woongebied

woongebieden (plural)
woongebiedje (diminutive singular)
woongebiedjes (diminutive plural)

land waarin een bepaalde diersoort van nature voorkomt


gevind

pseudodeelwoord afgeleid van vin zn met het omvoegsel ge- -d

gevinde (inflected positive)
gevinds (partitive positive)

voorzien van vinnen: uitstekende lichaamsdelen die vlak zijn in het verlengde van de bewegingsrichting


sculptuur

van Frans sculpture, in de betekenis van ‘beeldhouwwerk’ aangetroffen vanaf 1824

sculpturen (plural)
sculptuurtje (diminutive singular)
sculptuurtjes (diminutive plural)

kenmerk of patroon op de schelp van weekdieren


spanwijdte

spanwijdtes (plural)
spanwijdten (plural)

de afstand tussen twee uiteinden van iets in de breedte richting (met name de afstand tussen de uiteinden van de vleugels)

Het gewei boven de bank! Natuurlijk, Nimrods mooiste trofee, die ik van de werkster absoluut niet mocht beroeren. Het gewei van een oneven vierentwintigender, weet ik nu. Het moet minstens tien kilo wegen en heeft meer dan een meter spanwijdte.

Die buizerd had landbouwgif of gif binnen gekregen. Het was een prachtig beest, met een enorme vleugelspanwijdte. Hij was altijd agressief als ik hem wilde voeren; gelukkig had ik tuinhandschoenen. Uiteindelijk is hij de vrijheid weer in gevlogen.

De pistes moeten – in tegenstelling tot eerdere berichtgevingen – niet verlengd worden voor de A380. Wel moet men nog een grote hoop grond met bomen naast de taxibaan verwijderen. De spanwijdte van de vleugels van Airbus’ grootste is 79 meter breed en 72 meter lang. Het toestel is zo enorm, dat de hoop grond gevaarlijk in de weg zou liggen.


tweekleppig

samenstellende afleiding van twee ht en klep zn met het achtervoegsel -ig
**[1] terugvorming uit tweekleppigen

tweekleppige (inflected positive)
tweekleppigs (partitive positive)

behorend of met betrekking tot weekdieren die zich beschermen met twee spiegelbeeldig aan elkaar vastzittende schelpen

Britse paleontologen hebben het oudste mannelijke dier tot nu toe ontdekt in een aardlaag van 425 miljoen jaar oud in het Engelse Herefordshire. Het gaat om een mosselkreeftje, ook wel ostracode genoemd, een tweekleppig schaaldier.

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Mosselkreeftje is met 425 miljoen jaar het oudste mannetje” (6 december 2003) op nrc.nl


nachtuil

van Middelnederlands nachtule, op te vatten als samenstelling van nacht zn en uil zn

night-owl

traditionele benaming voor verschillende soorten uilen uit de familie Strigidae

nightclubber

iemand die vooral 's-avonds en 's-nachts actief is

nachtuilen (plural)
nachtuiltje (diminutive singular)
nachtuiltjes (diminutive plural)


zomerkleed

breeding plumage

zomerklederen (plural)
zomerkleren (plural)
zomerkleedje (diminutive singular)
zomerkleedjes (diminutive plural)

verenkleed bij vogels gedurende de voortplantingsperiode
Vooral de mannetjes hebben dan een mooiere versie van het gewone verenpak om indruk te maken op de vrouwtjes.

Behalve door hun gracieuze zomerkleed vallen goudplevieren ook op door hun ogen.

Weblink bron
Jaap Vuijk
 “Deze vogel kan dag en nacht zoeken naar eten” (1 november 2022) op nrc.nl


visachtig

van Middelnederlands vischachtich; afgeleid van vis zn met het achtervoegsel -achtig

visachtiger (uninflected comparative)
visachtigst (uninflected superlative)
visachtige (inflected positive)
visachtigere (inflected comparative)
visachtigste (inflected superlative)
visachtigs (partitive positive)
visachtigers (partitive comparative)

in een bepaald opzicht vergelijkbaar met geschubde dieren die in het water leven

door verschijningsvorm of afstamming met vissen overeenkomend

De inwoners lijken een verschrikkelijk geheim te verbergen; waarom hebben ze zo’n rare, visachtige blik in de ogen?

En uit Zwitserland komt een wel heel vergezocht ontwerp: een luchtschip dat met ‘actieve polymeren’ een soort kunstmatige spieren heeft en dat zich visachtig voortbeweegt door zijn staart te laten golven.

Visachtige dieren die leefden in het Cambrium (542 tot 488 miljoen jaar geleden) zijn volgens paleontologen onze nauwste verwanten uit die tijd.


angora

van Frans angora, een verwijzing naar de oude naam Angora voor het huidige Ankara, in de betekenis van ‘wol’ voor het eerst aangetroffen in 1821

benaming voor huisdierrassen met lang, zijdeachtig haar


angorakonijn

samenstelling van angora zn en konijn zn

angorakonijnen (plural)
angorakonijntje (diminutive singular)
angorakonijntjes (diminutive plural)

middelgroot konijnenras met een extreem lange vacht


huiler

Naamwoord van handeling van huilen met het achtervoegsel -er

jonge zeehond die op het strand of op het wad ligt en zijn moeder is kwijtgeraakt

De zeehondencrèche in Pieterburen wordt overspoeld met huilers, jonge zeehonden die hun moeder zijn kwijtgeraakt. Dat bevestigt Daniella van Gennep van de Zeehondencrèche zaterdag.


eendvogel

Elk schot is geen eendvogel

niet iedere poging of alles wat je doet is succesvol

benaming voor watervogels uit de orde Anseriformes, met zwemvliezen tussen de drie voorste tenen


vivipaar

Leenwoord uit Latijn vīviparus, samenstelling van vīvus ‘levend’ + parere ‘voortbrengen’.

vivipare (inflected positive)
vivipaars (partitive positive)


arachnologe

Afgeleid van arachnoloog met het achtervoegsel -e


dauwworm

[2] in de betekenis van ‘eczeem’ aangetroffen vanaf 1697.


ganzerik

afgeleid van gans met het achtervoegsel -erik


muilezelin

afgeleid van muilezel met het achtervoegsel -in, ook op te vatten als samenstelling van muil zn en ezelin zn

muilezelinnen (plural)
muilezelinnetje (diminutive singular)
muilezelinnetjes (diminutive plural)

dochter van een ezelin en een paardenhengst, zelf meestal onvruchtbaar

Dit gedicht handelt over een ongeletterde prelaat die zich op een muilezelin laat vervoeren en die zich erover beklaagt dat priesters geen enkele eer bewezen wordt.


boskat

benaming voor sommige wilde katachtigen met geelbruine vacht


dikhuid

dikhuiden (plural)
dikhuidje (diminutive singular)
dikhuidjes (diminutive plural)

zoogdier met een dikke huid zoals een olifant, nijlpaard en neushoorn

In Diergaarde Blijdorp is een neushoorntje geboren. De kleine dikhuid kwam vroeg in de avond ter wereld. Moeder Naima en haar telg maken het goed, zegt woordvoerster Constance Alderlieste van Diergaarde Blijdorp.

Het verbod is belangrijk voor het behoud en de bescherming van de Afrikaanse olifant, wiens slagtanden worden gebruikt voor het maken van objecten maar ook poeders waarvan Chinezen denken dat het een medicijn is. Elk jaar worden, volgens natuurbeschermers, dertigduizend Afrikaanse olifanten afgeslacht door stropers. De dikhuid staat op de lijst van bedreigde diersoorten.

Die dikhuiden waren geruime tijd achter de schermen te zien, maar ze zwemmen nu weer dagelijks in de Nijlpaardenpoel.


chihuahua

Gevaarlijk voor mensen is de meerval, ook zo'n hele grote, volgens Van Nuland niet. Alleen uit zuid-Duitsland zijn bijtincidenten bekend. ,,Maar dan blijft het bij schaafwonden. Al laat ik mijn chihuahua niet in de Maas of de Waal zwemmen. Die kunnen ze hebben. Ik heb een meerval in de Maas wel eens een eend van het wateroppervlak zien plukken.’’

Robin Martens geeft haar trouwe viervoeter Simba een knuffel. Simba is een kruising tussen een chihuahua en een teckel. Hij is haar allerliefste kindje.


argus

(verkorting) van argusfazant, argushoorn, arguskapel, argusnachtzwaluw, argusvis, argusvlinder, argusworm of een wetenschappelijke naam met "argus", dieren die bedekt zijn met een patroon van vlekken die op ogen lijken en daarom naar de mythologische figuur Argus zijn genoemd

afhankelijk van de context gebruikt als benaming voor een dier dat met op ogen lijkende vlekken is bedekt

argushoorn, benaming voor slakken uit het geslacht Argus

arguskapel of argusvlinder Lasiommata megera


donderkop

donderkoppen (plural)
donderkopje (diminutive singular)
donderkopjes (diminutive plural)

hiervoor wordt meestal het verkleinwoord "donderkopje" gebruikt

Bij de donderkop geeft de opdracht voor het zijwaarts bewegen van de staart ook een signaal naar de spieren in de oogkasjes, voor beweging tegen kopverschuiving in.

Weblink bron
Frans van der Helm
 “Kijk ook naar de ogen in de sloot” (23 juni 2016) op nrc.nl


protozoön

In de betekenis van ‘eencellig diertje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

eencellig dierlijk organisme, vaak beweeglijk dat zelfstandig leeft of op andere levensvormen parasiteert, en zich voedt met organisch materiaal van bepaalde micro-organismen of organisch afval


daguil

benaming voor verschillende soorten uilen die overdag jagen

benaming voor verschillende soorten nachtvlinders die overdag actief zijn


gander

mogelijk van Engels gander of Nedersaksisch gandernds


woestaard

Afleiding van woest met het achtervoegsel -aard

woestaarden (plural)
woestaardje (diminutive singular)
woestaardjes (diminutive plural)

een wild, gevaarlijk en/of onstuimig dier


hoendervogel

samenstelling van hoender zn en vogel zn

hoendervogels (plural)
hoendervogeltje (diminutive singular)
hoendervogeltjes (diminutive plural)

plompe vogel die niet ver en hoog vliegt, behorend tot de orde Galliformes


gladius

[2] omdat de vorm aan de kling van een kort Romeins zwaard doet denken

veervormige inwendige schelp van inktvissen, opgebouwd uit chitine

Ik geloof mijn ogen niet ais, 100 m verderop, de bijna intacte gladius van 32 cm daar zo maar op het strand ligt. Ter verduidelijking : de gladius van een pijlinktvis ziet er uit ais een langwerpige plastiekachtige veer, is hoomachtig, kleurloos en doorzichtig, heeft een versterkende diepe nerf (met 3 ribben) die geleidelijk wat verbreedt naar de kopzijde toe.


ontwikkelingsmechanica

samenstelling van ontwikkeling zn en mechanica zn met het invoegsel -s-

onderdeel van de dierkunde dat tracht de mechanica van de ontwikkeling van de dieren wetmatig te verklaren


klipdas

samenstelling van klip zn en das zn , in de betekenis van ‘plantenetend zoogdier’ aangetroffen vanaf 1857

op knaagdier lijkend zoogdier uit Afrika en Zuidwest-Azië uit de familie Procaviidae


bosaap

bosapen (plural)
bosaapje (diminutive singular)
bosaapjes (diminutive plural)


folivoor

afgeleid van het Latijnse 'folium' (blad) met het achtervoegsel -voor

dier dat zich voedt met de blaadjes van planten en bomen

Maar de grootste tegenstrijdigheid in het luiaardleven is van mogelijk nog intiemere aard: het betreft zijn curieuze ontlastingsritueel. Deze normaal vrij gemakzuchtige folivoor heeft namelijk de verbluffende gewoonte om voor zijn grote boodschap helemaal naar de grond af te dalen.


ovipositor

van modern Latijn samenstelling van ovum zn "ei" en positor zn "plaatser"

ovipositoren (plural)
ovipositors (plural)

buisvormig orgaan waarmee dieren als insecten en vissen hun eitjes op de gewenste plek afzetten

Het leggen van de eitjes geschiedt door de koninginnen, die daartoe zijn uitgerust met een legbuis. De wetenschappelijke naam van dit apparaat, dat zich aan het achterlijf bevindt, luidt ovipositor. Deze naam geeft de functie ervan eigenlijk veel mooier aan, omdat met dit apparaat het eitje inderdaad in een bepaalde positie kan worden aangebracht. Zo deponeert de bijenkoningin het eitje met de ovipositor precies midden op de bodem van een cel van de raat.

De paring is de overdracht van de rijpe eieren van het vrouwtje via de ovipositor in de broedbuidel van het mannetje.


grootbek

grootbekken (plural)
grootbekje (diminutive singular)
grootbekjes (diminutive plural)

vogel met een grote snavel, in het bijzonder een toekan (Ramphastidae)


zoöplankton

afgeleid van plankton met het voorvoegsel zoö-


klamper

naamwoord van handeling van klampen met het achtervoegsel -er

benaming roofvogels die overdag jagen zoals sperwers, haviken en wouwen


zuigvoet

zuigvoeten (plural)
zuigvoetje (diminutive singular)
zuigvoetjes (diminutive plural)

zuigorgaan van dieren waarmee ze zich ergens aan vast kunnen houden


tjerk

klanknabootsing van de roep van deze vogels

benaming gebruikt voor de tureluur (Tringa totanus) en soms de houtsnip (Scolopax rusticola)


rumineren

via Frans ruminer uit het Latijn ruminare, ruminari


schieraal

samenstelling van schier bn "wit" en aal zn "paling"

Alex Koelewijn van Spakenburg Paling BV is blij dat deze moties aangenomen werden. “Met deze moties wordt de mogelijkheid benut om beroepsvissers in het seizoen grote hoeveelheden volwassen schieraal (paairijpe paling) te laten verplaatsen. Dit verplaatsen is noodzakelijk om te voorkomen dat schieralen die naar hun geboortegronden terug willen zwemmen door Nederlandse gemalen gedood worden. Jaarlijks vinden zeer grote hoeveelheden volwassen schieraal de dood als ze in gemalen kapot gehakt worden. Dat dodelijke effect moet zeker niet onderschat worden”

Weblink bron
John Hagens
 “ (16 nov. 2012), De Telegraaf


opponeerbaarheid

afgeleid van opponeerbaar bn met het achtervoegsel -heid
**[3] leenvertaling van Engels opposability of Frans opposabilité

eigenschap zo tegenover de andere vingers geplaatst te kunnen worden dat een grijpbeweging mogelijk is
Bij dieren kan het ook om de grote teen gaan, of om andere vingers of tenen met dezelfde eigenschap.

Het belangrijkste kenmerk is al genoemd: de volledige opponeerbaarheid van de duim ten opzichte van de andere vingers, en dan met name van de wijsvinger.

Raymond Tallis (vert. Maaike Post)
 “De Vinger: de mens en zijn wereld verklaard aan de hand van de wijsvinger”, ebook 1e druk (2010), J.M. Meulenhoff, Amsterdam, ISBN 9789460231155, hfst. 2


stootvogel

samenstelling van stoot ww en vogel zn in de betekenis van ‘roofvogel die zich op zijn prooi stort’ aangetroffen vanaf 1836


duiver

afgeleid van duif zn met het achtervoegsel -er

duivers (plural)
duivertje (diminutive singular)
duivertjes (diminutive plural)


kuiter

afleiding van kuit met het achtervoegsel -er


takkeling

afleiding van tak met het achtervoegsel -ling

takkelingen (plural)
takkelingetje (diminutive singular)
takkelingetjes (diminutive plural)

jonge vogel die nog niet kan vliegen of alleen maar van tak naar tak kan gaan

Hij liet zien dat hier wel degelijk buizerds rondvlogen, de eerste tergend langzaam wiekend over open veld, de tweede fladderend van iep tot iep. 'Een takkeling', zei Hake, 'vliegt nog alleen van tak naar tak.'

Weblink bron
Henk Blanken
 “Klei geworden Fantasialand; Het waarachtige paradijs van de IJsselmeerpolders” (5 oktober 1996), de Volkskrant


oestrus

rutting period

vruchtbare periode van een vrouwelijk dier


ovivoor

afgeleid van het Latijnse ōvī (ei) met het achtervoegsel -voor

ovivoren (plural)
ovivoortje (diminutive singular)
ovivoortjes (diminutive plural)

een dier dat zich vooral voedt met eieren


roeipotige

zn: afgeleid van roeipotig bn met het achtervoegsel -e

benaming voor een vogel uit de orde Pelecaniformes


oötheca

eicapsule waarin enkele tientallen tot enkele honderden eitjes zitten


placentazoogdier

samenstelling van placenta zn en zoogdier zn

zoogdier waarbij de foetus in de baarmoeder via een placenta gevoed wordt


telpas

manier van draven waarbij de beide linkerpoten en de beide rechterpoten om de beurt tegelijk verzet worden


diepzeevis

De Leo en zijn collega’s fotografeerden in de Kaikoura Canyon ook diepzeevissen zoals de rattenstaart, genoemd naar zijn kenmerkende kale uiteinde. Op 273 m2 zeebodem ontdekten zij 141 diepzeevissen. Ook die dichtheid van 5.000 vissen per hectare ligt ruim tien keer hoger dan eerder is gezien in vergelijkbare leefgemeenschappen. De studie verschijnt binnenkort online op de website van de Proceedings of the Royal Society B.

Een op afstand bestuurbare camera heeft op 463 meter diepte de zeldzame, en mogelijk ook grootste, diepzeevis ter wereld op video vastgelegd. Het gaat om de 'Oarfish' of Regalecus glesne.

Weblink bron “Zeldzame diepzeevis voor het eerst levend vastgelegd” (11 jun. 2013), Tubantia

We zien opgezette dieren (‘ik heb er een paar, het onderhoud is lastig’), schedels van dieren en gesnelde hoofden van mensen, skeletten van dieren, fossielen, mineralen, zeebiologische preparaten, eieren, jachttrofeeën, sterkwater preparaten, tribalart enzovoorts enzovoorts. “Er komen nog diepzeevissen en enkele bijzondere vogelbekdieren binnen.”

Weblink bron
Marleen Hogendoorn
 “Binnenkijken: het Rariteiten Kabinet in Den Haag” (30/04/2016), HP de Tijd


winterkleed

winterklederen (plural)
winterkleren (plural)
winterkleedje (diminutive singular)
winterkleedjes (diminutive plural)

verenkleed dat een vogel aanneemt buiten het broedseizoen

Tijdens de balts- en broedperiode zijn de vogels op hun mooist, met donkere kuif, oranje-witte kop en bruin-rode bakkebaarden. Het winterkleed, na de rui, is veel minder uitbundig.

Weblink bron
Jan Bengevoord
 “De fuut is geslaagd voor zijn inburgeringsexamen” (12 april 2018), Tubantia


clicken

met een klikkend geluid dieren africhten


slangengif

samenstelling van slang zn en gif zn met het invoegsel -en-

ˈslɑŋə(n)ˌɣɪf

door sommige pootloze reptielen bij het bijten afgescheiden vloeistof om een prooi of belager te doden of verlammen

De onderzoekers bouwden voort op eerder onderzoek dat slangengif toevoegde aan een lijm op basis van gelatine.

Weblink bron
Dorine Schenk
 “Medische superlijm met slangengif stopt bloeding binnen een minuut.” (3 augustus 2021) op newscientist.nl


adelaarsjong

samenstelling van adelaar zn en jong zn met het invoegsel -s-

opgroeiende arend die nog door zijn ouders wordt verzorgd

Een adelaarsjong is niet hetzelfde als een adelaar. Laten we uitscheiden met opblazen en oppompen. Laten we de dingen bij de naam noemen en niet groter voorstellen dan ze zijn.

Weblink bron
Charlotte Mutsaers
 “Moeder os en vader ezel” (7 maart 2003) op nrc.nl


berenjong

samenstelling van beer zn en jong zn met het invoegsel -en-

welp van een dier uit de familie Ursidae

Het berenjong dat maandag in Central Park in New York dood werd aangetroffen, is overleden aan de gevolgen van een een aanrijding door een auto. Dat is gisteren gebleken uit de resultaten van een autopsie.

Weblink bron “Mysterie opgelost: dode beer aangereden door auto” (08-10-2014), Tubantia

In het Amerikaanse natuurpark Yellowstone heeft een grizzlybeer een man gedood, zo melden de beheerders van het reservaat. Het lichaam van het slachtoffer werd vrijdagnamiddag gevonden. Het drama vond plaats nabij Lake Village, een populair wandelgebied in Yellowstone National Park, in de staat Wyoming. De autoriteiten wachten de autopsie af vooraleer een officiële doodsoorzaak bekend te maken, maar sporen in de buurt van het stoffelijk overschot wijzen erop dat een vrouwtjesbeer en minstens één berenjong het pad van de man gekruist hebben.

Weblink bron
loa
 “Beer doodt wandelaar in Yellowstone” (09/08/2015), De Standaard


eendenkuiken

samenstelling van eend zn en kuiken zn met het invoegsel -en-

duckling

pas uit het ei gekropen watervogel behorend tot de familie Anatidae

eendenkuikens (plural)
eendenkuikentje (diminutive singular)
eendenkuikentjes (diminutive plural)

Een eendenkuiken ligt verminkt op de grond bij een fokkerij.

Weblink bron “'Toezicht op behandeling eenden moet beter'” (06-07-2018), NOS

De Enschedese Vandy Barend (16) heeft woensdagmiddag door snel ingrijpen een eendenkuiken van de dood gered in de Roombeek. Barend ging met gevaar voor eigen leven een nauwe geul in om het beestje te redden.

Weblink bron “Enschedese visser Vandy (16) redt eendenkuiken van de dood” (18-07-2018), Tubantia


plaatshert

plaatsherten (plural)
plaatshertje (diminutive singular)
plaatshertjes (diminutive plural)

mannelijk hert dat in de bronsttijd over de kudde heerst


arendsnest

samenstelling van arend zn en nest zn met het invoegsel -s-

verblijf- en broedplaats van arenden, doorgaans op een heel hoge plek

Op het arendsnest in de Biesbosch is vanochtend een visarend geland. Het dier komt sinds 2016 elk jaar rond deze tijd terug naar hetzelfde nest.

Weblink bron “Arendsnest in de Biesbosch weer bewoond door visarend” (26-03-2021), NOS


houtluis

deathwatch beetle

benaming voor verschillende soorten insecten die hout eten, zoals Trogium pulsatorium, Liposcelis terricolis of de larven van Anobium punctatum

⧖ Wanneer des nachts bij een zieke gewaakt wordt en men de houtluis hoort, dan moet meestal 's anderen daags de geneesheer de verzekering vernemen dat patiënt niet weer herstellen zal; „want de doodsklopper heeft zich van nacht laten hooren”. In oude eikenhouten meubels vindt men dit insectje veel.

J.F. van Hengel
 “Geneeskundige plaatsbeschrijving van het Gooiland” (1875), Departement van Binnenlandsche Zaken / Van Weelden en Mingelen, 's-Gravenhage, p. 34


koekoeksjong

samenstelling van koekoek zn en jong zn met het invoegsel -s-

kuiken van een koekoek zn (Cuculus canorus), vooral bekend omdat het wordt opgevoed in een nest van andere vogelsoorten


dierenrijk

samenstelling van dier zn en rijk zn met het invoegsel -en-

Ik eet me een weg door het dierenrijk, zie je. Ik heb al egels, veldmuizen en slangen gehad, maar in al die tijd heb ik nog nooit een doodgewone meeuw gegeten.

Tracy Chevalier
 “Opmerkelijke Schepsels” (2009), Orlando, ISBN 978949208651-8

Zebra's hebben misschien wel een van de bijzonderste vachten uit het dierenrijk. Zwart/wit gestreept, alsof ze wandelende streepjescodes zijn. En dat terwijl ze op Afrikaanse savannes leven waar alles bruin, geel, grijs en groen is.

Weblink bron “Waarom zebra's strepen hebben (en hoe een paard in een zebrapak dat aantoont)” (21-02-2019), NOS


bloedstolling

samenstelling van bloed zn en stolling zn

thrombosis

het proces waarbij bloed klontert en hard wordt

bloedstollingen (plural)
bloedstollinkje (diminutive singular)
bloedstollinkjes (diminutive plural)

het proces waarbij bloed, dat aan de lucht of aan andere oppervlakken dan de binnenkant van het vaatstelsel wordt blootgesteld, klontert en hard wordt

Bovendien begonnen allerlei functies uit te vallen. De bloeddruk daalde drastisch... de bloedstolling was abominabel... Hij was niet te redden.

A.F.Th. van der Heijden
 “Tonio : een requiemroman” (2011), De Bezige Bij , ISBN 9789023467014

De vermeende positieve gezondheidseffecten van alcohol kwamen begin jaren 80 op, zegt hoogleraar Voeding en Gezondheid Jaap Seidell in het NOS Radio 1 Journaal. "De bloedstolling zou door alcohol gunstig beïnvloed worden, in je lever zou het leiden tot meer goed cholesterol en door de ontspanning van alcohol zou je minder stress hebben", zegt hij. "Dat was het belangrijkste verhaal om mensen aan te sporen vier tot vijf glazen per dag te drinken. Dat gunstige effect op de bloedstolling is er wel, maar de rest is twijfelachtig."

Weblink bron
Danny van Zeggelaar
 “Jellinek: de boodschap wordt strenger, alcohol is niet gezond” (13-04-2018), NOS


koraalvis

koraalvissen (plural)
koraalvisje (diminutive singular)
koraalvisjes (diminutive plural)

verzamelterm voor de gewervelde zeedieren met schubben en kieuwen die leven in de omgeving van koraalriffen en zeeanemonen en die vaak opvallend gekleurd zijn

Diergaarde Blijdorp werkt aan een zelfstandige en drijvende kraamkamer voor rifvissen, die het uitsterven van de koraalvissen tegen moet gaan.

Weblink bron
Marko de Haan
 “Blijdorp claimt doorbraak in kweken van rifvissen” (20 oktober 2021) op nrc.nl

Op de kaart staan fingerfood en frikandellen van koraalvis met Balinese kruiden.

Weblink bron
Toon Beemsterboer
 “Fingerfood, oesters en cocktails aan zee” (16 juni 2008) op nrc.nl


integument

bedekking: vacht, verenkleed, schil enz.

Wegens de sclerotisatie van het integument van insectenlarven is de postembryonale groei stapsgewijs.

Weblink bron
Sander Fleerakkers
 “Reproductie en predatie van de roofkever Cryptolaemus montrouzieri op de wolluizen Pseudococcus longispinus en Planococcus citri”, Verslag U Gent (2018-2019)


nachtvogel

nocturnal bird

aanduiding voor vogels uit soorten die overdag slapen en in de schemering of nacht actief zijn

aanduiding voor vogels (Aves) uit soorten die overdag slapen en in de schemering of nacht actief zijn

Ergens in de verte kraste een nachtvogel.

Henning Mankell (vert.Clementine Luijten)
 “Italiaanse schoenen” (2011), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044521832

De kleine uil, met bruine en witte vleugels en grote goudkleurige ogen, is al meer dan een eeuw verward met een vergelijkbare soort. Maar wetenschappers uit Zweden en de VS die op het eiland onderzoek deden naar een andere nachtvogel, ontdekten min of meer bij toeval de aparte fluittoon van deze uil, die beduidend verschilt van zijn soortgenoten.

Weblink bron “Nieuwe uilensoort bij toeval ontdekt” (4-02-2013), Tubantia


stuithoen

stuithoenderen (plural)
stuithoenders (plural)
stuithoendertje (diminutive singular)
stuithoentje (diminutive singular)
stuithoendertjes (diminutive plural)
stuithoentjes (diminutive plural)

benaming voor vogels die tot de orde Tinamiformes behoren

15. Ter bekoring van Stuithoenders (Tinamidae) .
Alle Stuithoenders, doch vooral het Groote Kortkuif Stuithoen of Anamoen (Tinamus subcristatus), hebben eenzelfde bekoring door de Caraïben Njamoe-toelala genoemd. Het blad enz. is geheel gelijk aan dat van de Powiesbekoring, doch de witte wortelknobbels zijn grooter en vertoonen eene treffende overeenkomst met den schedel en den snavel van een Tinamoe.

Penard, Frederik Paul; Penard, Arthur Philip
 “De menschetende aanbidders der zonneslang. Deel 1” (1907-1908), B. Heijde


verwilderde kat

verwilderde katten (plural)
verwilderd katje (diminutive singular)
verwilderde katjes (diminutive plural)

in het wild geboren of op een andere manier verwilderde vorm van de huiskat Felis silvestris catus


gordeldierachtige

zn: van gordeldier met het achtervoegsel -achtig dat vergelijkbaarheid uitdrukt en met het achtervoegsel -e dat een zelfstandig naamwoord vormt

bn: gordeldierachtig bn met de uitgang -e

ˈɣɔrdəldirˌɑxtəɣə

aanduiding voor een tot de orde van gordeldierachtigen (Cingulata) behorend zoogdier

De gordelmol is een gordeldierachtige.


overzomeren

denominatief van de samenstelling van over bw en zomer zn met het achtervoegsel -en van een (werkwoord)

overzomerde (past)
overzomerd (past participle)
te overzomeren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen overzomeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen overzomeren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben overzomerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben overzomerd (active infinitive perfect present long-form)
overzomerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
overzomerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
overzomerend (imperfect participle)
overzomerd (past participle)
overzomere (subjunctive)
overzomer (indicative imperfect present singular first-person)
overzomert (indicative imperfect present singular second-person)
overzomert (indicative imperfect present singular second-person)
overzomert (indicative imperfect present singular second-person)
overzomert (indicative imperfect present singular third-person)
overzomerde (indicative imperfect past singular first-person)
overzomerde (indicative imperfect past singular second-person)
overzomerde (indicative imperfect past singular second-person)
overzomerde (indicative imperfect past singular second-person)
overzomerde (indicative imperfect past singular third-person)
overzomerden (indicative imperfect past plural first-person)
overzomerden (indicative imperfect past plural second-person)
overzomerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal overzomeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult overzomeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal overzomeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult overzomeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal overzomeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult overzomeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal overzomeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen overzomeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen overzomeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen overzomeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou overzomeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou overzomeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) overzomeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt overzomeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou overzomeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden overzomeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden overzomeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden overzomeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb overzomerd (perfect present first-person)
hebt overzomerd (perfect present second-person)
hebt overzomerd (perfect present second-person)
heeft overzomerd (perfect present second-person)
hebt overzomerd (perfect present second-person)
heeft overzomerd (perfect present third-person)
hebben overzomerd (perfect present first-person)
hebben overzomerd (perfect present second-person)
hebben overzomerd (perfect present third-person)
had overzomerd (perfect past first-person)
had overzomerd (perfect past second-person)
had overzomerd (perfect past second-person)
hadt overzomerd (perfect past second-person)
had overzomerd (perfect past third-person)
hadden overzomerd (perfect past first-person)
hadden overzomerd (perfect past second-person)
hadden overzomerd (perfect past third-person)
zal overzomerd hebben (perfect future first-person)
zal overzomerd hebben (perfect future second-person)
zult overzomerd hebben (perfect future second-person)
zult overzomerd hebben (perfect future second-person)
zal overzomerd hebben (perfect future second-person)
zult overzomerd hebben (perfect future second-person)
zal overzomerd hebben (perfect future third-person)
zullen overzomerd hebben (perfect future first-person)
zullen overzomerd hebben (perfect future second-person)
zullen overzomerd hebben (perfect future third-person)
zou overzomerd hebben (perfect conditional first-person)
zou overzomerd hebben (perfect conditional second-person)
zou overzomerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt overzomerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt overzomerd hebben (perfect conditional second-person)
zou overzomerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden overzomerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden overzomerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden overzomerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt overzomerd (impersonal passive present imperfect)
er is overzomerd (impersonal passive present perfect)
er werd overzomerd (impersonal passive past imperfect)
er was overzomerd (impersonal passive past perfect)
er zal overzomerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal overzomerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou overzomerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou overzomerd zijn (impersonal passive conditional perfect)

de zomer in een potentieel broedgebied doorbrengen zonder tot broeden te komen

Het wordt spannend of de kraanvogels de komende jaren ook in andere gebieden in Nederland zullen gaan broeden. Op steeds meer plaatsen (zoals in de Achterhoek) overzomeren de laatste jaren kraanvogels in geschikt broedgebied.


evenhoevige

zn: leenvertaling van Latijn Artiodactyla dat is gevormd uit Oudgrieks ἄρτιος (ártios) "even" en δάκτυλος (dáktylos) "vinger, teen"

ˌevənˈhuvəɣə

benaming voor een dier uit de orde Artiodactyla, zoogdieren met twee of vier tenen met hoeven

Vind je een hoefafdruk met twee (koe) of vier (varken) klauwen dan gaat het om een evenhoevige.

Weblink bron
Wim Köhler
 “Kan mijn huisdier mond- en klauwzeer krijgen?” (30 maart 2001) op nrc.nl


evenhoevig

leenvertaling van Latijn Artiodactyla dat is gevormd uit Oudgrieks ἄρτιος (ártios) "even" en δάκτυλος (dáktylos) "vinger, teen", samenstellende afleiding van even bn hoef zn met het achtervoegsel -ig

evenhoevige (inflected positive)
evenhoevigs (partitive positive)

vooral lopend op twee tenen van elke voet, waarvan de nagels zijn uitgegroeid tot hoeven; behorend tot de zoogdieren uit de orde Artiodactyla

De export van koeien, varkens en ander evenhoevig vee is dit eerste halfjaar sterk gedaald.

Weblink bron “Export dieren sterk gedaald” (18 september 2001) op nrc.nl


onevenhoevig

leenvertaling van Latijn Perissodactyla dat is gevormd uit Oudgrieks περισσός (perissós) "oneven" en δάκτυλος (dáktylos) "vinger, teen", samenstellende afleiding van oneven bn hoef zn met het achtervoegsel -ig

onevenhoevige (inflected positive)
onevenhoevigs (partitive positive)

vooral lopend op een of drie tenen van elke voet, waarvan de nagels zijn uitgegroeid tot hoeven; behorend tot de zoogdieren uit de orde Perissodactyla

Een paardenhoef is echter het meest geschikt voor de vervaardiging van objecten, omdat dit dier onevenhoevig is en daarom een grotere hoef heeft dan bijvoorbeeld een rund.

Marloes Rijkelijkhuizen
 “Handleiding voor de determinatie van harde dierlijke Materialen: Bot, gewei, ivoor, hoorn, schildpad, balein en hoef” (2008), Amsterdam University Press, Amsterdam, ISBN 9789089640239, p. 90


onevenhoevige

zn: leenvertaling van Latijn Perissodactyla dat is gevormd uit Oudgrieks περισσός (perissós) "oneven" en δάκτυλος (dáktylos) "vinger, teen"

afleiding van evenhoevige met het voorvoegsel on-

ˌɔnevənˈhuvəɣə

benaming voor een zoogdier dat tot de orde Perissodactyla behoort

Paarden hebben maar één hoef aan iedere poot. Een paard is een onevenhoevige, net zoals een zebra (één hoef) en een neushoorn (drie hoeven per poot).


schubdierachtige

zn: afgeleid van schubdierachtig bn met het achtervoegsel -e

bn: schubdierachtig bn met de uitgang -e

aanduiding voor een zoogdier uit de orde Pholidota

Nog meer dieren zoals de nog altijd actuele schubdierachtige pangolin krijgen een eervolle vermelding.

Weblink bron “Wilde Kind vraagt aandacht voor stroperij : Met clip voor 'Omhanda'” (4 december 2021) op 3voor12.vpro.nl


walvisachtige

zn: afgeleid van walvisachtig bn met het achtervoegsel -e

ˈwɑlvɪsˌɑxtəɣə

zeezoogdier dat behoort tot de infraorde Cetacea

Het lijkt erop dat de meest bedreigde walvisachtige ter wereld binnenkort uitsterft.

Weblink bron
Brigitte Osterath
 “En toen waren er nog 9 – Californische bruinvis is bijna verdwenen” (28 juni 2019) op nrc.nl


buistandige

samenstellende afleiding van buis zn en tand zn met het achtervoegsel -ig gecombineerd met het achtervoegsel -e, een leenvertaling van Neolatijn Tubulidentata, een verwijzing naar de kenmerkende opbouw van de tanden

bœysˈtɑndəɣə

benaming voor dieren uit de orde Tubulidentata (familie Orycteropodidae), waarvan de enige nog levende soort het aardvarken is

Zo is een springhaas wel een knaagdier maar geen haas, het erdvark is geen varken maar een buistandige, en de berghaan is geen haan maar een arendsoort - zoals in het Nederlands de vleermuis, walvis en zeehond geen muis, vis en hond zijn; dit verschijnsel is algemeen voor volksnamen.

Weblink bron
Nicoline van der Sijs
 Etymologica : Afrikaanse namen voor planten en dieren in: Onze Taal., jrg. 73 nr. 5 (mei 2004), Genootschap Onze Taal, Den Haag, p. 127


toepaja

van Indonesisch tupai "eekhoorn, toepaja"

benaming voor zoogdieren uit de orde Scandentia, die in tropische bossen leven en insecten eten

De Duitse onderzoekers benadrukken dat de toepaja zo interessant is omdat het dier verwant is aan de primaten.

Weblink bron
Hester van Santen
 “Vederstaarttoepaja is elke dag dronken” (31 juli 2008) op nrc.nl


springspitsmuis

samenstelling van spring ww en spitsmuis zn , een verwijzing naar de kenmerkende wijze van voortbewegen met kleine sprongen op de achterpoten

benaming voor zoogdieren uit de taxonomische groep (orde) Macroscelidea; deze in Afrika voorkomende kleine dieren hebben een snuit die haast een slurf lijkt

Wetenschappers hebben in Afrika een mysterieus dier op de gevoelige plaat vastgelegd. Zij weten niet was voor dier het is, maar het lijkt een nieuw soort springspitsmuis te zijn.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Tim Kraaijvanger
 “Nieuw soort springspitsmuis ontdekt in Afrika?” (20 september 2010) op scientias.nl


cloacadier

samenstelling van cloaca zn en dier zn , omdat deze zoogdieren toch maar één lichaamsopening hebben voor zowel urine als poep

benaming voor dieren uit de taxonomische groep (orde) Monotremata, zoogdieren die eieren leggen

De vachtegel is een cloacadier dat enkel in Nieuw-Guinea voorkomt.

Joeri Vlemings
 “Vachtegel dan toch niet uitgestorven in Australië?” (8 januari 2013) op demorgen.be


huidvlieger

samenstellend afgeleid van huid zn en vliegen ww met het achtervoegsel -er als leenvertaling van Latijn Dermoptera dat is gevormd uit Oudgrieks δέρμα (dérma) "huid" en πτερᾰ́ (pterá) "vleugels" en verwijst naar het vel tussen nek, poten, vingers en staart waarmee deze dieren zweefvluchten maken

benaming voor dieren uit de taxonomische groep (orde) Dermoptera, die alleen nog voorkomen in de regenwouden van Zuidoost-Azië

De eerste halfapen en apen zijn waarschijnlijk in Azië ontstaan, niet in Afrika. Dat concluderen biologen uit de verwantschap van apen met de in Azië levende huidvlieger (een verre verwant van de aap) en het spookdiertje (een aapje).

Weblink bron “Nieuwe stamboom laat zien dat aap echt uit Azië kwam” (18 maart 2011) op nrc.nl


adelaarshorst

samenstelling van adelaar zn en horst zn met het invoegsel -s-

nest van een arend, altijd op een hooggelegen plaats

Hun strijd wordt niet op het terrein van de mentaliteit uitgevochten, daar is Hardenberg superieur aan Florian, maar via de beklimming van een adelaarshorst.

Daan Cartens
 De verlossing van het kwade : De ‘Duitse’ romans van Louis Ferron in: Bzzlletin., jrg. 9 nr. 80 (november 1980), BZZTôH, Den Haag, p. 43


adelaarsnest

samenstelling van adelaar zn en nest zn met het invoegsel -s-

verblijf- en broedplaats van arenden, doorgaans op een heel hoge plek

Een mus werd tot adelaar benoemd. (…) Onze mus zit op de adelaarsrots, in het adelaarsnest, en voelt zich erg weinig op zijn gemak. Het tocht ontzettend!....

Kort bestek : Russische politieke parabel, Wereld-bibliotheek, Amsterdam / Antwerpen in: De Nieuwe Stem., jrg. 10 nr. 3 (maart 1955), p. 186


sneeuwtrekker

samenstelling van sneeuw zn en trekker zn

sneeuwtrekkers (plural)
sneeuwtrekkertje (diminutive singular)
sneeuwtrekkertjes (diminutive plural)

vogel die begint te trekken bij sneeuwval

De appelvink is een bekende sneeuwtrekker.

Momenteel zien we de typische sneeuwtrekkers binnenkomen. Dit zijn vogels die op de vlucht slaan voor koude en sneeuw en dan in groten getale 'op de been' zijn en daardoor in de problemen geraken.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Eerste koudeslachtoffers...” (februari 2021) op natuurhulpcentrum.be


goudmol

samenstelling van goud zn en mol zn , naar de metalige glans van de vacht

benaming voor zoogdieren uit de orde Chrysochloridae die ondergronds leven en voorkomen in Afrika

Dieren als klipdas, goudmol, olifantspitsmuis en aardvarken vind je alleen maar in Afrika.

Weblink bron
Marcel aan de Brugh
 “Opschudding in het dierenrijk; Zeekoe blijkt verwant aan olifantspitsmuis” (16 augustus 1997) op nrc.nl


valkenhorst

samenstelling van valk zn en horst zn met het invoegsel -en-

valkenhorsten (plural)
valkenhorstje (diminutive singular)
valkenhorstjes (diminutive plural)

⧖ Vijf el onder het valkenhorst loopt een smalle rotsweg langs de klip.

Dorsman, L. (Cz.)
Klei, Jac. van der Verstijnen, H.
 “Dierenvreugd en leed” (1926), J.B. Wolters


schildvoetige

terugvorming uit schildvoetigen zn zonder de uitgang -en

benaming voor zeedieren uit de klasse Caudofoveata

Behalve slakken en tweekleppigen, is er een zogenoemde schildvoetige in de Nederlandse Noordzee opgedregd – een enkele centimeters lang en slechts een paar millimeter dun wezen zonder schelp, dat er als een worm uitziet en zich in het zeezand als een worm ingraaft, maar dat met 131 andere schildvoetigen een aparte weekdierklasse vormt.

Weblink bron
Koos Dijksterhuis
 “In zestien jaar tijd tellen onze wateren maar liefst veertig soorten schelpen” (16 oktober 2020) op trouw.nl


mosdiertje

terugvorming uit mosdiertjes, op te vatten als samenstelling van mos zn en diertje zn ; zo genoemd omdat de kolonies van sommige soorten aan een mostapijt doen denken

dim. tant. benaming voor dieren uit de stam Bryozoa, hoogstens 1 millimeter grote waterdiertjes

En inderdaad, één graad Celsius opwarming maakt veel verschil voor de kustdiertjes. Maar de gevolgen zijn totaal anders dan voorspeld. Eén soort mosdiertje profiteerde, en nam de boel over.

Weblink bron
Hester van Santen
 “Kacheltje in IJszee laat de diertjes opbloeien” (4 september 2017) op nrc.nl


keverslak

samenstelling van kever zn en slak zn , omdat het dier lijkt op een slak met schilden als een kever - het dier behoort echter niet tot de kevers en ook niet tot de slakken

benaming voor dieren uit de klasse Polyplacophora, platte ovale zeedieren met een schelp die uit 8 segmenten bestaat

De keverslak bleek zowel onder als boven water even goed te zien, wat van pas komt aangezien het dier soms droogvalt in de branding.

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Keverslak heeft honderden bizarre oogjes van steen” (16 april 2011) op nrc.nl


tuingast

samenstelling van tuin zn en gast zn , gevormd naar het voorbeeld van wintergast en zomergast

vogel die leeft in het groen rond menselijke huizen

Het bijzondere vogeltje bleef regelmatig terugkeren naar de voederplaats in de achtertuin van Motz. Een maand later liet Motz zijn bijzondere tuingast zien aan Brian Peer, hoogleraar gedragsecologie aan de Western Illinois University.

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Hoe voelt het om half man half vrouw te zijn? Deze dieren weten het” (10 januari 2015) op nrc.nl


dierluis

benaming voor insecten uit de orde Phthiraptera, die vooral uit kleine parasieten zonder vleugels bestaat

Elke bloedzuigende luis (dierluis) is –in tegenstelling tot vlooien– gastheer-specifiek. Dat houdt in dat hondenluizen alleen van hondenbloed kunnen leven en hoofdluizen uitsluitend van mensenbloed.

Weblink bron
Paul
 “Hoofdluis & neten in huis? Direct hoofdluizen bestrijden!” (6 september 2017) op gezondr.nl


schorpioenvlieg

samenstelling van schorpioen zn en vlieg zn , vanwege mannetjes die net als schorpioenen een gekromde stekel op hun staart hebben

benaming voor insecten uit de orde Mecoptera, waarbij de mond in een uitsteeksel aan de kop zit

Zoals wel meer het geval is in de biologie, is de naam van de sneeuwvlo slecht gekozen: het diertje is namelijk geen vlo maar een schorpioenvlieg.

Weblink bron
Dirk Draulans
 “Beestenboel: sneeuwvlooien planten zich enkel in winter voort” (9 januari 2018) op knack.be

benaming voor insecten uit de familie Panorpidae

Andere insecten blijven plakken aan spinrag, maar de schorpioenvlieg niet.

Weblink bron
Aglaia Bouma
 “De schorpioenvliegvrouw wil altijd meer” (7 mei 2022) op nrc.nl


steenvlieg

samenstelling van steen zn en vlieg zn , omdat ze hun eitjes onder stenen in stromend water leggen en hun nimfen daar opgroeien

benaming voor insecten uit de orde Plecoptera

Midden in het water rechtte Bert zijn rug. Hij stak een pijp op, greep een handvol lucht, deed zijn vuist open, mompelde: ‘steenvlieg’ en liet hem weer vliegen.

Weblink bron
Koos van Zomeren
 “Het scheepsorkest” (13 mei 1989) op nrc.nl


vliesvleugelig

terugvorming uit vliesvleugeligen zn , op te vatten als samenstellende afleiding van vlies zn en vleugel zn met het achtervoegsel -ig

vliesvleugelige (inflected positive)
vliesvleugeligs (partitive positive)

behorend of met betrekking tot de orde Hymenoptera, insecten met vier dunne, glanzende vleugels, zoals wespen, bijen en mieren

Die serene toestand, waarin ze zich als het ware tijdelijk uit de realiteit verwijderd had, duurde voort tot ze opschrok van een vallend blad, van een takje dat tegen haar blote benen prikte, of van een of ander vliesvleugelig diertje dat over haar kuit kroop.

Ingrid Baal
 Er is geen gebiedende wijs in een groen veld in: Tirade., 338, jrg. 36 nr. 1 (januari/februari 1992), G.A. van Oorschot, Amsterdam, p. 51


vliesvleugelige

zn: terugvorming uit vliesvleugeligen zn zonder de uitgang -en, op te vatten als afgeleid van vliesvleugelig bn met het achtervoegsel -e

vlisˈfløɣələɣə

benaming voor insecten uit de orde Hymenoptera

Drijft er een wesp in uw frisdrank? Augustus is de maand waarin de kans op ontmoeting tussen mens en vliesvleugelige het grootst is.

Weblink bron
Arjen Schreuder
 “De angst is groter dan de gevolgen” (16 augustus 2007) op nrc.nl


netvleugelig

samenstellende afleiding van net zn en vleugel zn met het achtervoegsel -ig, omdat het patroon van de aders in de vleugel aan een visnet doet denken

[1.1] terugvorming uit netvleugeligen zn

nɛtˈfløɣələx

netvleugelige (inflected positive)
netvleugeligs (partitive positive)

met doorschijnende vleugels die een zichtbaar patroon van aders vertonen

Ooit gehoord van Ephemeria? Het is een netvleugelig insect met rudimentaire monddelen, een dun week lichaam, waarvan het achtelijf [sic!] in twee draden uiteenloopt, ook haft, oeveraas, eendagsvlieg en schaor geheten.

Schaor in: Dagblad voor Noord-Limburg , jrg. 5 nr. 81 (23 juli 1949), Limburgia Pers, Venlo, p. 2 kol. 1

behorend of met betrekking tot de orde Neuroptera, insecten met doorschijnende vleugels die een zichtbaar patroon van zich naar de rand vertakkende aders vertonen en dakpansgewijs over elkaar liggen, zoals gaasvliegen

Deze rover is geen leeuw of mier. Het is de larve van een netvleugelig insect.

Weblink bron
Sander Verwoerd
 “Nieuws van de boswachter : Blog: Als het beestje maar een naam heeft” (3 februari 2017) op natuurmonumenten.nl


netvleugelige

zn: terugvorming uit netvleugeligen zn zonder de uitgang -en, op te vatten als afgeleid van netvleugelig bn met het achtervoegsel -e

nɛtˈfløɣələɣə

benaming voor insecten uit de orde Neuroptera, die dakpansgewijs over elkaar liggende, doorschijnende vleugels hebben met een zichtbaar patroon van zich naar de rand vertakkende aders

De mierenleeuw, Myrmeleon formicarius, is een netvleugelige. Dat is een groep insecten waar ook de gaasvliegen en de kameelhalsvliegen toe behoren.

Gerrit Jansen
 “Jonge mierenleeuwen zijn beresterk, later worden het softies” (10 juli 2009) op gelderlander.nl


rechtvleugelig

terugvorming uit rechtvleugeligen zn , op te vatten als samenstellende afleiding van recht bn en vleugel zn met het achtervoegsel -ig

rechtvleugelige (inflected positive)
rechtvleugeligs (partitive positive)

behorend of met betrekking tot de orde Orthoptera, insecten met rechte, lederachtige vleugels, die meestal een langwerpige lichaamsbouw, lange voelsprieten en sterk vergrote achterste poten hebben, zoals sprinkhanen en krekels

Dit rechtvleugelig insect uit de familie der springers kwam voorheen buiten de grote steden veel voor in woonhuizen.

Verloren woorden in: Het vrĳe volk, jrg. 46 nr. 13221 (9 juli 1990), De Arbeiderspers, Rotterdam, p. 2 kol. 1


rechtvleugelige

zn: terugvorming uit rechtvleugeligen zn zonder de uitgang -en, op te vatten als afgeleid van rechtvleugelig bn met het achtervoegsel -e

rɛxtˈfløɣələɣə

benaming voor insecten uit de orde Orthoptera

De grootste rechtvleugelige is een sprinkhaan uit Maleisië die alles bij elkaar tot 35 cm lang kan worden.


halfvleugelig

terugvorming uit halfvleugeligen zn , op te vatten als samenstellende afleiding van half bn en vleugel zn met het achtervoegsel -ig, omdat veel van deze insecten voorvleugels hebben waarvan het voorste deel een hard schild en het achterste deel een zacht vlies vormt

hɑlˈvløɣələx

halfvleugelige (inflected positive)
halfvleugeligs (partitive positive)

behorend of met betrekking tot de orde Hemiptera, insecten met zuigbuis, zoals wantsen, bladluizen en cicaden

Cochenille is ’n rode kleurstof, die men verkrijgt door ’t drogen van de wijfjes van een halfvleugelig insect, de Coccus cacti (…).

Rivière, P.J.F.H. van de (red.)
 “Jeugd encyclopedie” (1941), W. de Haan, Utrecht, p. 275 kol. 1


halfvleugelige

zn: terugvorming uit halfvleugeligen zn zonder de uitgang -en, op te vatten als afgeleid van halfvleugelig bn met het achtervoegsel -e

hɑlˈvløɣələɣə

benaming voor insecten uit de orde Hemiptera

Rugzwemmer. Dit is een halfvleugelige, die de eigenaardige gewoonte heeft op haar rug te zwemmen

Watervolkje, Katholiek Vrouwelijk Jeugdwerk, Utrecht in: Bloesem, jrg. 1951, nr. 6 (juni 1951), p. 106


tweevleugelig

samenstellende afleiding van twee ht en vleugel zn met het achtervoegsel -ig

[1.1] terugvorming uit tweevleugeligen zn

tweevleugelige (inflected positive)
tweevleugeligs (partitive positive)

met twee spiegelbeeldige lichaamsdelen die de opwaartse druk leveren om te vliegen

behorend tot de orde Diptera, insecten met twee vleugels zoals vliegen en muggen

⧖ De bewoners van Mars zijn tweevoetig, tweehandig, tweevleugelig; zij zweven in de ruimte; zij worden, naar wensch, lichtstralend.

Etienne Pauwels
 Flammarion. in: Het Belfort., jrg. 8. deel 1 nr. 3 (maart 1893), Drukkerij A. Siffer, Gent, p. 204

De blinde bij (Eristalis tenax) is een tweevleugelig insect uit de familie van de zweefvliegen. De wonderlijke naam – de soort is niet blind en ook geen bij – zit in de uiterlijke gelijkenis met de honingbij en zijn onvermogen om te steken.

Weblink bron
Kees Moeliker
 “Rattenstaartlarve” (27 juni 2009) op nrc.nl


tweevleugelige

zn: terugvorming uit tweevleugeligen zn zonder de uitgang -en, op te vatten als afgeleid van tweevleugelig bn met het achtervoegsel -e

tweˈvløɣələɣə

benaming voor insecten uit de orde Diptera, waartoe vliegen en muggen behoren

Zij vliegen, zoemen, snorren, zijn gezeten, boren, drinken, een tweevleugelige, ‘niet van zins onze huid te verlaten dan vol van ons hartbloed’.

C. Barlaeus
 991: brief aan P.C. Hooft (1979) in:
H.W. van Tricht e.a. (red.)
 De briefwisseling van Pieter Corneliszoon Hooft (derde deel)., Tjeenk Willink/Noorduijn, Culemborg, ISBN 90 11 91315 9, p. 194


schelphoorn

schelphoorns (plural)
schelphoornen (plural)
schelphoorntje (diminutive singular)
schelphoorntjes (diminutive plural)

spiraalvormig gewonden schaal van een weekdier

Van een schelphoorn tot de meest ingewikkelde psychologische gegevens hielden zijn geest bezig, niets ontging aan zijn speurzin, alles wilde hij zelf oplossen.

Joseph O. Kronig
 De verzameling Bredius in: Groot Nederland., jrg. 15 deel 2 nr. 9 (september 1917), 322/323


eusociaal

eusociale (inflected positive)
eusociaals (partitive positive)

betrekking hebbend op een sociale samenlevingsvorm die gekarakteriseerd wordt door overlappende generaties, coöperatieve broedzorg en gespecialiseerde reproductieve en non-reproductieve kasten


veelpotige

zn: afgeleid van veelpotig bn met het achtervoegsel -e
**[2] op te vatten als terugvorming uit veelpotigen zn

benaming voor dieren uit de klasse Myriapoda, waartoe de duizendpoten behoren

In Tinaja in Nieuw-Mexico gaan Bradley en Billy in het droge kreupelhout op zoek naar de reuzenduizendpoot. Deze veelpotige is met zijn giftige klauwen een meedogenloze moordenaar.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Animal Planet
 “Little Giants : Desert Terminator” (12 april 2022) op gids.tv


verharing

Naamwoord van handeling verharen ww met het achtervoegsel -ing

toegenomen verlies en vervanging van haren bij een dier als het zijn vacht aanpast aan de omstandigheden

In de herfst kregen de hazen ieder jaar rond dezelfde tijd hun wintervacht, zagen de biologen, of er nu sneeuw lag of niet. In de lente timen de hazen hun verharing iets beter. In de koude lente van 2011 verloren ze hun wintervacht bijvoorbeeld negentien dagen later dan in de warmere lente van 2012.

Weblink bron
Lucas Brouwers
 “Het haasje met de winterjas” (13 maart 2014) op nrc.nl


pimpampoentje

misschien via "pimpalioentje" ontstaan uit papeljoen (benaming voor verschillende insecten) dat zelf weer teruggaat op Frans papillon en Latijn papilio "vlinder"

Dit woord is niet gangbaar buiten Vlaanderen en Zeeland.

benaming voor insecten uit de familie Coccinellidae

Als Katelijne bij haar oma zit, ziet ze soms door het raam een koolwitje of een kleine vos - dieren die vrij zijn om te gaan en te staan waar ze willen. En nadat de Duitse toeristen van het erf zijn weggestuurd, droomt Katelijne ervan met de Duitse jongen mee te reizen, ‘als een pimpampoentje dat op de achterruit zit geplakt’.

Rick Honings
 Franca Treur : Dorsvloer vol confetti in:
Ton Anbeek e.a. (red.)
 Lexicon van literaire werken., nr. 89 (februari 2011), Wolters-Noordhoff, Groningen / Garant-Uitgevers, Antwerpen, ISBN 9001032303, p. 5


waaiervleugelige

benaming voor holometabole geleedpotigen met een sterke seksuele dimorfie uit de orde Strepsiptera met wereldwijd ongeveer 580 soorten die merendeels een zeer gespecialiseerde, parasitaire levenswijze kennen


broeihoop

broeihopen (plural)
broeihoopje (diminutive singular)
broeihoopjes (diminutive plural)

composthoop met een hogere temperatuur dan de omgeving en daardoor geschikt voor het uitbroeden van eitjes

Daarom wil Natuurpunt de populatie vergroten door de aanleg van broeihopen. Dat zijn composthopen van takken, bladeren en hooi die aangevuld worden met paardenmest. Door de paardenmest vergaat het organisch materiaal, stijgt de temperatuur en kunnen de eitjes groeien.

Weblink bron
L. Ceuppens
 “Natuurpunt wil meer gevlekte ringslangen in Rivierenland door aanleg van broeihopen” (3 november 2022) op vrt.be

Om te overleven heeft de slang ons juist nodig: voor de aanleg van een broeihoop, waarin de vrouwtjes in de zomer hun eieren kunnen leggen.

Weblink bron
Kas Galstaun
 “De ringslang kronkelt weer in Amsterdam-Noord” (22 december 2017) op nrc.nl


slangengift

samenstelling van slang zn en gift zn met het invoegsel -en-

ˈslɑŋə(n)ˌɣɪft

door sommige pootloze reptielen bij het bijten afgescheiden vloeistof om een prooi of belager te doden of verlammen

Het bloed doet zich gelden, het gistende kokende Nordische bloed, dat weigert zich te vermengen met schorpioen- en slangengift.

Maurits Dekker
 “De laars op de nek.” (1945), A.W. Sijthoff, Leiden, p. 157 op nrc.nl


prooivis

prooivissen (plural)
prooivisje (diminutive singular)
prooivisjes (diminutive plural)

benaming voor gewervelde waterdieren met kieuwen waar roofdieren op jagen voor voedsel

Zelfs bij grotere roofvissen (die alleen andere vissen eten) bleek de truc te werken: in de stroming fladderde een samengebonden pakketje veren (een zogeheten streamer) precies als een zwemmende prooivis.

Weblink bron
Frank Provoost
 “Bekentenissen van een vliegvisser” (16 november 2017) op nrc.nl

Door overbevissing van de roofvissen, zoals snoekbaars, kwamen er steeds meer kleine prooivissen, zoals pos.

Stef van Rijn geciteerd door Nienke Beintema
 “Geen visser heeft last van aalscholvers – toch liggen ze onder vuur” (16 december 2021) op nrc.nl


papegaaiachtige

benaming voor tropische, veelal bontgekleurde vogels uit de orde Psittaciformes


broedseizoen

samenstelling van broeden ww en seizoen zn

deel van het jaar dat vogels hun eieren uitbroeden

"Wij vinden het heel belangrijk dat dit bos niet gekapt wordt door VDL Nedcar", zegt Paula Wielders van actiegroep Red het Sterrebos. Van de tientallen actievoerders die aanvankelijk in de bomen verbleven zijn er nu nog drie over. De actievoerders zijn van plan om tot 1 maart in het bos te blijven. Dan begint het broedseizoen waardoor de kap op z'n minst een paar maanden vertraging oploopt.

Weblink bron “Personeel VDL achter uitbreiding vestiging, nog drie actievoerders in Sterrebos” (1 februari 2022), NOS

Dit is de zestiende editie van Beleef de Lente, waar het paar- en broedseizoen van verschillende vogels online gevolgd kan worden. Vorig jaar keken 1,7 miljoen mensen mee naar het wel en wee van de verschillende vogels. Volgens Vogelbescherming Nederland keek een groot deel van die mensen iedere dag.

Weblink bron “Kijken naar duttende kerkuilen: de webcams van Vogelbescherming staan weer aan” (Dinsdag 1 maart 2022, 12:52), NOS


verenkleed

samenstelling van veer en kleed met het invoegsel -en-

bedekking met veren op de huid van vogels


goudstaart

goudstaarten (plural)
goudstaartje (diminutive singular)
goudstaartjes (diminutive plural)


broedpaar

broedparen (plural)
broedpaartje (diminutive singular)
broedpaartjes (diminutive plural)

twee vogels die samen voor het uitbroeden van eieren zorgen

Boeren die stukken land opofferen om weidevogels te laten broeden, krijgen in Friesland een vergoeding van duizend euro per broedpaar per jaar. De provincie wil zo het verlies van broedgebied door de verlegging van de A31 compenseren.

Weblink bron “Compensatie voor weidevogels” (25 oktober 2010), NOS

Volgens Koks is dit eerste broedpaar van de steppekiekendief in Nederland groot nieuws in vogelland. Tot nu toe heeft de steppekiekendief in Europa alleen gebroed in Finland.

Weblink bron “Zeldzame steppekiekendief broedt voor het eerst in Nederland” (Vrijdag 14 juli 2017, 02:09), NOS


kalkspons

kalksponsen (plural)
kalksponzen (plural)
kalksponsje (diminutive singular)
kalksponsjes (diminutive plural)

individu uit een klasse van de stam van sponsdieren (Porifera)


wipstaart

wipstaarten (plural)
wipstaartje (diminutive singular)
wipstaartjes (diminutive plural)


roodkeel

roodkelen (plural)
roodkeeltje (diminutive singular)
roodkeeltjes (diminutive plural)


roodrug

roodruggen (plural)
roodruggetje (diminutive singular)
roodruggetjes (diminutive plural)


roodschouder

roodschouders (plural)
roodschoudertje (diminutive singular)
roodschoudertjes (diminutive plural)


roodstaart

roodstaarten (plural)
roodstaartje (diminutive singular)
roodstaartjes (diminutive plural)


roodvleugel

roodvleugelen (plural)
roodvleugels (plural)
roodvleugeltje (diminutive singular)
roodvleugeltjes (diminutive plural)


roodstuit

roodstuiten (plural)
roodstuitje (diminutive singular)
roodstuitjes (diminutive plural)


sprokkelaar

Naamwoord van handeling van sprokkelen met het achtervoegsel -aar

sprokkelaars (plural)
sprokkelaartje (diminutive singular)
sprokkelaartjes (diminutive plural)

larve van de kokerjuffer, die stukjes hout, biezen e.d. verzamelt


baltsroep

geluid dat mannetjes in de paringstijd maken om vrouwtjes te lokken

Zeker nu in het voortplantingsseizoen kun je de baltsroep van de oehoe ook heel goed horen.

Weblink bron
Anke Brouns geciteerd door Gemma Venhuizen
 “Oude kalksteengroeve in Limburg is nu Walhalla voor zeldzame insecten” (22 maart 2019) op nrc.nl

De kleine franjelipvleermuis (gemiddeld 32 gram) uit Brazilië en Venezuela gaat bij de kikkerjacht af op de baltsroep van mannetjeskikkers en rukt de lawaaimakers van hun blad.

Weblink bron “De franjelipvleermuis spiekt” (22 juni 2006) op nrc.nl


manteldier

samenstelling van mantel zn en dier zn , een verwijzing naar het meer of minder soepele exoskelet van deze dieren

manteldieren (plural)
manteldiertje (diminutive singular)
manteldiertjes (diminutive plural)

benaming voor ongewervelde zeedieren met een exoskelet uit de onderstam Tunicata

En nu is er ook nog echt druipzakpijpennieuws. Het slijmerige zeebeest – een manteldier, wonderwel tamelijk nauw verwant aan gewervelde dieren (en mensen) – is namelijk voor het eerst aangetroffen in de Waddenzee.

Weblink bron
Kees Moeliker
 “Oprukkende exoot” (26 september 2009) op nrc.nl


schedelloze

zn: afgeleid van schedelloos bn met het achtervoegsel -e

benaming voor zeedieren uit de onderstam Cephalochordata


schedelloos

afgeleid van schedel zn met het achtervoegsel -loos

behorend tot de onderstam Cephalochordata


kaakloze

zn: afgeleid van kaakloos bn met het achtervoegsel -e, terugvorming uit kaaklozen zonder de uitgang -en

benaming voor zeedieren behorend tot de superklasse Agnatha


kraakbeenvis

samenstelling van kraakbeen zn en vis zn

benaming voor vissen behorend tot de klasse Chondrichthyes, die een skelet met meer elastische botten van kraakbeen hebben

Het kortst was zijn antwoord op de vraag waarom er nooit haaienkaken of haaienkoppen worden gevonden. De haai is, net als de rog, geen beenvis maar een kraakbeenvis en kraakbeen fossiliseert niet of nauwelijks.

Weblink bron
Karel Knip
 “Waterspoeling” (15 mei 2004) op nrc.nl


kwastvinnig

terugvorming uit kwastvinnigen, op te vatten als samenstellende afleiding van kwast zn en vin zn met het achtervoegsel -ig

kwastvinnige (inflected positive)
kwastvinnigs (partitive positive)

Genetisch stammen alle viervoeters (amfibieën, reptielen, zoogdieren, vogels) van dit type vissen af, maar dit bijvoeglijk naamwoord is alleen gebruikelijk bij vissen.

behorend tot de klasse Sarcopterygii, vissen die een begin van longen en ledematen hebben

Uit analyse van de fossielen bleek dat de Tiktaalik tot wel 2,7 meter lang kon zijn. Net als vissen had hij schubben en kieuwen. Hij was ook kwastvinnig (wat betekent dat zijn vinnen een web van huid waren, ondersteund door kleine botten), waardoor hij efficiënter door het water kon peddelen.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Jacob F. Field
 “Een kleine wereldgeschiedenis in 50 dieren” (2022), Uitgeverij Unieboek | Het Spectrum, Amsterdam, ISBN 9789000381937, p. 19


kwastvinnige

zn: terugvorming uit kwastvinnigen, afgeleid van kwastvinnig bn met het achtervoegsel -e

kwɑstˈfɪnəɣə

benaming voor dieren uit de klasse Sarcopterygii

Zo ging hij een aantal keren naar Parijs om de hersenen van een coelacanth te bestuderen. Deze kwastvinnige was uitgestorven gewaand totdat er in 1939 voor de kust van Zuid-Afrika een exemplaar werd opgevist.

Weblink bron
Marcel aan de Brugh
 “Hersenen zonder hiërarchie; Neuro-anatoom Nieuwenhuys over zenuwstelsels van gewervelden” (29 november 1997) op nrc.nl


straalvinnig

terugvorming uit straalvinnigen, op te vatten als samenstellende afleiding van straal zn en vin zn met het achtervoegsel -ig

straalvinnige (inflected positive)
straalvinnigs (partitive positive)

behorend tot de klasse Actinopterygii, die zo'n 34.000 soorten vissen omvat, gekenmerkt door vinnen die worden ondersteund door een reeks benige uitsteeksels

De grunion is een straalvinnig, zilverkleurig visje ter grootte van een sardine.

Hugh Aldersey-Williams (vert. Ineke van den Elskamp & Onno Voorhoeve)
 “Het getij: wijsheid en wetenschap van eb en vloed” (2016), Bezige Bij b.v., Amsterdam, ISBN 9789023441205, par. 2 De strandloop van de grunion


straalvinnige

zn: terugvorming uit straalvinnigen, afgeleid van straalvinnig bn met het achtervoegsel -e

benaming voor dieren die behoren tot de klasse Actinopterygii, die zo'n 34.000 soorten vissen omvat, gekenmerkt door vinnen die worden ondersteund door een reeks benige uitsteeksels

Het skelet der parige vinnen van een straalvinnige wijkt hier aanzienlijk vanaf. Dit bestaat nl. uit een aantal vinstralen, d.w.z. gelede, vertakte beenderen, welke vinstralen door membraan verbonden zijn.

Vlerk, Isaäk Martinus van der & Kuenen, Philip Henry
 “Geheimschrift der aarde : Twee milliard jaar geschiedenis van de aardkorst en haar bewoners” (1943), Uitgeversmaatschappij W. de Haan N.V., Utrecht, p. 167


wormsalamander

samenstelling van worm zn en salamander zn

benaming voor amfibieën uit de orde Gymnophiona


stekelstaart

samenstelling van stekel zn en staart zn

stekelstaarten (plural)
stekelstaartje (diminutive singular)
stekelstaartjes (diminutive plural)


witvleugel

witvleugelen (plural)
witvleugels (plural)
witvleugeltje (diminutive singular)
witvleugeltjes (diminutive plural)

dier (vogel, vlinder etc.) met een witte vleugel


beenvisachtig

afgeleid van beenvis zn met het achtervoegsel -achtig

beenvisachtige (inflected positive)
beenvisachtigs (partitive positive)

De gewervelde landdieren stammen af van geschubde zeedieren met echte botten en zijn in dat opzicht dus beenvisachtig, maar deze aanduiding is in het taalgebruik niet gangbaar voor landdieren.

behorend tot de superklasse beenvisachtigen, Osteichthyes, geschubde zeedieren met echte botten

Met moderne technologieën zijn de geheimen die deze schedel herbergt nu ontrafelt. En de vis blijkt dus twee gezichten te hebben: beenvisachtig en kraakbeenvisachtig.

Weblink bron
Caroline Kraaijvanger
 “Haaien zijn niet zo primitief als gedacht” (13 januari 2015) op scientias.nl


beenvisachtige

zn: terugvorming uit beenvisachtigen zn , op te vatten als afgeleid van beenvisachtig bn met het achtervoegsel -e

ˈbemvɪsˌɑxtəɣə

benaming voor geschubde zeedieren behorend tot de superklasse Osteichthyes

De riemvis is een fascinerende beenvisachtige die zelden of nooit levend wordt aangetroffen.

Weblink bron
jrosquin
 “Zeldzame reusachtige oervis op beeld vastgelegd” (10 juni 2013) op hbvl.be


kaakdier

Omdat de voorouder van alle gewervelde landdieren een beenvisachtige was, zijn zij qua afstamming allemaal kaakdieren.

benaming voor vissen uit de infrastam Gnathostomata

Vóór de nu gepubliceerde vondsten stamde het oudste complete skelet van een kaakdier uit gesteente van ‘slechts’ 425 miljoen jaar oud.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Michael Greshko
 “Spectaculaire fossielen onthullen baanbrekende periode in evolutie” (3 oktober 2022)


tweestaart

[1.2] vanwege het uiterlijk van de rupsen

benaming voor dieren met een dubbele staart

benaming voor zespotigen uit de orde Diplura

Nico van Straalen kruipt in de huid van... de tweestaart.

Weblink bron
Nico van Straalen
 Column: de tweestaart in: Entomologische berichten, jrg. 69 nr. 2 (april 2009), Nederlandse Entomologische Vereniging (NEV), p. 29 kol. 1 op Natuurtijdschriften

Goedaert was nog steeds niet tevreden met zijn onderzoek naar de metamorfose van de tweestaart.

Weblink bron
Kees Beaart
 Goedaerts twee-steert in: Vlinders, jrg. 30 nr. 4 (november 2015), De Vlinderstichting, p. 24 kol. 2

benaming voor sommige haften uit de familie Heptageniidae


tweestaarten

tweestaart met uitgang -en
**[2] leenvertaling van modern Latijn diplura

Er zijn wereldwijd ongeveer 800 soorten tweestaarten beschreven (…).

Weblink bron
Matty P. Berg
 Diplura - Tweestaarten in:
Noordijk, J. e.a.
 De Nederlandse biodiversiteit. (2010), Nederlands Centrum voor Biodiversiteit Naturalis ; European Invertebrate Survey - Nederland, Leiden, ISBN 9789050113519


springstaart

samenstelling van spring ww en staart zn , omdat bijna alle soorten een onder het lichaam gevouwen gevorkte staart, "furcula"', hebben waarmee ze bij gevaar een grote sprong kunnen maken

springstaarten (plural)
springstaartje (diminutive singular)
springstaartjes (diminutive plural)

benaming voor kleine zespotige bodemdieren uit de klasse Collembola

Toxicologen testen tegenwoordig de schadelijkheid van chemische stoffen vaak met klonen van de watervlo en de springstaart.

Weblink bron
Marianne Heselmans
 “Bodemaaltje past zich zelfs zonder seks snel aan vervuiling aan” (19 mei 2007) op nrc.nl


beentaster

samenstelling van been zn en taster zn , omdat ze hun voorste stel pootjes gebruiken als voelsprieten om de omgeving af te tasten

benaming voor zespotigen uit de orde Protura

De beentaster vinden kost veel toewijding. Dit is één van de moeilijkst te vinden bodemdieren. Hij is niet algemeen en maximaal zo’n 1,5 mm lang.

Weblink bron
Anne Krediet
 Bodemdieren jagen in: De Groene Gids, jrg. 2021 nr. 4 (november 2021), IVN Ede, p. 19 kol. 2


wormslak

In het algemeen worden slakken tot de klasse buikpotigen Gastropoda gerekend, maar qua afstamming vormen wormslakken (Solenogastres ) een aparte klasse. Daarnaast word de benaming "wormslak" ook gebruikt voor een bepaald geslacht (Vermicularia ) binnen de buikpotigen.

benaming voor weekdieren uit de klasse Solenogastres


mutsdrager

samenstelling van muts zn en drager zn
**[2] omdat de vorm van de schelp aan een muts doet denken
**[3] van de uitdrukking de muts dragen, "als man verliefd zijn"

benaming voor weekdieren uit de klasse Monoplacophora, die merendeels zijn uitgestorven

Binnen de weekdieren worden acht klasses onderscheiden: de schildvoetigen (Caudofoveata), de wormmollusken (Solenogastres), de keverslakken (Polyplacophora), de mutsdragers (Monoplacophora), de tweekleppigen (Bivalvia), de stoottanden (Scaphopoda), de slakken (Gastropoda) en de inktvissen (Cephalopoda).

Weblink bron
Ward Langeraert
 “Verspreiding en voorkomen van land- en zoetwatermollusken aan de Belgische kust”, bachelorscriptie (juni 2020), Universiteit Gent, p. 11


mutsslak

samenstelling van muts zn en slak zn , omdat de vorm van de schelp aan een muts doet denken

[2] In het algemeen worden slakken tot de klasse buikpotigen Gastropoda gerekend, maar qua afstamming vormen mutsslakken een aparte klasse.

De Thermoconus, de 'warme kegel', is een monoplacofoor of mutsslak, een type weekdier met een soort vetkuif, alsof een zeeslak in de warmte gesmolten is.

Thomas Halliday (vert. Fred Hendriks)
 “Oerland: Een reis door de werelden die achter ons liggen” (2022), De Bezige Bij b.v., Amsterdam, ISBN 9789400409903, hfst. 13


oerinsecten

⧖ Fr. Müller (1875), die hen het eerst beschreef bij Kal.-soorten van Z.-Amerika, meende er overblijfselen in te zien van de notaal-verbreedingen der oerinsecten, waaruit later de vleugels zouden zijn ontstaan, welke theorie door latere entomologen verworpen is.

Kalshoven, Louis George Edmund
 “De biologie van de djatitermiet (Kalotermes tectonae Damm.) in verband met zijn bestrijding”, proefschrift (1930), Veenman en zonen, Wageningen, p. 50/51


oerinsect

afgeleid van insect zn met het voorvoegsel oer-

gemeenschappelijke voorouder van alle insecten of insect dat nog sterk op die voorouder lijkt

Insecten hebben allemaal zes poten en een vergelijkbare lichaamsbouw met een duidelijk te onderscheiden kop, romp en achterlijf. Daarom is altijd gedacht dat alle zespotige soorten uit één oerinsect zijn voortgekomen. Maar Italiaanse en Amerikaanse biologen die een nieuwe genetische stamboom hebben opgesteld, komen nu tot de conclusie dat de zespotigen twee keer in de evolutie moeten zijn ontstaan.

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Zespotige insecten ontstonden twee keer in de evolutie” (22 maart 2003) op nrc.nl

benaming voor geleedpotigen met zes poten zonder vleugels waarvan alle voorouders ook geen vleugels hadden
Vroeger vaak in hun geheel beschouwd als onderklasse Apterygota van de insecten, later verdeeld in vijf ordes waarvan alleen de springstaarten en de zilvervisjes nog tot de insecten (Insecta) worden gerekend en de andere drie tot de klasse Entognatha.

⧖ Het oerinsect is nog maar zoo, zoo een insect; het heeft geen vleugels, heeft er nooit eenige bezeten en van een gedaanteverwisseling is geen sprake.

Ootmar, G.A.
 “De wonderen van het bijenvolk” (1917), J.B. Wolters, Groningen, p. 78


flexivoor

afleiding van flex met het achtervoegsel -voor

iemand die niet altijd vegetarisch eet; iemand die niet altijd vlees eet


locavoor

afleiding van lokaal met het achtervoegsel -voor

iemand die, uit principe, alleen maar producten eet die uit de eigen omgeving komen


nocturnivoor

afleiding nocturne met het achtervoegsel -voor


roodoor

roodoren (plural)
roodoortje (diminutive singular)
roodoortjes (diminutive plural)

benaming voor ras of soort dier dat rode oren heeft

Dit leuke kikkertje, dat acht centimeter groot kan worden, is een roodoorkikker en komt uit Zuid-Azië. Roodoor kan in een paludarium.

Lies Neve
 Wat is ’n paludarium? (fotobijschrift) in: Algemeen Dagblad , jrg. (13 juni 1972), Stichting Algemeen Dagblad, Rotterdam, p. 2 kol. 4


otterspitsmuis

samenstelling van otter zn en spitsmuis zn

benaming voor zoogdieren uit de familie Potamogalidae die in en om wateren in Afrika leven

Andere nachtdieren in Kakamega zijn de otterspitsmuis, die voorkomt in riviertjes, het Afrikaanse boomschubdier (een soort miereneter) en de vliegende eekhoorn.

Richard Trillo
 “Kenia : Rough Guide” (2016), Het Spectrum , ISBN 9789000307746, hfst. Kakamega Forest


acarologie

gevormd met het achtervoegsel -logie uit Latijn acarus dat teruggaat op Oudgrieks ἀκαρί (akarí) "mijt"

Acarologie

tak van de zoölogie die zich bezighoudt met de studie van mijten en teken, de orde Acarina

Aan een efficiënte bestrijding van plantenziekten en andere verschijnselen van destructieve aard, door mijten veroorzaakt, is zeer veel gelegen. Daarom neemt de acarologie (afgeleid van het Griekse „to akari" dat mijt betekent) over de gehele wereld in betekenis toe.

Informele ontmoetingen : Geleerde uit liefhebberij in: Algemeen Handelsblad , jrg. 127 nr. 41520 (28 september 1954), P. den Hengst en Zoon, Amsterdam, p. 5 kol. 1


tuinvogel

tuinvogels (plural)
tuinvogeltje (diminutive singular)
tuinvogeltjes (diminutive plural)


bosvogel

bosvogels (plural)
bosvogeltje (diminutive singular)
bosvogeltjes (diminutive plural)

vogel wiens leven zich vooral in het bos afspeelt


moerasvogel

moerasvogels (plural)
moerasvogeltje (diminutive singular)
moerasvogeltjes (diminutive plural)


brilvogel

brilvogels (plural)
brilvogeltje (diminutive singular)
brilvogeltjes (diminutive plural)

vogel met een kring om de ogen waardoor er een brileffect ontstaat


heidevogel

heidevogels (plural)
heidevogeltje (diminutive singular)
heidevogeltjes (diminutive plural)

vogel wiens leven zich vooral op de heide afspeelt


kustvogel

kustvogels (plural)
kustvogeltje (diminutive singular)
kustvogeltjes (diminutive plural)


broedkleed

het vaak opvallende verenkleed bij (mannetjes) vogels dat gedurende de voortplantingsperiode wordt gedragen

De tapuit is een opvallende, middelgrote zangvogel die ooit overal in stuifzandgebieden en aan de kust te vinden was. De mannetjes in broedkleed zijn goed herkenbaar door het zwarte masker op hun kop. Maar het opvallendste aan tapuiten is dat ze allemaal in Afrika overwinteren, ongeacht waar ze broeden. Vanuit Drenthe praat je over een afstand van een paar duizend kilometer, maar vanuit Alaska is dat een tocht van 15.000 kilometer, enkele reis. Vogelbescherming spreekt over "een fenomenale trekvogel".

Weblink bron “Goed nieuws voor de bijna verdwenen tapuit in Drenthe” (7 mei 2022, 16:02), NOS


glijvlieger

glijvliegers (plural)
glijvliegertje (diminutive singular)
glijvliegertjes (diminutive plural)

dier dat met een vlies tussen armen en poten een glijvlucht kan maken


schouderhoogte

samenstelling van schouder zn en hoogte zn

schouderhoogtes (plural)
schouderhoogten (plural)

afstand van de bodem tot de bovenrand van de wervelkolom ter hoogte van de schouder bij viervoeters


dierkundige

deskundige op het gebied van de dierkunde


eitand

hard uitsteeksel dat bij reptielen en vogels in het ei aan de bovenkant van de bek of snavel groeit als hulpmiddel om de eierschaal te doorbreken en na het uitkomen van het ei weer verdwijnt

Daar was het grote wonder van het leven zich volop aan het voltrekken: het eerste jong had met zijn eitand (een scherp beenpuntje aan de top van de bovensnavel, dat enkele dagen na de geboorte begint af te schilferen) een opening in de eierschaal gemaakt en keek met grote ogen naar de gouden pootringen van zijn vader.

Weblink bron
Robin Hannelore
 “De Buizerd van Krabbels.” (1994), Uitgeverij Heibrand, Turnhout, ISBN 9069910594, p. 127


fructivoor

In de betekenis van ‘vruchteneter’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1984

afgeleid van het Latijnse fructus met het achtervoegsel -voor


slinder

slinders (plural)
slindertje (diminutive singular)
slindertjes (diminutive plural)


broedzorg

geen meervoud, samenstelling van broed en zorg zn

het verschijnsel uit het dierenrijk waarbij één of beide ouders op een bepaalde manier voor hun nageslacht zorgen


bullmastiff

hondenras dat sinds de 19de eeuw in Groot-Brittannië wordt gefokt


dagdier

dagdieren (plural)
dagdiertje (diminutive singular)
dagdiertjes (diminutive plural)


chitine

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘schaalhuid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

een polysacharide, die voorkomt als bouwstof in de celwanden van schimmels en in het exoskelet van geleedpotigen, zoals insecten, kreeftachtigen en spinnen, waarbij het zorgt voor de stevigheid


alfawolf

samenstelling van alfa zn en wolf zn , leenvertaling van Engels alpha wolf

Leitwolf

achterhaalde aanduiding voor de aanvoerder binnen een roedel wolven Canis lupus
In natuurlijke omstandigheden bestaat een roedel uit een ouderpaar dat een groep van hun kinderen aanvoert. De verouderde theorie over een aanvoerder die zijn positie verwerft door strijd binnen de roedel was gebaseerd op in gevangenschap gevormde groepen wolven.

Ook bij wolven hebben we het vaak over de alfawolf. We bedoelen dan de leider. Maar eigenlijk klopt die naam alfawolf niet. De naam werd ooit bedacht door Rudolph Schenkel, een Duitse bioloog. In 1944 bestudeerde hij het gedrag van wolven in de dierentuin. Hij zag daar dat mannetjes en vrouwtjeswolven streden om de macht binnen hun groep. Vandaar de naam alfawolf.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Hotspot 1: Kruip in het hol van de wolf” op np-zuidkennemerland.nl


lepidopterologie

geen meervoud, op te vatten als afgeleid van naam van de orde Lepidoptera met het invoegsel -o- en met het achtervoegsel -logie

Hij wordt er research fellow in het Museum of Comparative Zoology te Harvard, waar hij zich ontpopt als een autoriteit op het gebied van de lepidopterologie.

Weblink bron
Emma Vorlat
 Vladimir Nabokov: de autonomie van het kunstwerk in: Streven., jrg. 22 nr. 10 (juli 1969), Desclée de Brouwer, Brugge / Utrecht, 1044/1045


dikhuidige

afgeleid van dikhuidig met het achtervoegsel -e

dier met een dikke huid zoals olifant, nijlpaard en neushoorn


eierleggend

samenstelling van ei zn en leggend ww met het invoegsel -er-

eierleggende (inflected positive)
eierleggends (partitive positive)

waarbij de voortplanting van het dier plaatsvindt door eieren te leggen


eierlevendbarend

samenstelling van ei zn en levendbarend bn met het invoegsel -er-

eierlevendbarende (inflected positive)
eierlevendbarends (partitive positive)

waarbij de voortplanting van het dier plaatsvindt door middel van eieren die in het lichaam van de moeder worden bevrucht en uitgebroed


ovovivipaar

ovovivipare (inflected positive)
ovovivipaars (partitive positive)


felien

feliener (uninflected comparative)
felienst (uninflected superlative)
feliene (inflected positive)
felienere (inflected comparative)
felienste (inflected superlative)
feliens (partitive positive)
felieners (partitive comparative)


granivoor

afgeleid van graan met het achtervoegsel -voor


formicivoor

afgeleid van Latijn formica "mier" met het achtervoegsel -voor


gynandromorf

gynandromorfer (uninflected comparative)
gynandromorfst (uninflected superlative)
gynandromorfe (inflected positive)
gynandromorfere (inflected comparative)
gynandromorfste (inflected superlative)
gynandromorfs (partitive positive)
gynandromorfers (partitive comparative)

lijkend op een mannetje, maar toch vrouwelijk


innestelingsbloed

samenstelling van innesteling zn en bloed zn met het invoegsel -s-

innestelingsbloeden (plural)
innestelingsbloedje (diminutive singular)
innestelingsbloedjes (diminutive plural)

bloed dat kan vrijkomen bij de innesteling van een bevruchte eicel in de baarmoeder


insectenetend

samenstelling van insect zn en etend ww met het invoegsel -en-

insectenetende (inflected positive)
insectenetends (partitive positive)


beverfamilie

samenstelling van bever zn en familie zn

beverfamilies (plural)
beverfamilietje (diminutive singular)
beverfamilietjes (diminutive plural)

groep samenlevende, bloedverwante bevers

In natuurgebied Hart van Drenthe is een fietspad verzakt door het graafwerk van een beverfamilie. Beverexpert van de provincie Cindy de Jonge noemt het tafereel 'indrukwekkend'. "Het laat zien wat bevers kunnen doen met hun graverij", zegt ze tegen RTV Drenthe.

Weblink bron “Fietspad in Drents natuurgebied verzakt door graafwerk beverfamilie” (24 januari 2025), NOS

De beverfamilie veroorzaakt al langere tijd flinke overlast. Door vraat en graverij was de kasteelgracht leeggelopen, waardoor de fundering van kasteel Nieuwenbroeck dreigt te verzakken.

Weblink bron “Vraatzuchtige beverfamilie krijgt nieuw thuis” (woensdag 30 november 2016, 00:51), NOS


levendbarend

levendbarende (inflected positive)
levendbarends (partitive positive)


lichaamseigen

samenstelling van lichaam zn en eigen met het invoegsel -s-

lichaamseigener (uninflected comparative)
lichaamseigenst (uninflected superlative)
lichaamseigenste (inflected superlative)
lichaamseigens (partitive positive)
lichaamseigeners (partitive comparative)

door het lichaam gemaakt, van het lichaam zelf


babydier

een dier in de eerste fase van zijn leven


je-weet-wel-kater

Frase van je, weet ww , wel bw en kater zn .

Oorspronkelijk uit de strip Jan, Jans en de kinderen (van Jan Kruis ).

je-weet-wel-katers (plural)
je-weet-wel-katertje (diminutive singular)
je-weet-wel-katertjes (diminutive plural)
je-weet-welkater

De ’je-weet-wel-kater’ haalde zelfs de Van Dale, als eufemisme voor een gecastreerde kater.


je-weet-welkater

je-weet-welkaters (plural)
je-weet-welkatertje (diminutive singular)
je-weet-welkatertjes (diminutive plural)
je-weet-wel-kater


migratietheorie

samenstelling van migratie zn en theorie zn

migratietheorieën (plural)
migratietheorietje (diminutive singular)
migratietheorietjes (diminutive plural)

theorie volgens welke nieuwe diersoorten zouden ontstaan door het trekken van dieren naar andere streken, en hun aanpassing aan de veranderde levensomstandigheden