aluin

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘dubbelzout’ voor het eerst aangetroffen in 1240

een van de stoffen die eenzelfde kristalstructuur bezitten als [1]


ader

In de betekenis van ‘bloedvat’ voor het eerst aangetroffen in 1236

жила

aderen, aders (plural)
adertje (diminutive singular)
adertjes (diminutive plural)

een langgerekt lichaam erts te midden van het gesteente

Na lang graven vonden de mijnwerkers een ader met een hoog goud gehalte.


smaragd

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘edelgesteente’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1475

smaragden (plural)
smaragdje (diminutive singular)
smaragdjes (diminutive plural)

een variëteit van beril die geldt als de edelste steen uit de berylgroep met chemische formule Be3Al2(SiO3)6,


zwavel

In de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1450

De naam zwavel komt uit het sanskriet waar het sulvere werd genoemd.

swael

scheikundig element met symbool S en atoomnummer 16. Het is een geel niet-metaal

- Voor het feit dat een deel van de energie die bij deze snelle uitzetting vrijkwam, kon stollen tot deeltjes, die met elkaar de lichte waterstof-, lithium- en heliumatomen vormden, waarna deze uitgroeiden tot clusters die sterren voortbrachten met een gloeiende vloeibare kern, waarin alle elementen tot stand kwamen - koolstof, stikstof, zuurstof, zwavel en fosfor - die nodig waren voor de vorming van de voor het leven onontbeerlijke nucleïnezuren.

Alain de Botton
 “Hoe overleef ik de moderne wereld” (2022), Atlas Contact , ISBN 9789045045979

Hij rook sterk naar zwavel, en als men het op een kledingstuk liet zitten, zou er een gat in branden.

Victoria Holt
 “Bekentenissen van een koningin” (1968), Saga, ISBN 9788726484847


asbest

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘delfstof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1782

asbestos

verzamelnaam van een aantal silicaten met een vezelige structuur

in Nederland waarschuwde de arbeidsinspectie in de jaren '30 al voor de gezondheidsgevaren van asbest. Het duurde tot 1993 voor het werken met het mineraal eindelijk werd verboden


turkoois

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘blauwgroen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1626

Türkis

een steen bestaande uit het mineraal turkoois

een bepaald mineraal, een halfedelsteen met een blauwgroene kleur


albast

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘gipssoort’ voor het eerst aangetroffen in 1285

een benaming van twee verschillende mineralen: gips en calciet (of seleniet)

Honderden jaren lang hadden ze zich daar beziggehouden met de teelt van druiven en zijderupsen en het uithakken van het albast en het slangesteen waarmee mijn vader werkte.

Victoria Holt
 “De Engelse gouvernante” (1981), Saga, ISBN 9788726484823


agaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘kwartsgesteente’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Achat

een doorzichtige, maar soms ook opake variëteit van trigonaal kwarts...

Achat

een stenen voorwerp bestaande of vervaardigd uit agaat

agaten (singular)
agaatje (diminutive second-person)
agaatjes (diminutive singular)

een doorzichtige, maar soms ook opake variëteit van trigonaal kwarts en een subvariëteit van chalcedoon

De binnenzijde van een geode bestaat vaak uit agaat.


opaal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘mineraal’ voor het eerst aangetroffen in 1657

Opal

een halfedelsteen en een amorfe variëteit van kwarts, SiO₂·nH₂O, gehydrateerd siliciumdioxide met een waterpercentage van soms wel 20%

opalen (plural)
opaaltje (diminutive singular)
opaaltjes (diminutive plural)


amethist

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kwarts’ voor het eerst aangetroffen in 1240

ametyst

een vaak prachtig violet gekleurde vorm van kristallijn kwarts, die kleine hoeveelheden titaan en ijzer bevat

amethisten (plural)
amethistje (diminutive singular)
amethistjes (diminutive plural)

De omlijsting van de spiegel was bedekt met chalcedoon, roze kwarts, amethist en lazuursteen.

Victoria Holt
 “Geluk in gevaar” (2021), Saga, ISBN 9788726484922


granaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ontploffend projectiel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1594

granaten (singular)
granaatje (diminutive second-person)
granaatjes (diminutive singular)

: een groep kubische mineralen behorende tot de nesosilicaten, meest voorkomend in metamorf gesteente en gebruikt als halfedelsteen


steenkool

steenkool

zwart-bruine stof die ontstaan is door plantenafzettingen en gebruikt wordt als energiebron

steenkolen (plural)
steenkooltje (diminutive singular)
steenkooltjes (diminutive plural)


klei

In de betekenis van ‘grondsoort’ voor het eerst aangetroffen in 1344

een verzamelnaam voor een aantal silicaten met een gelaagde structuur


mica

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘glimmer’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1778

verzamelnaam voor een grote groep fylosilicaten met de algemene formule (AB₂₋₃X,Si)₄O₁₀(O,F,OH)₂, (waarin: A =K, Na, Ca, Ba, Cs, B = Al, Li, Fe, Zn, Cr, V, Ti, Mn of Mg en X = gewoonlijk Al soms ook Be, B of Fe)

Alle mica's kristalliseren uit in het monokliene kristalstelsel.


kristal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘glanzend glas, kwarts’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Kristall

een hoeveelheid ordelijk gerangschikte atomen of moleculen in vaste vorm

kristallen (plural)
kristalletje (diminutive singular)
kristalletjes (diminutive plural)

glas met een aanzienlijke hoeveelheid loodoxide


platform

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verhoging’ voor het eerst aangetroffen in 1548

platform

een bepaalde omgeving waarin een computer werkt

platforms (plural)
platformen (plural)
platformpje (diminutive singular)
platformpjes (diminutive plural)


saffier

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘edelgesteente’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Ontleend aan het Hebreeuwse ספּיר (sapir).

Saphir

een kostbare, transparante blauwe edelsteensoort die een variant is van korund (α-Al₂O₃)

saffieren (singular)
saffiertje (diminutive second-person)
saffiertjes (diminutive singular)


robijn

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘rood edelgesteente’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

een vorm van corund (Al₂O₃) met chroom als onzuiverheid; het mineraal waaruit [1] vervaardigd zijn


topaas

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘halfedelsteen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1201

topazen (singular)
topaasje (diminutive second-person)
topaasjes (diminutive singular)

mineraal met de chemische formule Al₂SiO₄(OH,F)₂, een hydroxy- en fluorhoudend aluminium-nesosilicaat, dat als edelsteen wordt gebruikt


wateropaal

Adular

een witte veldspaat, veelal schelpvormig

wateropalen (plural)
wateropaaltje (diminutive singular)
wateropaaltjes (diminutive plural)


zinkblende

een mineraal dat uit zinksulfide bestaat

De structuur van zinkblende is verwant aan die van diamant.


salpeter

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘kaliumnitraat’ voor het eerst aangetroffen in 1373

Afkomstig van het Latijnse sal (zout) en het Griekse πέτρα (rots, steen)

Salpeter

een mineraal bestaande uit kaliumnitraat

Kool, zwavel en salpeter zijn de oorspronkelijke bestanddelen van buskruit.


talk

In de betekenis van ‘vet van dieren (o.a. voor kaarsen gebruikt)’ voor het eerst aangetroffen in 1397

een zacht, wit en poedervormig mineraal, een fylosilicaat met de chemische formule H₂Mg₃(SiO₃)₄ of Mg₃Si₄O₁₀(OH)₂.

Zij gebruikte wat talk toen zij de baby een schone luier gaf.


vuursteen

vuurstenen (singular)
vuursteentje (diminutive second-person)
vuursteentjes (diminutive singular)

: een harde steensoort uit silica opgebouwd die in de prehistorie verwerkt werd tot werktuigen

Het bewerken van vuursteen was een hele kunst.


zeepsteen

een gehydrateerd calcium-natrium-magnesium-ijzer-aluminium-silicaat met de chemische formule (Ca,Na)_(0,2)Mg₂Fe²⁺Si₃AlO₁₀(OH)₂·4(H₂O), een fylosilicaat dat binnen de kleimineralen tot de smectiet-groep behoort

Ik heb een beeldje uit zeepsteen.


sardonyx

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘gesteente’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

De kleur van sardonyx hangt sterk af van kleine hoeveelheden verontreinigingen opgelost in het kristalrooster.


lazuur

via Latijn lazurium van Arabisch لَازُوَرْد zn (lāzuward)

Heet dit gesteente "lazuur"?


ianthiniet

In 1926 gevormd van het Ougriekse bijvoeglijk naamwoord ἰανθίνος (violetkleurig) met het achtervoegsel -iet

Ianthinit

een mineraal met de chemische formule UO₂.5(UO₃) .10(H₂O)

Als je ianthiniet oplost in waterstofnitraat, dan is het resultaat een gele oplossing.


schoepiet

Gevormd van de naam van Albert Schoep (1881-1966), mineraloog aan de Universiteit van Gent, met het achtervoegsel -iet

Schoepit

een mineraal met de chemische formule (UO₂)₈O₂(OH)₁₂·12H₂O

Het mineraal schoepiet komt vooral voor in het zuiden van Congo.


zeilsteen

zeilstenen [2] (plural)
zeilsteentje [2] (diminutive singular)
zeilsteentjes [2] (diminutive plural)

en ijzererts, voornamelijk bestaande uit geoxideerd magnetiet (Fe₃O₄)


zeoliet

afgeleid van het Griekse zein (koken) met het achtervoegsel -liet

Zeolith

klasse silicaat-mineralen met een kristalstructuur die kanalen en holtes bevat in de grootteorde van nanometers

zeolieten (plural)
zeolietje (diminutive singular)
zeolietjes (diminutive plural)

Sodaliet is een bekend zeoliet.


mijnbouw

Bergbau

het bedrijven van winning van delfstoffen

Voor de meeste metalen zijn we voornamelijk op mijnbouw aangewezen, hoewel hergebruik terrein wint.


boortuig

boortuigen (plural)
boortuigje (diminutive singular)
boortuigjes (diminutive plural)

installatie voor het boren van mijngangen in de aarde

Op 6 februari 1914 raakte op een diepte van 673 meter. het boortuig vastgeklemd en moesten er gedurende lange tijd, tot eind maart 1914, herstelwerkzaamheden verricht worden..


humiet

Genoemd naar de Britse geoloog Hume met het achtervoegsel -iet

humite

een fluorhoudend magnesium-ijzer-silicaat met de chemische formule (Mg,Fe²⁺)₇(SiO₄)₃(F,OH)₂ dat behoort tot de nesosilicaten

Humiet heeft een orthorombische kristalstructuur.


emerald

groene variëteit van beril, structuurformule Be3Al2(SiO3)6


diamant

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘edelgesteente’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

Diamant

een uiterst hard, doorzichtig mineraal met kubische symmetrie dat uit koolstof bestaat

diamanten (singular)
diamantje (diminutive second-person)
diamantjes (diminutive singular)

Omdat diamant uit koolstof bestaat is het net zo brandbaar als steenkool.

De denkbeeldige lift gaat niet omhoog, maar naar het binnenste van de aarde. Langzaam trekken de aardlagen voorbij. Zout, zand, gas, steenkool, diamant en magma. Naarmate je dichter bij de aardkern komt, wordt het gloeiend heet. Hoe overleef je dat? Eenmaal weer boven, is het idee, kennen kinderen de aarde letterlijk en figuurlijk van binnenuit.


tyroliet

afgeleid van Tyrol met het achtervoegsel -iet

een calciumkoperarsenaat-carbonaat dat glazige blauwgroene orthorombische radiale kristallen en botryoïdale massa's vormt

De typelocatie van tyroliet in bij de stad Schwaz in Tirool.


sepioliet

afgeleid van het Griekse sepia (inktvis) met het achtervoegsel -liet

Meerschaum

een gehydrateerd magnesium-silicaat met de chemische formule Mg₄Si₆O₁₅·6(H₂O), een fylosilicaat dat behoort tot de mica's.

Van sepioliet worden bijvoorbeeld pijpen vervaardigd.


onyx

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘steensoort’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1566

een variëteit van kwarts, meer nader bepaald een variant van chalcedoon

Onyxen zijn tweekleurige nesosilicaten, waarbij de kleuren als lagen of banden met elkaar verweven zijn.


aquamarijn

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘zeegroene edelsteen’ voor het eerst aangetroffen in 1824

Van het Latijnse aqua marina, "zeewater"

een mineraal met een bleekgroene, geelgroene, bleekblauwe of blauwgroene kleur.


kwartszand

zand dat uit zeer zuivere kwartskorreltjes bestaat


kwarts

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘delfstof’ voor het eerst aangetroffen in 1770

een vorm van siliciumdioxide, SiO₂ in kristalvorm met grote kristallen of als microscopisch kleine aggregaten


kwartsporfier

samenstelling van kwarts zn en porfier zn


kwartsiet

afgeleid van kwarts met het achtervoegsel -iet

delfstof die voornamelijk uit het mineraal kwarts bestaat


galeniet

afgeleid van het Latijnse galēna (looderts) met het achtervoegsel -iet

galena

een loodsulfide met de chemische formule PbS


citroenkwarts

de citroengele doorschijnende variant van het mineraal kwarts (SiO₂)


kwartsglas

In tegenstelling tot gewoon glas laat kwartsglas een flink deel van het ultraviolette deel van het elektromagnetische spectrum door.


rutielkwarts

De kleur van rutielkwarts varieert van witte transparante bergkristal tot donkergrijze of donkerbruine rookkwarts gevuld met zilverkleurige, goudkleurige of rossige tot rode rutielnaaldjes.


grafiet

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘koolstof’ voor het eerst aangetroffen in 1832

met het voorvoegsel graf- en met het achtervoegsel -iet

in plaatjes gekristalliseerde koolstof, o.a. gebruikt als tekenstift


loodglans

verbinding van lood met zwavel, het belangrijkste looderts met de chemische formule PbS


rozenkwarts

samenstelling van roze en kwarts met het invoegsel -n-

Rozenkwarts genoemd naar de roze kleur is vaak gebarsten en meestal iets troebel


groeve

Grube

mijnbouw) een mijn waar delfstoffen gewonnen worden, onderaards of dagbouw

groeven (plural)
groeves (plural)
groevetje (diminutive singular)
groevetjes (diminutive plural)

een mijn waar delfstoffen gewonnen worden, onderaards of dagbouw.


dagbouw

een vorm van mijnbouw, waarbij de delfstoffen in een groeve worden afgegraven aan de oppervlakte.


paragoniet

afgeleid van het Griekse 'agein' (voeren) met het voorvoegsel para- met het achtervoegsel -iet

dit mineraal is een natrium-aluminium-fylosilicaat met de chemische formule NaAl₃Si₃O₁₀(OH)₂


orthoklaas

afgeleid van het Griekse 'klasis' (het breken), met het voorvoegsel ortho-

orthoklazen (plural)
orthoklaasje (diminutive singular)
orthoklaasjes (diminutive plural)

dit mineraal is een kalium-aluminium-tectosilicaat met de chemische formule KAlSi₃O₈


booreiland

booreilanden (plural)
booreilandje (diminutive singular)
booreilandjes (diminutive plural)


steenzout

keukenzout (natriumchloride) dat in de natuur in kristalvorm wordt gevonden


gangmineraal

gangmineralen (plural)
gangmineraaltje (diminutive singular)
gangmineraaltjes (diminutive plural)

mineraal dat voorkomt in een geologische gang


kalimineraal

kalimineralen (plural)
kalimineraaltje (diminutive singular)
kalimineraaltjes (diminutive plural)

mineraal met een hoog gehalte aan kalium


ertsmineraal

ertsmineralen (plural)
ertsmineraaltje (diminutive singular)
ertsmineraaltjes (diminutive plural)

mineraal dat een verbinding (b.v. een oxide) vormt van een economisch interessant metaal


kleimineraal

kleimineralen (plural)
kleimineraaltje (diminutive singular)
kleimineraaltjes (diminutive plural)


mokkasteen

mokkastenen (plural)
mokkasteentje (diminutive singular)
mokkasteentjes (diminutive plural)

agaat met daarin figuren die sterk op wieren of mossen lijken, aangevoerd vanuit de stad Mocha


prospector

afgeleid van het Latijnse ?? prospect met het achtervoegsel -or

iemand die onderzoekt of er in een terrein ertsen, edele metalen e.d. voorkomen


rut

bn herkomst onzeker, er bestaan verschillende speculaties:
** ontstaan als vorm van rot, "bedorven"
** van Italiaans rutta "platzak, failliet"
** van ruit "schurft"

reminstallatie in het transportsysteem in een steenkolenmijn

In de doortocht lagen twee sporen tot vlak voor het front, de aflopende beladen wagen trok door middel van een staalkabel de lege op. Aan een speciaal hiervoor geplaatste stijl hing het ‘rut’, een lichte remschijf met houten klossen.


citrien

citrientje (diminutive singular)
citrientjes (diminutive plural)

de citroengele doorschijnende variant van kwarts (SiO₂)


carneool

In de betekenis van ‘vleesrode edelsteen’ voor het eerst aangetroffen in 1734

carneolen (plural)
carneooltje (diminutive singular)
carneooltjes (diminutive plural)

een vlees- tot bruinrode, doorschijnende tot ondoorzichtige chalcedoonvariëteit behorend tot de kwartsen


lapis lazuli

van Latijn lapis lazuli "steen van lazuur"

een ondoorzichtige halfedelsteen met een intense azuurblauwe kleur, geslepen vorm van lazuriet


halfedelsteen

kostbare steen, minder hard dan diamant, robijn, saffier en smaragd


glimmer

afgeleid van glimmen ww met het achtervoegsel -er

o: van Duits Glimmer, in de betekenis van ‘delfstof mica’ voor het eerst aangetroffen in 1770

glimmers (singular)
glimmertje (diminutive)
glimmertjes (diminutive singular)


steenkolenwinning

de delving van steenkolen, het uit de aarde halen van steenkool om te kunnen gebruiken


steenkoolwinning

de delving van steenkool, het uit de aarde halen van steenkool om te kunnen gebruiken


bruinkoolmijn

bruinkoolmijnen (plural)
bruinkoolmijntje (diminutive singular)
bruinkoolmijntjes (diminutive plural)


steenkolenbekken

steenkolenbekkens (plural)
steenkolenbekkentje (diminutive singular)
steenkolenbekkentjes (diminutive plural)
steenkoolbekken


steenkolenmijn

steenkolenmijnen (plural)
steenkolenmijntje (diminutive singular)
steenkolenmijntjes (diminutive plural)
steenkoolmijn

De steenkolenmijn haalde dagelijks tonnen steenkool boven de grond.


staatsmijn

samenstelling van staat en mijn met het invoegsel -s-

staatsmijnen (plural)
staatsmijntje (diminutive singular)
staatsmijntjes (diminutive plural)

een mijn die door de overheid wordt geëxploiteerd

De staatsmijn werd in het voorjaar gesloten.


steenkolenverbruik

samenstelling van steenkolen en verbruik

de hoeveelheid steenkolen dat er gebruikt wordt


steenkoolmijn

steenkoolmijnen (plural)
steenkoolmijntje (diminutive singular)
steenkoolmijntjes (diminutive plural)
steenkolenmijn

De steenkoolmijn haalde dagelijks tonnen steenkool boven de grond.


steenkolenproductie

samenstelling van steenkolen en productie

het verkrijgen van steenkolen uit de aarde en het gereed maken voor verkoop


steenkolengruis

tot fijne korrels verbrokkelde steenkool


steenkoolbekken

steenkoolbekkens (plural)
steenkoolbekkentje (diminutive singular)
steenkoolbekkentjes (diminutive plural)
steenkolenbekken


koolmijn

koolmijnen (plural)
koolmijntje (diminutive singular)
koolmijntjes (diminutive plural)
kolenmijn

een mijn waar steenkool of bruinkool wordt gewonnen


kolenmijn

kolenmijnen (plural)
kolenmijntje (diminutive singular)
kolenmijntjes (diminutive plural)


steenkoolverbruik

de hoeveelheid steenkool dat er gebruikt wordt

Steenkoolverbruik China voor het eerst gedaald


steenkoolproductie

samenstelling van steenkool en productie

het verkrijgen van steenkool uit de aarde en het gereed maken voor verkoop


steenkoolgas

steenkoolgassen (plural)
steenkoolgasje (diminutive singular)
steenkoolgasjes (diminutive plural)
steenkolengas

een brandbaar gas dat zich in steenkool bevindt


steenkolengas

steenkolengassen (plural)
steenkolengasje (diminutive singular)
steenkolengasjes (diminutive plural)
steenkoolgas


bruinkool

bruine stof die ontstaan is door plantenafzettingen en gebruikt wordt als energiebron

De graafmachine haalde dagelijks tonnen bruinkool boven de grond.


bruinkoolgroeve

een groeve waar bruinkool uit de grond wordt gehaald


marmerexploitatie

de exploitatie om marmer uit de grond te halen

De marmerexploitatie kwam op gang toen de vraag naar marmer steeg.


marmermijn

marmermijnen (plural)
marmermijntje (diminutive singular)
marmermijntjes (diminutive plural)

een mijn waar marmer uit de grond wordt gehaald om te worden gebruikt in gebouwen


zilverzandgroeve

zilverzandgroeven (plural)
zilverzandgroeves (plural)

een groeve waar zilverzand uit de grond wordt gehaald


mijngroeve

mijngroeven (plural)
mijngroeves (plural)

een groeve waar delfstoffen uit de grond wordt gehaald


steenbewerker

steenbewerkers (plural)
steenbewerkertje (diminutive singular)
steenbewerkertjes (diminutive plural)

iemand die stenen bewerkt om ze geschikt te maken voor gebruik of uit kunstzinnig oogpunt


steengroeve

steengroeven (plural)
steengroeves (plural)

een groeve waar steen uit de grond wordt gehaald


marmergroeve

marmergroeven (plural)
marmergroeves (plural)

een groeve waar marmer uit de grond wordt gehaald


mergelgroeve

mergelgroeven (plural)
mergelgroeves (plural)

een groeve waar mergel uit de grond wordt gehaald


kalksteengroeve

kalksteengroeven (plural)
kalksteengroeves (plural)

een ondergrondse of bovengrondse groeve waar kalksteen uit de grond wordt gehaald


chalcedon

In de betekenis van ‘melksteen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1782

een halfedelsteen en een variëteit van kwarts met kleur bijna wit tot lichtblauw of duifblauw, vaak met strepen. De steen wordt ook gevonden in de kleuren appelgroen (chrysopraas genoemd), roze, rood (variëteit carneool), bruin (sarder genoemd) en koperkleur


puntagaat

puntagaten (plural)
puntagaatje (diminutive singular)
puntagaatjes (diminutive plural)

witte tot grijze, doorschijnende chalcedoon, waarin kleine, rode punten of vlekjes van ijzeroxide aanwezig zijn


chalcedoon

chalcedonen (plural)
chalcedoontje (diminutive singular)
chalcedoontjes (diminutive plural)


adamiet

eponiem, afgeleid met het achtervoegsel -iet van Adam en
**[1] in 1899 vernoemd naar de 19e-eeuwse Franse mineraloog G.J. Adam
**[2], [3] naar de eerste mens volgens de Bijbel

adamieten (plural)
adamietje (diminutive singular)
adamietjes (diminutive plural)

zink-arsenaat met de chemische formule Zn₂(AsO₄)(OH)


veldspaat

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘gesteente’ voor het eerst aangetroffen in 1782


morion

een kwartsvariëteit die glanzend zwart is


lazuriet

afgeleid van lazuur met het achtervoegsel -iet

in geslepen vorm ook lapis lazuli of lazuursteen genaamd, is een zwavelhoudend natrium-calcium-aluminium-silicaat met de chemische formule Na₃CaAl₃Si₃O₁₂S


lazuursteen

lazuurstenen (plural)
lazuursteentje (diminutive singular)
lazuursteentjes (diminutive plural)

edelsteen van een diepblauwe (azuur) kleur, geslepen vorm van lazuriet


lonsdaleïet

genoemd naar Britse kristallograaf K. Lonsdale (Engels) met het achtervoegsel -iet

Lonsdaleïet, een vermeende zeldzame soort diamant, is eigenlijk 'gewone' diamant die aan een hevige schok is blootgesteld.


arduin

Datzelfde zwart kun je terugzien in de Amsterdamse stoepranden. En in een heleboel andere soorten natuursteen die je overal in de stad kunt vinden, en vaak zelfs in je eigen huis. Dit soort steen wordt meestal hardsteen genoemd, omdat het zo keihard is. Het is eigenlijk zwarte kalksteen. Er is ook een mooi oud-Nederlands woord voor: arduin. Arduin werd en wordt vaak gebruikt, bijvoorbeeld voor grafstenen, voor stoepen en trappen voor het huis, buitenvensterbanken, drempels. Let maar op, je ziet het overal. Het is dan meestal niet zo mooi zwart als de stoepranden (want die zijn gepolijst), maar grijs. Heel vaak zitten er kleine of grote fossielen in, schelpen van brachiopoden of stukjes zeelelie of brokjes koraal.


struviet

een mineraal met de samenstelling Mg(NH₄)PO₄ · 6(H₂O) (magnesiumammoniumfosfaat). Blaasgruis of niersteengruis bij mens en dier kan bestaan uit struviet en kan teruggewonnen worden bij de reiniging van afvalwater van rioolzuiveringsinstallaties. Het is een natuurlijke meststof die kan gebruikt worden als grondstof voor kunstmest of voor de fosfaatverwerkende industrie

Eind dit jaar neemt het waterschap een fabriek met een capaciteit van 1.000 ton struviet per jaar in gebruik, een van de grootste in Europa. Met een investering van 4,5 miljoen euro kan Amsterdam bijdragen aan de bemesting van 10 duizend voetbalvelden per jaar.


magistraal

bn: van Frans magistral bn of van Latijn magistralis bn , in de betekenis van ‘meesterlijk’ voor het eerst aangetroffen in 1688

zn o: van middeleeuws Latijn magisterialis bn "alchemistisch"

geel glanzend vorm van koper-ijzer-disulfide (CuFeS₂)


mijnschacht

mineshaft

een verticale, meestal cilindervormige toegangsweg tussen het aardoppervlak en plaatsen...

een verticale, meestal cilindervormige toegangsweg tussen het aardoppervlak en plaatsen in de ondergrond waar delfstoffen in vaste vorm worden ontgonnen

Het hulpgeroep kwam van beneden, flarden van stemmen door een opening van minder dan een meter bij een meter. Zo ontdekte een Zuid-Afrikaanse politiepatrouille die afgelopen zondagochtend de ronde deed bij een verlaten mijnschacht van het Chinese Gold One ten oosten van Johannesburg bij toeval dat onder de grond ten minste dertig mijnwerkers vastzaten in een ventilatieschacht. Zamazama’s, heten ze in de volksmond. Kompels zonder officieel emplooi, gelukzoekers zonder papieren.

Onderzoekers hebben in een verlaten mijn in het Engelse graafschap Wales op 60 meter diepte een mysterieus autokerkhof gevonden. Volgens Britse media lagen op de bodem van één van de mijnschachten circa 100 oude wagens in wisselende staat. De roestige voertuigen zijn van allerlei bouwjaren maar vooral uit de jaren '60 en '70.


mijnstreek

mining district

(mijnbouw) (aardrijkskunde) gebied met veel mijnen

Acht jaar geleden schreef wijlen Steve Stevaert het boek Van mijnstreek tot wijnstreek. Na de sluiting van de mijnen zag de toenmalige gouverneur van Limburg in de wijnbouw een alternatieve economische activiteit, maar veel beweging was er toen nog niet. Wijnkasteel Genoels-Elderen, Clos d'Opleeuw en Wijndomein Aldeneyck, dat waren zowat de enige huizen met bovenlokale faam.

Clayton, wier sigaret door een windvlaag is gedoofd, plaatst het optimisme in perspectief. ,,Ik kom uit West Yorkshire, een oude mijnstreek. Iedereen boven de 40 stemt daar na het wegvallen van UKIP op May, mijn vader incluis. Die blijven niet thuis. Dat baart me zorgen. Wij, de jongere generatie, zijn na de Brexit echter bij de les. Daar houd ik me aan vast. We kunnen een revolutie in gang zetten.”


andesiet

afgeleid van Andes met het achtervoegsel -iet

een grijs tot zwart intermediair (tussen felsisch en mafisch) stollingsgesteente, dat tussen de 52 en 63 procent silica (SiO₂) bevat


jaspis

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘steensoort’ voor het eerst aangetroffen in 1240

een halfedelsteen; een onzuivere variant van kwarts


bariet

In de betekenis van ‘bariumsulfaat’ voor het eerst aangetroffen in 1824

afgeleid van barium met het achtervoegsel -iet


beril

een kleurloos, wit, gelig wit, geelgroen tot groen, roze, blauwig tot groenblauw, rood of goudgeel aluminium-beryllium-silicaat met formule Al₂Be₃Si₆O₁₈, waarvan de heldere soorten (aquamarijn, goudberil, smaragd) als edelgesteenten gelden

Uit geslepen, heldere stukken beril werden in de middeleeuwen in Italië de eerste brillen gemaakt


chrysoliet

afgeleid van chrusos (goud) met het achtervoegsel -liet


olivijn

een nesosilicaat met als chemische formule (Mg,Fe)₂SiO₄ en olijfgroene kleur

Sommige gesteenten binden CO2 terwijl ze verweren, zoals olivijn. Dat proces verloopt van nature ontzettend traag. Maar we kunnen het bespoedigen: door deze gesteenten op te graven, te vergruizen en dat gruis te verspreiden over warme stranden, waar de omstandigheden het beste zijn.


dioriet

afgeleid van het Griekse diorizein (begrenzen) met het achtervoegsel -iet


dolomiet

Afgeleid van de naam van de Franse geoloog Déodat Gratet de Dolomieu met het achtervoegsel -iet

een carbonatisch mineraal; calcium-magnesium-carbonaat met de formule CaMg(CO₃)₂

Waar het harde dolomiet is afgesleten, is de bedding breed; waar de zachte kalksteen is geërodeerd, heeft het water een (diepe) kloof gevormd.


tafelwater

Er is voortreffelijk Catalaans tafelwater (Aniol) en een kleine, maar aardige wijnkaart, waarvan we ieder eigenlijk alleen een glas cava nemen; we moeten immers nog rijden.

En aan het tafelwater wordt gewerkt: wij mengen het te bruisende Perrier met het stille Evian om tafelwater te krijgen.


wolframiet

afgeleid van wolfram met het achtervoegsel -iet


blende

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘mineraal’ voor het eerst aangetroffen in 1780

erts, bestaande uit een verbinding van een metaal met zwavel


pekblende

zeer sterk radioactief uraniumerts, het belangrijkste oxide van uranium, met de chemische formule UO₂


porfier

een stollingsgesteente met een typische textuur van relatief grote fenocrysten in een grondmassa van kleinere kristallen


calciet

afgeleid van calc met het achtervoegsel -iet

mineraal dat voornamelijk bestaat uit het zout calciumcarbonaat (CaCO₃)


spaat

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘mineraal met bladerige structuur’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1782

ruitvormig mineraal, bladerig en glanzig op de breuk


spaatijzersteen

samenstelling van spaat zn en ijzersteen zn

hoofdzakelijk uit sideriet bestaand gesteente of erts dat gemakkelijk smelt


zinkspaat

een zink-carbonaat met de chemische formule ZnCO₃


bitterspaat

calcium-magnesium-carbonaat met de chemische formule CaMg(CO₃)₂


ijzerspaat

een ijzer-carbonaat met de chemische formule FeCO₃


vloeispaat

in de natuur voorkomende vorm van calciumfluoride (CaF₂), gebruikt als vloeimiddel bij smeltingsprocessen en voor lenzen van microscopen


loodspaat

een lood-sulfaat met de chemische formule PbSO₄


ijzersteen

een soort ijzererts dat bestaat uit grotere, verharde ijzeroxide-ijzerhydroxide-concreties, die al vele eeuwen geleden dicht onder het maaiveld werden gedolven als grondstof voor de ijzerproductie


heliotroop

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1854

met het voorvoegsel helio- en met het achtervoegsel -troop

gesteente van donkergroene kleur met rode stippen


kophout

kophouten (plural)
kophoutje (diminutive singular)
kophoutjes (diminutive plural)

[2] Alleen de definitie in het "Woordenboek der Nederlansche taal" benoemt de afdekking met een rond of halfrond hout.

[3] Het verkleinwoord 'kophoutje' is voor deze betekenis ganbgbaarder .

eenvoudige houten stut in een mijn, al dan niet afgedekt met een rond of halfrond hout


valkenoog

samenstelling van valk zn en oog zn met het invoegsel -en-

donkerblauw mineraal en een variëteit van kwarts


spinel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘edelgesteente’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1562

een groep vergelijkbare mineralen, uit de magnesium/aluminium-groep, met de samenstelling MgAl₂O₄


galmei

een zinkcarbonaat met de chemische formule ZnCO₃


mergelzaag

mergelzagen (plural)
mergelzaagje (diminutive singular)
mergelzaagjes (diminutive plural)


vuursteengroeve

vuursteengroeven (plural)
vuursteengroeves (plural)

een ondergrondse of bovengrondse groeve voor het winnen van vuursteen


vuursteenmijn

vuursteenmijnen (plural)
vuursteenmijntje (diminutive singular)
vuursteenmijntjes (diminutive plural)

een ondergrondse groeve voor het in gangen en kamers winnen van vuursteen


kalksteenmijn

kalksteenmijnen (plural)
kalksteenmijntje (diminutive singular)
kalksteenmijntjes (diminutive plural)

een ondergrondse groeve voor het in gangen en kamers winnen van kalksteen

De voorbije maanden leverde SOMTP drie PR-bulldozers van Liebherr, onder meer voor inzet in de kalksteenmijn in Lixhe, nabij Luik.

Weblink bron Gearchiveerde versie “GROTE BULLDOZERS INGEZET VOOR HERAANLEG KALKSTEENMIJN IN LIXHE” (2018-08-06), Bouwmat


kaolien

Leenwoord uit het Chinees, in de betekenis van ‘porseleinaarde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1770

erts bestaande uit aluminium-fylosilicaat (kaoliniet): Al₂Si₂O₅(OH)₄


porseleinaarde

samenstelling van porselein zn en aarde zn

erts bestaande uit aluminium-fylosilicaat (kaoliniet): Al₂Si₂O₅(OH)₄, dat het hoofdbestanddeel vormt van het deeg waarvan porselein wordt gemaakt


kornalijn

een vlees- tot bruinrode, doorschijnende tot ondoorzichtige chalcedoonvariëteit behorend tot de kwartsen


korund

vorm van aluminiumoxide met als formule α-Al₂O₃, bijna zo hard als diamant


jarosiet

van Duits Jarosit, in 1852 door de Duitse mineraloog A. Breithaupt zo genoemd naar de Barranco Jaroso (Zonneroosjesbeek) in het gebergte Sierra Almagrera in de Spaanse gemeente Cuevas del Almanzora ; de naam is ook passend omdat de kleur van het mineraal doet denken aan die van het soort zonneroosje Cistus ladanifer waarnaar de beek is genoemd

geelbruin glanzende verbinding van kalium-ijzersulfaat (KFe³⁺₃(SO₄)₂(OH)₆)

Bij de productie van zink kwam jaarlijks zo'n 100.000 ton jarosiet vrij, zwaar verontreinigd afval met een hoog ijzergehalte.


hematiet

hematite pig iron

roodkleurig mineraal dat ferri-oxidekristallen bevat

'Dit was een grote, gepantserde dinosaurus', vertelde Stanford. 'Zie het als een viervoetige tank. Hij was heel zwaar, er zit nogal een ribbel om de voetafdruk heen. Het zand werd met elkaar verbonden door ijzer-oxide of hematiet, waardoor het ons een mooie conservering gaf, bijna als beton.'

Weblink bron
Martine Steenvoort
 “Dinosaurusvoetafdruk gevonden in Nasa's eigen achtertuin” (22-08-2012), Tubantia

Het gaat om microfossielen bestaande uit het mineraal hematiet, die werden gevonden in Canada. Het zou gaan om de overblijfselen van ijzervretende bacteriën die minstens 3,77 miljard jaar geleden onder water leefden rond warmwaterkraters of vulkanische heetwaterbronnen.

Weblink bron
vtvn
 “Bevestigen ‘oudste fossielen ooit’ dat er al veel langer leven op aarde is?” (01/03/2017), De Standaard


werkfront

werkfronten (plural)
werkfrontje (diminutive singular)
werkfrontjes (diminutive plural)

de locatie in een groeve waar men de delfstoffen aan het ontginnen is

De blokbrekers moesten door het tunnelstelsel lopen om bij hun werkfront werkfront te komen.


kryoliet

In de betekenis van ‘ijssteen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

afgeleid van het Griekse 'kruos' [ijs] met het achtervoegsel -liet

Na₃AlF₆, een tamelijk zeldzaam mineraal dat slechts van enkele plekken op de wereld bekend is


ijssteen

ijsstenen (plural)
ijssteentje (diminutive singular)
ijssteentjes (diminutive plural)

kryoliet, een tamelijk zeldzaam mineraal dat slechts van enkele plekken op de wereld bekend is


uraniet

afleiding van uranium met het achtervoegsel -iet

pikzwarte delfstof die uraniumoxide bevat; pekblende


zinkmijn

Toen aan de carrière van Napoleon in Waterloo een einde kwam en zijn rijk moest worden herverdeeld, werden Nederland en Pruisen het maar niet eens over dit glooiende landschap vol bos en grasland. De inzet? De grootste zinkmijn van Europa, in het huidige Kelmis.

Weblink bron
Dirk Wijnand de Jong
 “Neutraal Moresnet: het voormalige vierlandenpunt” (11-01-2017), Tubantia

De lood-, zilver- en zinkmijnen van Tarnowkie Gory zijn beroemd door hun drie eeuwen oude ondergrondse watersysteem waar het water permanent moest worden opgepompt om ervoor te zorgen dat de mijnen niet onderliepen. Dat water werd getransporteerd naar steden in industrieën in de buurt.

Weblink bron “De nieuwste Werelderfgoederen” (10 jul. 2017), De Telegraaf


tinader

tin-vein

geologische structuur met een (sterk) verhoogd tin gehalte

Inzet van de gevechten is de tinader van een staatsmijn, waartoe mijnwerkers die niet voor de overheid werken meer toegang eisen.

Weblink bron “„Doden bij gevechten in Bolivia”” (06-10-2006), Reformatorisch Dagblad


nefriet

greenstone jade

groene halfedelsteen die zou beschermen tegen nierziekten met Ca₂(Mg,Fe)₅[(OH,F)(Si₄O₁₁)]₂ als chemische samenstelling


porfieren

gemaakt van vulkanisch purpersteen dat geschikt is voor het maken van beeldhouwwerken

Hij werd poëtisch geëerd door Willie Verhegghe:
 Benen breken in een helse kramp,
hoofd en adem haperen bij zoveel vertoon
van hoog en steil en bijna niet te temmen.
De Muur slaat zijn porfieren klauwen uit,
 maait als een oorlog jonge mannen weg.

Weblink bron
BERT WAGENDORP
 “Een fraai staaltje van nepnostalgie op de Muur” (19 september 2011), de Volkskrant


speksteen

lichtgekleurde, steen die uit talkkristallen is opgebouwd en vettig aanvoelt met de molecuulformule H₂Mg₃(SiO₃)₄ of Mg₃Si₄O₁₀(OH)₂.


garimpeiro

een veelal illegale en informele goudzoeker in de Braziliaanse Amazone


eindschoonmaak

samenstelling van eind zn en schoonmaak zn

laatste fase van de goudwinning waarbij uit restanten van eerdere fasen nog goud wordt vrijgemaakt

In totaal werd door amalgamatie gewonnen 7869 gram goud fijn, ter waarde van f 13.147.10. Hiervan behoort 3431 gram goud fijn, ter waarde van f 5661.15 tot de opbrengst van de eindschoonmaak.

Mijnbouw Maatschappij „Paleleh". in: Soerabaijasch Handelsblad, jrg. 77 nr. 218 (26 oktober 1929), Kolff & Co, Soerabaja, p. 2 kol. 5


porknokker

Hij weet dat porknokkers van overal komen om in de mijngebieden van Rosebel goud te zoeken. Plein denkt niet dat er verandering in de situatie zal komen, indien de porknokkers een gebied aangewezen krijgen.

Weblink bron
Gilliamo Orban
 “Porknokkers blijven problematisch voor Rosebel” (03/02/2021), Tubantia


prospecteren

een stuk grond inspecteren op de aanwezigheid van waardevolle delfstoffen


bauxietreserve

samenstelling van bauxiet zn en reserve zn

de hoeveelheid bauxiet die ergens aanwezig is en nog gedolven kan worden

Samen met kunstenaar Ken Doorson ben ik op weg naar het bauxietstadje Moengo voor een bezoek aan de Tembe Art Studio. Tembe is een initiatief van Marcel Pinas, eveneens kunstenaar en begaan met de ontwikkeling van zijn geboortestreek. Die ontwikkeling heeft met de Binnenlandse Oorlog en de afkalving van de bauxietreserves ter plaatse een flinke deuk opgelopen.

Weblink bron “Ons-kent-ons-land” (03/02/2011), HP de Tijd


bauxietsector

samenstelling van bauxiet zn en sector zn

bauxietsectoren (plural)
bauxietsectors (plural)

alle bedrijven die betrokken zijn bij het opdelven en verwerken van bauxiet

De inkomsten uit de bauxietsector, de kurk waarop de Surinaamse economie drijft, worden voor het leeuwendeel weggesluisd, zodat er nauwelijks iets overblijft voor andere bestedingen.

Weblink bron “Surinamers moeten bruggen betalen” (2 oktober 2002), Reformatorisch Dagblad


bauxietmijn

plaats waar men bauxiet(erts) in dagbouw opdelft

Volgens Hira vertelt Bouterse in het interview ook dat hem kort na zijn aantreden als legerleider door de Nederlandse regering miljoenen zijn aangeboden om ervoor te zorgen dat het bauxietmijn-project in Kabalebo door zou gaan. Nederlandse bedrijven wilden een graantje meepikken van de enorme bedragen die ermee gemoeid waren.

Weblink bron
Harmen Boerboom
 “Bouterse: Nederland was niet betrokken bij de staatsgreep” (09-12-2015), NOS

De premier had in zijn verkiezingscampagne van vorig jaar beloofd elk jaar een week in een afgelegen gebied ‘tussen het volk’ te werken. Abbott blijft wel contact houden met Canberra, waar de regering zetelt. „Uiteraard kan ik verhuizen als er dramatische nieuwe ontwikkelingen zijn”, aldus Abbott. Hij bezocht maandag een door Aborinals geleide zaagmolen en een plaats waar mogelijk een bauxietmijn komt.

Weblink bron “Premier Australië een week bij Aboriginals” (15 september 2014), Reformatorisch Dagblad


aardgaswinst

samenstelling van aardgas zn en winst zn

geld dat men overhoudt van de aardgasverkoop als men al de kosten van de aardgaswinning heeft betaald


aardgasvondst

samenstelling van aardgas zn en vondst zn

het ontdekken van winbaar aardgas op een bepaalde plaats

Grote nieuwe aardgasvondsten zijn vooralsnog niet in zicht. Misschien dat het noordelijkste puntje van het Nederlands continentaal plat in de Noordzee een nieuwe aardgasbel oplevert, maar zeker is dat volgens Peters niet.

Weblink bron “Over 10 jaar sist de aardgasbel langzaam leeg” (27 januari 2014), Reformatorisch Dagblad

Australië kan de nieuwe reserve goed gebruiken omdat bestaande velden in hoog tempo leeggepompt zijn. Olieconcern BP becijferde onlangs dat de olieproductie in het land vorig jaar met 17 procent is gedaald tot 416.000 vaten per dag. Dat is het laagste peil sinds 1972. De afgelopen jaren zijn wel grote aardgasvondsten gedaan.

Weblink bron “Apache claimt grote olievondst in Australië” (18 augustus 2014), Reformatorisch Dagblad


aardgasveld

Donderdag maakte Cyprus bekend een groot aardgasveld uit de kust van de havenstad Pafos te hebben ontdekt. De Italiaanse onderneming ENI, die boringen doet in het gebied, bevestigde de vondst. De aardgas zou "van excellente kwaliteit" zijn en deskundigen vermoeden dat een omvang heeft 75 miljard kubieke meter. Nader onderzoek is nodig.

Weblink bron “Zoektocht naar aardgas leidt tot nieuwe spanningen Cyprus en Turkije” (10-02-2018), NOS

De gestegen invoer van gas is het gevolg van de dalende gasproductie in Groningen. In begin 2014 werd een productieplafond van kracht in het aardgasveld bij Loppersum vanwege de aardbevingen in de regio.

Weblink bron “Nederland voert meer aardgas in dan uit” (02-12-2015), NOS


aardolie-industrie

samenstelling van aardolie zn en industrie zn

oil industry

alle bedrijven die betrokken zijn bij winning en verwerking van aardolie en aardolieproducten

De aardolie-industrie was een eeuw geleden de hoeksteen van de Venezolaanse economie, maar door verwaarlozing van de raffinaderijen is de productie gedaald tot een fractie van de 3,2 miljoen vaten per dag die er iets meer dan tien jaar geleden werden geproduceerd.

Weblink bron “Venezuela: Amerikaanse spion opgepakt” (12-09-2020), NOS

De snelst groeiende branche was afgelopen kwartaal de chemische, farmaceutische, aardolie-, rubber- en kunststofindustrie. Deze sector verdiende 11,3 procent meer dan een jaar eerder.

Weblink bron “Nederlandse industrie groeit opnieuw” (20-08-2018), NOS


aardgasinkomsten

samenstelling van aardgas zn en inkomsten zn

de geldelijke baten die men krijgt door naar aardgas te boren

Het kabinet is bij onderhandelingen over de laatste begroting op een forse tegenvaller gestuit. De loonsverhoging van de ambtenaren drukt zwaarder op de begroting dan verwacht. Het zou gaan om een tekort van 2,5 miljard euro. Ook zijn de aardgasinkomsten teruggelopen.

Weblink bron “Topoverleg VVD en PvdA over begroting” (20-04-2016), NOS

In welke mate de aardgasbaten dan ten goede hadden moeten komen aan de regio, is niet aan ons om te beoordelen, maar is een politieke vraag.

Weblink bron “"Minder gaswinning niet heel erg"” (17-01-2014), NOS


aardgasbaten

samenstelling van aardgas zn en baten zn

de geldelijke inkomsten die men krijgt door aardgas te winnen

Meer werk, meer banen, meer inkomen, meer bestedingen en investeringen. De groei is genoeg om tegenvallers zoals de terugvallende aardgasbaten, in de afgelopen vier jaar 13 miljard euro minder, op te vangen.

Weblink bron
André Meinema
 “Waarom de Nederlandse economie maar doorgroeit” (16-08-2017), NOS

Een flinke dip is ook te zien in de aardgasbaten van de overheid. De aardgaswinning en de gevolgen daarvan, met name de aardbevingen in Groningen, was een van de grootste politieke dossiers van het afgelopen decennium.

Weblink bron “Nederland werd in jaren 10 drukker en ouder, inkomens groeiden met 8 procent” (30-12-2019), NOS


gasproducent

samenstelling van gas zn en producent zn

bedrijf dat aardgas wint, bewerkt en verkoopt

Gisteren besloten 300 huizenbezitters in het Groningse aardbevingsgebied om de NAM voor de rechter te dagen. Ze willen dat de gasproducent aansprakelijkheid erkent voor de waardevermindering van hun woningen en eisen een schadevergoeding.

Weblink bron “NAM: Bedumers uit gammel huis” (Vrijdag 24 januari 2014, 16:15), NOS

Ook in Rusland worden de economische gevolgen van de crisis rond Oekraïne gevoeld. Staatsbedrijf Gazprom maakte in de eerste helft van dit jaar fors minder winst. De winst daalde met bijna 38 procent naar 3,2 miljard euro. Het kwam vooral door een openstaande gasrekening van Oekraïne. In juni draaide de gasproducent de kraan naar dat land dicht vanwege onbetaalde rekeningen ter waarde van zo'n 3,7 miljard euro.

Weblink bron “Prijzen dalen door boycot” (Woensdag 13 augustus 2014, 17:44), NOS


gasbaten

geld dat men verdient door aardgas te verkopen

Het beperken van de gaswinning heeft grote gevolgen voor de staatskas. De gasbaten bedragen zo'n 12 miljard per jaar. Minder boren betekent al snel een gat in de begroting. Pechtold: "Over deze grote financiële consequenties willen we graag met het kabinet meepraten." Slob bestrijdt dat er meteen extra moet worden bezuinigd. "Vorig jaar was er een meeropbrengst, dat kun je nu misschien gebruiken."

Weblink bron “Oppositie wil gasboringen beperken” (Dinsdag 14 januari 2014, 18:29), NOS

"Wellicht de economische crisis. Je zou zeggen dat de crisis leidt tot minder vraag naar gas. Dus dat er minder geproduceerd hoeft te worden. Maar er wordt toch flink gas geëxporteerd vanuit Nederland. Met name Duitsland en België zijn in de winter voor een deel afhankelijk van flexibel gas vanuit Groningen. Ook is er het begrotingstekort. De gasbaten zijn ongeveer 14 miljard euro per jaar. In dit soort tijden is het misschien juist wel heel erg handig voor de overheid om het gas op korte termijn zo snel mogelijk op te pompen. Maar op lange termijn zijn we daar natuurlijk niet bij gebaat."

Weblink bron “"Te hoge gasproductie schrijnend"” (Donderdag 2 januari 2014, 09:43), NOS


ijzermijn

De grot, die volgens onderzoek 46.000 jaar geleden al werd bewoond, werd opgeblazen voor de uitbreiding van een ijzermijn. Die verwoesting leidde tot een onderzoek naar de bescherming van heilige plaatsen en Aboriginal kunst.

Weblink bron “Vandalen vernielen 30.000 jaar oude Aboriginal kunst in Zuid-Australië” (Donderdag 22 december 2022, 10:00), NOS

Het dodental na de dambreuk bij een ijzermijn in Brazilië is opgelopen naar 40. Volgens Braziliaanse media zijn 46 mensen uit de modder gered, maar gevreesd wordt dat het dodental nog fors zal oplopen. Nog altijd worden tussen de 200 en 300 mensen vermist. De hoop dat er nog meer overlevenden zijn wordt met het uur kleiner.

Weblink bron “Dodental na dambreuk in Brazilië loopt op naar 40” (Zaterdag 26 januari 2019, 18:02), NOS


aluinsteen

aluinstenen (plural)
aluinsteentje (diminutive singular)
aluinsteentjes (diminutive plural)

minerale stof, die tot het bereiden van aluin wordt aangewend


goudconcessie

samenstelling van goud zn en concessie zn

vergunning om ergens als enige ergens goud te delven

Irvin Kanhai, de advocaat die de Surinaamse president Desi Bouterse verdedigt in het Decembermoorden-proces, heeft in maart een goudconcessie van 200 hectare gekregen. Dat blijkt uit een lijst die Bouterse naar het Surinaamse parlement heeft gestuurd.

Weblink bron “Goudconcessie advocaat Bouterse” (Zaterdag 8 juni 2013, 18:16), NOS


gouddelver

mijnbouwbedrijf dat goud uit de aarde wint


goudwinning

samenstelling van goud zn en winnen ww met het achtervoegsel -ing

De reden: goudwinning. Dat is niet nieuw in het gebied, maar onder de vorige president Bolsonaro is het aantal goudzoekers explosief gestegen. De afgelopen vier jaar zijn zeker 570 kinderen overleden aan ondervoeding.

Weblink bron “Yanomami bedreigd: 'Ons hele gebied is vernietigd en vervuild'” (Woensdag 15 februari 2023, 19:29), NOS

Ook twee bedrijven die banden hebben met de rivaliserende paramilitaire Rapid Support Forces (RSF) staan op de sanctielijst. Zij zijn betrokken bij goudwinning en worden geleid door de leider van de RSF-militie, generaal Hemedti.

Weblink bron “VS legt eerste sancties op vanwege steun aan strijdende partijen Sudan” (Vrijdag 2 juni 2023, 12:30), NOS

De Amazone-landen hebben verschillende economische belangen bij het regenwoud. Knelpunten waren de aanpak van illegale goudwinning en het al dan niet toestaan van nieuwe olie- en gasboringen in het gebied.

Weblink bron “Amazone-landen willen ontbossing tegengaan, maar zonder concrete afspraken” (Woensdag 9 augustus 2023, 09:51), NOS


aardgasbaat

de meervoudsvorm aardgasbaten wordt het vaakst gebruikt

inkomsten die men verkrijgt door de verkoop van aardgas


aardgasafzet

samenstelling van aardgas zn en afzet zn


aardgasexport

samenstelling van aardgas zn en export zn

de verkoop van aardgas naar het buitenland

In 2016 exporteerde Nederland voor 8,2 miljard euro aan aardgas. Daarmee is de aardgasexport in drie jaar ruimschoots gehalveerd. De aardgasproductie in 2016 was 42 procent lager dan in 2013. Dat meldt het CBS op basis van nieuwe cijfers.

Weblink bron “Export van aardgas in drie jaar gehalveerd” (02-03-2017), Tubantia


aardgaswet

wetgeving betreffende de winning, de handel en het gebruik van aardgas

Europese Commissie start procedure tegen Belgische aardgaswet: De Europese Commissie heeft donderdag een inbreukprocedure tegen België gelanceerd omdat ze de Belgische wet over de tarieven voor aardgastransport in strijd acht met de Europese regels.

Weblink bron “Europese Commissie start procedure tegen Belgische aardgaswet” (8 oktober 2009 om 00:00), De Standaard


aardgasinkomst

samenstelling van aardgas zn en inkomst zn

het meervoud aardgasinkomsten wordt vaker gebruikt

geld dat men heeft verdient door het verkopen van aardgas

Aardgasinkomsten laagste sinds 1975:De inkomsten uit aardgas zijn in drie jaar tijd met 85 procent gedaald. De overheid verdiende vorig jaar ruim 2,4 miljard euro aan de winning van aardgas, de laagste opbrengst sinds 1975.

Weblink bron
Peter Groenendijk
 “Aardgasinkomsten laagste sinds 1975” (26-04-2017), Tubantia


aardgasboring

samenstelling van aardgas zn en boring zn

het boren in de aarde met als doel om aardgas te vinden en te winnen

De aardschok deed zich voor op de avond dat de Tweede Kamer in Den Haag debatteert met minister Kamp over de aardgasboringen in Groningen.

Weblink bron “Lichte aardschok gevoeld in Drenthe” (06-02-2014), Tubantia

De vervuiling met olieachtige producten en barium dateert van aardgasboringen vóór 1987 en werd vorig jaar door GroenLinks in Overijssel aangekaart.

Weblink bron “Ecologisch risico door vervuiling boorput Tubbergen” (21-07-2017), Tubantia


aardgasgeld

Het overgrote deel van het aardgasgeld is opgegaan in de algemene middelen van de rijksbegroting. Midden jaren tachtig was bijna 20 procent van de inkomsten van de staat afkomstig van het aardgas. In 2013 bestond nog ruim 9 procent van de inkomsten van de overheid uit aardgasbaten (15,4 miljard euro). In 2015 was dat gedaald tot 3 procent (5,3 miljard euro).

Weblink bron “Wat heeft Nederland aan al dat gas verdiend en wat willen partijen nu?” (1 maart 2017, 19:53), NOS

Volgens Mulder zijn er ook voorbeelden waarbij het geld minder goed is besteed. "Als je in de jaren tachtig drie dagen hoofdpijn had, kon je de WAO in. Geld was er genoeg", zei hij. "Op het hoogtepunt zaten er 1,2 miljoen mensen in de WAO. Ons heel sociale stelsel is op aardgasgeld gebouwd."

Weblink bron “'We willen laten zien wat er met het aardgasgeld gedaan wordt'” (2 maart 2017, 17:23), NOS


aardgasfonds

samenstelling van aardgas zn en fonds zn

aardgasfondsen (plural)
aardgasfondsje (diminutive singular)
aardgasfondsjes (diminutive plural)

een kapitaal dat is gevormd door de gespaarde inkomsten uit aardgas

Aardgasfonds: Pechtold kreeg eerder vandaag wel gedaan dat er een speciaal fonds komt dat onderzoek en innovatie financiert in het wetenschappelijk onderwijs en het midden- en kleinbedrijf.

Weblink bron “Pechtold: te weinig ambitie kabinet” (24 juni 2014, 23:28), NOS

"Wel komt er volgens de minister een aantal gerichte investeringen. Welke dat zijn is niet bekend gemaakt. Voor de zomer werd al bekend dat er op verzoek van D66 een soort aardgasfonds komt. Misschien dat daar wat geld heen gaat.

Weblink bron “"Akkoord begroting was een makkie"” (28 augustus 2014, 09:45), NOS


azuursteen

edelsteen van een diepblauwe (azuur) kleur, geslepen vorm van lazuriet


mijnonderneming

samenstelling van miijnbouw zn en onderneming zn

bedrijf dat een of meer mijnen exploiteert

Als het schip Sydney aandeed, vertelde hij mij, werden deze heren dikwijls door de mensen van de mijnonderneming gefêteerd, met als gevolg dat wij allerlei kleine voorrechten genoten.

Victoria Holt
 “De geheimzinnige echtgenoot” (1976), Saga, ISBN 9788726955644

De Titanic II is een idee van de Australische zakenman Clive Palmer. Hij kondigde het plan in 2012 al aan. De replica die in China gebouwd zou worden, moest in 2018 zijn eerste reis maken. In 2015 werd het project echter stilgelegd vanwege een financieel conflict tussen Palmers mijnonderneming Mineralogy en het Chinese bedrijf Citic.

Weblink bron “Australische miljardair: Titanic II gaat toch varen, mogelijk al in 2022” (woensdag 24 oktober 2018, 10:54), NOS


bruinsteen

geen meervoud, samenstelling van bruin bn en steen zn

delfstof, die uit mangaandioxide bestaat met formule MnO₂


chinaklei

geen meervoud, samenstelling van China en en klei zn

een kleimineraal bestaand uit het aluminium-fylosilicaat kaoliniet; Al₂Si₂O₅(OH)₄


perovskiet

eponiem, afgeleid van Perovski (Russisch mineraloog (1792-1856))

een calcium-titanium-oxide met de chemische formule CaTiO₃

Materialen die daarbij hoge ogen gooien, zijn de zogeheten perovskieten. Daarmee kunnen zonnecellen worden gemaakt die heel efficiënt licht in elektriciteit kunnen omzetten en bovendien gemakkelijk en goedkoop zijn te produceren.


delfstofwinning

samenstelling van delfstof zn en winning zn

delfstofwinningen (plural)
delfstofwinninkje (diminutive singular)
delfstofwinninkjes (diminutive plural)

het systematisch onttrekken van stoffen of delfstoffen aan de bodem, voor bijzonder gebruik of verwerking


diepzeemijnbouw

geen meervoud, samenstelling van diepzee zn en mijnbouw zn

het delven van mineralen van de bodem van de zee