kwartier

via Middelnederlands quartier van Oudfrans quartier
**[1] (verkorting) van "kwartier uurs"
**[3] in de betekenis van ‘verblijfplaats’ aangetroffen vanaf 1546

kwartieren (plural)
kwartiertje (diminutive singular)
kwartiertjes (diminutive plural)


grootje

Naar zijn grootje helpen

(informeel) (van voorwerpen) kapotmaken, stukmaken; (van personen) doodmaken, ombrengen (~ om zeep helpen)

Naar zijn grootje zijn

(informeel) (van voorwerpen) kapot zijn, het niet meer doen; (van personen) overleden zijn

Mijn grootje heeft me dat altijd verteld.


man

In de betekenis van ‘mens van mannelijk geslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

de juiste man op de juiste plaats

zeer geschikt voor het werk dat gedaan moet worden

geen man over boord zijn

niet zo erg zijn, veel minder erg zijn dan mogelijk was

met man en muis vergaan

zinken van een schip, zonder overlevenden

als de wijn is in de man, dan is de wijsheid in de kan

de kleren maken de man

met nette kleding en een goed verzorgd uiterlijk zal je veel sterker staan in het (zaken)leven

mannen (plural)
mannetje (diminutive singular)
manneke(n) (diminutive singular)
mannetjes (diminutive plural)
manneke(n)s (diminutive plural)

-man komt vaak voor als tweede deel van een samenstelling waarbij het eerste deel een kenmerk nader aanduidt, bijv. een beroep. Dit soort samenstellingen kent soms een meervoud met lui zn of lieden zn . Als het om beroepen gaat, heeft de wens om mannen en vrouwen gelijk te behandelen vaak vormen opgeleverd met -vrouw en -mens in plaats van -man

John is de man van Elly.


moeder

erfwoord, in de betekenis van ‘vrouw met kinderen’ aangetroffen vanaf 901

West: Nedersaksisch: Modder, Mudder (Oudsaksisch: mōdar), Engels: mother (Oudengels: mōdor), Fries: moer, moar, Saterfries: muur (Oudfries: mōder), Duits: Mutter (Oudhoogduits: muotar)

Noord: Zweeds/Deens/Noors: mor, moder, IJslands/Faeröers: móðir (Oudnoords: móðir)

Bij moeders pappot blijven

Niet verder kijken dan het eigen huis; thuis blijven wonen

(informeel) Je moeder

Als beledigend, gemelijk, narrig etc. bedoelde afwijzing van bijv. een verzoek of voorstel

Niet moeders mooiste

Gezegd van iemand die of iets wat erg lelijk, afstotelijk e.d. is

Voorzichtigheid is de moeder van de porseleinkast

Door voorzichtigheid wordt schade voorkomen

moeders (plural)
moedertje (diminutive singular)
moedertjes (diminutive plural)

Zijn moeder kreeg vlak na zijn geboorte multiple sclerose. Zijn vader, druk met de zorg voor zijn chronisch zieke echtgenote, keek nauwelijks om naar Harry. Als enig kind werd hij opgevoed door zijn oma.

Weblink bron
Jeroen Wielaert
 “Window of my eyes: Harry Muskee en de verloren tijd” (zaterdag 16 januari 2016, 13:44), NOS


broer

broers (plural)
broertje (diminutive singular)
broertjes (diminutive plural)

Heijmans was van mening dat een verscheurd gezin, waarin de broer een vaderrol vertolkte, opnieuw uit elkaar gehaald dreigde te worden. Hij stond toe dat de vrouw en kinderen “richting onbekende bestemming vertrokken”, vlak voor ze op de trein richting Duitsland gezet zouden worden.

De blik die Max hierop naar zijn broertje zond sprak boekdelen.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2

Overal stonden camera's. En raad eens wie er voor Nederland speelden? Inderdaad, schatten van me. Jullie. De broertjes Van der Schaaf in oranje.


oom

In de betekenis van ‘broer van vader of moeder’ voor het eerst aangetroffen in 1240

eontr

broer of zwager van iemands vader of moeder

ooms (plural)
oompje (diminutive singular)
oompjes (diminutive plural)

Dat was eene sware dinc. Sconincs wijf was een jodinne. Doet Mardocheus wiste, hare oom, Was hi drouve in sinen sinn

Jacob van Maerlant
 Alexanders geesten (1200) in:
ed. Johannes Franck
 Alexanders geesten (1882), J.B. Wolters, Groningen, p. 133.

Ik had het hoofdstuk over het huwelijk uit De profeet al vaker gehoord tijdens bruiloften, voorgelezen door een trotse oom of vader.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


tante

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘(schoon)zuster van vader of moeder’ voor het eerst aangetroffen in 1782

moereb

zus of schoonzus van iemands vader of moeder

tantes (plural)
tantetje (diminutive singular)
tantetjes (diminutive plural)

Mijn tante woont in New York.


vader

In de betekenis van ‘verwekker’ voor het eerst aangetroffen in 776

De wens is de vader van de gedachte

je gelooft iets, omdat je wil dat het zo is

Zo vader, zo zoon (of: zo moeder, zo dochter)

kinderen erven de eigenschappen van hun ouders

vaders (plural)
vadertje (diminutive singular)
vadertjes (diminutive plural)

Een doodgewone veertiger met een eigen bedrijf, twintig jaar getrouwd, vader van drie, die elke zondag het gras maait.


neef

erfwoord Van Oudnederlands neueke/nevekin, Proto-Germaans *nebōn-.

In de betekenis van ‘zoon van broer, zus, oom of tante’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240.

neven (plural)
neefje (diminutive singular)
neefjes (diminutive plural)

een zoon van iemands broer of zus; een mannelijke oomzegger

mannelijke bloedverwant in het algemeen (bijv. een kleinzoon)


kozijn

kozijns (plural)
kozijntje (diminutive singular)
kozijntjes (diminutive plural)

De betekenis "neef" is in Vlaanderen langer in zwang gebleven dan in Nederland.

Ik ging bij mijn kozijn op bezoek.


nicht

In de betekenis van ‘dochter van broer, zus, oom of tante’ voor het eerst aangetroffen in 1220

In de betekenis van 'verwijfde man, die met andere mannen seksuele omgang heeft", sinds 1730 (zie de vindplaats hieronder)

nichten (plural)
nichtje (diminutive singular)
nichtjes (diminutive plural)

dochter van iemands schoonbroer of schoonzus


oma

vermoedelijk ontstaan in kindertaal uit grootma, in de betekenis van ‘grootmoeder’ aangetroffen vanaf 1872

oma's (possessive)
oma's (plural)
omaatje (diminutive singular)
omaatjes (diminutive plural)


opa

In de betekenis van ‘grootvader’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1897

opa's (plural)
opaatje (diminutive singular)
opaatjes (diminutive plural)

Na school ging de jongen altijd bij zijn opa langs.


vrouw

In de betekenis van ‘voorname vrouw, dame’ voor het eerst aangetroffen in 1151.

[1], [3]: erfwoord: Middelnederlands vrouwe ‘heerseres, voorname/adellijke dame, meesteres’, uit Oudnederlands frouwa, ontwikkeld uit Oergermaans *frawjōn, een afleiding van *frawan- ‘heer’ (waaruit Oudsaksisch frō en Oudengels frēa), bij Indo-Europees *preh₃-u̯o-, waartoe ook Tsjechisch pravý ‘recht, juist’, Oudgrieks prānḗs ‘voorwaarts geneigd’ en Sanskriet pravaṇáḥ ‘voorwaarts geneigd, neerhellend’ behoren. Evenals Nederduits Fro, Duits Frau en Fries frou(we).

[2]: in de betekenis ‘echtgenote’ aangetroffen vanaf 1512.

[4]: in de betekenis ‘speelkaart met vrouwfiguur’ aangetroffen vanaf 1712.

vrouwen (plural)
vrouwtje (diminutive singular)
vrouwtjes (diminutive plural)

vrouwelijke partner in een blijvende relatie

Op het feest werd ik aan zijn vrouw voorgesteld.


echtgenoot

In de betekenis van ‘man met wie iemand getrouwd is’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1631

echtgenoten (plural)
echtgenootje (diminutive singular)
echtgenootjes (diminutive plural)

De vrouw en haar echtgenoot beleefden een romantische huwelijksreis.


echtgenote

afgeleid van echtgenoot met het achtervoegsel -e, in de betekenis van ‘vrouw met wie iemand getrouwd is’ voor het eerst aangetroffen in 1631

/ˈɛχtχəˌnotə/

Maxima is de echtgenote van Willem-Alexander.


echtscheiding

Scheidung

formele verbreking van een huwelijksband

Al na één jaar liep het sprookjeshuwelijk uit op een echtscheiding.

‘Missen jullie elkaar dan niet verschrikkelijk?’ Het klinkt misschien hard of raar, maar nee. Er is immers geen sprake van verlies, echtscheiding of overlijden en verder weten we allebei dat we elkaar na een x aantal maanden weer zullen zien.

Het grootste deel van de klantenkring, rechtsmisbruik en echtscheidingen, voogdijgeschillen en erftwisten, kwam bij de juridisch medewerkers terecht.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “1968, De grote eeuw deel 7” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044633535


tak

In de betekenis van ‘spruit’ voor het eerst aangetroffen in 1275

Met wortel en tak uitroeien

iets volledig bestrijden om er geen last meer van te hebben

Van de hak op de tak springen

steeds weer van onderwerp wisselen en geen duidelijke rode draad in een verhaal hebben

takken (plural)
takje (diminutive singular)
takjes (diminutive plural)

groep van naaste familieleden binnen een stamboom

Acht ouders (die de ‘oude takken’ werden genoemd) met tien kinderen tussen de acht en dertien jaar.


zwager

In de betekenis van ‘schoonbroer’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1220

zwagers (plural)
zwagertje (diminutive singular)
zwagertjes (diminutive plural)

de echtgenoot van een broer of zus of de broer van een echtgenote

In 2002 brak Runge zijn academische carrière af, gooide het roer om en werd buschauffeur bij het touringcarbedrijf van zijn zwager, Tommy Bendler.

Håkan Nesser
 “Herfst op Gotland” (2021), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044535624

Ik wil iedereen bedanken die tijdens het schrijven van dit boek geduld met me heeft gehad en vanaf het allereerste begin in het idee heeft geloofd: mijn gezin, mijn broers en zussen, mijn schoonzussen en zwagers en mijn goede vrienden.

Mitch Albom
 “De klokkenmaker” (2012), SAGA, ISBN 9788726876796


schoonbroer

In de betekenis van ‘zwager’ voor het eerst aangetroffen in 1555

afgeleid van broer met het voorvoegsel schoon-

cunyat

de echtgenoot van iemands broer of zus, of de broer van iemands echtgenoot of echtgenote.

schoonbroers (plural)
schoonbroertje (diminutive singular)
schoonbroertjes (diminutive plural)


zoon

In de betekenis van ‘mannelijk kind t.o.v. de ouders’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 776

zonen (plural)
zoons (plural)
zoontje (diminutive singular)
zoontjes (diminutive plural)

Toen ik mijn tienjarige zoon vroeg wat hij ervan vond dat ik zo lang weg zou zijn, antwoordde hij: ‘Geen idee, dat weet ik toch pas als je weg bent?’ Grappig vond ik zijn opmerking over het motief van mijn reis: ‘Wat is het nut van je wandeling? Je bereikt en verdient er niks mee.’ Mijn vijftienjarige dochter reageerde net als mijn vrouw pragmatisch en recht door zee.


achterneef

kleinneef

de zoon van een neef, nicht, oudoom of oudtante

achterneven (plural)
achterneefje (diminutive singular)
achterneefjes (diminutive plural)

Pieter is mijn achterneef.

Het gezicht van een vergeten achterneef of kennis van een verre vriend.


afstammeling

Naamwoord van handeling van afstammen met het achtervoegsel -ling met het invoegsel -e-

afstammelingen (plural)
afstammelingetje (diminutive singular)
afstammelingetjes (diminutive plural)


overgrootmoeder

samenstelling van over vz en grootmoeder zn , in de betekenis van ‘moeder van iemands grootvader of grootmoeder’ aangetroffen vanaf 1573

Urgroßmutter

moeder van de grootvader of van de grootmoeder

overgrootmoeders (plural)
overgrootmoedertje (diminutive singular)
overgrootmoedertjes (diminutive plural)

Mijn overgrootmoeder is twee dagen geleden overleden.


familie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gezin, bloedverwanten’ voor het eerst aangetroffen in 1566

familja

families (plural)
familietje (diminutive singular)
familietjes (diminutive plural)

groep mensen met (bloed)verwantschap door een gemeenschappelijke oorsprong

We zijn met de hele familie, inclusief alle klein- en achterkleinkinderen, naar de honderdste verjaardag van oma geweest.

Misschien zou ik me op een gegeven moment vervelen met alleen mijn eigen gedachten als vermaak. Of zou ik mezelf heel hard tegenkomen, ook al wist ik nog steeds niet precies wat hiermee bedoeld werd. Ik was immers de constante prikkels van Internet, Netflix, vrienden en familie om me heen gewend.


zus

sus

een ander kind van dezelfde ouders van het vrouwelijk geslacht

zussen (plural)
zusje (diminutive singular)
zusjes (diminutive plural)

Ik heb twee zussen en een broer.

Mijn zus had me twee kleine blokjes waterverf meegegeven, indigo blauw en cadmium geel.

Ze reageerde altijd verontwaardigd ‘Waarom ik altijd? Mijn zusje kan ook ontsporen hoor!’ Maar zolang alles goed en gezond bleef aan beide kanten van de oceaan kon ik met een gerust hart doorlopen.


achternicht

kleinniggie

de dochter van een neef, nicht, oudoom of oudtante

achternichten (plural)
achternichtje (diminutive singular)
achternichtjes (diminutive plural)

Anna is mijn achternicht.

Op haar begrafenis vertelde mijn achternicht Louisa me dat mevrouw Bastien de Review aan al haar vriendinnen had uitgeleend, als een soort eenvrouwsbibliotheek, waarbij ze er streng op had toegezien dat niemand het blad meer dan een avond in haar bezit had. Ik denk dat in Port of Spain meer mensen dat verhaal hebben gelezen in de literaire kringen in Londen. Wat ze ervan vonden, zal ik nooit weten.

Jessie Burton (vert.Marja Borg)
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704


achterkleinkind

In de betekenis van ‘kind van een kleinkind’ voor het eerst aangetroffen in 1784

achterkleinkinderen (plural)
achterkleinkindje (diminutive singular)
achterkleinkindjes (diminutive plural)

Ik heb geen contact met mijn achterkleinkind.

En zoals dat gaat op een camping wordt ook iedereen uitgenodigd om langs te komen voor een kop koffie. Als kinderen, kleinkinderen of achterkleinkinderen een nachtje willen komen slapen, wordt dat ook geregeld.

Weblink bron “97 jaar oud en toch op de camping in Emmeloord” (23/7/2022), NOS


gezin

van Middelnederlands gesinde "reisgezelschap, hofhouding", in de betekenis van ‘echtpaar met hun kinderen’ voor het eerst aangetroffen in 1586

Naamwoord van handeling van zenden met het voorvoegsel ge-

Familie

huishouden bestaande uit een of meer ouders en hun kinderen

gezinnen (plural)
gezinnetje (diminutive singular)
gezinnetjes (diminutive plural)

‘Ik ben op weg naar een huisje op een vakantiepark in Venlo, een weekendje weg met ons gezin, mijn ouders en mijn zus. Dat doen wij een keer per jaar, en dit was al een half jaar van tevoren gepland.

Weblink bron
Charlotte Huisman
 “Wie neemt er nog de trein op een stil Utrecht Centraal?” (13 maart 2020), de Volkskrant

Franse kinderen schreeuwen niet
Terwijl Nederlandse moeders over het strand schallen: 'Kevin, hiieeerrr kooomeeen…’, praten Franse moeders alleen op gedempte toon met hun kinderen. Sterker nog; ik heb een heel gezin naast ons een hele dag lang alleen op fluistertoon met elkaar horen praten. Niemand viel uit zijn of haar rol. Heerlijk rustig. Waarom moeten wij eigenlijk altijd zo tetteren?

Weblink bron
MARIEKE ’T HART
 “Lang leve de Franse opvoeding!” (09 aug. 2018), De Telegraaf


huwelijksaanzoek

samenstelling van huwelijk en aanzoek met het invoegsel -s-

Heiratsantrag

een voorstel om in het huwelijk te treden

Hij ging op zijn knieën en deed haar een huwelijksaanzoek.


overgrootouder

samenstelling van overgroot en ouder
samenstelling van over en grootouder

overgrootouders (plural)
overgrootoudertje (diminutive singular)
overgrootoudertjes (diminutive plural)


stiefvader

In de betekenis van ‘tweede vader’ voor het eerst aangetroffen in 1240

afgeleid van vader met het voorvoegsel stief-

Stiefvater

echtgenoot van iemands moeder, die niet de eigenlijke vader is

stiefvaders (plural)
stiefvadertje (diminutive singular)
stiefvadertjes (diminutive plural)

Het wilde tussen hem en zijn stiefvader niet erg boteren.


huwelijk

In de betekenis van ‘echtverbintenis’ voor het eerst aangetroffen in 1236

Middelnederlands hūwelijc, houwelijc, -lic, door volksetymologische vereenzelviging met het achtervoegsel -lijk uit eerder hūweleec, hūweleic, samenstelling van huwe(n) v ‘echtpaar’ (waarvoor zie huwen) en leec ‘lied, gezang’. Evenals Middelnederduits hillik, hīlich, Oudhoogduits hīleih, Fries houlik en deels (het 2de lid) Engels wedlock, alle ‘huwelijk’.

Heirat

ambtelijke of kerkelijke verbintenis tussen twee personen

huwelijken (plural)
huwelijkje (diminutive singular)
huwelijkjes (diminutive plural)

ambtelijke duurzame verbintenis tussen twee of meer mensen

Het huwelijk is in de VS ook opengesteld voor paren van hetzelfde geslacht. In sommige Midden-Oosterse landen kan één man met meerdere vrouwen trouwen.

We spraken uitgebreid over relaties, huwelijken, latten en open relaties en wat de voor- en nadelen hiervan volgens ons waren.

Een vrouw uit Kansas vertrouwde me toe dat ze de benen had genomen na mishandeld te zijn in haar huwelijk.

juridische en sociale liefdesband tussen man en vrouw, aangegaan voor het leven, met als doel het stichten van een gezin


schoondochter

Vertaling van Frans belle-fille , in de betekenis van ‘behuwddochter’ voor het eerst aangetroffen in 1477

afgeleid van dochter met het voorvoegsel schoon-

schoondochters (plural)
schoondochtertje (diminutive singular)
schoondochtertjes (diminutive plural)


kleindochter

In de betekenis van ‘vrouwelijk kleinkind’ voor het eerst aangetroffen in 1760

uit Frans petit-fille, samenstelling van klein en dochter

granddaughter

een dochter van iemands kind, een vrouwelijk kleinkind

kleindochters (plural)
kleindochtertje (diminutive singular)
kleindochtertjes (diminutive plural)

Henny Huisman kwam er via verslaggevers van Shownieuws achter dat hij overgrootvader werd. Dat vertellen zijn kleindochter Emma (19, links op de foto) en haar vriend Maurits zondag in een YouTube-video.

Weblink bron “Henny Huisman hoorde van Shownieuws dat hij overgrootvader werd” (10 juli 2022), NU.nl


kleinzoon

In de betekenis van ‘mannelijk kleinkind’ voor het eerst aangetroffen in 1661

uit Frans petit-fils, samenstelling van klein en zoon

grandson

een zoon van iemands kind, een mannelijk kleinkind

kleinzoons (plural)
kleinzonen (plural)
kleinzoontje (diminutive singular)
kleinzoontjes (diminutive plural)


snaar

snaren (singular)
snaartje (diminutive)
snaartjes (diminutive singular)

De turf souw vuerseeker de helft wel opslaan. Get hoe pronckte droncke Keesje vande Slochter: Mit zyn moye tuyt-meyt, hier ouwe Japen Dochter, En Mieuwes mal-monckt, die reet met sen jonghste snaar.

Gerbrand Adriaensz. Bredero
 Het vijfde bedrijf, 't eerste uytkomen Moy-aal, Angeniet (1617) in:
ed. E.K. Grootes
 Moortje en Spaanschen Brabander (1999), Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam, p.180.


schoonzuster

In de betekenis van ‘behuwdzuster’ voor het eerst aangetroffen in 1555

Leenvertaling van het Franse belle-soeur.

afgeleid van zuster met het voorvoegsel schoon-

svigerinde

de echtgenote van broer of zus, of de zus van de echtgenoot of echtgenote

schoonzusters (plural)
schoonzustertje (diminutive singular)
schoonzustertjes (diminutive plural)


geslacht

In de betekenis van ‘familie’ voor het eerst aangetroffen in 1285

*vervoeging van slachten: de stam met omvoegsel ge- -t, zonder -t omdat de stam al op -t eindigt

geslachten (plural)
geslachtje (diminutive singular)
geslachtjes (diminutive plural)

Het geslacht De Pauw.

Dan kan hij er staan en zeggen dat hij zich in deze moeilijke tijden et cetera et cetera toch heeft opgeofferd uit liefde voor zowel zijn dochter als de tradities van zijn geslacht.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142

Maar Napoleon beloonde de in leven gebleven Letang door hem de oude naam en titels van het geslacht terug te geven, maar niet de bezittingen die tijdens de revolutie geconfisqueerd waren door het volk.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


schoonmoeder

In de betekenis van ‘behuwdmoeder’ voor het eerst aangetroffen in 1477

afgeleid van moeder met het voorvoegsel schoon-

schoonmoeders (plural)
schoonmoedertje (diminutive singular)
schoonmoedertjes (diminutive plural)


schoonvader

In de betekenis van ‘behuwdvader’ voor het eerst aangetroffen in 1477

afgeleid van vader met het voorvoegsel schoon-

schoonvaders (plural)
schoonvadertje (diminutive singular)
schoonvadertjes (diminutive plural)


grootvader

In de betekenis van ‘vader van iemands vader of moeder’ voor het eerst aangetroffen in 1545

grootvaders (plural)
grootvadertje (diminutive singular)
grootvadertjes (diminutive plural)

Na school ging de jongen altijd bij zijn grootvader langs.


grootmoeder

In de betekenis van ‘moeder van iemands vader of moeder’ voor het eerst aangetroffen in 1482

grootmoeders (plural)
grootmoedertje (diminutive singular)
grootmoedertjes (diminutive plural)

Ik ben grootgebracht in hetzelfde huis waarin mijn grootmoeder woonde, zij boven, wij beneden.

Adriaan de Boer
 “'Je kunt het verdriet in de zaal bijna voelen'” (1998-04-17), De Volkskrant

De moeder van 11 kinderen had pas op latere leeftijd het wandelen ontdekt. Toen ze eenmaal ging lopen was ze al grootmoeder van 23 kleinkinderen.


schoonzoon

In de betekenis van ‘behuwdzoon’ voor het eerst aangetroffen in 1470

afgeleid van zoon met het voorvoegsel schoon-

schoonzonen (plural)
schoonzoons (plural)
schoonzoontje (diminutive singular)
schoonzoontjes (diminutive plural)

De waarde van de Turkse lira is naar een nieuw dieptepunt gedaald. De daling werd deze week ingezet na het nieuws dat de Turkse president Recep Tayyip Erdogan zijn schoonzoon tot nieuwe minister van Financiën heeft benoemd.

Owens speelde in de jaren 80 schoonzoon Elvin in de hitserie. Alhoewel hij in de jaren daarna geregeld kleine gastrolletjes had in televisieseries, bleef het grote werk uit voor de inmiddels 57-jarige. Hij ging daardoor werken buiten de entertainmentindustrie, en werd afgelopen week door een klant gefotografeerd in de supermarkt waar hij een baan heeft. De foto kwam online te staan, waar veel mensen honend reageerden.

Haar vader de baron verlangde een welgestelde schoonzoon en dat was een onmogelijke eis.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


dochter

In de betekenis van ‘kind van het vrouwelijk geslacht’ voor het eerst aangetroffen in 901

dochters (plural)
dochtertje (diminutive singular)
dochtertjes (diminutive plural)

Met hernieuwde moed liep ik de berg af en vulde snel mijn lege waterflessen met het koele water uit het meer, waarbij ik moest terugdenken aan het advies van mijn dochter. Zij had me gevraagd om altijd een extra liter water mee te nemen, zodat ik nooit zonder zou komen.


aangetrouwd

ˈaŋɣəˌtrɑuwt

aangetrouwde (inflected positive)
aangetrouwds (partitive positive)

aangehuwd; door het huwen lid worden van een familie

De aangetrouwde familieleden worden ook wel de koude tak genoemd.

De man van mijn zus is een aangetrouwd familielid en wordt wel zwager genoemd.


schoonzus

afgeleid van zus met het voorvoegsel schoon-

svigerinde

de echtgenote van iemands broer of zus, of de zus van iemands echtgenoot of echtgenote.

schoonzussen (plural)
schoonzusje (diminutive singular)
schoonzusjes (diminutive plural)

Hij was niet veroordelend, in deze kwestie was hij niet alleen uit eigen overtuiging beginselvast, hij was ook decennialang opgevoed door zowel Ingeborg als haar beste vriendin en bovendien zijn schoonzus Christa.


ouder

In de betekenis van ‘vader of moeder’ voor het eerst aangetroffen in 1287

ouders (plural)
oudertje (diminutive singular)
oudertjes (diminutive plural)

De ouders hadden de kinderen van 10 en 12 na een hoop gedoe voor een halfjaar van school kunnen uitschrijven om gezamenlijk de PCT te lopen.


kleinkind

kleinkinderen (plural)
kleinkindje (diminutive singular)
kleinkindjes (diminutive plural)

Ik stel mijn kleinkind even aan je voor.

Hij deed zijn bedrijf over aan zijn zoon Wouter, kreeg een vriendin en zag zijn kleinkind nog geboren worden.


pa

pa's (plural)
paatje (diminutive singular)
paatjes (diminutive plural)

Mijn pa komt morgen op bezoek bij mij.


mamma

[1] klanknabootsing van de eerste woordjes die kinderen vaak uitspreken, opgevat als aanduiding voor de moeder, vergelijk Italiaans mamma en Frans maman

mamma's (plural)
mammaatje (diminutive singular)
mammaatjes (diminutive plural)

benaming voor vrouwelijke ouder door haar kind

Gierend van het lachen gingen we naar beneden, om te ontbijten. Pappa en mamma zaten al aan tafel. Ze probeerden met vertrokken gezichten streng te kijken. ‘Wie heeft dat op zijn geweten?’ vroeg pappa, maar lachte door zijn frons heen.


overgrootvader

In de betekenis van ‘vader van iemands grootvader of grootmoeder’ voor het eerst aangetroffen in 1573

overgrootvaders (plural)
overgrootvadertje (diminutive singular)
overgrootvadertjes (diminutive plural)

Henny Huisman kwam er via verslaggevers van Shownieuws achter dat hij overgrootvader werd. Dat vertellen zijn kleindochter Emma (19, links op de foto) en haar vriend Maurits zondag in een YouTube-video.


grootouder

grootouders (plural)
grootoudertje (diminutive singular)
grootoudertjes (diminutive plural)

Na school ging de jongen altijd bij zijn grootouders langs.


oudoom

oudooms (plural)
oudoompje (diminutive singular)
oudoompjes (diminutive plural)

oom van een ouder, broer van een grootouder

Een oudoom van mij is frater in Kenia.


oudtante

samenstelling van oud bn "uit een vroeger tijd afkomstig" en tante zn

oudtantes (plural)
oudtantetje (diminutive singular)
oudtantetjes (diminutive plural)

tante van een ouder, zus van een grootouder

Een oudtante van mij is laatst toch nog gaan reizen.


nonkel

van Frans oncle met metanalyse: de eind-n van den onkel, mijn onkel of mon oncle werd mettertijd beschouwd als een onderdeel van het tweede woord, in de betekenis van ‘oom’ voor het eerst aangetroffen in 1851

eontr

broer of zwager van iemands vader of moeder

nonkels (plural)
nonkeltje (diminutive singular)
nonkeltjes (diminutive plural)

Mijn nonkel komt steevast naar onze familiefeestjes.


zwagerin

Afgeleid van zwager met het achtervoegsel -in (dat vrouwelijke varianten vormt).

zwagerinnen (plural)
zwagerinnetje (diminutive singular)
zwagerinnetjes (diminutive plural)

In het Europese Nederlands is deze benaming momenteel verouderd, maar in Suriname wordt zij nog courant gebruikt.


onkel

onkels (plural)
onkeltje (diminutive singular)
onkeltjes (diminutive plural)

Dit woord wordt zeer weinig gebruikt en is bovendien streekgebonden. De synoniemen zijn gebruikelijker binnen hun respectievelijke verspreidingsgebied.

Tijdens de vakantie helpt die student mee in de winkel van zijn onkel.


zwageres

Afgeleid van zwager met het achtervoegsel -es (dat vrouwelijke varianten vormt).

zwageressen (plural)
zwageresje (diminutive singular)
zwageresjes (diminutive plural)

Dit woord is typisch Surinaams; in het Europese Nederlands komt zij niet voor.


voorvader

Ahn

(familie) mannelijk persoon van wie een volk, een clan of een familie afstamt.

voorvaderen, (plural)
voorvaders (plural)
voorvadertje (diminutive singular)
voorvadertjes (diminutive plural)

mannelijk persoon van wie een volk, een clan of een familie afstamt; ook bij dieren

-De Britse voorvaders kwamen uit Bretagne, wat nog steeds in de naam is te herkennen.

-Wolven, voorvaders van de hond, leven in hoogst georganiseerde sociale groepen.


ma

v (verkorting) van het Nederlandse zelfstandige naamwoord mama

m (verkorting) van het Nederlandse zelfstandige naamwoord maandag

ma's (singular)
maatje (diminutive)
maatjes (diminutive singular)

Echte afkortingen worden als regel met een punt geschreven: ma., maar in opsommingen waar uit de context al duidelijk is dat het om de naam van een weekdag gaat is het gebruikelijk om de punt weg te laten.


wijf

wijven (plural)
wijfje (diminutive singular)
wijfjes (diminutive plural)

En mij zo gunstig eens wou wezen / Van u te maken tot mijn wijf.


meemoeder

medmoder

niet-biologische moeder in een lesbisch koppel

meemoeders (plural)
meemoedertje (diminutive singular)
meemoedertjes (diminutive plural)

de moeder in een lesbisch koppel die het kind niet gebaard heeft


sibbe

In de betekenis van ‘familie’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1300

sibben (plural)
sibbetje (diminutive singular)
sibbetjes (diminutive plural)


va

va's (plural)
vaatje (diminutive singular)
vaatjes (diminutive plural)

aanspreekvorm of benaming voor een mannelijke ouder

Haar va moest zich vreselijk voelen, verschrikkelijk, want hij zou nog wel altijd van moe houden.


achterkleinzoon

achterkleinzonen (plural)
achterkleinzoons (plural)
achterkleinzoontje (diminutive singular)
achterkleinzoontjes (diminutive plural)

Ik heb geen contact met mijn achterkleinzoon.

Huisman maakte de geboorte van zijn achterkleinzoon begin mei wereldkundig op Twitter. Aan Shownieuws vertelde de 71-jarige televisiecoryfee eerder hoe bijzonder het is om overgrootvader te worden. "Je hebt een kind en die heeft een kind en daar zit dan ook weer een kind in. Het is heel bijzonder, een godsgeschenk."


cognaat

van het Latijn cognatus ‘bloedverwant’ met het achtervoegsel -aat

cognaten (plural)
cognaatje (diminutive singular)
cognaatjes (diminutive plural)


incest

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bloedschande’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1503

geslachtsverkeer met zeer naë verwanten zoals eigen kinderen of broers, zussen

Bij Egyptische koningen was incest om religieuze redenen welhaast verplicht.

Op dit moment is een huwelijk tussen neef en nicht in Nederland in principe toegestaan. Wettelijk is er bij voortplanting tussen neef en nicht dus geen sprake van incest. Inteelt is het wel. Voor 1970 was een neef-nichthuwelijk verboden en in de afgelopen jaren zijn pogingen gedaan om het opnieuw te verbieden.


mammie

Ga maar naar je mammie


huwelijkspartner

samenstelling van huwelijk en partner met het invoegsel -s-

huwelijkspartners (plural)
huwelijkspartnertje (diminutive singular)
huwelijkspartnertjes (diminutive plural)

De huwelijkspartner van Alex organiseerde een romantische huwelijksreis.


huwelijkspolitiek

samenstelling van huwelijk en politiek met het invoegsel -s-

beleid ten aanzien van het sluiten van huwelijken, bijvoorbeeld om de macht van een familie te behouden of uit te breiden

Doorgaans werkte de huwelijkspolitiek goed. Bruid en bruidegom waren vrijwel altijd afkomstig uit dezelfde sociale klasse.

“Het huwelijk in de Gouden Eeuw” (2012-05), Historisch Nieuwblad


voorouder

voorouders (plural)
vooroudertje (diminutive singular)
vooroudertjes (diminutive plural)

De familie Van Rechteren Limpurg is al eeuwen verbonden met de Grote Kerk. In de crypte onder de kerk rusten 26 voorouders van de graaf. Sinds 1875 geldt het mausoleum aan de Gravenallee als laatste rustplaats voor overleden leden van de grafelijke familie. Graaf Adolph wordt daar morgen als veertiende familielid bijgezet.

Weblink bron
Henk van Schuppen
 “Uitvaart Heer van Almelo: nog één keer passeert graaf Van Rechteren de Limpurgsingel” (22-11-2019), Tubantia

Vanavond werd ik verplicht om naast graaf Bryston plaats te nemen, een pretentieuze blaaskaak die zeer weinig aan het hof is geweest. Hij is de bestuurder van een of ander godverlaten moerasland in het noorden en verkeert blijkbaar in de veronderstelling dat hij, vanwege de loyaliteit van zijn voorouders aan het koningshuis, over de koninklijke familie mag zeggen wat hij wil.

Danielle Teller (vert. Marja Borg)
 “Er was eens iets anders” (2018), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026346477


voorzaat

In de betekenis van ‘voorvader’ voor het eerst aangetroffen in 1265

voorzaten (plural)
voorzaatje (diminutive singular)
voorzaatjes (diminutive plural)


bam

vrouw die er uitdrukkelijk voor kiest om zonder partner een of meer eigen kinderen groot te brengen

De relatie gaat over, het verdriet duurt jaren, de nieuwe ware is niet te vinden en voor je het weet is je kans op het moederschap verkeken. Jaarlijks laten duizenden vrouwen met een kinderwens het zo ver niet komen: ze beginnen alleen aan een gezin. Deze bewust alleenstaande moeder, kortweg bam, heette in de jaren 70 en 80 nog bom, bewust ongehuwde moeder. Doordat sindsdien nog maar half zoveel wordt getrouwd, is die oude term in onbruik geraakt.

Weblink bron
Sanne van der Kolk
 “Deze vrouwen hebben geen man, wel een kind” (4 maart 2018) op ad.nl


maffiafamilie

sterk hiërarchische, als een Siciliaanse clan georganiseerde groep criminelen (met of zonder natuurlijke familieverwantschappen) van wie een onvoorwaardelijke loyaliteit verlangd wordt tegenover de godfather, het 'familiehoofd'

In de Financial Times vergeleek columnist Gideon Rachman Trump en Poetin (en Xi) met maffiafamilies voor wie macht gelijk staat aan het zaaien van angst. We kennen de beelden uit The Godfather – op het éne moment word je onthaald op een feestmaal om even later met een kogel in het hoofd gedumpt te worden op een vuilnisbelt.


schoonouder

afgeleid van ouder met het voorvoegsel schoon-

parent-in-law

de vader of moeder van de huwelijkspartner

Dit weekend heb ik een ontmoeting met mijn potentiële schoonouders.


surrogaatfamilie

surrogaatfamilies (plural)
surrogaatfamilietje (diminutive singular)
surrogaatfamilietjes (diminutive plural)

Mijn surrogaatfamilie zorgde voor me toen ik ver van mijn biologische familie woonde.


ome

Vandaag was ome Jan niet thuis.


stief-

van Middelnederlands stief-, aangetroffen vanaf 1240, cognaat met Duits stief- en Engels step-; de oorspronkelijke betekenis drukt uit dat er iets ontbreekt

als eerste lid in namen van verwantschapsbetrekkingen om aan te geven dat er geen bloedverwantschap bestaat


schoon-

als eerste lid in namen van verwantschapsbetrekkingen om aan te geven dat de relatie door aantrouwen tot stand is gekomen


aanbedene

Naamwoord van handeling van aanbidden met het achtervoegsel -e

Een enorm geliefd persoon, met name een vrouw en vaak ironisch bedoeld

'Meneer, het zou kunnen dat ik inderdaad iets heb vernomen van de geruchten waar u op zinspeelt. Maar als die verhalen kloppen, zou er mijns inziens sprake zijn van een plaag van blindheid. Prins Henry zou toch blind hebben moeten zijn om zijn aanbedene niet te herkennen, of om een lelijk meisje aan te zien voor een ongeëvenaarde schoonheid? En mijn dochters zouden wel blind hebben moeten zijn voor hun spiegelbeeld en voor de blik in de ogen van degenen die hen aankijken...'


schoonfamilie

afgeleid van familie met het voorvoegsel schoon-

de familieleden van iemands huwelijkspartner


schoonkind

afgeleid van kind met het voorvoegsel schoon-

schoonkinderen, (plural)
schoonkinders (plural)
schoonkindje (diminutive singular)
schoonkindjes (diminutive plural)

de zoon of dochter van iemands huwelijkspartner


schoonmama

afgeleid van mama met het voorvoegsel schoon-

de moeder van de huwelijkspartner, de schoonmoeder


schoonpapa

afgeleid van papa met het voorvoegsel schoon-

de vader van iemands huwelijkspartner, de schoonvader


huisgezin

huisgezinnen (plural)
huisgezinnetje (diminutive singular)
huisgezinnetjes (diminutive plural)

vader, moeder en kinderen - soms worden ook de huisdieren erbij gerekend

De moeder van het grote huisgezin had het altijd druk, ook op vakantie.


huwelijksdag

samenstelling van huwelijk en dag met het invoegsel -s-

huwelijksdagen (plural)
huwelijksdagje (diminutive singular)
huwelijksdagjes (diminutive plural)

De huwelijksdag is een zeer drukke hectische dag waarvan gezegd wordt dat het de mooiste dag van je leven is.


uk

In de betekenis van ‘dreumes’ voor het eerst aangetroffen in 1897

ukken (plural)
ukje (diminutive singular)
ukjes (diminutive plural)

De uk zat bij oma op schoot.


ukkie

ukkies (plural)
ukkietje (diminutive singular)
ukkietjes (diminutive plural)

Het ukkie zat bij oma op schoot.


ukkepuk

In de betekenis van ‘klein kind’ voor het eerst aangetroffen in 1897

ukkepukken (plural)
ukkepukje (diminutive singular)
ukkepukjes (diminutive plural)

De ukkepuk zat bij oma op schoot.


ukkepukkie

ukkepukkies (plural)
ukkepukkietje (diminutive singular)
ukkepukkietjes (diminutive plural)

De ukkepukkie zat bij oma op schoot.


ukkiepukkie

ukkiepukkies (plural)
ukkiepukkietje (diminutive singular)
ukkiepukkietjes (diminutive plural)

De ukkiepukkie zat bij oma op schoot.


brus

Samenvoegsel van de Nederlandse woorden broer en zus.

Geschwister

een ander kind van dezelfde ouders (zonder de connotatie met zorg)

brussen (plural)
brusje (diminutive singular)
brusjes (diminutive plural)

een ander kind van dezelfde ouders, m.n. wanneer diegene zorgtaken op zich neemt

De gehandicapte Anna heeft drie brussen die voor haar zorgen.


vechtscheiding

samenstelling van vecht ww en scheiding
afgeleid van v en echtscheiding

een echtscheiding die gepaard gaat met allerlei mogelijke acties met de bedoeling de andere partner zo veel mogelijk schade toe te brengen


stiefbrus

afgeleid van brus met het voorvoegsel stief-

stiefbrussen (plural)
stiefbrusje (diminutive singular)
stiefbrusjes (diminutive plural)

kind uit een voorafgaand huwelijk van iemands tweede ouder

Hun stiefbrus was een stuk jonger, maar ze konden het goed met elkaar vinden.

kind uit een later huwelijk van iemands eigen ouder

Toen haar moeder hertrouwde kreeg ze zelfs nog een stiefbrus.


schoonbrus

afgeleid van brus met het voorvoegsel schoon-

schoonbrussen (plural)
schoonbrusje (diminutive singular)
schoonbrusjes (diminutive plural)

de huwelijkspartner van iemands brus, of de brus van iemands huwelijkspartner


oomzegger

Samenstellende afleiding van oom en de stam van zeggen met het achtervoegsel -er

oomzeggers (plural)
oomzeggertje (diminutive singular)
oomzeggertjes (diminutive plural)

Simon is ook een oomzegger van de voormalige toparbiter Jan Keizer.


betovergrootmoeder

In de betekenis van ‘moeder van iemands overgrootouder’ voor het eerst aangetroffen in 1763

afgeleid van overgrootmoeder met het voorvoegsel bet-

Het thema van de NRC Fotowedstrijd van deze maand is ‘Familie’. Fotograaf Marieke van der Velden zag ooit familiefoto’s uit de jaren 20 van de vorige eeuw van de Duitse portretfotograaf August Sander en dacht: dat wil ik ook. Het idee voor de serie Dutch Matroesjka’s was geboren. Het werden negen portretten van vijf generaties vrouwen uit één familie, van baby tot betovergrootmoeder.


betovergrootvader

In de betekenis van ‘vader van iemands overgrootouder’ voor het eerst aangetroffen in 1839

Afleiding van overgrootvader met het voorvoegsel bet-

Margrethe Vestager was in Denemarken minister van Economische Zaken en Binnenlandse Zaken. Ze kwam in 2001 in het parlement en was tussen 2007 en 2014 ook leider van Radikale Venstre, de mede door haar betovergrootvader opgerichte sociaal-liberale partij. Ze is getrouwd en heeft drie kinderen.


gezinsuitbreiding

samenstelling van gezin en uitbreiding met het invoegsel -s-

het groter worden van een gezin door de geboorte van een baby

Een bevriend echtpaar kwam met een heuglijke mededeling voor ons en andere bevriende echtparen. Nee, geen gezinsuitbreiding, daar waren ze veel te oud voor, maar wel gebiedsuitbreiding. Ze hadden een huisje gekocht nabij Verona, hun favoriete stad in Noord-Italië, waar ze elke zomer het operafestival bezoeken.

Juliana raakte al snel na haar trouwen zwanger. Ook met hun gezinsuitbreiding gingen zij en Bernhard minder formalistisch om dan tot dan toe gebruikelijk. Wilhelmina's zwangerschappen waren omringd geweest door stilte en geruchten; haar 'gezegende staat' werd pas in een laat stadium officieel bekendgemaakt door de minister-president. Juliana daarentegen liet op 15 juni 1937, toen haar zwangerschap twee maanden was gevorderd, zelf via de radio weten dat ze in verwachting was.


halfzuster

Halbschwester

(familie) een vrouwelijk persoon die óf dezelfde moeder óf dezelfde vader heeft als jou

Hitler loopt vlak achter de kist, gekleed in een lange, zwarte mantel, zwarte handschoenen en met in zijn ene hand een zwarte hoge hoed. Hij is ernstig gestemd en beheerst. Links van hem loopt zijn zwager, Raubal, en tussen hen in, Paula. Zijn halfzuster, Angela, die zwanger is en binnenkort moet bevallen, zit in een gesloten wagen die achter hen aan rijdt. De rest van het gevolg bestaat uit een paar buren. Kubizek beschrijft de begrafenis als armoedig.

Drie telgen uit de wijdvertakte en schatrijke familie van wijlen Al Qaida-leider Osama bin Laden zijn dit weekeinde omgekomen bij een vliegongeluk in Groot-Brittannië. Het gaat volgens Arabische media om stiefmoeder Rajaa Hashim, zijn halfzuster Sana en haar man Zuhair Hashim.


huwelijksakte

samenstelling van huwelijk en akte met het invoegsel -s-

Eheurkunde

akte van de burgerlijke stand waarin staat dat twee mensen met elkaar getrouwd zijn

huwelijksaktes (plural)
huwelijksakten (plural)

een akte die door de ambtenaar van de burgerlijke stand is opgemaakt waarin staat dat twee mensen met elkaar getrouwd zijn en dus voldoen aan de wettelijke eisen die daaraan gesteld zijn

Eén conflict werd pas beslecht nadat de toestemmingswet de Kamer had gepasseerd. Dat betrof de titel van de nieuwe prins-gemaal. Zoals ik eerder schreef had Bernhard in 1948 bij Wilhelmina afgedwongen dat hij Dè Prins der Nederlanden zou heten. Aan 'prins-gemaal' had hij 'de pest'. Maar nu kwam er een tweede Prins der Nederlanden. Blijkens de reconstructie van historica Dorine Hermans dwong Bernhard zijn vrouw om over deze kwestie 'een langdurig gevecht' te voeren met 'een onwillige premier', om te beginnen over de wijze waarop hij zou worden vermeld in de huwelijksakte van zijn dochter.

Koppels in Alabama stonden al in de rij in afwachting van het vonnis. Zodra het hof de zaak afwees, begon rechter Alan King huwelijksaktes uit te reiken. 'Het is zo mooi dat we deel van de geschiedenis kunnen uitmaken', zei Dee Bush, die al zeven jaar samen is met haar vriendin Laura. Samen voeden ze vijf kinderen op.


koppelaar

Ontwikkeld uit Middelnederlands coppelaer, ontleend aan (laat-)Middelhoogduits kuppelære , aangetroffen sinds Kiliaan.

Naamwoord van handeling van koppelen met het achtervoegsel -aar

Heiratsvermittler

iemand die probeert mensen van verschillende groepen met elkaar in contact te brengen (met name voor een huwelijk)

Kuppler

iemand die probeert twee mensen met elkaar in contact te brengen (met name voor een niet-huwelijkse relatie)

iemand die probeert om mensen in contact met elkaar te brengen om een huwelijk te bewerkstelligen

Tineke is een van de 28 single 50-plussers die een boswandeling maken. Het wandelen voor singles is een samenwerking tussen Staatsbosbeheer en datingsite Relatieplanet. De boswachter als koppelaar? Het was ook even wennen voor Koetsier. „Toen ik het hoorde, heb ik wel even gevraagd wat dit precies betekende voor mij.” Normaal leidt hij groepen schoolkinderen rond.


moederskind

samenstelling van moeder zn en kind zn met het invoegsel -s-

Muttersöhnchen

moederskinderen (plural)
moederskindje (diminutive singular)
moederskindjes (diminutive plural)

onzelfstandig, afhankelijk kind dat (te) erg op de moeder is gericht (gezegd van jongens en jongemannen)

In de rubriek DOC25 op NPO 2 worden ook vandaag twee documentaires van 25 minuten uitgezonden. Moederskind, waarin de complexe band tussen moeder en zoon centraal staat, vertelt het verhaal van het Haagse homomannenkoor Vox Rosa. De leden groeiden op in een tijd waarin acceptatie minder vanzelfsprekend was dan nu.

Deze onbewogen pose hield Harry (32), meer een moederskind dan zijn oudere broer, twee decennia vol. 'Mijn manier om met het verlies om te gaan was door mijn kop in het zand te steken en te weigeren na te denken over mijn ma, omdat dat toch niets zou helpen,' zegt hij. 'Ik dacht dat het me alleen maar triester zou maken. Ik vond dat ik de emoties erbuiten moest laten.'


verstandshuwelijk

samenstelling van verstand zn en huwelijk zn met het invoegsel -s-

een echtverbintenis die niet – of althans niet in de eerste plaats – is gebaseerd op liefde en wederzijdse genegenheid, maar veeleer op gemeenschappelijke (vaak geldelijke) belangen

Segers had D66 maandag al een opening geboden voor een verstandshuwelijk met zijn partij. Over de wet die euthanasie mogelijk maakt bij een ’voltooid leven’, in de verkiezingen nog een breekpunt voor de CU, viel volgens Segers best te praten. Na overleg met zijn fractie liet hij weten dat ’standpunten voor en na de verkiezingen dezelfde zijn’.

,,Cole Porter in zijn laatste levensfase. Hij verblijft in zijn buitenhuis in Buxton Hill, waar hij elk weekend gasten uitnodigt om hem gezelschap te houden. Maar die avond loopt alles anders dan anders. Cole was van rijke komaf, een hartstochtelijk feestganger en een fervent wereldreiziger, die een verstandshuwelijk had met een van de mooiste fotomodellen uit de twintiger jaren. Terwijl zijn succes ongekende hoogte bereikte, groeide zijn eenzaamheid.’


huwelijksleeftijd

samenstelling van huwelijk zn en leeftijd zn met het invoegsel -s-

marriage age

de leeftijd waarop men daadwerkelijk trouwt

de minimumleeftijd waarop iemand mag trouwen

De regering van Nepal doet te weinig om een eind te maken aan kindhuwelijken. In Nepal trouwt 37 procent van de meisjes voordat ze achttien zijn en 10 procent zelfs voor hun vijftiende, hoewel de wettelijke huwelijksleeftijd voor zowel mannen als vrouwen twintig is. Van de jongens trouwt ongeveer 11 procent voordat ze achttien zijn, zegt mensenrechtenorganisatie HRW.

Enkele tientallen vrouwen hebben zaterdag in de Iraakse hoofdstad Bagdad geprotesteerd tegen een wetsvoorstel dat de huwelijksleeftijd voor meisjes verlaagt naar 9 jaar. De ontwerpwet werd eind februari goedgekeurd door de regering en gaat nu naar het parlement.

de leeftijd waarop iemand daadwerkelijk trouwt

Delen van de Arabische wereld hebben de afgelopen decennia een revolutionaire ommekeer gemaakt: van zeer hoge naar lage vruchtbaarheid. Tunesië en Libanon hebben een vruchtbaarheid bereikt als die van Frankrijk of Zweden, rond het vervangingsniveau. Maar ook in de conservatieve Golfregio doet dit fenomeen zich voor. Landen als Koeweit, de Emiraten en Qatar zagen de afgelopen twintig jaar pijlsnel hun aanwas naar beneden schieten. Vrouwen nemen gemiddeld nog maar twee kinderen en de huwelijksleeftijd is fors gestegen. Voor het niet-Arabische Iran geldt hetzelfde.

Na de islamitische revolutie van 1979 werd in Iran de officiële huwelijksleeftijd voor meisjes verlaagd naar 9 jaar. Later werd dat, onder druk van de Iraanse vrouwenbeweging, verhoogd naar 13. Met de maatschappelijke werkelijkheid van Iran heeft de wet weinig te maken. De gemiddelde huwelijksleeftijd van vrouwen is 25 tot 30 jaar en stijgt nog steeds.


meeouder

de vrouw van een lesbisch stel die niet de biologische moeder is

Om de ‘zorgkloof’ in gezinnen te verkleinen, dient CD&V een wetsvoorstel in dat vaders en meeouders verplicht om hun geboorteverlof op te nemen. Dat moet ook eventuele druk op werknemers wegnemen.

Weblink bron
Marjan Justaert
 “CD&V wil verplicht geboorteverlof voor vader” (07/03/2015), De Standaard

Smaers wil daar verandering in brengen. Ze werkte een wetsvoorstel uit dat voorziet dat zelfstandigen of meeouders tien dagen geboorteverlof kunnen opnemen binnen de vier maanden vanaf de dag van de bevalling van de partner.

Weblink bron
Wle
 “’Ook zelfstandigen moeten vergoeding krijgen tijdens vaderschapsverlof’” (25/02/2018), De Standaard

Ook meeouders zijn in de tekst opgenomen. Hij liet ook de kostprijs berekenen destijds. Vijf dagen vaderschapsverlof zou jaarlijks 5,9 miljoen euro kosten.

Weblink bron
evg
 “Binnenkort ook tien dagen vaderschapsverlof voor zelfstandigen” (12/02/2019), De Standaard


parentaal

parental

betrekking hebbend op een ouder of meerdere ouders

parentaler (uninflected comparative)
parentaalst (uninflected superlative)
parentale (inflected positive)
parentalere (inflected comparative)
parentaalste (inflected superlative)
parentaals (partitive positive)
parentalers (partitive comparative)

Een parentale burn-out komt vaker voor bij vrouwen en is anders dan de ‘gewone’ burn-out, vaak veroorzaakt door stress. .

Door archive.org gearchiveerde versie van 2017-01-20 “Nieuw fenomeen: 1 op de 10 ouders kampt met een parentale burn-out”, Ouders van Nu


behuwdmoeder

samenstelling van behuwd bn "door een huwelijk verkregen" en moeder zn "vrouwelijke ouder"

Zittend aan 't venster, naar buiten kijkend zonder iets te zien, moest hij er even aan terugdenken hoe gewetensvol, alsof het een zaak van belang was, hij het bericht van haar overlijden had opgesteld. Heden overleed onze lieve vrouw, moeder en behuwdmoeder Lucia Kostiaan, geboren zo en zo, na langdurig en moedig gedragen lijden.

Anna Blaman
 “De verliezers.”, 16e druk (1982), Meulenhoff, Amsterdam, ISBN 90 290 0435 5, p. 12

Ook wij doen het nog, wanneer wij bv. een overleden schoonmoeder op de overlijdensaankondiging plotseling ‘behuwdmoeder’ noemen. Wij vermijden dan het zwaarbelaste woord en kiezen een heel andere naam als om aan te duiden, dat de relatie door het sterven geheel anders en zuiverder is geworden; wat vereeuwigd moet worden, mag niet dubbelzinnig zijn; want het dubbelzinnige is nooit definitief.

C.W.M. Verhoeven
 De archaische glimlach in: Roeping., jrg. 34 nr. 3 (1958), Gianotten, Tilburg / Standaard Boekhandel, Brussel, p. 145


behuwdvader

samenstelling van behuwd bn "door een huwelijk verkregen" en vader zn "mannelijke ouder"

De nieuwe relaties met buitenstaanders in dit ontvouwingsproces waren ook niet zo veelvoudig van aard, maar specifieker, bijvoorbeeld een ruilrelatie met iemand die alleen koper was en overigens anoniem en niet ook nog eens speelkameraad, raadgever, behuwdvader en geldschieter.

Abram de Swaan
 “De mens is de mens een zorg. Opstellen 1971-1981.”, 6e druk (1997), Meulenhoff, Amsterdam, ISBN 90 290 5607, p. 34


flitsscheiding

samenstelling van flits bn en scheiding zn


bestemoer

Leenvertaling van het Franse bon-maman 'grootmoeder, oma'

samenstelling van best en moer zn met het invoegsel -e-


bonusdochter

samenstelling van bonus zn "extra beloning" en dochter zn "vrouwelijk kind"

vrouwelijk kind van een partner uit een eerdere relatie

Ik spreek in ieder geval niet over mijn stiefdochter, maar over m'n bonusdochter, want zo heb ik haar altijd gezien: als een bonus. Een cadeautje bij mijn verliefdheid.

Maikel Harte
 Stiefouders in: Provinciale Zeeuwse Courant (14 december 2013), p. 106 (Zeeland 8) kol. 2

Het begon voor ons allebei natuurlijk via mijn vader, maar inmiddels hebben wij ook met zijn tweeën een relatie opgebouwd. Stiefmoeder en stiefdochter vinden we allebei te negatief klinken, dus kwamen we uit op derde ouder en bonusdochter.

Weblink bron
Ewoud Sanders
 “Gezocht: een alternatief voor stiefmoeder” (9 maart 2010) op nrc.nl


bonuszoon

samenstelling van bonus zn "extra beloning" en zoon zn "mannelijk kind"

mannelijk kind van een partner uit een eerdere relatie

Ik vind het heerlijk. Echt waar. Zelfs het opjagen van bonuszoon en de oeverloze discussies met dochterlief over wat ze vandaag aan gaat doen.

Weblink bron
Maarten
 “Eervolle titel” (18 september 2019)


samengesteld gezin

vaste verbinding van samengesteld (bijvoeglijk naamwoord) en gezin (zelfstandig naamwoord)
Het begrip wordt in 1879 aangetroffen in de beschrijving door E. van Calcar van de grote huishouding van F. Fröbel waarvan de leden niet allemaal familie van elkaar waren , in 1895 wordt het ook gebruikt om een gezin te beschrijven dat een weduwnaar met een gescheiden vrouw vormt , in 1979 gebruikt R. Kohnstamm "plotseling samengesteld gezin" voor een "gezin bestaande uit een echtpaar met kinderen uit een eerder huwelijk" en vanaf 1988 wordt het als zelfstandig begrip aangetroffen (zie vindplaats hieronder)

Patchworkfamilie

gezin met kinderen van één of beide partners uit een eerdere relatie met een ander

Pas als je het verleden een plek hebt kunnen geven in je nieuwe gezin, als alle gebeurtenissen en iedereen z'n eigen plaats hebben gekregen, pas dan kun je als samengesteld gezin goed functioneren.

Marina Scheer
 Alleen maar een beetje waardering in: Trouw , jrg. 46 nr. 13529 (23 november 1988), Organisatie Trouw, Meppel, p. 16 kol. 5/6


plusdochter

samenstelling van plus zn "voordeel" en dochter zn "vrouwelijk kind" , (eufemisme) voor stiefdochter

Ze trok zich terug uit de tv-wereld om voltijds moeder te worden. “Ik ben graag thuis met alle kinderen samen, ook mijn plusdochter Helena.

Weblink bron
tdl
 “Voormalige Ketnet-presentatrice Sofie Van Moll vierde keer zwanger” (23 september 2018) op gva.be


metekind

metekinderen (plural)
metekindje (diminutive singular)
metekindjes (diminutive plural)

iemand waarvan men meter of peettante is

Bij de zuiderburen is het sinds vele generaties gewoonte om iedere zevende opeenvolgende dochter of zoon in het gezin te vernoemen naar de regerende vorst of vorstin. Deze kinderen worden officieel koninklijk pete- of metekind van het koningspaar.

Weblink bron “Veel Belgische peters en meters naar Efteling” (2 juli 2004), Reformatorisch Dagblad

In de middelste rij zitten van links naar rechts Brian Mulroney (zijn ouders zijn goede vrienden van Meghan), prins Philip, Queen Elizabeth, Kate Middleton met op haar schoot prinses Charlotte, prins George, Rylan Litt (metekind van Meghan) en John Mulroney (zijn ouders zijn goede vrienden van Meghan).

Weblink bron
svg
 “Eerste officiële huwelijksfoto’s van Harry en Meghan gepubliceerd” (21/05/2018), De Standaard


overgrootoma

een contaminatie van overgrootmoeder en grootoma die dezelfde betekenis hebben
Volgens de systematiek van vergelijkbare termen zou het als samenstelling van over vz en grootoma zn letterlijk opgevat om een betovergrootmoeder gaan: de moeder van een overgrootmoeder of overgrootvader, dat wil zeggen een oma van een oma of opa, dus vier generaties verschil. Omdat het in het spraakgebruik gaat om drie generaties verschil, kan het worden verklaard als een intensiverende vorm met over bw

Johnson werd midden jaren negentig veroordeeld voor een drugsmisdrijf. Ze had grote hoeveelheden cocaïne bezorgd voor een bende. Realityster Kardashian hoorde recentelijk van haar zaak en besloot zich in te zetten voor de overgrootoma. Eind mei bepleitte ze haar zaak in de Oval Office, enkele dagen later hakte Trump de knoop door.

Weblink bron “'Kim Kardashian belde om te zeggen dat ik vrijkwam'” (07-06-2018), NOS

Ze wilde het al jaren en op haar 101ste verjaardag is het eindelijk zover: overgrootoma Hilda Jackson uit Wales mocht een stukje in een tank rijden.

Weblink bron
Leon van Wijk
 “Halfblinde oma (101) viert verjaardag met tankritje” (06-08-2015), Tubantia


stieffamilie

afleiding van familie met het voorvoegsel -stief

bloedverwanten van de latere levenspartner van vader of moeder

Stieffamilie van slachtoffers krijgt in de toekomst ook spreekrecht bij rechtszaken. Op dit moment is het nog zo dat alleen bloedverwanten aan het woord mogen komen. Dat is niet meer van deze tijd, vindt minister Van der Steur.

Weblink bron “Stieffamilie krijgt ook spreekrecht na rechtszaak Van den Hurk” (24-12-2016), NOS

Het is bijzonder, omdat twee van de drie nabestaanden stieffamilie zijn. Volgens de wet hebben alleen bloedverwanten spreekrecht. Ook de Hoge Raad staat dat tot nu toe niet toe. De advocaat van de verdachte en de officier van justitie hadden er geen bezwaar tegen, schrijft Omroep Brabant.

Weblink bron “Nabestaanden Nicole van den Hurk mogen spreken tijdens rechtszaak” (31-03-2017), NOS


eerstelijns

samenstelling van eerste bn en lijn bn met het achtervoegsel -s

partner, kind, ouder, schoonouder, schoonzoon, schoondochter

Jan Kropf, algemeen secretaris van de ACOM, geeft eenzelfde beeld. "Partners en eerstelijns familieleden worden in de screening meegenomen, dat is al jaren zo."

Weblink bron
Babette olde Hanhof
 “Defensie schorst voor het eerst militair om banden motorclub” (31-07-2019), NOS


familiegeschiedenis

samenstelling van familie zn en geschiedenis zn

familiegeschiedenissen (plural)
familiegeschiedenisje (diminutive singular)
familiegeschiedenisjes (diminutive plural)

verhaal waarbij de verschillende leden van een familie een rol spelen


familiekring

samenstelling van familie zn en kring zn

family circle

groep van naaste familieleden; leden van een gezin

familiekringen (plural)
familiekringetje (diminutive singular)
familiekringetjes (diminutive plural)

Wayne kijkt zijn familiekring rond.

Carla de Jong
 “Geheim leven” (2019), Ambo Anthos, ISBN 9789026346132

Volgens de rechtbank is niet bewezen dat moeder Linda H. en stiefvader Leo den H. achter de dood van de vrouw zitten. Het OM, dat vorige maand tien jaar cel eiste tegen de twee vanwege moord, baseerde die eis op drie verklaringen van getuigen uit de familiekring.

Weblink bron “Moeder en stiefvader vrijgesproken van moord op dochter” (10-04-2019), NOS


ouderliefde

Even speelde Catharina met de gedachte te weigeren, louter om hen dwars te zitten. Daar zou ze alleen zichzelf mee hebben, besloot ze. Zolang ze niet beter was, zouden ze haar op de huid blijven zitten. Friesland verloste haar van hun plotselinge knellende ouderliefde.

De documentaire biedt veel herkenbaars. "Het grote thema is ouderliefde", zegt Fassaert. "Iedereen kent dat grote verlangen naar de liefde van je ouders. Ik hoop dat het de mensen ontroert en ook naar de eigen familierelaties laat kijken."

Weblink bron
Jeroen Wielaert
 “IDFA opent zonder angst met Nederlandse docu” (18-11-2015), NOS


bastaardzoon

samenstelling van bastaard zn en zoon zn

bastaardzonen (plural)
bastaardzoons (plural)

een onwettige, mannelijke nakomeling; buitenechtelijk mannelijk kind

Introductie van Liza Meinen, de vrouw van vorst Andrej Bolkonski, en van Pierre, de bastaardzoon van graaf Bezoechov.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1

Ook premier Asquith vond die suggesties maar niets. Tudor deed hem te veel denken aan de gemankeerde Hendrik VIII en Bloody Mary. Stuart riep pijnlijke herinneringen op aan de onthoofde Karel I. Fitztroy viel af omdat een bastaardzoon van Hendrik VIII die naam gebruikte.

Weblink bron “100 jaar House of Windsor: 'Je hebt net een dynastie gedoopt'” (17-07-2017), NOS


gezinsgeluk

samenstelling van gezin zn en geluk zn met het invoegsel -s-

de voldoening die men kan hebben door te leven in een gezin

Gedachten die lange tijd niet in haar hoofd waren opgekomen, gedachten aan een vrij leven zonder de eeuwige angst voor haar vader, zelfs gedachten aan de mogelijkheid van liefde en gezinsgeluk kwamen haar voortdurend voor de geest, als verzoekingen van de duivel.

De super kwam eind juni met de promotiecampagne ‘Recepten voor gezinsgeluk’ waarin twee vrouwen hand in hand figureren, samen met hun twee dochters.

Weblink bron “Russische supermarkt onder vuur voor advertentie lesbisch stel, zwicht voor kritiek” (04-07-2021), Tubantia


vaderszijde

samenstelling van vader zn en zijde zn met het invoegsel -s-

van vaderszijde: de familie van iemands vader

Ze wist dat Pierre Vetgedrukte tekst van vaderszijde verwant was met vorst Vasili.

De conclusies van Cassimans onderzoek zijn duidelijk: er is geen dna-overeenkomst aan vaderszijde of aan moederszijde. Kortom, het gemummificeerde hoofd was niet van Henri IV, aldus Cassiman.

Weblink bron “'Gemummificeerd hoofd toch niet van Franse koning Henri IV'” (10-10-2013), Tubantia


kerngezin

kerngezinnen (plural)
kerngezinnetje (diminutive singular)
kerngezinnetjes (diminutive plural)

Maar de wrede waarheid is dat Hollywood - en met name de Academy - hecht aan het kerngezin en, hoe moet ik dit zeggen zonder ongevoelig te klinken, tja, misschien kan dat niet: normaal gesproken wordt er maar eens in de tien jaar een Brokeback Mountain gemaakt.

Johan Harstad (vert. Edith Koenders en Paula Stevens)
 “Max, Mischa & het Tet-offensief” (2017), Podium , ISBN 9789057598500

Ook zal de minister strenger kijken naar gezinsmigratie en -hereniging. Alleen het zogenoemde 'kerngezin' komt in aanmerking voor een komst naar Nederland, dus partners en minderjarige kinderen. Opa's, oma's, neven en nichten vallen daar dus buiten.

Weblink bron “Leiden de plannen van Leers tot minder migranten?” (19-09-2011), NOS


vaderskind

samenstelling van vader zn en kind zn met het invoegsel -s-

vaderskinderen (plural)
vaderskindje (diminutive singular)
vaderskindjes (diminutive plural)

Mirjam was een vaderskind.

A.F.Th. van der Heijden
 “Tonio : een requiemroman” (2011), De Bezige Bij , ISBN 9789023467014

Beatrix komt erin naar voren als een vaderskind, wat in de hypergevoelige verhoudingen aan het hof binnen de paleismuren enige deining gaf.

Weblink bron
Jan Hoedeman en Jeroen Schmale
 “Claudia de Breij schrijft boek over en met prinses Amalia” (27-09-2021), Tubantia


familieverband

samenstelling van familie zn en verband zn

Over Antipov, in zijn militair-revolutionaire loopbaanStrelnikov genaamd, heb ik ooit, aan het begin van de Burgeroorlog, veel en vaak, bijna dagelijks gehoord, en ik heb hem een keer of twee persoonlijk gezien zonder te vermoeden hoe nauw hij ooit in familieverband bij mij betrokken zou raken.

Boris Pasternak (vert. Margriet Berg en Marja Wiebes)
 “Dokter Zjivago” (1957), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028261396

Volgens Knol gaan de boeken over zeven sterke vrouwen die het zelf moeten rooien, die op zoek gaan naar waar ze vandaan komen en waarom ze op deze aarde zijn. "Vragen die we eigenlijk allemaal wel kennen. Het familieverband dat Riley creëert speelt een hele belangrijke rol." In de boeken speelt een deel zich in het heden af en een deel in het verleden. "En in dat verleden zit een belangrijke cultuurhistorische lijn verweven, dus je leert er ook nog wat van."

Weblink bron
Ivo Landman
 “Zevende deel Zeven Zussen verschijnt: 'Echt niet vergelijkbaar met doktersroman'” (06-05-2021), NOS


koppelarij

afleiding van koppelaar met het achtervoegsel -erij

koppelarijen (plural)
koppelarijtje (diminutive singular)
koppelarijtjes (diminutive plural)

is het in contact brengen van personen die op zoek zijn naar een affectieve relatie

Onderworpen aan haar hartstocht voor koppelarij, die zo diepgeworteld is in de Romaanse aard, was mademoiselle altijd blij als ze hen beiden samen aantrof, stak dan veelbetekenend een dreigend vingertje naar hen op en knipoogde schalks.


adoptiegezin

samenstelling van adoptie zn en gezin zn

adoptive family

gezin waarin kinderen wonen die niet de biologische kinderen zijn van de ouders

adoptiegezinnen (plural)
adoptiegezinnetje (diminutive singular)
adoptiegezinnetjes (diminutive plural)

De man uit Leipzig kwam op zijn derde in een weeshuis terecht en woonde daarna bij een adoptiegezin. Toen hij 24 was, leerde hij zijn licht verstandelijk gehandicapte zus kennen. Het ontwikkelde zich tot een liefdesrelatie: de broer en zus woonden jarenlang samen en kregen tussen 2001 en 2005 vier kinderen, van wie er twee gehandicapt zijn.

Weblink bron “Duits incestpaar definitief uit elkaar” (12-04-2012), NOS

Favour en andere overlevenden zullen per boot van Lampedusa naar Sicilië worden overgebracht. Daar komt de baby eerst terecht in een opvangcentrum voor kinderen, alvorens er een geschikt adoptiegezin voor haar wordt gevonden.

Weblink bron “Tientallen Italianen willen deze vluchtelingenbaby adopteren” (27-05-2016), NOS

gezin dat door iemand heel actief wordt geholpen


adoptiefzoon

samenstelling van adoptief bn en zoon zn

adoptiefzonen (plural)
adoptiefzoons (plural)
adoptiefzoontje (diminutive singular)
adoptiefzoontjes (diminutive plural)

mannelijk kind dat is aangenomen als eigen kind zonder dat er sprake is van een biologische band

De onderzoekers vonden in het gebouw waar de Senaat vergaderde, de Curia Pompei, een cementen plaat van drie meter breed en twee meter hoog, die niet bij de structuur van het gebouw past. Volgens de onderzoekers plaatste Caesars adoptiefzoon en opvolger Augustus die om de plek van de moord te verzegelen.

Weblink bron “Exacte moordplek Caesar ontdekt” (11-10-2012), NOS

Soms wordt kennis van islamitische verhalen verondersteld, zoals bij de beantwoording van de vraag of adoptie is geoorloofd. Als argument tegen adoptie wordt het verhaal over Mohammeds adoptiefzoon Zaid aangevoerd. Mohammed trouwde met Zaids vrouw, toen Zaid „de omgang met haar beëindigd had.” Zo staat het in de koran, waarnaar verwezen wordt, maar voor wie deze discussie niet kent is enige toelichting hard nodig.

Weblink bron
Herman Takken
 “Impressies van islamitische preken” (30 juni 2004), Reformatorisch Dagblad


familie-etentje

samenstelling van familie zn en etentje zn

feestelijke maaltijd die men samen met meerdere leden van de familie nuttigt

Karl had zijn werk bij de marine en daar hielden ze geen rekening met familie-etentjes. Rosa leek zich in een soortgelijke positie te bevinden.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


incestgolf

plotselinge, tijdelijke toename van aandacht voor seksueel misbruik van kinderen door één van de ouders

Hij converseerde met haar over de toegenomen criminaliteit, over de incestgolf die over het land leek te razen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “De tweede doodzonde” (2020), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645149


tienerdochter

samenstelling van tiener zn en dochter zn

tienerdochters (plural)
tienerdochtertje (diminutive singular)
tienerdochtertjes (diminutive plural)

Voor het eerst maakt een dove acteur kans op de Oscar voor Beste Bijrol: Troy Kotsur voor CODA (de afkorting voor child of deaf adults). In de film worstelt een tienerdochter als enige horende met haar plek in het gezin als ze een voorliefde voor muziek ontdekt. Kotsur (53) zorgt in de rol van de vader voor enkele van de grappigste én meest emotionele momenten de film.

Weblink bron
NOS Nieuws
 “Oscarweetjes: unieke kanshebbers, genomineerde koppels en zeldzame PEGOT” (Zondag 27 maart 2022, 17:01), NOS

Zes dagen slaapt Lilla met haar man en tienerdochter op de gang van hun woning, als ze besluiten dat het niet langer gaat. De gevechten worden te hevig en het huis van de buren staat in brand. Ze besluiten bescherming te zoeken in het theater op nog geen twee kilometer van hun huis. Samen met de buren, hun poes en hamster, vertrekken ze om 08.00 uur 's ochtends via binnenpleinen en achterompaadjes naar het centrum.

Weblink bron
Gert-Jan Dennekamp
 “Bom op theater in Marioepol: hoe de Russen minstens tientallen burgers doodden” (Donderdag 7 april 2022, 17:39), NOS


brulouder

persoon die zijn of haar kind te fanatiek en te luidruchtig aanmoedigt


bestemoeder

samenstelling van best bn en moeder zn met het invoegsel -e- , leenvertaling van Frans bon-maman 'grootmoeder, oma'


bestevader

samenstelling van beste bn en vader zn , leenvertaling van Frans bon-papa 'grootvader, opa'


grootoma

Vasthi heeft ook zin om kerst met haar oma en grootoma te vieren, lekker te eten, de kerstboom op te tuigen en laat op te blijven.

Marlies Kieft
 Multi-religieus kerstfeest : Varkens in de kerststal in: Trouw , jrg. 53 nr. 15701 (23 december 1995), Organisatie Trouw, Meppel, p. 10 kol. 6


betovergrootouder

afgeleid van overgrootouder met het voorvoegsel bet-


achterachterkleinkind

samenstellende samenstelling van achter bn, achter bn en kleinkind zn

achterachterkleinkinderen (plural)
achterachterkleinkindje (diminutive singular)
achterachterkleinkindjes (diminutive plural)

In 1947 trouwde ze met Philip Mountbatten. De Grieks-Deense prins was verre familie van haar: beiden waren achterachterkleinkind van koningin Victoria. Het was een huwelijk uit liefde, iets wat onder gekroonde hoofden en hun families niet per se voor de hand lag. Ondanks spanningen in de eerste jaren van Elizabeths koningschap pakte het goed uit. Philip bleef altijd een belangrijke adviseur van zijn vrouw.

Weblink bron
Dik Verkuil
 “Elizabeth was zeventig jaar onverstoorbare dienaar van de Kroon” (8 september 2022, 19:45), NOS


achterachterkleinzoon

samenstellende samenstelling van achter vz, achter vz en kleinzoon zn

achterachterkleinzonen (plural)
achterachterkleinzoontje (diminutive singular)
achterachterkleinzoontjes (diminutive plural)

de zoon van iemands achterkleinkind; de kleinzoon van iemands kleinkind

Bij het horen van de waarde, moest Löwenstams achterachterkleinzoon een paar keer blazen. Hij zegt dat het werk nooit wordt verkocht. Het schilderij was volgens hem een huwelijksgeschenk voor zijn betovergrootvader en diens vrouw in 1883. De vrouw van Löwenstam was waarschijnlijk de gouvernante van Alma-Tadema's kinderen.

Weblink bron “Opgedoken schilderij van Alma-Tadema blijkt tonnen waard” (26 september 2016, 01:44), NOS

De achterachterkleinzoon van de allereerste gedocumenteerde seriemoordenaar van de Verenigde Staten, Henry Howard Holmes, is ervan overtuigd dat zijn betovergrootvader en Jack the Ripper één en dezelfde persoon waren. En dat de politie hem op het spoor was en veel eerder had kunnen stoppen.

Weblink bron
Koen van de Sype
 “'Jack the Ripper dezelfde persoon als allereerste seriemoordenaar VS'” (26-07-2017), Tubantia


sibbeling

met het achtervoegsel -ling als leenvertaling van Engels sibling

Is er een leeftijd waarop we broertje en zusje laten varen en altijd broer of zus zeggen? Voor mij voelt dat toch altijd nog als een sibbeling die ouder is dan ik, en dat is niet de bedoeling.

M.van der Meulen
 “Mijn broertje, mijn zus en het neutrale meisje” (2022-06-23), NS


doopkind

doopkinderen (plural)
doopkindje (diminutive singular)
doopkindjes (diminutive plural)

kind waarvan men de peetvader of peetmoeder is


peetzoon

peetzonen (plural)
peetzoons (plural)
peetzoontje (diminutive singular)
peetzoontjes (diminutive plural)

Rebecca Bloomwood Appartement B 251 W llth Street New York NY 10014 6 mei 2002, Geachte mevrouw Bloomwood, Dank u voor uw bericht van 30 april, en ik bevestig hierbij dat ik aan clausule twee heb toegevoegd afdeling `(f) Ik schenk en laat na aan mijn geweldige peetzoon Ernest, de somma van $1.000

Sophie Kinsella
 “Shopaholic zegt ja” (2019), The House of Books, ISBN 9789044346176

De IRA blies bij Mullaghmore het bootje op dat Lord Mountbatten gebruikte tijdens zijn vakantie in Ierland. Behalve hijzelf kwamen ook de schoonmoeder van zijn dochter, zijn 14-jarige kleinkind (Charles' peetzoon) en diens 15-jarige vriend om het leven.

Weblink bron “Beladen bezoek Charles aan Mullaghmore” (Donderdag 21 mei 2015, 11:17), NOS


erfdochter

samenstelling van erven ww en dochter "en"

dochter die een belangrijke erfenis van haar ouders kan verwachten

In het (bronzen) beeld van Zandjans zitten veel historische elementen. Zijn ontwerp toont onder meer de invloed van de bisschop van Münster, de strijd tussen Wolbertus en Hendrik van Dale, de oorkondes, erfdochter Regenwice, het stadswapen van Diepenheim, de door de Borgmannen aan Diepenheim geschonken borgmanbekers, het historisch zo betekenisvolle Leenregister uit 1188 en de Regge en Molenbeek.

Weblink bron
Harry Gerritsma
 “Beeld Henny Zandjans gaat plein in Diepenheim sieren” (11-11-2019), Tubantia

Uw leven is voor u afgepaald: gij zult in uw stad en uw land regeren en een rijke erfdochter huwen en u een schoon huis stichten en kinderen verwekken, die u vreugde geven en eer doen aan uw grote naam.

Johanna van Ammers-Küller
 “Tavelinck-trilogie” (1970), Strengholt, ISBN 9060101723


afstammelinge

afleiding van afstammeling met het achtervoegsel -e

afstammelinges (plural)
afstammelingetje (diminutive singular)
afstammelingetjes (diminutive plural)

vrouwelijke bloedverwant in neerdalende lijn

Zij was geen afstammelinge van de oudadellijke families en zelfs haar vrienden konden haar geen schoonheid noemen.

James A. Michener
 “Polen : roman over de strijd van het Poolse volk door de eeuwen heen” (1984), Van Holkema & Warendorf , ISBN 9026978073

Gedurende drie dagen waande ik me het middelpunt van de attenties van een maskerdat ik voor een afstammelinge van de Tullia's of de Poppaea's hield, terwijl ik domweg de speelbal van een contadina was, een boerenmeisje zeg maar.

Alexandre Dumas père
 “De graaf van Monte-Cristo” (2007), L.J. Veen , ISBN 9789020413021


doopakte

officieel schriftelijk bewijs dat iemand gedoopt is

En hier is de doopakte van Andrea Cavalcanti, afgegeven door de pastoor van Seravezza.

Op zijn identiteitspapieren stond 16 juli 1890 als geboortedatum. Maar die datum was gebaseerd op een doopakte. Bolivia geeft pas sinds 1940 officiële geboortecertificaten uit. Het is nooit gelukt om zijn hoge leeftijd officieel te bevestigen of te weerleggen.

Weblink bron “Misschien wel oudste mens ter wereld (123) overleden” (11-06-2014), Tubantia


adoptiedochter

samenstelling van adoptie zn en dochter zn

adoptiedochters (plural)
adoptiedochtertje (diminutive singular)
adoptiedochtertjes (diminutive plural)

vrouwelijk kind dat men aanneemt als een eigen kind

Nu is ze een dorpelinge met haar eigen bedrijfje en een adoptiedochter, en Gote een vriend met een ruimte-innemend proces.

Juli Zeh
 “Onder buren” (2021), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026356186

Vanuit het weeshuis wordt nog altijd geadopteerd, voornamelijk naar de VS. Een Amerikaans stel ontmoet hun adoptiedochter van acht jaar voor het eerst na een procedure van drie jaar. Het meisje springt in de armen van haar adoptiemoeder en komt tijdens ons gesprek met de ouders telkens vrolijk aanhollen.

Weblink bron “Adoptiekinderen Haïti: dna-match is enige hoop op hereniging” (zondag 2 juni 2019, 15:55), NOS


stiefpapa

afgeleid van papa zn met het voorvoegsel stief-

man van je moeder nadat de relatie met je vader is geëindigd

Zijn protagoniste is opportunistisch, gewetenloos, haar moeder harteloos en egoïstisch, stiefpapa zo’n labbekakkerige kerel die kijkt alsof zijn leven voor hem door anderen geleefd wordt, (…)

Dana Linssen
 “Meisje zonder moraal” (10 februari 2007) op nrc.nl


famiri

geheel van mensen waaraan je nauw verwant bent

Je moet altijd voor je famiri zorgen

Luister baas: ik ga mijn famiri bezoeken ongeacht ticketprijs.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Rufus
 reactie om 08:26 (31 juli 2012) in: Van Bommel (SP) stelt vragen over trage visumafhandeling (30 juli 2012)