kwartier

via Middelnederlands quartier van Oudfrans quartier
**[1] (verkorting) van "kwartier uurs"
**[3] in de betekenis van ‘verblijfplaats’ aangetroffen vanaf 1546

kwartieren (plural)
kwartiertje (diminutive singular)
kwartiertjes (diminutive plural)

voorste of achterste deel van een slachtdier


synoniem

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gelijkbetekenend (woord)’ voor het eerst aangetroffen in 1800

Via het Latijnse synonymum van het Oudgriekse συνώνυμος.

met het voorvoegsel syn- met het achtervoegsel -oniem

synoniemen (plural)
synoniempje (diminutive singular)
synoniempjes (diminutive plural)

elke wetenschappelijke naam die betrekking heeft op één bepaald taxon

Het type is de naamdrager van het taxon ; een beschikbare naam kan slechts toegepast worden op een zoölogisch taxon (hetzij als geldige naam of als synoniem) indien het type bevat is in het taxon " "d" b/


man

In de betekenis van ‘mens van mannelijk geslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

de juiste man op de juiste plaats

zeer geschikt voor het werk dat gedaan moet worden

geen man over boord zijn

niet zo erg zijn, veel minder erg zijn dan mogelijk was

met man en muis vergaan

zinken van een schip, zonder overlevenden

als de wijn is in de man, dan is de wijsheid in de kan

de kleren maken de man

met nette kleding en een goed verzorgd uiterlijk zal je veel sterker staan in het (zaken)leven

mannen (plural)
mannetje (diminutive singular)
manneke(n) (diminutive singular)
mannetjes (diminutive plural)
manneke(n)s (diminutive plural)

-man komt vaak voor als tweede deel van een samenstelling waarbij het eerste deel een kenmerk nader aanduidt, bijv. een beroep. Dit soort samenstellingen kent soms een meervoud met lui zn of lieden zn . Als het om beroepen gaat, heeft de wens om mannen en vrouwen gelijk te behandelen vaak vormen opgeleverd met -vrouw en -mens in plaats van -man

Ze grapte dat ze een zwarte weduwe was die haar mannetje na het paren opat.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


kuit

Ergens haring/hom of kuit van willen hebben

Van alles precies willen weten hoe het in elkaar steekt, ergens duidelijkheid en/of uitsluitsel over willen (vaak afgekort tot Hom of kuit)

kuiten (singular)
kuitje (diminutive)
kuitjes (diminutive singular)

De vissen hebben kuit geschoten.


hom

Leenwoord uit het ?, in de betekenis van ‘zaad van vis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1567

hommen (plural)
hommetje (diminutive singular)
hommetjes (diminutive plural)

teelvocht van de mannetjes der benige vissen


vlaai

In de betekenis van ‘gebak’ voor het eerst aangetroffen in 1540

Afkomstig van het zuidoostelijke taalgebied (Brabant, Limburg), uit Vroegnieuwnederlands vlaeye, samengetrokken uit Middelnederlands vlāde ‘taart, koek’, ontwikkeld uit Oergermaans *flaþōn- ‘plat voorwerp’; evenals Duits Fladen en Middelengels flathe, beide ‘platte koek’.

Op een verbrande vlaai strooit men suiker

Gemaakte fouten probeert men te verdoezelen

vlaaien (plural)
vlaaitje (diminutive singular)
vlaaitjes (diminutive plural)


school

In de betekenis van ‘schare, groep’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘onderwijsinstelling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

School maken (met)

toonaangevend, spraakmakend of vernieuwend zijn

skol

een onderwijsinstelling waar les wordt gegeven aan leerlingen

Schule

scholen (plural)
schooltje (diminutive singular)
schooltjes (diminutive plural)

een zwemmende groep gelijksoortige vissen.

Daar zwom een school karpers.


ei

In de betekenis van ‘vrouwelijke geslachtscel, kiem’ aangetroffen vanaf 1230

Eieren voor je geld kiezen

(noodgedwongen) met minder genoegen nemen dan men eerder wilde

Beter een half ei dan een lege dop

Iets, al is het weinig, is nog steeds beter dan niets.

Het ei wil wijzer zijn dan de kip

Het kind denkt het beter te weten dan de ouder

In mei legt ieder vogeltje een ei

In mei doet het weer aan de zomer denken

Je kan geen omelet maken zonder eieren te breken

Om iets te bereiken moet je kosten maken of moeite doen

Met het zout komen als het ei op is

Pas met een oplossing komen als het probleem waar het om ging er niet meer is

Zijn ei niet kwijt kunnen (raken)

Niet kunnen zeggen wat iemand wil zeggen

Het ei van Columbus

Een erg simpele en tegelijk geniale oplossing

Zijn ei [niet] kwijt kunnen

[niet] de gelegenheid hebben zich te uiten; of, zijn creativiteit te kunnen gebruiken

Dat is het hele eiereneten

Dat is alles (met de bijgedachte dat het al met al niet moeilijk is)

eier

dierlijk voedingsmiddel voor de mens in een schaal

eieren (plural)
eitje (diminutive singular)
eitjes, eiertjes (diminutive plural)

ovaal voorwerp met harde schaal waarin een kuikentje groeit

De kip zat op een ei te broeden.

min of meer ronde huls met daarin een embryo en voedingsstoffen, zoals die door vrouwelijke dieren wordt gelegd of afgezet

Een kruisspin maakt een cocon om haar eitjes te beschermen.


dier

In de betekenis van ‘beest’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

dier

met zintuigen uitgerust meercellig organisme dat zijn energie verkrijgt uit andere dierlijke of plantaardige organismen

dieren (plural)
diertje (diminutive singular)
diertjes (diminutive plural)

Pietje werd er wakker van en liep vlug naar het rillende dier toe.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 11

Om overlast van het ongedierte te voorkomen, besteedt de gemeente vanaf dit jaar jaarlijks een kwart miljoen euro extra aan preventie. Dat is een verdubbeling. De gemeente waarschuwt dat het doden van de dieren niet bijdraagt aan het verminderen van overlast. "Als de oorzaken van rattenoverlast niet worden weggenomen, keren ratten altijd terug en blijft overlast terugkomen."

Weblink bron “Extra geld voor rattenbestrijding Amsterdam, maar 'rat hoort nu eenmaal in de stad'” (18 april 2025), NOS


bril

van Middelnederlands bril dat is ontstaan uit "beril", het materiaal waaruit toen lenzen werden geslepen, in de betekenis van ‘glazen om beter te zien’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1401

Door de bril van een ander zien

Blindelings varen op de mening van iemand anders

Een donkere bril

Een te negatief, zwartgallig etc. beeld van iets of iemand

Een roze bril

Een te positief beeld van iets of iemand, waardoor men blind is voor de negatieve keerzijde

Twee joden weten wat een bril kost.

Goede kooplui zijn bekend met de in- en verkoop / Slimme mensen kunnen elkaar niet goed voor de gek houden, aangezien ze elkaar doorzien

Wat baten kaars en bril, als de uil niet zien en lezen wil?

Als iemand onwillig is om iets bij te leren of om een bepaald standpunt te herzien, heeft voorlichten ook geen zin

bril

een optisch instrument dat gebruikt wordt om de scherpte van het zicht te verbeteren

brillen (plural)
brilletje (diminutive singular)
brilletjes (diminutive plural)

tweetal door een dwarsstreep verbonden ringvormige vlekken op sommige dierenlichamen


vogel

erfwoord Ontwikkeld uit Oudnederlands fogal, uogala , in de betekenis van ‘gewerveld dier met veren’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 701

Vogels van diverse pluimage

mensen met allerlei diverse achtergronden

Aan de veren kent men de vogel

aan het uiterlijk (verzorging/kleding) kun je zien met wat voor iemand je te maken hebt. De kleren maken de man.

Een gladde vogel

iemand die zich overal weet uit te redden op slinkse wijze

Een slimme vogel

een handig persoon met overal een oplossing voor

Een vliegende vogel heeft altijd meer dan een zittende

iemand die veel buitenkomt krijgt altijd meer dan iemand die thuis blijft zitten

Beter één vogel in de hand dan tien in de lucht

Men moet datgene wat men heeft niet op het spel zetten voor een kleine kans om nog meer te krijgen

Elk vogeltje zingt zoals het gebekt is

Ieder laat zich uit op een wijze die door zijn eigen aard en opvattingen bepaald worden

In mei leggen alle vogel(tje)s een ei

In het voorjaar komen veel vogelsoorten ertoe, gedreven door hun instinct, eieren te gaan leggen

Een vliegende vogel vangt altijd wat

Als je er maar op uit gaat, vind je altijd wel wat in je voordeel

voël

een gewerveld dier (Aves) met twee vleugels, twee poten, een snavel en veren...

vogels (plural)
vogeltje (diminutive singular)
vogeltjes (diminutive plural)

gewerveld dier behorend tot de klasse Aves met twee vleugels, twee poten, een snavel en een met veren bedekt lichaam dat zich voortplant door het leggen van eieren

Er zaten twee vogels op het dak van de schuur.

Het gaat Jetten om de gevolgen voor het onderwaterleven tijdens de bouw. Vissen en zeezoogdieren kunnen bijvoorbeeld last hebben van het heien. Maar ook als de molens in bedrijf zijn, kunnen er gevolgen zijn voor dieren zoals vogels en vleermuizen, die gehinderd worden door de draaiende wieken.

Weblink bron “Jetten: belang natuur weegt zwaar bij aanleg windpark op zee” (16 mei 2022), NOS


jong

In de betekenis van ‘jeugdig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100

Aap wat heb je mooie jongen

Iemand probeert door lief en aardig te doen iets gedaan te krijgen

Een haastige hond werpt blinde jongen

Beter langzaam iets goed doen, dan haastig iets slechts doen.

Zoals de ouden zongen, piepen de jongen

Kinderen doen en denken vaak hetzelfde als hun ouders

een directe nakomeling van een dier (m.n. van een zoogdier of reptiel)

Een welp is het jong van een leeuw.

De poes heeft jongen gekregen.


zeekoe

In de betekenis van ‘zeezoogdier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

Seekuh

zeekoeien (plural)
zeekoetje (diminutive singular)
zeekoetjes (diminutive plural)

plantenetend zoogdier uit de orde Sirenia dat zowel in zoet- als zoutwater leeft


zeekwal

Qualle

zeekwallen (plural)
zeekwalletje (diminutive singular)
zeekwalletjes (diminutive plural)

neteldier in de vorm waarin het vrij in het water zwemt, met een geleiachtig lichaam in de vorm van een klok of paraplu


kol

een ronde witte plek op het voorhoofd, bijvoorbeeld tussen de beide ogen van het paard


dieren

taxonomisch rijk, Animalia waartoe ook de mens toe behoort

Dieren zijn meercellige chemo-heterotrofe organismen.


beest

via Middelnederlands beeste en Oudfrans beste van Latijn bestia, in de betekenis van ‘dier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1253

Dat is bij de beesten af

Gezegd van iets schandaligs, verschrikkelijks e.d.

Dat is de aard van het beestje

Zo zit die persoon qua karakter in elkaar

De beest uithangen

Onbehouwen en/of onbeschoft gedrag vertonen

Het beestje bij de naam noemen

Precies aangeven hoe iets in elkaar zit, of hoe men over iets denkt

animal

benaming voor een mens, meestal een man, als men wild en dierlijk gedrag wil aangeven

beesten (plural)
beestje (diminutive singular)
beestjes (diminutive plural)

dier, met de nadruk op het aardse, niet-menselijke aspect

In het verrotte vlees krioelde het van de beestjes.

Plotseling verstijfde ik. Midden op het pad lag een reusachtige ratelslang te zonnen, de koningin van de woestijn. Ik schrok me kapot en sprong meteen achteruit. Wat een beest!

In die reservaten is er voldoende voedsel voor die beesten.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


zeeslak

samenstelling van zee zn en slak zn . Het gaat hier, ongeacht de taxonomie, om een slak die in zee leeft.

zeeslakken (plural)
zeeslakje (diminutive singular)
zeeslakjes (diminutive plural)


haan

erfwoord via Middelnederlands hane van Oudnederlands hano, in de betekenis van ‘mannetje bij hoenderachtigen’ aangetroffen vanaf 701

Er kraait geen haan naar.

Iets gebeurt geheel ongemerkt, of het kan niemand iets schelen

De gebraden haan uithangen

Op een onverantwoordelijke manier veel geld uitgeven, bijv. aan eten en drinken

De haan en de vos hebben elkaar te gast.

Als twee bedriegers samenwerken, zijn ze vaak toch alleen op eigen voordeel uit

Zo rood zien als een kalkoense haan

Een erg rood gezicht hebben, meestal door een emotie zoals woede of schaamte

haan

hanen (plural)
haantje (diminutive singular)
haantjes (diminutive plural)

mannelijk dier bij de hoenderachtige vogels; vaak wordt het mannetje van het huishoen (Gallus gallus) bedoeld

De haan kraaide ons vroeg wakker.


leeuwin

van Middelnederlands leeuwinne / lewinne, op te vatten als afgeleid van leeuw met het achtervoegsel -in, in de betekenis van ‘vrouwelijke leeuw’ aangetroffen vanaf 1240

leeuwinnen (plural)
leeuwinnetje (diminutive singular)
leeuwinnetjes (diminutive plural)


kuiken

In de betekenis van ‘jong van een kip’ voor het eerst aangetroffen in 1401

kuikens (plural)
kuikentje (diminutive singular)
kuikentjes (diminutive plural)

jong hoen, of meer algemeen: donzig jong vogeltje


kikker

[1]: naamwoord van handeling van kikken ww met het achtervoegsel -er, klanknabootsing van het geluid dat het dier maakt, in de betekenis van ‘kikvorsachtige’ voor het eerst aangetroffen in 1623

[2]: naar de vorm die aan het dier doet denken

[3]: vermoedelijk door figuurlijk gebruik van brulkikker en gifkikker onder invloed van selfkicker Engels kicker "iemand die door iets in een roes raakt"

banaanrietkikker

1. nog toe te voegen benamingen voor amfibieën uit de orde Anura

blitskikker

3. iemand die ergens sterk door wordt gekenmerkt

Klampe

een dubbele haak ter bevestiging van een touw

kikkers (plural)
kikkertje (diminutive singular)
kikkertjes (diminutive plural)

benaming voor amfibieën uit de orde Anura, gewervelde dieren met vier poten zonder staart

Een pad is een kikker met een gedrongen lichaamsbouw en ruwe huid.


zoogdier

In de betekenis van ‘werveldier dat zijn jongen zoogt’ voor aangetroffen vanaf 1811.

samenstelling van zogen ww en dier zn , leenvertaling uit Duits Säugetier.

zoogdieren (plural)
zoogdiertje (diminutive singular)
zoogdiertjes (diminutive plural)

warmbloedig, behaard gewerveld dier dat zijn (meestal) levend geboren jongen met melk voedt, behorend tot de biologische klasse Mammalia


alleseter

alleseters (plural)
allesetertje (diminutive singular)
allesetertjes (diminutive plural)

een dier dat zowel dierlijk als plantaardig voedsel eet


koraal

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘poliepenskelettenmassa’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘kerkgezang’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1612

koralen (plural)
koraaltje (diminutive singular)
koraaltjes (diminutive plural)

Zeebiologen waarschuwden begin vorig jaar al dat de aanhoudende recordtemperaturen van het zeewater tot grootschalige verbleking van het koraal zou leiden. Die hoge temperaturen zijn het gevolg van de klimaatverandering en het periodieke weerfenomeen El Niño, dat gepaard gaat met opwarming van het zeewater in de Stille Oceaan. De daarop volgende La Niña die op haar beurt voor afkoeling zorgt, duurde korter dan normaal, waardoor de riffen geen tijd hadden om te herstellen.

Weblink bron “Meer dan 80 procent van koraalriffen lijdt onder hittestress, mogelijk onherstelbaar” (23 april 2025), NOS


aaseter

aaseters (plural)
aasetertje (diminutive singular)
aasetertjes (diminutive plural)

De reebok werd in het kader van het project Ruimte voor aaseters in de natuur neergelegd. Kadavers zijn schaars, schrijven de deelnemende natuurorganisaties op hun website. Aangereden wild wordt vaak vernietigd en ook in natuurgebieden worden dode dieren opgeruimd. Door verkeersslachtoffers terug te plaatsen, hopen de organisaties dat grote aaseters weer terugkeren in de natuur.


bijenkoningin

samenstelling van bij en koningin met het invoegsel -en-

bijenkoninginnen (plural)
bijenkoninginnetje (diminutive singular)
bijenkoninginnetjes (diminutive plural)

De bijenkoningin is vaak groter dan de andere bijen.


bok

erfwoord via Middelnederlands boc van Oudnederlands buk, in de betekenis van ‘mannetje van de geit’ voor het eerst aangetroffen in 901
De overige betekenissen berusten waarschijnlijk op een vergelijking van de vorm met een bok die zich op vier poten schrap zet.

Een oude bok lust nog wel een jong/groen blaadje.

Mannen zijn op hogere leeftijd vaak nog altijd seksueel geïnteresseerd (m.n. in jonge vrouwen).

De bokken van de schapen scheiden

De goeden apart van de kwaden zetten of een scheiding maken tussen goede en slechte mensen ofwel: Een scheiding maken tussen mannen en vrouwen ofwel: Een scheiding maken tussen mensen die iets durven of kunnen ten opzichte van anderen.

Oude bokken hebben stijve horens

oude mensen hebben vaak vaste gewoontes die maar moeilijk kunnen veranderen

Van de bok op de ezel gaan

snel van onderwerp wisselen zonder rode draad

podium

platform waarop een dirigent voor het orkest staat

bokken (plural)
bokje (diminutive singular)
bokjes (diminutive plural)


buideldier

In de betekenis van ‘zoogdier dat het jong in een buidel draagt’ aangetroffen vanaf 1869.

Beuteltier

buideldieren (plural)
buideldiertje (diminutive singular)
buideldiertjes (diminutive plural)

zoogdiersoort uit de infraklasse Marsupialia waarvan de wijfjes een buidel hebben, waarin hun vroeggeboren jongen verder in opgroeien


bul

Bulle

mannelijk rund en het mannetje van sommige andere zoogdieren en zeezoogdieren

bullen (plural)
bulletje (diminutive singular)
bulletjes (diminutive plural)


carnivoor

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vleeseter’ voor het eerst aangetroffen in 1865

afgeleid van het Latijnse 'carō' (vlees) met het achtervoegsel -voor

carnivoren (plural)
carnivoortje (diminutive singular)
carnivoortjes (diminutive plural)

Een tijger is een carnivoor.


eend

In de betekenis van ‘eendachtige’ voor het eerst aangetroffen in 793

rosa

benaming voor veel watervogels uit de familie Anatidae

eenden (plural)
eendje (diminutive singular)
eendjes (diminutive plural)

De woerd van de Amerikaanse en Eurazische smient zijn goed in het veld te onderscheiden maar de eend niet.


vlinder

[1] Herkomst onzeker; misschien van het ww. vlinderen ("fladderen"), of een nevenvorm van flinter. In de betekenis van ‘insect’ aangetroffen vanaf 1567

papallona

vlinders (plural)
vlindertje (diminutive singular)
vlindertjes (diminutive plural)

benaming voor nectar etende insecten uit de orde Lepidoptera, gekenmerkt door vier vaak gekleurde vleugels die met heel kleine schubben zijn bedekt, zuigende monddelen met een oprolbare tong en een rupsachtige larve die zich destructief voedt met planten

Vlinders beginnen hun leven als rups, verpoppen, en komen dan gevleugeld en wel tevoorschijn.

Hopelijk zou ik me de volgende ochtend een stuk beter voelen en als een vlinder de berg over fladderen.


vlo

erfwoord via Middelnederlands vlo van Oudnederlands flo, als toenaam aangetroffen vanaf 1147 en in de betekenis van ‘insect’ vanaf 1287

Wie bij de hond slaapt, krijgt zijn vlooien

Wie met een slecht iemand omgaat, gaat zijn gedrag overnemen.

vlooi

vlooien (plural)
vlooitje (diminutive singular)
vlootje (diminutive singular)
vlooitjes (diminutive plural)
vlootjes (diminutive plural)

benaming voor insecten uit de orde Siphonaptera, vleugelloze bloedzuigende huidparasieten

De vlo raakt besmet met de bacterie na een bloedmaaltijd bij een besmet knaagdier.

Weblink bron
Wim Köhler
 “Pest zonder rat, zonder vlo” (5 januari 201) op nrc.nl


herbivoor

In de betekenis van ‘planteneter’ voor het eerst aangetroffen in 1872

afgeleid van het Latijnse 'herba' (gras, kruid, plant) met het achtervoegsel -voor

herkouer

dier dat zich met plantaardig voedsel voedt

herbivoren (plural)
herbivoortje (diminutive singular)
herbivoortjes (diminutive plural)

dier dat zich uitsluitend met plantaardig voedsel voedt


hoefdier

samenstelling van hoef zn en dier zn , in de betekenis van ‘hoefdragend zoogdier’ aangetroffen vanaf 1921

hoefdieren (plural)
hoefdiertje (diminutive singular)
hoefdiertjes (diminutive plural)

benaming voor een groot, viervoetig, meestal plantenetend zoogdier dat (vaak zeer harde) voortdurend doorgroeiende hoeven bezit


huisdier

domaċa životinja

een dier dat in het huis of om het huis woont en leeft

huisdieren (plural)
huisdiertje (diminutive singular)
huisdiertjes (diminutive plural)

De buren hebben een hond als huisdier.


insect

via Frans insecte zn of direct van Latijn insectus ww "ingesneden, geleed", een leenvertaling van Oudgrieks ἔντομος (éntomos); in de betekenis van ‘klasse van gelede dieren’ aangetroffen vanaf 1660

insecte

geleedpotige met drie paar poten en geen, één of twee paar vleugels

insecten (plural)
insectje (diminutive singular)
insectjes (diminutive plural)

Kabinet wil dat Nederlanders vaker insecten eten

Ik filterde zo snel mogelijk een liter water voor mijn avondmaal en zocht een wat hogerop gelegen plek in de hoop daar wat minder last van de insecten te hebben.


kakkerlak

[1] via de weergave in het Portugees van Arowaks kakalaka gevormd onder invloed van [2], in de betekenis van ‘insect’ aangetroffen vanaf 1646

[2] oorspronkelijk een (verkorting) van kakkerlakker zn "praatjesmaker" zonder achtervoegsel -er, huidige betekenis sterk beïnvloed door [1]

kakkerlak

kakkerlakken (plural)
kakkerlakje (diminutive singular)
kakkerlakjes (diminutive plural)

benaming voor insecten uit de orde Blattodea, oppervlakkig lijkend op een kever maar hier wel sterk van verschillend

Kakkerlakken hebben een persoonlijkheid. Volgens wetenschappers zijn sommige kakkerlakken verlegen, en anderen juist stoutmoedig.

Weblink bron “'Kakkerlakken hebben een persoonlijkheid'” (5 februari 2015) op nu.nl


kalf

In de betekenis van ‘jong van een koe’ voor het eerst aangetroffen in 901

Het gemeste kalf slachten

Een overvloedig diner houden; een groot feest geven

Het gouden kalf aanbidden

Veel te veel gefocust zijn op geld en rijkdom

Als het kalf verdronken is, dempt men de put.

Beschermende maatregelen worden vaak pas genomen als het kwaad al is geschied.

Met een dood kalf is het goed sollen.

Met iets wat toch al gedoemd is verloren te gaan, kan men alles wel doen en uitproberen

kalf

jong van het rund en sommige andere zoogdieren.

kalveren (singular)
kalfje (diminutive first-person)
kalfjes (diminutive singular)
kalvertjes (diminutive singular)
kalven (singular)
kalfje (diminutive)
kalfjes (diminutive singular)


kater

van Middelnederlands cater, op te vatten als afgeleid van kat zn met het achtervoegsel -er, in de betekenis van ‘mannetjeskat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1297

van Duits Kater een verbastering van of woordspeling op Katarrh zn "catarre, zware verhoudheid", in de betekenis van ‘onaangenaam gevoel na dronkenschap’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1906

katers (plural)
katertje (diminutive singular)
katertjes (diminutive plural)


kikkervis

kikkervissen (plural)
kikkervisje (diminutive singular)
kikkervisjes (diminutive plural)

Kinderen zoeken vaak in slootjes naar kikkervis.


knaagdier

samenstelling van knaag ww en dier , in de betekenis van ‘zoogdier met grote snijtanden’ voor het eerst aangetroffen in 1862 .
De knaagdieren zijn genoemd naar hun kenmerkende gebit, dat vier grote, beitelachtige tanden bevat, die uitstekend zijn om aan zaden en ander voedsel te knagen.

glodar

knaagdieren (plural)
knaagdiertje (diminutive singular)
knaagdiertjes (diminutive plural)

benaming voor dieren uit de orde Rodentia, vrij kleine zoogdieren met twee paar op beitels lijkende en steeds aangroeiende snijtanden

Om de Rotterdammers een handje te helpen, is een projector naast de vuilnisbakken geplaatst. Die projecteert beelden van een levensgrote rat bij de container. De projectie van het knaagdier wordt afgewisseld met de tekst: "Voorkom ratten."

Weblink bron “Projectie van rat moet Rotterdammers overhalen afval in de container te gooien” (woensdag 19 februari 2025), NOS


kuddedier

kuddedieren (plural)
kuddediertje (diminutive singular)
kuddediertjes (diminutive plural)


lam

erfwoord via Middelnederlands lam / lamb van Oudnederlands lamp, in de betekenis van ‘jong van een schaap’ voor het eerst aangetroffen in 701

lammeren (plural)
lammetje (diminutive singular)
lammetjes (diminutive plural)


landdier

landdieren (plural)
landdiertje (diminutive singular)
landdiertjes (diminutive plural)


larve

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bij dieren met gedaanteverwisseling de vorm waarmee het dier het ei verlaat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1580

Larve

jeugdstadium van de meeste insecten en veel amfibieën

larven (plural)
larfje (diminutive singular)
larfjes (diminutive plural)

Ik ritste mijn tent weer open en scheen met mijn hoofdlamp onder mijn tentzeil. Daar zag ik tot mijn verbazing duizenden termieten die in lange colonnes hun larven aan het evacueren waren vanwege mijn aanwezigheid.


libel

[A 1] van Neolatijn libellula zn "waterpasje" (omdat de vorm van de larven aan een Romeins waterpas deed denken), in de betekenis van ‘insect’ aangetroffen vanaf 1761

[A 2] van Latijn libella zn "waterpas", in de betekenis van ‘waterpas’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1826

Libelle

libellen (plural)
libelletje (diminutive singular)
libelletjes (diminutive plural)

benaming voor insecten uit de orde Odonata, netvleugeligen met een lang achterlijf

Niet zonder trots showt de boswachter open plekken, „corridors”, waar insecten, reptielen en amfibieën profijt van trekken, zoals de libel en de hagedis.

Weblink bron
Arjen Schreuder
 “Een ‘gaatje in het bos’ en de grove den keert terug” (24 april 2019) op nrc.nl


luis

van Middelnederlands luus, in de betekenis van ‘insect’ voor het eerst aangetroffen in 1285; cognaat met Engels louse en Duits Laus

Beter een luis in de pot dan helemaal geen vlees

Wees met weinig tevereden als je toch niet meer bereikt.

Er kan geen luis over zijn lever lopen of hij reageert

Magere luizen bijten het hardst

Wie arm is probeert op eigen wijze aan de kost te komen.

Men kan van een luis niet meer nemen dan zijn leven

Wanneer iemand niets heeft, valt er niets te halen.

luis

benaming voor verschillende meestal vleugelloze insecten die parasiteren op dieren en planten

luizen (plural)
luisje (diminutive singular)
luisjes (diminutive plural)


made

In de betekenis van ‘weide, hooiland’ voor het eerst aangetroffen in 796

Wiese

een stuk grasland dat gemaaid of geweid wordt

maden (plural)
mades (plural)
madetje (diminutive singular)
madetjes (diminutive plural)


merrie

merries (plural)
merrietje (diminutive singular)
merrietjes (diminutive plural)

wijfje van andere paardachtigen en van de kamelen


miereneter

samenstelling van mier en eter met het invoegsel -en- , in de betekenis van ‘tandarm zoogdier’ voor het eerst aangetroffen in 1761

Ameisenbär

miereneters (plural)
mierenetertje (diminutive singular)
mierenetertjes (diminutive plural)

benaming voor tandloze zoogdieren uit de onderorde Vermilingua, formicivoor die mieren vangt met lange kleverige tong


muildier

In de betekenis van ‘paardachtige’ voor het eerst aangetroffen in 1542

mazga

een kruising van een ezelhengst en een paardenmerrie

muildieren (plural)
muildiertje (diminutive singular)
muildiertjes (diminutive plural)


nachtdier

Nachttier

een dier dat overdag slaapt en 's nachts actief is

nachtdieren (plural)
nachtdiertje (diminutive singular)
nachtdiertjes (diminutive plural)

Mensen zijn soms bang voor nachtdieren.

Zijn slangen eigenlijk nachtdieren? Af en toe stak ik mijn hoofd naar buiten, maar ik zag gelukkig niks.


omnivoor

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘alleseter’ voor het eerst aangetroffen in 1865

met het voorvoegsel omni- met het achtervoegsel -voor

Omnivore

alleseter, zowel plantaardig als dierlijk voedsel

omnivoren (plural)
omnivoortje (diminutive singular)
omnivoortjes (diminutive plural)


oorworm

van Middelnederlands oorworm, op te vatten als samenstelling van oor zn en worm zn , omdat dit insect vroeger in vermalen vorm als geneesmiddel tegen gehooraandoeningen werd gebruikt of vanwege de misvatting dat de gewone oorworm (Forficula auricularia ) bij voorkeur bij mensen in de oren zou kruipen

oorkruiper

1 gewone oorworm (Forficula auricularia)

oorwormen (plural)
oorwormpje (diminutive singular)
oorwormpjes (diminutive plural)

benaming voor insecten uit de orde Dermaptera, die grote tangvormige uitsteeksels (cerci) aan het einde van het achterlijf hebben

Het meisje vond oorwormen ontzettend vies.

De plaag ontstaat een paar maanden later, vroeg in het voorjaar. Natuurlijke vijanden als de oorworm of het lieveheersbeestje van de roze appelluis zijn er dan meestal nog niet, maar met het dak erop voorkom je een plaag alsnog.

Weblink bron
Cosette Molijn
 “Cabriodak houdt appelluizen tegen” (26 augustus 2019) op nrc.nl


pareloester

Perlmuschel

schelpdier dat een oester kan voortbrengen

pareloesters (plural)
pareloestertje (diminutive singular)
pareloestertjes (diminutive plural)

schelpdier dat binnengedrongen vuiltjes bedekt met parelmoer en zo een parel kan voortbrengen


pinguïn

van Engels penguin, in de betekenis van ‘pinguïnachtige’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1595

pikkewyn

benaming voor niet-vliegende zeevogels uit de orde Sphenisciformes ...

pinguïns (plural)
pinguïntje (diminutive singular)
pinguïnnetje (diminutive singular)
pinguïntjes (diminutive plural)
pinguïnnetjes (diminutive plural)

benaming voor niet-vliegende zeevogels uit de orde Sphenisciformes die alleen voorkomt op het zuidelijk halfrond

Veel mensen vinden pinguïns indrukwekkende dieren.

Door de consumptie van pinguïns en hun eieren, door hun voedsel weg te vissen, door de vernietiging van hun leefgebied, door het uitkoken van pinguïns om olie te winnen, door vervuiling van de oceanen en door het opwarmen van het zeewater – om maar enkele door mensen veroorzaakte problemen te noemen – is het overleven van de ‘knapste vogel’ op aarde momenteel in groot gevaar.


vleermuis

van Middelnederlands fledermus, op te vatten als samenstelling van vleer zn "vleugel" en muis zn "klein zoogdier"

[1] in de betekenis van ‘handvleugelig zoogdier’ voor het eerst aangetroffen in 1240

[2] aangetroffen vanaf de jaren 80 van de 20e eeuw

vleermuizen (plural)
vleermuisje (diminutive singular)
vleermuisjes (diminutive plural)

klein vliegend zoogdier behorend tot de orde van de Chiroptera

De meeste vleermuizen jagen op insecten of eten vruchten.

Het gaat Jetten om de gevolgen voor het onderwaterleven tijdens de bouw. Vissen en zeezoogdieren kunnen bijvoorbeeld last hebben van het heien. Maar ook als de molens in bedrijf zijn, kunnen er gevolgen zijn voor dieren zoals vogels en vleermuizen, die gehinderd worden door de draaiende wieken.

Geen enkel ander boek herinnerde ik me zo goed als dat, zelfs niet De kabouterkinderen met de afbeeldingen van de drie kleintjes die op de rug van de vleermuis door de noordse zomernacht reisden.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


koningin

erfwoord via Middelnederlands coninginne / coninghinne van Oudnederlands kuninginna, op te vatten als afgeleid van koning met het achtervoegsel -in

koninginnen (plural)
koninginnetje (diminutive singular)
koninginnetjes (diminutive plural)

vrouwtje dat nageslacht voor de hele kolonie voortbrengt


ram

[1] erfwoord In de betekenis van ‘mannelijk schaap’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1223

[2] Leenvertaling van Latijn aries, In de betekenis van ‘stormram’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285

[3] Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘hydraulische ram’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1875

rammen (plural)
rammetje (diminutive singular)
rammetjes (diminutive plural)

Je moet een ram niet verwarren met een ooi!


das

dassen (singular)
dasje (diminutive)
dasjes (diminutive singular)

gebruikt als benaming voor grotere marterachtig roofdieren met een lange snuit

Dassen zijn dol op het eten van wespen, ze graven met hun poten wespennesten op en slaan dan wild met hun poten om zich heen om die wespen te vangen. Dus als wij wapperen, denkt die wesp: help, een das, ik moet me verdedigen.

Weblink bron
Gemma Venhuizen
 “‘Mannetjes zijn gek op de sexy vrouwtjeswesp’” (31 juli 2022) op nrc.nl


baard

In de betekenis van ‘haar op kin en wangen’ voor het eerst aangetroffen in 1240

erfwoord Uit Germaans *barda-, verwant aan Engels beard, Duits Bart, enz., mogelijk een niet-Indo-Europees substraatwoord.

baarden (plural)
baardje (diminutive singular)
baardjes (diminutive plural)

op een baard lijkend harig uitgroeisel bij diverse organismen


soldaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘militair zonder rang’ voor het eerst aangetroffen in 1562

van het Middeleeuws Latijnse soldarius (iemand die soldij ontvangt), op haar beurt van Latijnse solidus (een Romeinse munt), een afgeleide van nummus solidus (stevige/solide munt), solidus stamt uiteindelijk van de Proto-Indo-Europese stam *sol- (heel) (met het achtervoegsel -aat)

soldaat

krijgsman met de laagste rang binnen een strijdmacht

soldier

termiet of mier die vooral op roof uitgaat, of het nest verdedigt

soldaten (plural)
soldaatje (diminutive singular)
soldaatjes (diminutive plural)

Soldaten zijn altijd vrouwtjes en dienen hun koningin.


tiran

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘despoot’ voor het eerst aangetroffen in 1265

Van Grieks τύραννoς = koning, alleenheerser. Leenwoord uit onbekende taal (Lydisch? Etruskisch?)

tirannen (plural)
tirannetje (diminutive singular)
tirannetjes (diminutive plural)


bijenzwerm

samenstelling van bij zn en zwerm zn met het invoegsel -en-

byeswerm

een deel van een bijenvolk dat de korf verlaat om een nieuw volk te vormen

bijenzwermen (plural)
bijenzwermpje (diminutive singular)
bijenzwermpjes (diminutive plural)

De toeristen werden aangevallen door een bijenzwerm.


dominee

van Latijn domine, de vocatief van dominus zn "heer", gebruikt als aanspreekvorm voor hogergeplaatste mannen, zoals priesters en dokters
**[1] in de betekenis van ‘predikant’ aangetroffen vanaf 1619
**[2] de bredere betekenis in Suriname is vergelijkbaar met het oorspronkelijke ‘domine’
**[3] omdat de witte bef aan het traditionele kledingstuk van een dominee doet denken
**[4] omdat de leider van de groep voorgaat bij het brullen

Blikken dominee

Dominee die niet goed geschoold is of onoprecht; bij uitbreiding in het algemeen iemand die de schijn ophoudt

De koopman en de dominee

Spanningsveld tussen streven naar winst en welvaart en morele principes

Dominee, brand je bekje niet!

Waarschuwing dat voedsel of drank nog te warm is

De pastoor gaat voor en de dominee loopt met hem mee

Machtige mensen krijgen steeds voorrang boven de minder machtigen

Er gaat een dominee voorbij

Gezegd als het in gezelschap plotseling stil wordt

Pastor

voorganger van een protestantse eredienst

dominees (plural)
domineetje (diminutive singular)
domineetjes (diminutive plural)

benaming voor het mannetje dat de leider is van een groep brulapen Alouatta macconnelli

Het gehuil lijkt ons misschien een ongeorganiseerde boel, maar in werkelijkheid zit er toch wel lijn in. „De domri [dominee] is de koorleider”, zei Raymond, een goudzoeker die de brulapen rondom zijn kamp observeerde.

Weblink bron Het ijzingwekkende jungle-koor in: Ontwaakt!, jrg. 36 nr. 6 (22 maart 1986), p. 23


leger

In de betekenis van ‘ligplaats (van dier)’ voor het eerst aangetroffen in 1100

Naamwoord van handeling van liggen ? met het achtervoegsel -er

legers (plural)
legertje (diminutive singular)
legertjes (diminutive plural)

een ondiep kuiltje in het veld of onder begroeiing waar een haas, vos of hert in ligt


vals

via Middelnederlands valsch en mogelijk Oudfrans fals van Latijn falsus, in de betekenis van ‘onjuist, gemeen’ aangetroffen vanaf 1237

Zo vals zingen als een kraai

Heel slecht zingen doordat men de wijs niet kan houden

valser (uninflected comparative)
valst (uninflected superlative)
valse (inflected positive)
valsere (inflected comparative)
valste (inflected superlative)
valsers (partitive comparative)

: snel geneigd tot wangedrag, zoals onverhoeds bijten; m.n. gezegd van honden

Deze hond is mishandeld en daardoor vals geworden.


vlieger

In de betekenis van ‘latwerk met papier’ voor het eerst aangetroffen in 1625

Naamwoord van handeling van vliegen met het achtervoegsel -er.

Die vlieger gaat niet op.

Dat is geen geldig argument, zo werkt het niet

vlieër

een voorwerp dat door de wind aan een draad in de lucht opgelaten kan worden

Drachenviereck

een vierhoek waarvan twee paar aanliggende zijden en één paar ...

Flieger

een dier m.b.t. zijn vaardigheid in het vliegen

vliegers (plural)
vliegertje (diminutive singular)
vliegertjes (diminutive plural)


antenne

Van het Italiaanse antenna. In de betekenis van ‘draad voor het zenden en ontvangen van elektromagnetische golven’ voor het eerst aangetroffen in 1906.

Antenne

een vrij opgestelde elektrische geleider voor het uitzenden en/of ontvangen van elektromagnetische straling

antennes (plural)
antennen (plural)
antennetje (diminutive singular)
antennetjes (diminutive plural)

voelspriet bij insecten en andere geleedpotigen

Deze kever heeft grote en gevorkte antennes.


vis

In de betekenis van ‘in water levend koudbloedig dier met kieuwen’ aangetroffen vanaf 891.

erfwoord via Middelnederlands visch / visc van Oudnederlands fisk. Vermoedelijk via het Protogermaanse *fiskaz verder te herleiden tot het Proto-Indo-Europese *piskos.

West: Engels: fish, Duits: Fisch, Fries: fisk

Vis moet zwemmen

Bij het eten van vis moet veel gedronken worden

In zulke waters vangt men zulke vis

Dat kun je verwachten van bepaalde mensen in bepaalde omstandigheden

Gasten en vis blijven maar drie dagen fris

Je moet niet te lang ergens blijven plakken

De grote vissen eten de kleine

De hogere lagen in een hiërarchie gebruiken de lagere voor eigen doelen

Boter bij de vis

Er moet direct bij de levering van een product betaald worden

Er zit hier veel vis

In dit water is veel vis aanwezig om te vangen

Niet weten of men vis of vlees aan iemand heeft

dat is vlees noch vis

Niet goed in te delen, kan het en en kan het ander zijn

Vis begint aan de kop te stinken

Een organisatie of bedrijf gaat ten onder door slecht bestuur

vis

Pisces, gewerveld dier met kieuwen, levend in water

vissen (singular)
visje (diminutive)
visjes (diminutive singular)

benaming voor dieren uit de groep Pisces: gewerveld dier met kieuwen, levend in water

Door de overvloedige visvangst worden sommige vissen steeds schaarser.

Ik wilde dolgraag een keer verse vis vangen en op een kampvuurtje grillen.

Daar zat ik dan, starend naar de vissen die hopelijk mijn avondeten zouden vormen.


worm

In de betekenis van ‘ongewerveld dier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100

Wurm

een betrekkelijk klein, lang, ongewerveld dier met een zacht lichaam

wormen (plural)
wormpje (diminutive singular)
wormpjes (diminutive plural)

Nadat de vogel een paar minuten op en neer gehupt had, vloog het dier met een dikke worm in de snavel weg.


eiwit

æggehvide

het deel van een ei waarin de dooier ligt

بروتين

een tot een klasse van polymere stoffen met een hoog moleculair gewicht...

eiwitten (plural)
eiwitje (diminutive singular)
eiwitjes (diminutive plural)


vlucht

In de betekenis van ‘ontvluchting’ voor het eerst aangetroffen in 901

Naamwoord van handeling van vliegen (met het achtervoegsel -t) of vluchten

run

het ontvluchten van bijvoorbeeld gevaar of straf

vluchten (plural)
vluchtje (diminutive singular)
vluchtjes (diminutive plural)

Een vlucht regenwulpen vloog daar.


hol

bn in de betekenis van ‘leeg’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 918

zn in de betekenis van ‘grot’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

zn in de betekenis van ‘rennen’: uit het Middelnederlands

Bau

ondergrondse woning of schuilplaats van een dier

ondergrondse woonruimte of schuilplaats van bepaalde diersoorten

Het hol van een das wordt een dassenburcht genoemd.


teef

In de betekenis van ‘wijfjeshond’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240.

erfwoord: Middelnederlands tēve, ontwikkeld uit *tibō-; verdere herkomst onduidelijk. Evenals Nederduits Teev, Duits (Hessisch) Ziwwe, Saterfries tieuwe en Oudengels tife, alle ‘teef’.

teven (plural)
teefje (diminutive singular)
teefjes (diminutive plural)

Het is een teefje van ongeveer drie maanden.


zanger

Afgeleid van zang met het achtervoegsel -er

zangers (plural)
zangertje (diminutive singular)
zangertjes (diminutive plural)


termiet

van Frans termite, in de betekenis van ‘insect’ voor het eerst aangetroffen in 1854

Termite

termieten (plural)
termietje (diminutive singular)
termietjes (diminutive plural)

benaming voor insecten uit de orde Isoptera, die in de tropen leven in grote groepen

Ik zag de ratten niet die in het donker rondrenden, noch hoorde ik het geknars van termieten die zich te goed deden aan dakspanten en schoren. Ik voelde de klimop niet die aan de stenen trok en de torens in zand veranderde.

Danielle Teller (vert. Marja Borg)
 “Er was eens iets anders” (2018), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026346477


roofdier

In de betekenis van ‘zoogdier dat van vlees leeft’ voor het eerst aangetroffen in 1761

roofdieren (plural)
roofdiertje (diminutive singular)
roofdiertjes (diminutive plural)

aanduiding voor zoogdier uit de orde Carnivora


predator

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘roofdier’ voor het eerst aangetroffen in 1912

afgeleid van het Latijnse praedari (plunderen) met het achtervoegsel -ator

predatoren (plural)
predators (plural)
predatortje (diminutive singular)
predatortjes (diminutive plural)


roofvis

Raubfisch

benaming voor gewervelde waterdieren met kieuwen die hun prooi bejagen en doden

roofvissen (plural)
roofvisje (diminutive singular)
roofvisjes (diminutive plural)


roofvogel

samenstelling van roof ww en vogel , in de betekenis van ‘vogel die van vlees leeft’ aangetroffen vanaf 1573

/ˈroʊ̯ˌfoʊ̯χɔɫ/

rapinyaire

eierleggend dier met veren, twee vleugels, twee klauwen en een snavel dat zijn prooi bejaagt en doodt

roofvogels (plural)
roofvogeltje (diminutive singular)
roofvogeltjes (diminutive plural)

verzamelterm voor vogels die behoren tot de havikachtigen en valkachtigen; tot de 21e eeuw vaak beschreven als één orde


salamander

[1] via Middelnederlands salamander van Oudfrans salamandre of direct uit Latijn salamandra dat teruggaat op Oudgrieks σαλαμάνδρα (salamándra), cognaat met Perzisch سمندر (samandar); in de betekenis van ‘tweeslachtig dier’ aangetroffen vanaf 1287

salmander

salamanders (plural)
salamandertje (diminutive singular)
salamandertjes (diminutive plural)

[2] Een wormsalamander hoort tot een andere orde, Gymnophiona , en is in de taxonomie dus geen salamander.

benaming voor dieren uit de orde Caudata, die met vier poten en een grote staat wel op hagedissen lijken, maar daarvan verschillen door een gladde huid, zonder schubben of haren

Wij hebben salamanders in onze vijver.

Een salamander neemt een duik in het heldere water.

Weblink bron
Laura Hoogenraad
 “Zit er nog leven in de sloot?” (26 juli 2022) op nrc.nl


bidden

In de betekenis van ‘gebed richten tot God, smeken’ voor het eerst aangetroffen in 901

bad (past)
gebeden (past participle)
te bidden (active infinitive imperfect present long-form)
zullen bidden (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen bidden (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gebeden (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gebeden (active infinitive perfect present long-form)
gebeden zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gebeden te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
biddend (imperfect participle)
gebeden (past participle)
bidde (subjunctive)
bid (indicative imperfect present singular first-person)
bidt (indicative imperfect present singular second-person)
bidt (indicative imperfect present singular second-person)
bidt (indicative imperfect present singular second-person)
bidt (indicative imperfect present singular third-person)
bad (indicative imperfect past singular first-person)
bad (indicative imperfect past singular second-person)
bad (indicative imperfect past singular second-person)
badt (indicative imperfect past singular second-person)
bad (indicative imperfect past singular third-person)
baden (indicative imperfect past plural first-person)
baden (indicative imperfect past plural second-person)
baden (indicative imperfect past plural third-person)
zal bidden (indicative imperfect future singular first-person)
zult bidden (indicative imperfect future singular second-person)
zal bidden (indicative imperfect future singular second-person)
zult bidden (indicative imperfect future singular second-person)
zal bidden (indicative imperfect future singular second-person)
zult bidden (indicative imperfect future singular second-person)
zal bidden (indicative imperfect future singular third-person)
zullen bidden (indicative imperfect future plural first-person)
zullen bidden (indicative imperfect future plural second-person)
zullen bidden (indicative imperfect future plural third-person)
zou bidden (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou bidden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) bidden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt bidden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou bidden (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden bidden (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden bidden (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden bidden (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gebeden (perfect present first-person)
hebt gebeden (perfect present second-person)
hebt gebeden (perfect present second-person)
heeft gebeden (perfect present second-person)
hebt gebeden (perfect present second-person)
heeft gebeden (perfect present third-person)
hebben gebeden (perfect present first-person)
hebben gebeden (perfect present second-person)
hebben gebeden (perfect present third-person)
had gebeden (perfect past first-person)
had gebeden (perfect past second-person)
had gebeden (perfect past second-person)
hadt gebeden (perfect past second-person)
had gebeden (perfect past third-person)
hadden gebeden (perfect past first-person)
hadden gebeden (perfect past second-person)
hadden gebeden (perfect past third-person)
zal gebeden hebben (perfect future first-person)
zal gebeden hebben (perfect future second-person)
zult gebeden hebben (perfect future second-person)
zult gebeden hebben (perfect future second-person)
zal gebeden hebben (perfect future second-person)
zult gebeden hebben (perfect future second-person)
zal gebeden hebben (perfect future third-person)
zullen gebeden hebben (perfect future first-person)
zullen gebeden hebben (perfect future second-person)
zullen gebeden hebben (perfect future third-person)
zou gebeden hebben (perfect conditional first-person)
zou gebeden hebben (perfect conditional second-person)
zou gebeden hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebeden hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebeden hebben (perfect conditional second-person)
zou gebeden hebben (perfect conditional third-person)
zouden gebeden hebben (perfect conditional first-person)
zouden gebeden hebben (perfect conditional second-person)
zouden gebeden hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gebeden (impersonal passive present imperfect)
er is gebeden (impersonal passive present perfect)
er werd gebeden (impersonal passive past imperfect)
er was gebeden (impersonal passive past perfect)
er zal gebeden worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gebeden zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gebeden worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gebeden zijn (impersonal passive conditional perfect)

Ik zag hoog in de lucht een valk bidden.


sok

Op zijn sokken winnen

Winnen zonder enige moeite te hoeven doen

Van de sokken gaan

Tegen de grond gaan, flauwvallen, omvallen etc.

sokken (singular)
sokje (diminutive)
sokjes (diminutive singular)

bij viervoeters het anders gekleurde, onderste deel van de poot


nest

In de betekenis van ‘vogelbroedplaats’ voor het eerst aangetroffen in 1100

erfwoord van Germaans *nestaz, op zijn beurt van Indo-Europees *nisdós.
**meer informatie

Zijn eigen nest bevuilen

kritiek uitoefenen op de eigen familie of volk

nesten (plural)
nestje (diminutive singular)
nestjes (diminutive plural)

de verblijf- en broedplaats van bepaalde diersoorten zoals vogels

De vogels hadden op de schoorsteen een nest gebouwd.


pak

Leenwoord uit het ?, in de betekenis van ‘bundel’ voor het eerst aangetroffen in 1244

De jongste ezel moet het pak dragen

de jongste moet de vervelende klusjes opknappen

pakken (plural)
pakje (diminutive singular)
pakjes (diminutive plural)

Een pak wolven had het voorzien op een kudde schapen.


uil

In de betekenis van ‘uilachtige’ voor het eerst aangetroffen in 1240

beter met de uil gezeten dan met de valk gevlogen

Elk meent zijn uil een valk te zijn.

Elke ouder denkt dat zijn kind het beste is.

moth

benaming voor vlinders uit de familie Noctuidae

uilen (plural)
uiltje (diminutive singular)
uiltjes (diminutive plural)

benaming voor vogels uit de orde Strigiformes, roofvogels die vooral 's nachts jagen; onderverdeeld in twee families: Strigidae en Tytonidae


mot

motten (singular)
motje (diminutive)
motjes (diminutive singular)

Daar vliegt een mot, zie je haar?

benaming voor nachtvlinders (insecten uit de orde Lepidoptera die niet tot de Papilionoidea behoren)

Daar vliegt een mot, zie je haar?

Tineola bisselliella nachtvlindertje waarvan de larven kledingstukken aanvreten

Daar vliegt een mot, zie je haar?

Er zitten motten in die oude kleren.


geslacht

In de betekenis van ‘familie’ voor het eerst aangetroffen in 1285

*vervoeging van slachten: de stam met omvoegsel ge- -t, zonder -t omdat de stam al op -t eindigt

geslachten (plural)
geslachtje (diminutive singular)
geslachtjes (diminutive plural)

genus zn [2], taxon, samengesteld uit een of meer soorten; geslachten worden gegroepeerd in families


zaad

In de betekenis van ‘kiem, teelvocht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Samen

een bevruchte kiem waaruit een nieuwe plant van dezelfde soort groeit

Samen

zaadcellen uit de mannelijke geslachtsorganen van een mens of een dier

zaden (plural)
zaadje (diminutive singular)
zaadjes (diminutive plural)


hoed

In de betekenis van ‘hoofddeksel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1253

aprilletje zoet geeft ook nog weleens een witte hoed

aprilletje zoet heeft ook nog weleens een witte hoed

aprilletje zoet sneeuwt nog wel een witte hoed

Iemand een veer op de hoed steken

Iemand vertellen dat die zijn of haar werk goed gedaan heeft

Met de hoed in de hand komt men door het ganse land

Iemand die vriendelijk is, bereikt meer in het leven dan iemand die onaardig en onbeleefd is (vgl. Men vangt meer vliegen met honing dan met azijn)

帽子

ぼうし ⁽ʲᵃ⁾　bōshi

hoeden (plural)
hoedje (diminutive singular)
hoedjes (diminutive plural)


spons

via Middelnederlands sponge van Oudfrans esponge, in de betekenis van ‘zwam’ aangetroffen vanaf 1285

sponsen (plural)
sponzen (plural)
sponsje (diminutive singular)
sponsjes (diminutive plural)

dier behorend tot de stam Porifera (sponsdieren), sedentaire, primitieve meercellige dieren die zich vastzetten op de bodem van (meestal) zeeën en oceanen tot op 8,5 kilometer diepte


stier

In de betekenis van ‘mannelijk rund’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

stieren (plural)
stiertje (diminutive singular)
stiertjes (diminutive plural)

mannetje van sommige grote zoogdieren als de walvis, de olifant en de eland


bidsprinkhaan

samenstelling van bid ww en sprinkhaan zn

hottentotsgot

bidsprinkhanen (plural)
bidsprinkhaantje (diminutive singular)
bidsprinkhaantjes (diminutive plural)

benaming voor insecten uit de orde Mantodea, roofdieren die hun prooi met de voorpoten vangen

Bij de bidsprinkhaan begint het vrouwtje haar partner soms al tijdens de paring op te eten. Opmerkelijk is hierbij dat het mannetje in staat is om de paring voort te zetten nadat hij is onthoofd en half opgegeten


voeren

In de betekenis van ‘leiden, vervoeren’ voor het eerst aangetroffen in 1240

fore

kleding aan de binnenkant van een isolerende laag voorzien

voerde (past)
gevoerd (past participle)
te voeren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen voeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen voeren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gevoerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gevoerd (active infinitive perfect present long-form)
gevoerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gevoerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
voerend (imperfect participle)
gevoerd (past participle)
voere (subjunctive)
voer (indicative imperfect present singular first-person)
voert (indicative imperfect present singular second-person)
voert (indicative imperfect present singular second-person)
voert (indicative imperfect present singular second-person)
voert (indicative imperfect present singular third-person)
voerde (indicative imperfect past singular first-person)
voerde (indicative imperfect past singular second-person)
voerde (indicative imperfect past singular second-person)
voerde (indicative imperfect past singular second-person)
voerde (indicative imperfect past singular third-person)
voerden (indicative imperfect past plural first-person)
voerden (indicative imperfect past plural second-person)
voerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal voeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult voeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal voeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult voeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal voeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult voeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal voeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen voeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen voeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen voeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou voeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou voeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) voeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt voeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou voeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden voeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden voeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden voeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gevoerd (perfect present first-person)
hebt gevoerd (perfect present second-person)
hebt gevoerd (perfect present second-person)
heeft gevoerd (perfect present second-person)
hebt gevoerd (perfect present second-person)
heeft gevoerd (perfect present third-person)
hebben gevoerd (perfect present first-person)
hebben gevoerd (perfect present second-person)
hebben gevoerd (perfect present third-person)
had gevoerd (perfect past first-person)
had gevoerd (perfect past second-person)
had gevoerd (perfect past second-person)
hadt gevoerd (perfect past second-person)
had gevoerd (perfect past third-person)
hadden gevoerd (perfect past first-person)
hadden gevoerd (perfect past second-person)
hadden gevoerd (perfect past third-person)
zal gevoerd hebben (perfect future first-person)
zal gevoerd hebben (perfect future second-person)
zult gevoerd hebben (perfect future second-person)
zult gevoerd hebben (perfect future second-person)
zal gevoerd hebben (perfect future second-person)
zult gevoerd hebben (perfect future second-person)
zal gevoerd hebben (perfect future third-person)
zullen gevoerd hebben (perfect future first-person)
zullen gevoerd hebben (perfect future second-person)
zullen gevoerd hebben (perfect future third-person)
zou gevoerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gevoerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gevoerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gevoerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gevoerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gevoerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gevoerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gevoerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gevoerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gevoerd (impersonal passive present imperfect)
er is gevoerd (impersonal passive present perfect)
er werd gevoerd (impersonal passive past imperfect)
er was gevoerd (impersonal passive past perfect)
er zal gevoerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gevoerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gevoerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gevoerd zijn (impersonal passive conditional perfect)

Wanneer ga je de kat voeren?

Voer dat maar aan de varkens!


hen

hennen (plural)
hennetje (diminutive singular)
hennetjes (diminutive plural)

De hen legt een ei in de ren.


hamel

via Middelnederlands hamel van Oudhoogduits hamal bn "geknot. verminkt", in de betekenis van ‘gecastreerde ram’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1376

hamels (plural)
hameltje (diminutive singular)
hameltjes (diminutive plural)

De hamel overleed door de ziekte.


ooi

In de betekenis van ‘wijfjesschaap’ voor het eerst aangetroffen in 1240

erfwoord: Middelnederlands ooie, ouwe (waaruit Limburgs ouw), ontwikkeled uit Oergermaans *awiz (genitief aujōs), bij Indo-Europees *h₂ówis ‘schaap’, waartoe ook Oudiers oí, Latijn ovis en Oudgrieks óïs, oĩs behoren. Evenals Zwitsers-Duits Aue, Fries ei en Engels ewe.

ooien (plural)
ooitje (diminutive singular)
ooitjes (diminutive plural)


moer

صمولة

[A] v/m 1. blokje met gat met schroefdraad dat op een schroefbout past

moeren (singular)
moertje (diminutive)
moertjes (diminutive singular)


moer

Je moers taal

De taal waarmee je vanaf je jongste jaren bent opgegroeid, eerste taal, moedertaal

Niet bang zijn voor de duivel of zijn ouwe moer

wijfje dat zich heeft voortgeplant, moederdier


luiaard

van Middelnederlands leyaert / loyaert, op te vatten als afgeleid van lui bn met het achtervoegsel -aard
**[2] in de betekenis van ‘tandarm zoogdier’ voor het eerst aangetroffen in 1768

Faultier

benaming voor zoogdieren uit de onderorde Folivora

luiaards (plural)
luiaardje (diminutive singular)
luiaardjes (diminutive plural)

bepaald Zuid-Amerikaans zoogdier, Bradypus variegatus


veulen

In de betekenis van ‘jong paard’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 701

mëz

jong van bepaalde hoefdieren als het paard, de ezel, de kameel en de zebra

veulens (plural)
veulentje (diminutive singular)
veulentjes (diminutive plural)

Iedereen was dolblij toen het veulen geboren werd.


wild

In de betekenis van ‘in de natuurstaat, woest’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1174

wilder (uninflected comparative)
wildst (uninflected superlative)
wilde (inflected positive)
wildere (inflected comparative)
wildste (inflected superlative)
wilds (partitive positive)
wilders (partitive comparative)

De wilde kat is een eigen soort.


byssus

dunne draadjes waarmee sommige schelpdieren zich aan de ondergrond vastmaken


aasvreter

aasvreters (plural)
aasvretertje (diminutive singular)
aasvretertjes (diminutive plural)

dier dat van het vlees van lijken leeft: een gier is een aasvreter


dekken

In de betekenis van ‘bedekken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

In de betekenis van ‘vergoeden’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1860

In de betekenis van ‘paren’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1600

In de betekenis van ‘beschermen (met schild en fig.)’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

dekte (past)
gedekt (past participle)
te dekken (active infinitive imperfect present long-form)
zullen dekken (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen dekken (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gedekt (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gedekt (active infinitive perfect present long-form)
gedekt zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gedekt te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
dekkend (imperfect participle)
gedekt (past participle)
dekke (subjunctive)
dek (indicative imperfect present singular first-person)
dekt (indicative imperfect present singular second-person)
dekt (indicative imperfect present singular second-person)
dekt (indicative imperfect present singular second-person)
dekt (indicative imperfect present singular third-person)
dekte (indicative imperfect past singular first-person)
dekte (indicative imperfect past singular second-person)
dekte (indicative imperfect past singular second-person)
dekte (indicative imperfect past singular second-person)
dekte (indicative imperfect past singular third-person)
dekten (indicative imperfect past plural first-person)
dekten (indicative imperfect past plural second-person)
dekten (indicative imperfect past plural third-person)
zal dekken (indicative imperfect future singular first-person)
zult dekken (indicative imperfect future singular second-person)
zal dekken (indicative imperfect future singular second-person)
zult dekken (indicative imperfect future singular second-person)
zal dekken (indicative imperfect future singular second-person)
zult dekken (indicative imperfect future singular second-person)
zal dekken (indicative imperfect future singular third-person)
zullen dekken (indicative imperfect future plural first-person)
zullen dekken (indicative imperfect future plural second-person)
zullen dekken (indicative imperfect future plural third-person)
zou dekken (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou dekken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) dekken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt dekken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou dekken (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden dekken (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden dekken (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden dekken (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gedekt (perfect present first-person)
hebt gedekt (perfect present second-person)
hebt gedekt (perfect present second-person)
heeft gedekt (perfect present second-person)
hebt gedekt (perfect present second-person)
heeft gedekt (perfect present third-person)
hebben gedekt (perfect present first-person)
hebben gedekt (perfect present second-person)
hebben gedekt (perfect present third-person)
had gedekt (perfect past first-person)
had gedekt (perfect past second-person)
had gedekt (perfect past second-person)
hadt gedekt (perfect past second-person)
had gedekt (perfect past third-person)
hadden gedekt (perfect past first-person)
hadden gedekt (perfect past second-person)
hadden gedekt (perfect past third-person)
zal gedekt hebben (perfect future first-person)
zal gedekt hebben (perfect future second-person)
zult gedekt hebben (perfect future second-person)
zult gedekt hebben (perfect future second-person)
zal gedekt hebben (perfect future second-person)
zult gedekt hebben (perfect future second-person)
zal gedekt hebben (perfect future third-person)
zullen gedekt hebben (perfect future first-person)
zullen gedekt hebben (perfect future second-person)
zullen gedekt hebben (perfect future third-person)
zou gedekt hebben (perfect conditional first-person)
zou gedekt hebben (perfect conditional second-person)
zou gedekt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedekt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedekt hebben (perfect conditional second-person)
zou gedekt hebben (perfect conditional third-person)
zouden gedekt hebben (perfect conditional first-person)
zouden gedekt hebben (perfect conditional second-person)
zouden gedekt hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gedekt (impersonal passive present imperfect)
er is gedekt (impersonal passive present perfect)
er werd gedekt (impersonal passive past imperfect)
er was gedekt (impersonal passive past perfect)
er zal gedekt worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gedekt zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gedekt worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gedekt zijn (impersonal passive conditional perfect)

een bronstig vrouwtje (bijv. merrie, koe, ooi) bevruchten (door het mannetje)


dar

van Middelnederlands dorne, een metathese van drone (vgl. Engels drone en Duits Drohne); later darne, abusievelijk geïterpreteerd als een meervoud van dar; in de betekenis van ‘mannetjesbij’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1488

darren (plural)
darretje (diminutive singular)
darretjes (diminutive plural)

Een dar heeft een kort leven.

Maar helemaal boeiend is hoe alles werkt. Hoe in zo'n bijengemeenschap iedere bij haar taak heeft, hoe ze elkaar sturen in de richting waar het voedsel zit, hoe de bij zorgt voor de bestuiving van de planten die honing leveren aan de bijen. De darren, de huwelijksvlucht van de koningin.

Peter Pappenheim
 “Vooruitgang zonder blauwdruk. Sociaal evolutionisme als model voor een democratische en organische ontwikkeling van de maatschappij” (1979)


weekdier

weekdieren (plural)
weekdiertje (diminutive singular)
weekdiertjes (diminutive plural)

ongewerveld dier zonder innerlijk skelet, wetenschappelijke naam Mollusca

Een weekdier bestaat voor het grootste deel uit water.


loopvogel

/ˈloʊ̯pˌfoʊ̯χɔɫ/

benaming voor vogels uit de superorde Ratites, met krachtige poten om te lopen maar vleugels die ongeschikt zijn om te vliegen

In Amsterdam, op de hoek van de Nieuwe Uilenburgerstraat en Houtkopersburgwal, prijkt een gevelsteen uit 1742 met de beeltenis van een struisvogel met een hoefijzer in zijn snavel. Deze wonderlijke combinatie komt voort uit de middeleeuwse misvatting dat struisvogels ijzer eten en kunnen verteren. De loopvogel is inderdaad een alleseter, maar heeft een voorkeur voor graszaden, vetplanten en in mindere mate termieten, sprinkhanen en hagedissen.

Weblink bron
Kees Moeliker
 “IJzervreter” (12 september 2016) op nrc.nl


muisvogel

samenstelling van muis zn en vogel zn , omdat ze uiterlijk aan een muis doen denken

Птици мишки

muisvogels (plural)
muisvogeltje (diminutive singular)
muisvogeltjes (diminutive plural)

benaming voor vogels uit de orde Coliiformes; die zachte lichaamsveren hebben en voorkomen in Afrika

De zachte veren van een muisvogel lijken wel op haren.


watervogel

watervogels (plural)
watervogeltje (diminutive singular)
watervogeltjes (diminutive plural)

Het was welbeschouwd belachelijk dat die dingen in de eenentwintigste eeuw nog steeds bestonden, als prehistorische watervogels die op een wonderlijke manier weer tot leven waren gewekt voor de toeristen.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 23


insectivoor

afgeleid van insect met het achtervoegsel -voor

insectivoren (plural)
insectivoortje (diminutive singular)
insectivoortjes (diminutive plural)

Een miereneter is een voorbeeld van een insectivoor.


bast

In de betekenis van ‘schors’ voor het eerst aangetroffen in 1105

basten (plural)
bastje (diminutive singular)
bastjes (diminutive plural)

fluweelachtige huid rond een nieuw gewei

Nadat het gewei volgroeid is moet de bast er nog vanaf.


welp

In de betekenis van ‘jong van hond, wolf, leeuw e.d.’ voor het eerst aangetroffen in 901.

erfwoord
**Oergermaans *xwelpaz
***pre-Germaans *kʷelbos
****Indo-Europees: *gʷelbʰos

Nederduits Welp, Duits (verouderd) Welf, Engels whelp, Fries welp

Deens hvalp, Zweeds valp, Noors kvelp, kvalp, IJslands hvolpur

Latijn: vulva (naast bolva, volba) ‘moederschoot, onderlijf’,

Oudgrieks: δελφῡ́ς (delphū́s) ‘baarmoeder’,

Hettitisch: huēlpi ‘overrijp, vers; jong, nieuwgeborende’,

Sanskriet उल्ब (úlba, úlva) ‘baarmoeder, schede’.

welpen (plural)
welpje (diminutive singular)
welpjes (diminutive plural)

/ jong van bepaalde zoogdieren, met name grote kat- en hondachtigen

De echte terugkeer van de wolf is een feit wanneer er in Nederland weer welpen worden geboren.


werpen

In de betekenis van ‘gooien’ voor het eerst aangetroffen in 901

Geld in 't water werpen ( of smijten)

het geld onnut uitgeven, het verspillen aan een roekelooze of dwaze onderneming

Goed geld naar kwaad geld gooien (werpen, smijten)

nutteloze kosten maken voor een doel, waarvan men voorzien kan dat het niet te bereiken is

Iemand uit het zadel werpen

Iemand wegwerken, iemand in verlegenheid brengen

Iemand zand in de ogen strooien ( of werpen)

Iets in de schoot geworpen krijgen

iets verkrijgen zonder al te veel moeite er voor te doen

In het honderd (- jagen, - sturen, - werpen)

Met de muts naar iets gooien (werpen of smijten)

In de 17de en 18de eeuw betekende dit: er niet naar kunnen talen, ergens niet aan hoeven te denken; het kwijt zijn

Paarlen voor de zwijnen werpen

iets moois en kostbaars geven aan iemand die de waarde er niet van inziet

werfen

met een krachtige zwaai van de arm iets uit de hand naar iets of iemand heen laten gaan

gebären

(van zoogdieren) ter wereld brengen, baren

wierp (past)
geworpen (past participle)
te werpen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen werpen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen werpen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geworpen (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geworpen (active infinitive perfect present long-form)
geworpen zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geworpen te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
werpend (imperfect participle)
geworpen (past participle)
werpe (subjunctive)
werp (indicative imperfect present singular first-person)
werpt (indicative imperfect present singular second-person)
werpt (indicative imperfect present singular second-person)
werpt (indicative imperfect present singular second-person)
werpt (indicative imperfect present singular third-person)
wierp (indicative imperfect past singular first-person)
wierp (indicative imperfect past singular second-person)
wierp (indicative imperfect past singular second-person)
wierpt (indicative imperfect past singular second-person)
wierp (indicative imperfect past singular third-person)
wierpen (indicative imperfect past plural first-person)
wierpen (indicative imperfect past plural second-person)
wierpen (indicative imperfect past plural third-person)
zal werpen (indicative imperfect future singular first-person)
zult werpen (indicative imperfect future singular second-person)
zal werpen (indicative imperfect future singular second-person)
zult werpen (indicative imperfect future singular second-person)
zal werpen (indicative imperfect future singular second-person)
zult werpen (indicative imperfect future singular second-person)
zal werpen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen werpen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen werpen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen werpen (indicative imperfect future plural third-person)
zou werpen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou werpen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) werpen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt werpen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou werpen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden werpen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden werpen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden werpen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geworpen (perfect present first-person)
hebt geworpen (perfect present second-person)
hebt geworpen (perfect present second-person)
heeft geworpen (perfect present second-person)
hebt geworpen (perfect present second-person)
heeft geworpen (perfect present third-person)
hebben geworpen (perfect present first-person)
hebben geworpen (perfect present second-person)
hebben geworpen (perfect present third-person)
had geworpen (perfect past first-person)
had geworpen (perfect past second-person)
had geworpen (perfect past second-person)
hadt geworpen (perfect past second-person)
had geworpen (perfect past third-person)
hadden geworpen (perfect past first-person)
hadden geworpen (perfect past second-person)
hadden geworpen (perfect past third-person)
zal geworpen hebben (perfect future first-person)
zal geworpen hebben (perfect future second-person)
zult geworpen hebben (perfect future second-person)
zult geworpen hebben (perfect future second-person)
zal geworpen hebben (perfect future second-person)
zult geworpen hebben (perfect future second-person)
zal geworpen hebben (perfect future third-person)
zullen geworpen hebben (perfect future first-person)
zullen geworpen hebben (perfect future second-person)
zullen geworpen hebben (perfect future third-person)
zou geworpen hebben (perfect conditional first-person)
zou geworpen hebben (perfect conditional second-person)
zou geworpen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geworpen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geworpen hebben (perfect conditional second-person)
zou geworpen hebben (perfect conditional third-person)
zouden geworpen hebben (perfect conditional first-person)
zouden geworpen hebben (perfect conditional second-person)
zouden geworpen hebben (perfect conditional third-person)

In de melkveehouderij laat de boer zijn melkkoeien regelmatig jongen werpen, zodat de moederkoeien melk blijven geven.


tunnel

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘kunstmatige doorgang’ voor het eerst aangetroffen in 1834

tunnels (plural)
tunneltje (diminutive singular)
tunneltjes (diminutive plural)


trekvogel

Zugvogel

een vogel die 's winters een andere verblijfplaats kiest dan in de broedtijd

trekvogels (plural)
trekvogeltje (diminutive singular)
trekvogeltjes (diminutive plural)


blazen

In de betekenis van ‘met kracht uitademen’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Hoog van de toren blazen

Eisen stellen omdat je jezelf wel heel erg belangrijk vindt

Beter hard geblazen dan de mond gebrand.

Het is beter dat men zich inspant dan dat er door slordigheid of luiheid een ongeluk gebeurt/iets fout gaat

Flink in de bus blazen

Voor een bepaald doel veel geld uitgeven of beschikbaar stellen

een sissend geluid maken om angst of boosheid uit te drukken

De kat blies naar hem.


zeevogel

/ˈzeɪ̯ˌvoʊ̯χɔɫ/

ocell marin

een vogel die vooral in de directe omgeving van de zee leeft

zeevogels (plural)
zeevogeltje (diminutive singular)
zeevogeltjes (diminutive plural)

Zeevogels zijn, zoals de naam al impliceert, vaak bij zee te vinden.


zoetwatervis

zoetwatervissen (plural)
zoetwatervisje (diminutive singular)
zoetwatervisjes (diminutive plural)


dikkop

samenstelling van dik en kop
**[1] in de betekenis van ‘iem. met een dik hoofd’ aangetroffen vanaf 1620

dikkoppen (plural)
dikkopje (diminutive singular)
dikkopjes (diminutive plural)

larve van de kikker of salamander, in het stadium van uit het ei komen tot 6-9 weken (daarna wordt het een kikkervisje). Een dikkop bestaat uit een ovaalvormig lichaam en een lange staart en heeft alleen kieuwen. Een dikkop met inwendige kieuwen zal een kikker worden, en een dikkop met externe kieuwen een salamander.


lot

Zich in zijn lot schikken

Zich neerleggen bij een nadelig uitgevallen situatie

Schicksal

noodlot, wat het toeval iemand toebedenkt

verzameling exemplaren van een bep. diersoort

Een lot koeien.


kreng

Leenwoord uit het Frans. In de betekenis van ‘aas’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1429, in die van ‘gemene vrouw of kind’ voor het eerst in het jaar 1617

cadaver

krengen (plural)
krengetje (diminutive singular)
krengetjes (diminutive plural)

het – vaak al deels ontbonden – stoffelijk overschot van bepaalde dieren (vooral vogels en zoogdieren)

Het kreng was al deels vergaan.


zuiger

afgeleid van zuigen met het achtervoegsel -er

zuigers (plural)
zuigertje (diminutive singular)
zuigertjes (diminutive plural)

orgaan van met name insecten, voor het opzuigen van voedsel


duiker

Naamwoord van handeling van duiken ww met het achtervoegsel -er

Taucher

iemand die voor beroep of plezier zich onder de waterspiegel begeeft

duikers (plural)
duikertje (diminutive singular)
duikertjes (diminutive plural)

benaming voor vogels uit de orde Gaviiformes


steltloper

Naamwoord van handeling van steltlopen ww met het achtervoegsel -er

steltlopers (plural)
steltlopertje (diminutive singular)
steltlopertjes (diminutive plural)

Een kluut en een grutto zijn steltloper.


onthouden

In de betekenis van ‘niet vergeten’ voor het eerst aangetroffen in 1285

Afgeleid van houden met het voorvoegsel ont-

onthield (past)
onthouden (past participle)
te onthouden (active infinitive imperfect present long-form)
zullen onthouden (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen onthouden (active infinitive imperfect future long-form)
hebben onthouden (active infinitive perfect present short-form)
te hebben onthouden (active infinitive perfect present long-form)
onthouden zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
onthouden te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
onthoudend (imperfect participle)
onthoude (subjunctive)
onthoudt (indicative imperfect present singular second-person)
onthoudt (indicative imperfect present singular second-person)
onthoudt (indicative imperfect present singular second-person)
onthoudt (indicative imperfect present singular third-person)
onthield (indicative imperfect past singular first-person)
onthield (indicative imperfect past singular second-person)
onthield (indicative imperfect past singular second-person)
onthieldt (indicative imperfect past singular second-person)
onthield (indicative imperfect past singular third-person)
onthielden (indicative imperfect past plural first-person)
onthielden (indicative imperfect past plural second-person)
onthielden (indicative imperfect past plural third-person)
zal onthouden (indicative imperfect future singular first-person)
zult onthouden (indicative imperfect future singular second-person)
zal onthouden (indicative imperfect future singular second-person)
zult onthouden (indicative imperfect future singular second-person)
zal onthouden (indicative imperfect future singular second-person)
zult onthouden (indicative imperfect future singular second-person)
zal onthouden (indicative imperfect future singular third-person)
zullen onthouden (indicative imperfect future plural first-person)
zullen onthouden (indicative imperfect future plural second-person)
zullen onthouden (indicative imperfect future plural third-person)
zou onthouden (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou onthouden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) onthouden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt onthouden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou onthouden (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden onthouden (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden onthouden (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden onthouden (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb onthouden (perfect present first-person)
hebt onthouden (perfect present second-person)
hebt onthouden (perfect present second-person)
heeft onthouden (perfect present second-person)
hebt onthouden (perfect present second-person)
heeft onthouden (perfect present third-person)
hebben onthouden (perfect present first-person)
hebben onthouden (perfect present second-person)
hebben onthouden (perfect present third-person)
had onthouden (perfect past first-person)
had onthouden (perfect past second-person)
had onthouden (perfect past second-person)
hadt onthouden (perfect past second-person)
had onthouden (perfect past third-person)
hadden onthouden (perfect past first-person)
hadden onthouden (perfect past second-person)
hadden onthouden (perfect past third-person)
zal onthouden hebben (perfect future first-person)
zal onthouden hebben (perfect future second-person)
zult onthouden hebben (perfect future second-person)
zult onthouden hebben (perfect future second-person)
zal onthouden hebben (perfect future second-person)
zult onthouden hebben (perfect future second-person)
zal onthouden hebben (perfect future third-person)
zullen onthouden hebben (perfect future first-person)
zullen onthouden hebben (perfect future second-person)
zullen onthouden hebben (perfect future third-person)
zou onthouden hebben (perfect conditional first-person)
zou onthouden hebben (perfect conditional second-person)
zou onthouden hebben (perfect conditional second-person)
zoudt onthouden hebben (perfect conditional second-person)
zoudt onthouden hebben (perfect conditional second-person)
zou onthouden hebben (perfect conditional third-person)
zouden onthouden hebben (perfect conditional first-person)
zouden onthouden hebben (perfect conditional second-person)
zouden onthouden hebben (perfect conditional third-person)
er wordt onthouden (impersonal passive present imperfect)
er is onthouden (impersonal passive present perfect)
er werd onthouden (impersonal passive past imperfect)
er was onthouden (impersonal passive past perfect)
er zal onthouden worden (impersonal passive future imperfect)
er zal onthouden zijn (impersonal passive future perfect)
er zou onthouden worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou onthouden zijn (impersonal passive conditional perfect)
onthouden worden (passive infinitive imperfect present short-form)
onthouden te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
onthouden zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
onthouden te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
onthouden zijn (passive infinitive perfect present short-form)
onthouden te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
onthouden zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
onthouden te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word onthouden (singular imperfect present first-person)
wordt onthouden (singular imperfect present second-person)
wordt onthouden (singular imperfect present second-person)
wordt onthouden (singular imperfect present second-person)
wordt onthouden (singular imperfect present plural third-person)
worden onthouden (singular imperfect present plural first-person)
worden onthouden (singular imperfect present plural second-person)
worden onthouden (singular imperfect present third-person)
werd onthouden (singular imperfect past first-person)
werd onthouden (singular imperfect past second-person)
werd onthouden (singular imperfect past second-person)
werdt onthouden (singular imperfect past second-person)
werd onthouden (singular imperfect past plural third-person)
werden onthouden (singular imperfect past plural first-person)
werden onthouden (singular imperfect past plural second-person)
werden onthouden (singular imperfect past third-person)
zal onthouden worden (singular imperfect future first-person)
zult onthouden worden (singular imperfect future second-person)
zult onthouden worden (singular imperfect future second-person)
zult onthouden worden (singular imperfect future second-person)
zal onthouden worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen onthouden worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen onthouden worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen onthouden worden (singular imperfect future third-person)
zou onthouden worden (singular imperfect conditional first-person)
zou onthouden worden (singular imperfect conditional second-person)
zou onthouden worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt onthouden worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt onthouden worden (singular imperfect conditional second-person)
zou onthouden worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden onthouden worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden onthouden worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden onthouden worden (singular imperfect conditional third-person)
ben onthouden (perfect present first-person)
bent onthouden (perfect present second-person)
bent onthouden (perfect present second-person)
is onthouden (perfect present second-person)
zijt onthouden (perfect present second-person)
is onthouden (perfect present third-person)
zijn onthouden (perfect present first-person)
zijn onthouden (perfect present second-person)
zijn onthouden (perfect present third-person)
was onthouden (perfect past first-person)
was onthouden (perfect past second-person)
was onthouden (perfect past second-person)
waart onthouden (perfect past second-person)
was onthouden (perfect past third-person)
waren onthouden (perfect past first-person)
waren onthouden (perfect past second-person)
waren onthouden (perfect past third-person)
zal onthouden zijn (perfect future first-person)
zult onthouden zijn (perfect future second-person)
zult onthouden zijn (perfect future second-person)
zult onthouden zijn (perfect future second-person)
zal onthouden zijn (perfect future third-person)
zullen onthouden zijn (perfect future first-person)
zullen onthouden zijn (perfect future second-person)
zullen onthouden zijn (perfect future third-person)
zou onthouden zijn (perfect conditional first-person)
zou onthouden zijn (perfect conditional second-person)
zou onthouden zijn (perfect conditional second-person)
zoudt onthouden zijn (perfect conditional second-person)
zoudt onthouden zijn (perfect conditional second-person)
zou onthouden zijn (perfect conditional third-person)
zouden onthouden zijn (perfect conditional first-person)
zouden onthouden zijn (perfect conditional second-person)
zouden onthouden zijn (perfect conditional third-person)
onthouden ons (first-person present plural)
onthield me (first-person past singular)
onthielden ons (first-person past plural)
zal me onthouden (first-person future singular)
zullen ons onthouden (first-person future plural)
onthoudt je (second-person present singular)
onthouden je (second-person present plural)
onthield je (second-person past singular)
onthielden je (second-person past plural)
zal, zult je onthouden (second-person future singular)
zullen je onthouden (second-person future plural)
onthoudt zich/u (second-person present plural)
onthoudt zich/u (second-person past singular)
onthield zich/u (second-person past plural)
onthield zich/u (second-person future singular)
zult zich/u onthouden (second-person future plural)
zult zich/u onthouden (second-person)
onthoudt u (second-person present plural)
onthoudt u (second-person past singular)
onthieldt u (second-person past plural)
onthieldt u (second-person future singular)
zult u onthouden (second-person future plural)
zult u onthouden (second-person)
onthoudt zich (third-person present singular)
onthouden zich (third-person present plural)
onthield zich (third-person past singular)
onthielden zich (third-person past plural)
zal zich onthouden (third-person future singular)
zullen zich onthouden (third-person future plural)
zich onthoudend (imperfect participle)
zich onthouden hebben (past)
onthoude zich (subjunctive)


tam

In de betekenis van ‘niet wild’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

zahm

(dierkunde) gewend aan omgang met mensen

tammer (uninflected comparative)
tamst (uninflected superlative)
tamme (inflected positive)
tammere (inflected comparative)
tamste (inflected superlative)
tams (partitive positive)
tammers (partitive comparative)

Zij hadden een tamme kraai.


worp

In de betekenis van ‘het werpen’ voor het eerst aangetroffen in 1240, in de dierkundige betekenis in 1261.

kuld

het aantal jonge dieren dat een moederdier bij één dracht op de wereld zet

worpen (plural)
worpje (diminutive singular)
worpjes (diminutive plural)

aantal jonge zoogdieren die tegelijk uit een moeder geboren worden

De leeuwin had een worp van drie welpjes.


broeden

In de betekenis van ‘op eieren zitten’ voor het eerst aangetroffen in 1240

broei

een gelegd ei met lichaamswarmte warm houden

broedde (past)
gebroed (past participle)
te broeden (active infinitive imperfect present long-form)
zullen broeden (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen broeden (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gebroed (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gebroed (active infinitive perfect present long-form)
gebroed zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gebroed te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
broedend (imperfect participle)
gebroed (past participle)
broede (subjunctive)
broed (indicative imperfect present singular first-person)
broedt (indicative imperfect present singular second-person)
broedt (indicative imperfect present singular second-person)
broedt (indicative imperfect present singular second-person)
broedt (indicative imperfect present singular third-person)
broedde (indicative imperfect past singular first-person)
broedde (indicative imperfect past singular second-person)
broedde (indicative imperfect past singular second-person)
broedde (indicative imperfect past singular second-person)
broedde (indicative imperfect past singular third-person)
broedden (indicative imperfect past plural first-person)
broedden (indicative imperfect past plural second-person)
broedden (indicative imperfect past plural third-person)
zal broeden (indicative imperfect future singular first-person)
zult broeden (indicative imperfect future singular second-person)
zal broeden (indicative imperfect future singular second-person)
zult broeden (indicative imperfect future singular second-person)
zal broeden (indicative imperfect future singular second-person)
zult broeden (indicative imperfect future singular second-person)
zal broeden (indicative imperfect future singular third-person)
zullen broeden (indicative imperfect future plural first-person)
zullen broeden (indicative imperfect future plural second-person)
zullen broeden (indicative imperfect future plural third-person)
zou broeden (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou broeden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) broeden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt broeden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou broeden (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden broeden (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden broeden (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden broeden (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gebroed (perfect present first-person)
hebt gebroed (perfect present second-person)
hebt gebroed (perfect present second-person)
heeft gebroed (perfect present second-person)
hebt gebroed (perfect present second-person)
heeft gebroed (perfect present third-person)
hebben gebroed (perfect present first-person)
hebben gebroed (perfect present second-person)
hebben gebroed (perfect present third-person)
had gebroed (perfect past first-person)
had gebroed (perfect past second-person)
had gebroed (perfect past second-person)
hadt gebroed (perfect past second-person)
had gebroed (perfect past third-person)
hadden gebroed (perfect past first-person)
hadden gebroed (perfect past second-person)
hadden gebroed (perfect past third-person)
zal gebroed hebben (perfect future first-person)
zal gebroed hebben (perfect future second-person)
zult gebroed hebben (perfect future second-person)
zult gebroed hebben (perfect future second-person)
zal gebroed hebben (perfect future second-person)
zult gebroed hebben (perfect future second-person)
zal gebroed hebben (perfect future third-person)
zullen gebroed hebben (perfect future first-person)
zullen gebroed hebben (perfect future second-person)
zullen gebroed hebben (perfect future third-person)
zou gebroed hebben (perfect conditional first-person)
zou gebroed hebben (perfect conditional second-person)
zou gebroed hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebroed hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebroed hebben (perfect conditional second-person)
zou gebroed hebben (perfect conditional third-person)
zouden gebroed hebben (perfect conditional first-person)
zouden gebroed hebben (perfect conditional second-person)
zouden gebroed hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gebroed (impersonal passive present imperfect)
er is gebroed (impersonal passive present perfect)
er werd gebroed (impersonal passive past imperfect)
er was gebroed (impersonal passive past perfect)
er zal gebroed worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gebroed zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gebroed worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gebroed zijn (impersonal passive conditional perfect)

De morinelplevier broedde vroeger niet in Nederland.


schimmel

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘wit paard’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1567

In de betekenis van ‘uitslag door vocht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1477

Schimmel

paardenras met een grotendeels witte vacht met fijne grijze of blauwige tekening

Schimmel

zwamsoort of substantie die op dode of levende organismen groeit.

schimmels (plural)
schimmeltje (diminutive singular)
schimmeltjes (diminutive plural)

Sinterklaas rijdt op een schimmel over de daken.

Uw witte schimmel is zwaar ziek, het zal zeker zes weken duren voordat hij weer beter is. En het is het enige paard dat over de daken kan rijden!'

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 11

‘Ze hebben een temperamentje, net als mijn vrouw!’ Hij aaide de schimmel over zijn neus, die in de handschoen van de man probeerde te bijten.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


zoöloog

met het voorvoegsel zoö- met het achtervoegsel -loog

zoolog

een wetenschapper die zich bezig houdt met de studie van dieren.

zoölogen (plural)
zoöloogje (diminutive singular)
zoöloogjes (diminutive plural)

Zoölogen maken zich grote zorgen omdat er veel diersoorten bedreigd worden met uitsterven.


aarsvin

aarsvinnen (plural)
aarsvinnetje (diminutive singular)
aarsvinnetjes (diminutive plural)


aasdier

aasdieren (plural)
aasdiertje (diminutive singular)
aasdiertjes (diminutive plural)


belhamel

In de betekenis van ‘aanvoerder’ voor het eerst aangetroffen in 1562

Leithammel

een gecastreerd mannelijk schaap dat met een bel om zijn nek vaak de kudde leidt

belhamels (plural)
belhameltje (diminutive singular)
belhameltjes (diminutive plural)

In de weide stonden enkel belhamels.


enter

enters (plural)
entertje (diminutive singular)
entertjes (diminutive plural)


rel

In de betekenis van ‘opstootje’ voor het eerst aangetroffen in 1559

[1][2]: Pas in Nieuwnederlands, mogelijk van Middelnederlands rallen: luid praten, rammelen.

Aufstand

een verstoring van de openbare orde door een menigte, meestal gepaard gaand met geweld en politieoptreden

rellen (plural)
relletje (diminutive singular)
relletjes (diminutive plural)


piel

[1], [2] variant van pijl, dat zelf teruggaat op Latijn pilum, in de betekenis van ‘penis’ voor het eerst aangetroffen in 1898

[3] vermoedelijk van de lokroep piele-piele om eendjes te lokken

[4], [5] naamwoord van handeling van pielen

pielen (plural)
pieltje (diminutive singular)
pieltjes (diminutive plural)

De betekenis 3 "jonge eend" wordt vooral gebruikt in streektaal in Nederland buiten de Randstad.

jonge eend (watervogel uit de familie Anatidae), soms ook gebruikt als algemene benaming voor eend of (jonge) watervogel


stoottand

samenstelling van stoot ww en tand zn
**[2] vanwege de gelijkenis in vorm

stoottanden (plural)
stoottandje (diminutive singular)
stoottandjes (diminutive plural)

benaming voor zeedieren uit de klasse Scaphopoda

De meeste soorten behoren tot de slakken en de tweekleppigen, maar ook inktvissen, keverslakken, een stoottand en een schildvoetige behoren tot de Nederlandse weekdierfauna.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Schelpdieren van de Noordzee” (30 mei 2013) op bnnvara.nl


frons

fronsen (singular)
fronzen (singular)
fronsje (diminutive second-person)
fronsjes (diminutive singular)

: deel van de kop van een insect gelegen tussen beide antennes


tersel

via Middelnederlands tersel van Oudfrans tercel dat wellicht verwijst naar het vroegere idee dat in een broedsel uit het derde ei (vergelijk Latijn tertius "derde") een mannetje zou komen, cognaat met Frans tiercelet, Engels tercel, Duits Terzel

tersels (plural)
terseltje (diminutive singular)
terseltjes (diminutive plural)

(…) de twee duide-
Lijk jagende valken, die, zeg ik eerlijk,.
Ons volgden van boomtop tot boomtop, altijd.
Schreeuwend tussen beide, vrouwtje en tersel, (…)


zangvogel

zangvogels (plural)
zangvogeltje (diminutive singular)
zangvogeltjes (diminutive plural)

vogel behorende tot de talrijke orde Passeriformes

Mussen, nachtegalen en raven zijn zangvogels.


boomslang

[1] samenstelling van boom zn en slang zn

[2] terug ontleend van Afrikaans boomslang

boomslang

bepaald landdier zonder poten Dispholidus typus

algemene benaming voor reptielen zonder poten die in houtachtige planten met stammen leven


zwemvogel

zwemvogels (plural)
zwemvogeltje (diminutive singular)
zwemvogeltjes (diminutive plural)

een vogel die op en nabij het water leeft

De zwemvogel dook onder water en kwam boven met een visje.


kloon

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘duplicaat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1938

klon

een levend wezen dat een exacte genetische kopie is van een ander wezen

klonen (plural)
kloontje (diminutive singular)
kloontjes (diminutive plural)

Het schaap Dolly is een van de bekendste klonen.


kolder

[1][2] Leenwoord uit Duits Koller, in de betekenis van ‘onzin’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1938 , in de betekenis van ‘hersenziekte bij vee’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1763

[3] Leenwoord uit Middeleeuws Latijn collarium, colarum, colerum “halsband” (voor paard of hond), in de betekenis van ‘leren harnas’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1420

kolders (plural)
koldertje (diminutive singular)
koldertjes (diminutive plural)

Het paard leed al twee jaar aan de kolder.


pelgrim

Van Latijn pelegrinus, mogelijk via Oudfrans peligrin, pelerin. In de betekenis van ‘bedevaartganger’ voor het eerst aangetroffen in 1240

pelgrims (plural)
pelgrimmetje (diminutive singular)
pelgrimpje (diminutive singular)
pelgrimmetjes (diminutive plural)
pelgrimpjes (diminutive plural)


stek

In de betekenis van ‘loot’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1659

Hij heeft nog altijd geen vaste stek gevonden.

stekken (plural)
stekje (diminutive singular)
stekjes (diminutive plural)


haft

benaming voor insecten uit de orde Ephemeroptera


lamprei

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kaakloze vis’ voor het eerst aangetroffen in 1100

lampreien (singular)
lampreitje (diminutive)
lampreitjes (diminutive singular)