cement

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘mortel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

ciment

een bouwmateriaal bestaande uit kalk, zand en grind

De meervoudsvorm op -en komt nauwelijks voor. Meestal wordt in dit geval gesproken van "soorten cement".

Zogenaamde retentievleugels zorgen voor het houvast aan de pijlers. De tandarts zet deze met cement vast: je kunt dit zelf niet verwijderen.


brug

In de betekenis van ‘verbinding over water’ voor het eerst aangetroffen in 840

Bruggen slaan / bouwen

(onverzoenlijke) standpunten bij elkaar brengen

Men moet geen hei roepen, voor men over de brug is

bruggen (plural)
bruggetje (diminutive singular)
brugje (diminutive singular)
bruggetjes (diminutive plural)
brugjes (diminutive plural)

element ter vervanging van een of meer echte tanden, meestal in de vorm van meerdere kronen [4]

Wat kost een brug bij de tandarts?


kroon

Leenwoord uit het Deens of ijslands of noors of zweeds, in de betekenis van ‘munteenheid van Denemarken en later ook IJsland, Noorwegen en Zweden’ voor het eerst aangetroffen in 1871

De kroon spannen

Een echte uitblinker zijn, de beste in iets zijn

De kroon op het werk

Het hoogtepunt van iets wat zorgvuldig in elkaar is gezet, of van iemands arbeidzame leven

Naar de kroon steken

Beconcurreren om een overheersende positie

冠

hoofddeksel dat door een vorst gedragen wordt

Kronleuchter

een lichtbron bestaande uit een krans van lichtbronnen

kronen (plural)
kroontje (diminutive singular)
kroontjes (diminutive plural)

Hij heeft een kroon in zijn gebit.

Ik heb kiespijn,’ zegt Jan Mulder aan de telefoon. ‘Er is een kroon uitgevallen. Een zenuw is ontstoken, drie kronen moeten worden vervangen en aan de andere kant zit een gaatje, dus eten lukt me alleen nog met de voortanden.’


tandvlees

tandvleis

deel van het mondslijmvlies waarin de tanden vastzitten

stevig, met slijmvlies bedekt bindweefsel dat de tandkassen in het kaakbeen omhult en de tandhalzen omgeeft

Deze indrukwekkende demonstratie van betrokkenheid van de kant van de majordomus had een onverwachte uitwerking op de gevleide dichteres. Ze begon te schateren, waarbij zichtbaar werd hoe haar tanden verankerd waren in de met roze tandvlees overtrokken mandibula van haar schedel. Het was bijna angstaanjagend hoe grappig zij de goedbedoelde declamatie van haar eigen meesterwerk achtte.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 32


kies

In de betekenis van ‘maaltand’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1440

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘zwavelverbinding’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1780

In de betekenis van ‘kieskeurig, welvoeglijk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1610

Iets achter de kiezen hebben

Iets afgehandeld/verwerkt hebben, m.n. gezegd van iets moeilijks.

kiezen (plural)
kiesje (diminutive singular)
kiesjes (diminutive plural)

een vrij grote tand die achter in de mond staat

Ik had pijn in mijn kies, maar de tandarts kon het verhelpen.


distaal

Afgeleid van het Engelse distal (ver verwijderd) en vernederlandst met het achtervoegsel -aal

distaler (uninflected comparative)
distaalst (uninflected superlative)
distale (inflected positive)
distalere (inflected comparative)
distaalste (inflected superlative)
distaals (partitive positive)
distalers (partitive comparative)

de zijde van de tand of kies die het verst verwijderd is van de middellijn


gat

In de betekenis van ‘opening’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1236. In de betekenis van ‘anus, achterwerk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1481

In een (zwart) gat vallen

Niet meer weten wat te doen (m.n. na een drukke periode); (zwaar) depressief worden

Een gat in de markt

Een vraag waar nog geen aanbod tegenover staat

Wie zijn gat (of: billen) brandt, moet op de blaren zitten.

De gevolgen van je negatieve daden zul je ook zelf moeten ondervinden

gatten (singular)
gatje (diminutive)
gatjes (diminutive singular)

De tandarts zei dat ik geen gaatjes had.


bit

In de betekenis van ‘mondstuk’ voor het eerst aangetroffen in 1599

Kandare

een metalen staaf die een paard in de bek gedaan wordt om het dier berijdbaar te maken.

bitten (plural)
bitje (diminutive singular)
bitjes (diminutive plural)

een gebitsbeschermer, ook gebruikt bij bijv. bepaalde sporten

De hockeyspelers hebben een bitje in.


dentist

van het Frans of Engels dent (tand) met het achtervoegsel -ist

Den volgenden dag vertrok zij naar Soerabaia, logeerde er in het rezidentie-huis en deed waarlijk den dentist hare tanden soigneeren.

Weblink bron
Louis Couperus
 “De stille kracht, Tweede deel”, digitale editie gemaakt naar de eerste druk (1900), p. 33


decapitatie

van middeleeuws Latijn decapitatio; op te vatten als afleiding van decapiteren met het achtervoegsel -atie

verwijdering van het bovenste deel van tand of kies

. Niet te restaureren gebitselementen moeten bij voorkeur worden behandeld door endodontische behandeling en decapitatie.


beugel

In de betekenis van ‘ijzeren ring’ voor het eerst aangetroffen in 1339.

erfwoord: Middelnederlands bōghel, bueghel, ontwikkeld uit Oergermaans *bugila-, afleiding bij het werkwoord *beugan-, waaruit buigen, met het achtervoegsel *-ila voor werktuignamen. Evenals Nederduits Bögel, Duits Bügel en Fries bûgel.

Niet door de beugel kunnen

van een handeling dat deze niet goedgekeurd kan worden

beugels (plural)
beugeltje (diminutive singular)
beugeltjes (diminutive plural)

hulpmiddel waarmee de stand van het gebit kan worden gecorrigeerd


coronaal

afgeleid van corona met het achtervoegsel -aal


abutment

abutments (plural)
abutmentje (diminutive singular)
abutmentjes (diminutive plural)

verbindingsstuk om kroon op tandimplantaat te bevestigen

Bij sommige systemen is het abutment geheel van zirkoniumoxide. Een dergelijk abutment wordt met een metalen schroef vastgezet.

H. Meijer & G. de Lange
 “Prothetiek en orale implantologie” (2006), Bohn Stafleu van Loghum, Houten, ISBN 9789031341436, p. 13 kol. 2


zenuwbehandeling

samenstelling van zenuw zn en behandeling zn

e root treatment

een tandheelkundige bewerking, waarbij de pulpa van het wortelkanaal van een tand of kies verwijderd wordt en de ontstane ruimte wordt opgevuld

Er blijkt eerst een zenuwbehandeling nodig, waarna de afgebroken tand wordt geplakt.

Weblink bron
22-01-2018
 “Merle (16) uit Denekamp viel op haar gezicht, de wielrenner reed door” (Gerben Kuitert), Tubantia

Parvin Alahbaksi -Iraanse en vierdejaarsstudente tandheelkunde- buigt zich geconcentreerd over haar patiënt. Ze is met een zenuwbehandeling bezig. Een ingrijpende klus. Met een pincet prikt ze kleine stokjes in de uitgeboorde kies. Af en toe werpt haar docent een blik in de geopende mond.

Weblink bron
Evert van Dijkhuizen
 “Vakwerk op de vierkante millimeter” (29-12-2003), Reformatorisch Dagblad


carieus

carieuzer (uninflected comparative)
carieust (uninflected superlative)
carieuze (inflected positive)
carieuzere (inflected comparative)
carieuste (inflected superlative)
carieuzers (partitive comparative)


tandpoeier

poeder waarmee men de tanden kan reinigen


tandpoeder

poeder waarmee men de tanden kan poetsen


tandtechnisch

samenstelling van tand zn en technisch bn

tandtechnischer (uninflected comparative)
tandtechnische (inflected positive)
tandtechnischere (inflected comparative)
tandtechnischers (partitive comparative)

betrekking hebbend op kunstgebitten en tandprotheses

Tandtechnisch laboratorium Dental Vision in Winschoten heeft twee extra krachten aangenomen om de extra vraag naar de kunstgebitten te verwerken.

Weblink bron “Kunstgebitten vliegen over de toonbank” (25-11-2008), Reformatorisch Dagblad


tandkroon

een kunsttand die een verloren gegane tand vervangt

Om hun patiënten tegemoet te komen, kopen tandartsen steeds meer tandprothesen in China. In ons land zijn tandkronen en -bruggen immers duur en worden ze ook niet of slechts gedeeltelijk terugbetaald.

Weblink bron
ivb
 “'Tandprothesen uit China zijn giftig'” (02/05/2008), De Standaard


tandvulling

materiaal waarmee men een beschadigde tand repareert

In Triëst, Italië, is de oudste tandvulling ooit gevonden. De vulling, die als een deksel over een gebroken kies zat, is gemaakt van bijenwas. Uit koolstofdatering blijkt dat de bijenwas 6500 jaar oud is.

Weblink bron
Mirjam van der Putten
 “Tandvulling gevonden van ongeveer 6500 jaar oud” (20-09-2012), Tubantia

De Vlaamse tandartsenvereniging VWVT heeft bedenkingen bij het plan. De vereniging wijst erop dat de ziekteverzekering het al moeilijk heeft. Bovendien vinden ze de eigen bijdrage van jongeren voor tandartshulp al laag: een halfjaarlijks onderzoek kost 3,50 euro, een tandvulling ongeveer 2,50 euro. „Deze bedragen zijn dus niet van dien aard dat ze mensen afschrikken", aldus een woordvoerder.

Weblink bron “Plan: Belgische jeugd gratis naar tandarts” (09-09-2004), Reformatorisch Dagblad


pastifi

spleetje tussen de bovenste middelste snijtanden


bonding

een tandheelkundig proces waarbij de tand of kies wordt voorbereid op het plaatsen van een (plastische) restauratie


mondzorg

de zorg die wordt verleent aan de mond en de tanden van patiënten

Sinds begin dit jaar zijn de prijzen in de mondzorg vrij en deze week bleek uit onderzoek van de Nederlandse Zorgautoriteit dat de prijzen in het eerste kwartaal met bijna 10 procent zijn gestegen. Schippers waarschuwde daarop dat de prijzen eind dit jaar tot een acceptabel niveau moeten zijn gedaald.

Weblink bron
NOS Nieuws
 “Tandartsen: kosten stijgen niet” (Donderdag 28 juni 2012, 09:58), NOS

De tandartsen en verzekeraars liggen al maanden overhoop met elkaar. En dat heeft alles te maken met de invoering van de vrije tarieven voor de mondzorg sinds 1 januari dit jaar. Volgens Brugman is er maar een verklaring voor de opstelling van de zorgverzekeraars: 'Ik denk dat het een vlucht naar voren is en dat de zorgverzekeraars proberen het experiment te ondermijnen'.

Weblink bron
Woensdag 9 mei 2012, 15:44
 “'Zorgverzekeraars misleiden patiënten'” (Woensdag 9 mei 2012, 15:44), NOS


hob

veel ruimte tussen de binnenkant van de boventanden en de buitenkant van de ondertanden


gebitplaat

gebitplaten (plural)
gebitplaatje (diminutive singular)
gebitplaatjes (diminutive plural)


gebitsplaat

samenstelling van gebit zn en plaat zn met het invoegsel -s-

gebitsplaten (plural)
gebitsplaatje (diminutive singular)
gebitsplaatjes (diminutive plural)