfect conditional third-person)


welven

In de betekenis van ‘zich buigen’ voor het eerst aangetroffen in 1285

welfde (past)
gewelfd (past participle)
te welven (active infinitive imperfect present long-form)
zullen welven (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen welven (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gewelfd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gewelfd (active infinitive perfect present long-form)
gewelfd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gewelfd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
welvend (imperfect participle)
gewelfd (past participle)
welve (subjunctive)
welf (indicative imperfect present singular first-person)
welft (indicative imperfect present singular second-person)
welft (indicative imperfect present singular second-person)
welft (indicative imperfect present singular second-person)
welft (indicative imperfect present singular third-person)
welfde (indicative imperfect past singular first-person)
welfde (indicative imperfect past singular second-person)
welfde (indicative imperfect past singular second-person)
welfde (indicative imperfect past singular second-person)
welfde (indicative imperfect past singular third-person)
welfden (indicative imperfect past plural first-person)
welfden (indicative imperfect past plural second-person)
welfden (indicative imperfect past plural third-person)
zal welven (indicative imperfect future singular first-person)
zult welven (indicative imperfect future singular second-person)
zal welven (indicative imperfect future singular second-person)
zult welven (indicative imperfect future singular second-person)
zal welven (indicative imperfect future singular second-person)
zult welven (indicative imperfect future singular second-person)
zal welven (indicative imperfect future singular third-person)
zullen welven (indicative imperfect future plural first-person)
zullen welven (indicative imperfect future plural second-person)
zullen welven (indicative imperfect future plural third-person)
zou welven (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou welven (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) welven (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt welven (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou welven (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden welven (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden welven (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden welven (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gewelfd (perfect present first-person)
hebt gewelfd (perfect present second-person)
hebt gewelfd (perfect present second-person)
heeft gewelfd (perfect present second-person)
hebt gewelfd (perfect present second-person)
heeft gewelfd (perfect present third-person)
hebben gewelfd (perfect present first-person)
hebben gewelfd (perfect present second-person)
hebben gewelfd (perfect present third-person)
had gewelfd (perfect past first-person)
had gewelfd (perfect past second-person)
had gewelfd (perfect past second-person)
hadt gewelfd (perfect past second-person)
had gewelfd (perfect past third-person)
hadden gewelfd (perfect past first-person)
hadden gewelfd (perfect past second-person)
hadden gewelfd (perfect past third-person)
zal gewelfd hebben (perfect future first-person)
zal gewelfd hebben (perfect future second-person)
zult gewelfd hebben (perfect future second-person)
zult gewelfd hebben (perfect future second-person)
zal gewelfd hebben (perfect future second-person)
zult gewelfd hebben (perfect future second-person)
zal gewelfd hebben (perfect future third-person)
zullen gewelfd hebben (perfect future first-person)
zullen gewelfd hebben (perfect future second-person)
zullen gewelfd hebben (perfect future third-person)
zou gewelfd hebben (perfect conditional first-person)
zou gewelfd hebben (perfect conditional second-person)
zou gewelfd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gewelfd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gewelfd hebben (perfect conditional second-person)
zou gewelfd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gewelfd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gewelfd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gewelfd hebben (perfect conditional third-person)
welf me (first-person present singular)
welven ons (first-person present plural)
welfde me (first-person past singular)
welfden ons (first-person past plural)
zal me welven (first-person future singular)
zullen ons welven (first-person future plural)
welft je (second-person present singular)
welven je (second-person present plural)
welfde je (second-person past singular)
welfden je (second-person past plural)
zal, zult je welven (second-person future singular)
zullen je welven (second-person future plural)
welft zich/u (second-person present plural)
welft zich/u (second-person past singular)
welfde zich/u (second-person past plural)
welfde zich/u (second-person future singular)
zult zich/u welven (second-person future plural)
zult zich/u welven (second-person)
welft u (second-person present plural)
welft u (second-person past singular)
welfde u (second-person past plural)
welfde u (second-person future singular)
zult u welven (second-person future plural)
zult u welven (second-person)
welft zich (third-person present singular)
welven zich (third-person present plural)
welfde zich (third-person past singular)
welfden zich (third-person past plural)
zal zich welven (third-person future singular)
zullen zich welven (third-person future plural)
zich welvend (imperfect participle)
zich gewelfd hebben (past)
welf u/je , welft je (imperative)
welve zich (subjunctive)

van een gewelf voorzien. Ook in fig. verband