puddelen

puddelde (past)
gepuddeld (past participle)
te puddelen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen puddelen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen puddelen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gepuddeld (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gepuddeld (active infinitive perfect present long-form)
gepuddeld zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gepuddeld te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
puddelend (imperfect participle)
gepuddeld (past participle)
puddele (subjunctive)
puddel (indicative imperfect present singular first-person)
puddelt (indicative imperfect present singular second-person)
puddelt (indicative imperfect present singular second-person)
puddelt (indicative imperfect present singular second-person)
puddelt (indicative imperfect present singular third-person)
puddelde (indicative imperfect past singular first-person)
puddelde (indicative imperfect past singular second-person)
puddelde (indicative imperfect past singular second-person)
puddelde (indicative imperfect past singular second-person)
puddelde (indicative imperfect past singular third-person)
puddelden (indicative imperfect past plural first-person)
puddelden (indicative imperfect past plural second-person)
puddelden (indicative imperfect past plural third-person)
zal puddelen (indicative imperfect future singular first-person)
zult puddelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal puddelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult puddelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal puddelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult puddelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal puddelen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen puddelen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen puddelen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen puddelen (indicative imperfect future plural third-person)
zou puddelen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou puddelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) puddelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt puddelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou puddelen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden puddelen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden puddelen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden puddelen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gepuddeld (perfect present first-person)
hebt gepuddeld (perfect present second-person)
hebt gepuddeld (perfect present second-person)
heeft gepuddeld (perfect present second-person)
hebt gepuddeld (perfect present second-person)
heeft gepuddeld (perfect present third-person)
hebben gepuddeld (perfect present first-person)
hebben gepuddeld (perfect present second-person)
hebben gepuddeld (perfect present third-person)
had gepuddeld (perfect past first-person)
had gepuddeld (perfect past second-person)
had gepuddeld (perfect past second-person)
hadt gepuddeld (perfect past second-person)
had gepuddeld (perfect past third-person)
hadden gepuddeld (perfect past first-person)
hadden gepuddeld (perfect past second-person)
hadden gepuddeld (perfect past third-person)
zal gepuddeld hebben (perfect future first-person)
zal gepuddeld hebben (perfect future second-person)
zult gepuddeld hebben (perfect future second-person)
zult gepuddeld hebben (perfect future second-person)
zal gepuddeld hebben (perfect future second-person)
zult gepuddeld hebben (perfect future second-person)
zal gepuddeld hebben (perfect future third-person)
zullen gepuddeld hebben (perfect future first-person)
zullen gepuddeld hebben (perfect future second-person)
zullen gepuddeld hebben (perfect future third-person)
zou gepuddeld hebben (perfect conditional first-person)
zou gepuddeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gepuddeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gepuddeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gepuddeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gepuddeld hebben (perfect conditional third-person)
zouden gepuddeld hebben (perfect conditional first-person)
zouden gepuddeld hebben (perfect conditional second-person)
zouden gepuddeld hebben (perfect conditional third-person)

het vloeibare ijzer in de oven met lange stangen (puddels) omroeren waarbij de koolstof zich geleidelijk bindt met zuurstof en dus uit het ijzer verdwijnt


kienspaan

samenstelling van kien, (afgeleid van het Middelnederlandse kên, (pijnhout, pijnhars)) en spaan

kienspanen (plural)
kienspaantje (diminutive singular)
kienspaantjes (diminutive plural)

spaantje van kienhout of veenhout als ontstekings- of verlichtingsmiddel


Hindoestaan

[1]-[4] gevormd uit Hindoestan met het achtervoegsel -aan

[5] andere weergave uitspraak van het endoniem

Na 1950 wordt het woord meestal in de betekenis "iemand van Indiaas-Surinaamse afkomst" gebruikt. Omdat "Hindoestan" een historisch begrip is, zijn de betekenissen die daarnaar verwijzen niet meer gangbaar. Het komt wel voor als vertaling van Indiaas Engels Hindustani "Indiër".

Vanaf 1955 worden benamingen voor aanhangers van een bepaalde geloofsrichting volgens de officiële spelling met een kleine letter geschreven.

Tijdens deze ceremonie, die wat bombastisch dreigt te worden, zal Jerry Bujakawski een opvallende figuur zijn. Hij vormt namelijk de éénmansdelegatie van India. Deze Hindoestaan komt uit op de alpine nummers, evenals het 13-jarige Turkje Ahmed Kibil, die 1.40 meter lang is en veertig kilo zwaar.


Hindoestan

[1] via Hindi हिन्दुस्तान / Urdu ہندوستان [hindustān] van Perzisch هندوستان [hendustân] een samenstelling van هندو [hendū] "Indiër, hindoe" en ـستان [estān] -land: "land van de Indiërs"

eeuwenoude naam voor het noordelijk deel van het huidige India

aanduiding voor een deel van Brits-Indië


Joegoslavië

Socialistische Federale Republiek Joegoslavië

voormalige staat (van 1918 tot 2003) in Europa, aan de Adriatische Zee


Formosa

afgeleid van het Portugese Ilha Formosa (Prachtig Eiland)

Formosa is de vroegere naam voor het huidige Taiwan


Biafra

voormalige (van 1967 tot 1970) onafhankelijke staat in Nigeria


Brunswijk

voormalig hertogdom in Duitsland, stad in Duitsland genaamd Braunschweig in Nedersaksen


Duitse Democratische Republiek

Duitse Democratische Republieks (possessive)

voormalig oostelijk deel van Duitsland (van 1949 tot 3 oktober 1990)


Kampuchea

de naam van Cambodja ten tijde van het Rode Khmerbewind


Lijfland

Letse historische landstreek Vidzeme en Latgale (Letgallen) en als Estse historische landstreek Liivimaa


Pruisen

naam van een historische staat in Centraal-Europa. De hoofdstad was de langste tijd Berlijn


Rhodesië

een voormalige Britse kolonie in Afrika vernoemd naar Cecil Rhodes dat later overging in Noord-Rhodesië, het huidige Zambia, en Zuid-Rhodesië, het huidige Zimbabwe


Sovjet-Unie

voormalige (tussen 1922 en 1991) federatie van vijftien communistische republieken, die gedeeltelijk in Europa en gedeeltelijk in Azië lag


Transvaal

afgeleid van (de rivier) Vaal met het voorvoegsel trans-

voormalige provincies van Zuid-Afrika van 1910 tot 1994

voormalige onafhankelijk land in Zuidelijk Afrika van 1852 tot 1902 dat geregeerd werd door Boeren


Triëst

zelfstandig bestuurlijk gebied in het Oostenrijkse kroonland Küstenland met de hoofdstad Triëst


Tsjecho-Slowakije

Tsjeggo-Slowakye

een vroegere staat in Europa, ten zuiden van Polen (van 1918 tot 1993)


Zaïre

in Congo-Kinshasa de officiële naam van de rivier de Congo tussen 1971 en 1997


Zaïre

voormalige staat in het midden van Afrika, de huidige Democratische Republiek Congo, (Congo-Kinshasa) met de naam Zaïre van 1971 tot 17 mei 1997


zaïre

In de betekenis van ‘munteenheid van voormalig Zaïre (nu Democratisch Kongo)’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1971

de munteenheid van de Republiek Zaïre (het huidige Congo-Kinshasa) van 1967 tot 1993, toen hij vervangen werd door de nieuwe zaïre


ambachtsschool

samenstelling van ambacht en school met het invoegsel -s-

ambachtsscholen (plural)
ambachtsschooltje (diminutive singular)
ambachtsschooltjes (diminutive plural)

tot ongeveer 1968 opleidingsschool voor technische vakken tegenwoordig vmbo

Het had bijna te moeilijk geleken in het begin, toen Clark er pessimistisch op was ingesteld dat hij naar de ambachtsschool zou gaan om blikslager, automonteur of iets dergelijks te worden.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


ambachtsgilde

samenstelling van ambacht en gilde met het invoegsel -s-

ambachtsgilden (plural)
ambachtsgildes (plural)

vereniging van ambachtslieden van een bepaald ambacht (vanaf de middeleeuwen tot eind 18e eeuw)


ambachtsheer

samenstelling van ambacht en heer met het invoegsel -s-

ambachtsheren (plural)
ambachtsheertje (diminutive singular)
ambachtsheertjes (diminutive plural)

een heer met plaatselijke regeermacht en bevoegdheid tot rechtspraak in de z.g. ambachtsheerlijkheid

Voor degenen die Aviceford Manor niet kennen: het is het kleinste van de drie landgoederen op de uitgestrekte domeinen van Ellis Abbey. Abdis Elfilda (inderdaad, de peettante van prinses Elfilda) had Emont Vis-de-Loup, de jongste zoon van lord Henry Vis-de-Loup, de vierde baron van Wilston, aangesteld als ambachtsheer van Aviceford.

Danielle Teller (vert. Marja Borg)
 “Er was eens iets anders” (2018), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026346477


ambachtsgevolg

samenstelling van ambacht en gevolg met het invoegsel -s-

alle rechten en voordelen, aan een ambachtsheerlijkheid verbonden


ambachtsvrouwe

samenstelling van ambacht zn en vrouwe zn met het invoegsel -s-


schutterij

Naamwoord van handeling van schutten met het achtervoegsel -erij

afgeleid van schutter met het achtervoegsel -ij

gewapende burgerwacht die tot 1901 in functie was, schuttersgilde


schuttersgilde

samenstelling van schutter en gilde met het invoegsel -s-

schuttersgilden (plural)
schuttersgildes (plural)

korps van gewapende burgers, hetzij als gilde opgericht of door de overheid ingesteld, ter handhaving van de orde (tot 1901)


gildekamer

gildekamers (plural)
gildekamertje (diminutive singular)
gildekamertjes (diminutive plural)


gildeboek

boek met de keuren en statuten, de namen van de leden en leerlingen en de geschiedenis van een gilde etc. kortom de complete administratie van een gilde


gildeknecht

gildeknechten (plural)
gildeknechtje (diminutive singular)
gildeknechtjes (diminutive plural)


gildemeester

gildemeesters (plural)
gildemeestertje (diminutive singular)
gildemeestertjes (diminutive plural)


gilderecht

het recht dat voortvloeit uit het lidmaatschap van een gilde


voorkeurspelling

spelling die volgens de lijst (van 1954) de voorkeur had boven andere toegelaten vormen


keurmede

via Middelnederlands keurmiede of coormiede van Oudnederlands kurimieda, een samenstelling van kuri "keuze", verwant aan Nederlands keuren) en miede, "loon, geschenk" verwant aan het Duits Miete

door de heer te kiezen beste stuk uit de nalatenschap van een horige (keurmedige)

De keurmede is een oud, middeleeuws, feodaal recht, een herenrecht.


lijfeigene

iemand die met het lijf een meester toebehoort: een onvrije, slaaf of horige

De vader van Peter Kropotkin was de eigenaar van ongeveer 1200 mannelijke lijfeigenen en ongeveer evenveel vrouwen. De eigenaar van de lijfeigenen was diegene die besloot wie met wie trouwde, waardoor veel gedwongen huwelijken gesloten werden. Ook kwam het vaak voor dat lijfeigenen werden verkocht of vergokt


leenroerigheid

afgeleid van leenroerig met het achtervoegsel -heid


leenroerig

Samenstellende afleiding van leen en de stam van roeren met het achtervoegsel -ig

leenroerige (inflected positive)
leenroerigs (partitive positive)

afkomstig en afhankelijk van een leenheer


keurling

Naamwoord van handeling van keuren met het achtervoegsel -ling

keurlingen (plural)
keurlinkje (diminutive singular)
keurlingetje (diminutive singular)
keurlinkjes (diminutive plural)
keurlingetjes (diminutive plural)

dienstplichtige die een militaire keuring moet ondergaan


beroepenspiegel

samenstelling van beroep en spiegel met het invoegsel -en-

beroepenspiegels (plural)
beroepenspiegeltje (diminutive singular)
beroepenspiegeltjes (diminutive plural)

boekwerk waarin in een serie prenten en/of teksten aandacht werd besteed aan de veelheid aan beroepen en ambachten


armenschool

samenstelling van arm en school met het invoegsel -en-

armenscholen (plural)
armenschooltje (diminutive singular)
armenschooltjes (diminutive plural)

school waar de kinderen van minvermogenden kosteloos onderwijs ontvingen


bewaarschool

bewaarscholen (plural)
bewaarschooltje (diminutive singular)
bewaarschooltjes (diminutive plural)


breischool

breischolen (plural)
breischooltje (diminutive singular)
breischooltjes (diminutive plural)

School waar jonge meisjes leerden breien en naaien. Veelal in de verbinding: naai- en breischool


broederschool

broederscholen (plural)
broederschooltje (diminutive singular)
broederschooltjes (diminutive plural)

school door katholieke broeders bestuurd


buitenschool

buitenscholen (plural)
buitenschooltje (diminutive singular)
buitenschooltjes (diminutive plural)

school waar het lesgeven zo veel mogelijk in de openlucht plaatsvond


burgeravondschool

burgeravondscholen (plural)
burgeravondschooltje (diminutive singular)
burgeravondschooltjes (diminutive plural)


burgerschool

burgerscholen (plural)
burgerschooltje (diminutive singular)
burgerschooltjes (diminutive plural)


handelsschool

samenstelling van handel en school met het invoegsel -s-

handelsscholen (plural)
handelsschooltje (diminutive singular)
handelsschooltjes (diminutive plural)


hogereburgerschool

samenstelling van hogere, burger en school

hogereburgerscholen (plural)
hogereburgerschooltje (diminutive singular)
hogereburgerschooltjes (diminutive plural)

niet meer bestaand Nederlands schooltype voor middelbaar onderwijs met 3 of 5 leerjaren, hbs

Ik ging van 1960 tot 1965 naar de vijfjarige hogereburgerschool


huishoudschool

huishoudscholen (plural)
huishoudschooltje (diminutive singular)
huishoudschooltjes (diminutive plural)

school voor lager beroepsonderwijs die opleidde voor een beroep als huishoudster of dienstbode of om vrouwen voor te bereiden op hun rol als huisvrouw


jongensschool

samenstelling van jongen en school met het invoegsel -s-

jongensscholen (plural)
jongensschooltje (diminutive singular)
jongensschooltjes (diminutive plural)

school voor personen van het mannelijk geslacht


meisjesschool

samenstelling van meisje en school met het invoegsel -s-

meisjesscholen (plural)
meisjesschooltje (diminutive singular)
meisjesschooltjes (diminutive plural)

school voor personen van het vrouwelijk geslacht


kakschool

kakscholen (plural)
kakschooltje (diminutive singular)
kakschooltjes (diminutive plural)

mijn oma noemde de kleuterschool altijd de kakschool of de bewaarschool


landbouwhuishoudschool

samenstelling van landbouw en huishoudschool

landbouwhuishoudscholen (plural)
landbouwhuishoudschooltje (diminutive singular)
landbouwhuishoudschooltjes (diminutive plural)

huishoudschool met extra aandacht voor kleinvee, slachtverwerking en bewaartechnieken


muloschool

samenstelling van 'mulo' (afk. van meer uitgebreid lager onderwijs) en school

muloscholen (plural)
muloschooltje (diminutive singular)
muloschooltjes (diminutive plural)

in Nederland verdwenen schooltype na de lagere school


openluchtschool

openluchtscholen (plural)
openluchtschooltje (diminutive singular)
openluchtschooltjes (diminutive plural)


rijkskweekschool

samenstelling van rijk en kweekschool met het invoegsel -s-

rijkskweekscholen (plural)
rijkskweekschooltje (diminutive singular)
rijkskweekschooltjes (diminutive plural)


tolkenschool

samenstelling van tolk en school met het invoegsel -en-

tolkenscholen (plural)
tolkenschooltje (diminutive singular)
tolkenschooltjes (diminutive plural)


schoolbrigade

verkeersbrigade van scholieren ter verhoging van de veiligheid van het woon-schoolverkeer


schoolplaat

schoolplaten (plural)
schoolplaatje (diminutive singular)
schoolplaatjes (diminutive plural)

illustratie die vroeger werd gebruikt bij de schoollessen die in het klaslokaal hing

van het alfabet was een schoolplaat met aap, noot, mies etc.


thermoscoop

met het voorvoegsel thermo- en met het achtervoegsel -scoop


Castilië

landstreek in Spanje en met Aragon historisch een van de beide koninkrijken waaruit Spanje opgebouwd is. Aan het eind van de 15e eeuw waren er drie koninkrijken op het Iberisch Schiereiland: Portugal, Castilië en Aragon


Navarra

oud koninkrijk in het noorden van Spanje en zuiden van Frankrijk


La Mancha

historische regio (Don Quichotte) in Spanje, die nu het grootste deel uitmaakt van de regio Castilië-La Mancha


prehistorisch

afgeleid van historisch met het voorvoegsel pre-

afgeleid van prehistorie met het achtervoegsel -isch

prehistorischer (uninflected comparative)
prehistorische (inflected positive)
prehistorischere (inflected comparative)
prehistorischers (partitive comparative)

van, behorend tot, m.b.t. de prehistorie

Een opvallende boom die Wattez meebracht naar Smalenbroek is de mammoetboom, die hij net naast de Ter Kuile-villa heeft geplaatst. Deze boom is een jonger broertje van zijn wereldberoemde soortgenoten in Californië, die daar al duizenden jaren het landschap sieren. Maar zelfs op de relatief jonge leeftijd van honderd jaar straalt de Enschedese mammoetboom al iets prehistorisch uit.

Het was welbeschouwd belachelijk dat die dingen in de eenentwintigste eeuw nog steeds bestonden, als prehistorische watervogels die op een wonderlijke manier weer tot leven waren gewekt voor de toeristen.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 23


prehistorie

afgeleid van historie met het voorvoegsel pre-

voorhistorische periode, de tijd waaruit totaal geen geschreven documenten zijn overgeleverd


steentijdperk

tijdperk in de prehistorie waarin de mens zijn werktuigen en wapenen maakte van steen gevolgd door het bronstijdperk en daarna het ijzertijdperk


ijzertijdperk

prehistorische cultuurperiode, volgende op het bronstijdperk


steentijd

prehistorische cultuurperiode waarin de mens uitsluitend steen gebruikte voor zijn wapens en gereedschappen


protector

Naamwoord van handeling van protegeren met het achtervoegsel -or

protectoren (plural)
protectors (plural)
protectortje (diminutive singular)
protectortjes (diminutive plural)


telexist

afgeleid van telex met het achtervoegsel -ist

iemand die telexberichten intypte op een telexapparaat en verspreidde via een telexdienst


audiocassette

afgeleid van cassette met het voorvoegsel audio-

audiocassettes (plural)
audiocassetten (plural)

magneetband in een cassette, cassettebandje


audiotex

afgeleid van het Engelse tex met het voorvoegsel audio-

informatiesysteem via de telefoon waarop men zich kon abonneren, achterhaald sinds de verbreiding van internet


internethype

internethypes (plural)
internethypeje (diminutive singular)
internethypejes (diminutive plural)

een hausse die duurde van 1997 tot voorjaar 2000 tijdens welke de koersen van aan internet gerelateerde bedrijven snel rezen tot onwaarschijnlijke hoogten


Boerenrepubliek

samenstelling van Boer en republiek met het invoegsel -en-

staat die de Boeren tijdens de grote trek hebben gesticht, o.a. Natalia, de Zuid-Afrikaanse republiek en Oranje Vrijstaat


Weimarrepubliek

republiek in Duitsland in de periode van 1918/1919 tot 1933


Republiek Biafra

een de facto onafhankelijke staat in Nigeria van 30 mei 1967 tot 15 januari 1970


Oranje-Vrijstaat

de historische voorganger van de huidige Zuid-Afrikaanse provincie Vrijstaat


gewest

In de betekenis van ‘landstreek’ voor het eerst aangetroffen in 1564

een benaming voor een landsheerlijk gebied in de Lage Landen (Nederland en België) en als zodanig een voorloper van de huidige provincie


Belgisch-Kongo

een kolonie van België van 15 november 1908 tot 30 juni 1960 in het gebied van het huidige Congo-Kinshasa


Brittannië

eiland bestaande uit Engeland, Wales en Schotland en de daarom heen liggende eilanden


tuchtroede

tuchtroeden (plural)
tuchtroedes (plural)

roede die ter bestraffing werd aangewend om de tucht te bevorderen

de tuchtraad adviseert om in bepaalde hardnekkige gevallen weer de tuchtroede te gebruiken


pulsen

ww [1]: afgeleid van puls zn met het achtervoegsel -en

ww [2]: eponiem afgeleid met het achtervoegsel -en van A. Puls een NSB'er, wiens Amsterdamse verhuisbedrijf tijdens de Tweede Wereldoorlog ontruimingen uitvoerde

pulste (past)
gepulst (past participle)
te pulsen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen pulsen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen pulsen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gepulst (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gepulst (active infinitive perfect present long-form)
gepulst zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gepulst te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
pulsend (imperfect participle)
gepulst (past participle)
pulse (subjunctive)
puls (indicative imperfect present singular first-person)
pulst (indicative imperfect present singular second-person)
pulst (indicative imperfect present singular second-person)
pulst (indicative imperfect present singular second-person)
pulst (indicative imperfect present singular third-person)
pulste (indicative imperfect past singular first-person)
pulste (indicative imperfect past singular second-person)
pulste (indicative imperfect past singular second-person)
pulste (indicative imperfect past singular second-person)
pulste (indicative imperfect past singular third-person)
pulsten (indicative imperfect past plural first-person)
pulsten (indicative imperfect past plural second-person)
pulsten (indicative imperfect past plural third-person)
zal pulsen (indicative imperfect future singular first-person)
zult pulsen (indicative imperfect future singular second-person)
zal pulsen (indicative imperfect future singular second-person)
zult pulsen (indicative imperfect future singular second-person)
zal pulsen (indicative imperfect future singular second-person)
zult pulsen (indicative imperfect future singular second-person)
zal pulsen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen pulsen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen pulsen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen pulsen (indicative imperfect future plural third-person)
zou pulsen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou pulsen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) pulsen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt pulsen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou pulsen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden pulsen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden pulsen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden pulsen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gepulst (perfect present first-person)
hebt gepulst (perfect present second-person)
hebt gepulst (perfect present second-person)
heeft gepulst (perfect present second-person)
hebt gepulst (perfect present second-person)
heeft gepulst (perfect present third-person)
hebben gepulst (perfect present first-person)
hebben gepulst (perfect present second-person)
hebben gepulst (perfect present third-person)
had gepulst (perfect past first-person)
had gepulst (perfect past second-person)
had gepulst (perfect past second-person)
hadt gepulst (perfect past second-person)
had gepulst (perfect past third-person)
hadden gepulst (perfect past first-person)
hadden gepulst (perfect past second-person)
hadden gepulst (perfect past third-person)
zal gepulst hebben (perfect future first-person)
zal gepulst hebben (perfect future second-person)
zult gepulst hebben (perfect future second-person)
zult gepulst hebben (perfect future second-person)
zal gepulst hebben (perfect future second-person)
zult gepulst hebben (perfect future second-person)
zal gepulst hebben (perfect future third-person)
zullen gepulst hebben (perfect future first-person)
zullen gepulst hebben (perfect future second-person)
zullen gepulst hebben (perfect future third-person)
zou gepulst hebben (perfect conditional first-person)
zou gepulst hebben (perfect conditional second-person)
zou gepulst hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gepulst hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gepulst hebben (perfect conditional second-person)
zou gepulst hebben (perfect conditional third-person)
zouden gepulst hebben (perfect conditional first-person)
zouden gepulst hebben (perfect conditional second-person)
zouden gepulst hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gepulst (impersonal passive present imperfect)
er is gepulst (impersonal passive present perfect)
er werd gepulst (impersonal passive past imperfect)
er was gepulst (impersonal passive past perfect)
er zal gepulst worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gepulst zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gepulst worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gepulst zijn (impersonal passive conditional perfect)

leeghalen van de huizen van Joden en anderen die tijdens de Duitse bezetting waren gedeporteerd of ondergedoken


omnibus

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘openbaar vervoermiddel’ voor het eerst aangetroffen in 1832

vroeger voor het openbaar vervoer gebruikt rijtuig, getrokken door paarden

Een paardentram, wel op rails, loopt lichter en kan dus met minder paarden toe dan een omnibus.


capitularium

afgeleid van het Latijnse capitula (hoofdstukjes) met het achtervoegsel -arium

capitulariums (plural)
capitulariumpje (diminutive singular)
capitulariumpjes (diminutive plural)

de gezamenlijke wetten van de Frankische koningen {1769}


pretorium

afgeleid van het Latijnse pret met het achtervoegsel -orium

pretoria (plural)
pretoriums (plural)
pretoriumpje (diminutive singular)
pretoriumpjes (diminutive plural)

hoofdkwartier van de keizerlijke lijfwacht in het oude Rome

de residentie van de procurator (stadhouder of gouverneur) van een Romeinse provincie


procurator

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘beheerder’ voor het eerst aangetroffen in 1392

van het Latijnse curare [verzorgen] met het voorvoegsel pro- met het achtervoegsel -ator

procuratoren (plural)
procurators (plural)

provinciale administrateur van de oude Romeinse keizers

vertegenwoordiger van een kerkprovincie bij zaken met de Romeinse congregaties


melissuiker

Samenstelling van 'melis' (van melasse ?) en suiker

melissuikers (plural)
melissuikertje (diminutive singular)
melissuikertjes (diminutive plural)

Gewone naam van de in het dagelijks leven voorkomende broodsuiker, en vroeger van een minder fijne kwaliteit dan geraffineerde suiker


kanariewijn

kanariewijnen (plural)
kanariewijntje (diminutive singular)
kanariewijntjes (diminutive plural)

een zoete, zware wijn, die leek op madera die tot halverwege de 19de eeuw voor de Canarische Eilanden een belangrijk exportproduct was


encyclopedist

afgeleid van encyclopedie met het achtervoegsel -ist

aanhanger van een filosofische stroming die kennis verzamelde en zeer kritisch stond tegenover de kerk, de absolute vorsten en het alom heersende bijgeloof


griendwerker

griendwerkers (plural)
griendwerkertje (diminutive singular)
griendwerkertjes (diminutive plural)

iemand die in rietlanden de wilgentenen sneed die werden gebruikt voor vlechtwerk


participatiedecreet

samenstelling van participatie en decreet

decreet van de Vlaamse overheid dat in het onderwijs de leerlingen- en ouderparticipatie in Vlaanderen regelde


participatieraad

was een officieel orgaan in de secundaire scholen van het vrij onderwijs in Vlaanderen


lorrenman

samenstelling van lor en man met het invoegsel -en-

lorrenmannen (plural)
lorrenmannetje (diminutive singular)
lorrenmannetjes (diminutive plural)

lompenhandelaar, lorrenboer, voddenman, voddenboer


voddenboer

samenstelling van vod en boer met het invoegsel -en-

voddenboeren (plural)
voddenboertje (diminutive singular)
voddenboertjes (diminutive plural)

iemand die oude kleren opkocht en weer doorverkocht voor de fabricage van papier of poetskatoen


voddenman

samenstelling van vod en man met het invoegsel -en-

voddenmannen (plural)
voddenlieden (plural)
voddenlui (plural)
voddenmannetje (diminutive singular)
voddenmannetjes (diminutive plural)


dresseerplank

plank om zetsel te dresseren (recht maken, gelijk maken)


voltigeur

Naamwoord van handeling van voltigeren met het achtervoegsel -eur

voltigeurs (plural)
voltigeurtje (diminutive singular)
voltigeurtjes (diminutive plural)

lichte infanterist en goede schutter die werd ingezet om voor de linies te opereren


procureur

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gerechtelijk vertegenwoordiger’ voor het eerst aangetroffen in 1520

Naamwoord van handeling van het Franse procurer met het achtervoegsel -eur

procureurs (plural)
procureurtje (diminutive singular)
procureurtjes (diminutive plural)

iemand die de gedingvoerende partijen in een civiel rechtsgeding vertegenwoordigt zonder als raadsman op te treden


précepteur

Naamwoord van handeling van het Franse précepter met het achtervoegsel -eur

précepteurs (plural)
précepteurtje (diminutive singular)
précepteurtjes (diminutive plural)

huisonderwijzer, opvoeder, leermeester, gouverneur


Nederlands-Indië

het voormalige Nederlandse gebiedsdeel in Azië, ongeveer het huidige Indonesië


ordonnateur

Naamwoord van handeling van ordonneren met het achtervoegsel -ateur

ordonnateurs (plural)
ordonnateurtje (diminutive singular)
ordonnateurtjes (diminutive plural)

ambtenaar die in Nederlands-Indië de bevoegdheid had tot het afgeven van ordonnantiën van betaling


bankgirocentrale

samenstelling van bankgiro zn en centrale zn

centrale instelling voor het regelen van betalingen tussen banken en giro's


ontwikkelcentrale

samenstelling van ontwikkel ww en centrale

bedrijf waar fotografische films massaal ontwikkeld en afgedrukt worden


dram

zn m: van Armeens դրամ (dram) "geld", dat teruggaat op Oudgrieks δραχμή "drachme"; in de betekenis van ‘munteenheid van Armenië’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1994

sterk alcoholisch soort rum gestookt uit afval van suikerriet
Dit was het eerste destillaat, met naar verhouding veel alcohol. Bij langer destilleren ontstaat de wat zoetere rum.

Op suikerplantages staan bovendien molens om het sap uit het suikerriet te persen, een kookhuis om het sap te bewerken en een dramhuis waar dram, een ruw soort rum, wordt gedestilleerd.


innovatieplatform

innovatieplatforms (plural)
innovatieplatformen (plural)
innovatieplatformpje (diminutive singular)
innovatieplatformpjes (diminutive plural)

een platform van vertegenwoordigers van de Nederlandse kenniseconomie dat innovatie en ondernemerschap in Nederland wilde stimuleren


triomfator

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘hij die een triomf viert’ voor het eerst aangetroffen in 1828

Naamwoord van handeling van triomferen met het achtervoegsel -ator

triomfatoren (plural)
triomfators (plural)
triomfatortje (diminutive singular)
triomfatortjes (diminutive plural)

een als overwinnaar ingehaalde en gevierde veldheer in het oude Rome


carbonpapier

carbonpapiertje (diminutive singular)
carbonpapiertjes (diminutive plural)

met kleurstof toebereid dun papier dat vroeger werd gebruikt om doorslagen (kopieën) te maken


radiolamp

radiolampen (plural)
radiolampje (diminutive singular)
radiolampjes (diminutive plural)

elektronenbuis in een radiozender of -ontvanger


kwikdampgelijkrichter

samenstelling van kwikdamp en gelijkrichter

kwikdampgelijkrichters (plural)
kwikdampgelijkrichtertje (diminutive singular)
kwikdampgelijkrichtertjes (diminutive plural)

wisselstroomgelijkrichter die werkt met een kwikdampboog tussen een hete kathode en een vrij koele anode geschikt voor hoge elektrische spanningen en grote vermogens


Indiëweigeraar

Indiëweigeraars (plural)
Indiëweigeraartje (diminutive singular)
Indiëweigeraartjes (diminutive plural)

iemand die weigerde te vechten in Nederlands-Indië


boterberg

overschot aan boter, geproduceerd in de toenmalige EEG


ninja

van Japans 忍者 (njienjza), in de betekenis van ‘Japanse strijder’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1995

ninja's (plural)
ninjaatje (diminutive singular)
ninjaatjes (diminutive plural)

geheim agent of huurling in de Japanse middeleeuwen, de figuur van een ninja komt veelvuldig voor in de populaire cultuur als een angstaanjagende, heimelijke strijder het prototype van een marinier, soldaat van de special forces.

Bezoekers van de Londense Prince Charles Cinema zijn gewaarschuwd: wie vanaf nu de ‘bioscoop etiquette’ breekt, riskeert van zijn stoel gelicht te worden door een ‘ninja’. De bioscoop is met een proefproject gestart waarbij vrijwilligers in lycra bodysuits zich verschansen in de bioscoopzaal. (Sabeth Snijders NRC 26 september 2012)


historisme

afgeleid van historie met het achtervoegsel -isme

geschiedbeschouwing waarin wordt geprobeerd door het gebruik van primaire 'objectieve' bronnen terug te gaan naar wat er feitelijk gebeurd is op een bepaald tijdstip en vandaar uit het verloop der gebeurtenissen te reconstrueren


gelijkschakelen

schakelde gelijk (past)
gelijkgeschakeld (past participle)
gelijk te schakelen (active infinitive imperfect present long-form)
hebben gelijkgeschakeld (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gelijkgeschakeld (active infinitive perfect present long-form)
gelijkgeschakeld zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gelijkgeschakeld te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
gelijkschakelend (imperfect participle)
gelijkgeschakeld (past participle)
schakel gelijk (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
schakelt gelijk (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
schakelt gelijk (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
schakelt gelijk (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
schakelt gelijk (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
schakelen gelijk (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
schakelen gelijk (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
schakelen gelijk (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
schakelde gelijk (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
schakelde gelijk (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
schakelde gelijk (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
schakelde gelijk (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
schakelde gelijk (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
schakelden gelijk (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
schakelden gelijk (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
schakelden gelijk (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden gelijkschakelen (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
gelijkschakel (subordinate-clause present)
gelijkschakelt (subordinate-clause present)
gelijkschakelt (subordinate-clause present)
gelijkschakelt (subordinate-clause present)
gelijkschakelt (subordinate-clause present)
gelijkschakelde (subordinate-clause past)
gelijkschakelde (subordinate-clause past)
gelijkschakelde (subordinate-clause past)
gelijkschakelde (subordinate-clause past)
gelijkschakelde (subordinate-clause past)
gelijkschakelden (subordinate-clause past)
gelijkschakelden (subordinate-clause past)
gelijkschakelden (subordinate-clause past)
heb gelijkgeschakeld (perfect present first-person)
hebt gelijkgeschakeld (perfect present second-person)
hebt gelijkgeschakeld (perfect present second-person)
heeft gelijkgeschakeld (perfect present second-person)
hebt gelijkgeschakeld (perfect present second-person)
heeft gelijkgeschakeld (perfect present third-person)
hebben gelijkgeschakeld (perfect present first-person)
hebben gelijkgeschakeld (perfect present second-person)
hebben gelijkgeschakeld (perfect present third-person)
had gelijkgeschakeld (perfect past first-person)
had gelijkgeschakeld (perfect past second-person)
had gelijkgeschakeld (perfect past second-person)
hadt gelijkgeschakeld (perfect past second-person)
had gelijkgeschakeld (perfect past third-person)
hadden gelijkgeschakeld (perfect past first-person)
hadden gelijkgeschakeld (perfect past second-person)
hadden gelijkgeschakeld (perfect past third-person)
zal gelijkgeschakeld hebben (perfect future first-person)
zal gelijkgeschakeld hebben (perfect future second-person)
zult gelijkgeschakeld hebben (perfect future second-person)
zult gelijkgeschakeld hebben (perfect future second-person)
zal gelijkgeschakeld hebben (perfect future second-person)
zult gelijkgeschakeld hebben (perfect future second-person)
zal gelijkgeschakeld hebben (perfect future third-person)
zullen gelijkgeschakeld hebben (perfect future first-person)
zullen gelijkgeschakeld hebben (perfect future second-person)
zullen gelijkgeschakeld hebben (perfect future third-person)
zou gelijkgeschakeld hebben (perfect conditional first-person)
zou gelijkgeschakeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gelijkgeschakeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gelijkgeschakeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gelijkgeschakeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gelijkgeschakeld hebben (perfect conditional third-person)
zouden gelijkgeschakeld hebben (perfect conditional first-person)
zouden gelijkgeschakeld hebben (perfect conditional second-person)
zouden gelijkgeschakeld hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gelijkgeschakeld (impersonal passive present imperfect)
er is gelijkgeschakeld (impersonal passive present perfect)
er werd gelijkgeschakeld (impersonal passive past imperfect)
er was gelijkgeschakeld (impersonal passive past perfect)
er zal gelijkgeschakeld worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gelijkgeschakeld zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gelijkgeschakeld worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gelijkgeschakeld zijn (impersonal passive conditional perfect)
gelijkgeschakeld worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gelijkgeschakeld te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gelijkgeschakeld zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gelijkgeschakeld te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gelijkgeschakeld zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gelijkgeschakeld te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gelijkgeschakeld zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gelijkgeschakeld te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gelijkgeschakeld (singular imperfect present first-person)
wordt gelijkgeschakeld (singular imperfect present second-person)
wordt gelijkgeschakeld (singular imperfect present second-person)
wordt gelijkgeschakeld (singular imperfect present second-person)
wordt gelijkgeschakeld (singular imperfect present plural third-person)
worden gelijkgeschakeld (singular imperfect present plural first-person)
worden gelijkgeschakeld (singular imperfect present plural second-person)
worden gelijkgeschakeld (singular imperfect present third-person)
werd gelijkgeschakeld (singular imperfect past first-person)
werd gelijkgeschakeld (singular imperfect past second-person)
werd gelijkgeschakeld (singular imperfect past second-person)
werdt gelijkgeschakeld (singular imperfect past second-person)
werd gelijkgeschakeld (singular imperfect past plural third-person)
werden gelijkgeschakeld (singular imperfect past plural first-person)
werden gelijkgeschakeld (singular imperfect past plural second-person)
werden gelijkgeschakeld (singular imperfect past third-person)
zal gelijkgeschakeld worden (singular imperfect future first-person)
zult gelijkgeschakeld worden (singular imperfect future second-person)
zult gelijkgeschakeld worden (singular imperfect future second-person)
zult gelijkgeschakeld worden (singular imperfect future second-person)
zal gelijkgeschakeld worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gelijkgeschakeld worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gelijkgeschakeld worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gelijkgeschakeld worden (singular imperfect future third-person)
zou gelijkgeschakeld worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gelijkgeschakeld worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gelijkgeschakeld worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gelijkgeschakeld worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gelijkgeschakeld worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gelijkgeschakeld worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gelijkgeschakeld worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gelijkgeschakeld worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gelijkgeschakeld worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gelijkgeschakeld (perfect present first-person)
bent gelijkgeschakeld (perfect present second-person)
bent gelijkgeschakeld (perfect present second-person)
is gelijkgeschakeld (perfect present second-person)
zijt gelijkgeschakeld (perfect present second-person)
is gelijkgeschakeld (perfect present third-person)
zijn gelijkgeschakeld (perfect present first-person)
zijn gelijkgeschakeld (perfect present second-person)
zijn gelijkgeschakeld (perfect present third-person)
was gelijkgeschakeld (perfect past first-person)
was gelijkgeschakeld (perfect past second-person)
was gelijkgeschakeld (perfect past second-person)
waart gelijkgeschakeld (perfect past second-person)
was gelijkgeschakeld (perfect past third-person)
waren gelijkgeschakeld (perfect past first-person)
waren gelijkgeschakeld (perfect past second-person)
waren gelijkgeschakeld (perfect past third-person)
zal gelijkgeschakeld zijn (perfect future first-person)
zult gelijkgeschakeld zijn (perfect future second-person)
zult gelijkgeschakeld zijn (perfect future second-person)
zult gelijkgeschakeld zijn (perfect future second-person)
zal gelijkgeschakeld zijn (perfect future third-person)
zullen gelijkgeschakeld zijn (perfect future first-person)
zullen gelijkgeschakeld zijn (perfect future second-person)
zullen gelijkgeschakeld zijn (perfect future third-person)
zou gelijkgeschakeld zijn (perfect conditional first-person)
zou gelijkgeschakeld zijn (perfect conditional second-person)
zou gelijkgeschakeld zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gelijkgeschakeld zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gelijkgeschakeld zijn (perfect conditional second-person)
zou gelijkgeschakeld zijn (perfect conditional third-person)
zouden gelijkgeschakeld zijn (perfect conditional first-person)
zouden gelijkgeschakeld zijn (perfect conditional second-person)
zouden gelijkgeschakeld zijn (perfect conditional third-person)

een organisatie dwingen de naziboodschap uit te brengen

Meteen na de verovering werd de hele pers gelijkgeschakeld.


Romein

Romeinen (plural)
Romeintje (diminutive singular)
Romeintjes (diminutive plural)


romantiek

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘romantische richting in de literatuur’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

een intellectuele en artistieke stroming die haar hoogtijdagen kende aan het eind van de 18e en begin van de 19e eeuw

De landschappen van Friedrich zijn een toonbeeld van de verbondenheid tussen mens en natuur, een groot thema in de romantiek.


richter

afgeleid van richten met het achtervoegsel -er

een functionaris die de uitvoering van de vonnissen onder zijn beheer had, maar niet het vonnis velde.


waardijn

Samenstelling van waar, (stam van het verouderde werkwoord waren) en dijn

waardijnen (plural)
waardijntje (diminutive singular)
waardijntjes (diminutive plural)

persoon bij een gilde die de kwaliteit beoordeelde van de producten die bij toetreding tot het gilde worden voorgelegd


lom

[1] misschien verwant met lam bn en loom bn , als verwijzing naar traagheid

[2] van Noors lom, in de betekenis van ‘duikerhoen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1612

tot 1998 gegeven onderwijs op Nederlandse scholen voor kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden


ponsmachine

ponsmachines (plural)
ponsmachinetje (diminutive singular)
ponsmachinetjes (diminutive plural)

toestel waarmee men gaten in kaarten ponst

apparaat dat de gegevens van een ponsband ('papertape') of ponskaart verwerkt


ontstaansgeschiedenis

samenstelling van ontstaan en geschiedenis met het invoegsel -s-

ontstaansgeschiedenissen (plural)
ontstaansgeschiedenisje (diminutive singular)
ontstaansgeschiedenisjes (diminutive plural)

de geschiedenis die vertelt hoe iets tot stand is gekomen, de wordingsgeschiedenis


wordingsgeschiedenis

samenstelling van wording en geschiedenis met het invoegsel -s-

Entstehungsgeschichte

geschiedenis van het ontstaan en de groei van iets

wordingsgeschiedenissen (plural)
wordingsgeschiedenisje (diminutive singular)
wordingsgeschiedenisjes (diminutive plural)


universale

de nominatief onzijdig van Latijn universalis bn "algemeen, universeel"

manifest dat door een vorst is uitgevaardigd


armborst

In de betekenis van ‘soort van boog’ voor het eerst aangetroffen in 1285

armborsten (plural)
armborstje (diminutive singular)
armborstjes (diminutive plural)


kruisboog

kruisbogen (plural)
kruisboogje (diminutive singular)
kruisboogjes (diminutive plural)

boog, schiettuig waarvan de reep en de pees een kruis vormen


armhuis

armhuizen (plural)
armhuisje (diminutive singular)
armhuisjes (diminutive plural)


armmeester

armmeesters (plural)
armmeestertje (diminutive singular)
armmeestertjes (diminutive plural)

manager van een armhuis (maar niet zo goed betaald)


doleantie

afgeleid van het Franse doléance (met het achtervoegsel -antie)

beweging die brak met het bestuur van de Nederlandse Hervormde Kerk


remonstrantie

afgeleid van het Franse remontrance (met het achtervoegsel -antie)

het bezwaar (verweerschrift) dat de remonstranten (arminianen) in 1610 bij de Staten van Holland indienden


secularisatie

Naamwoord van handeling van seculariseren met het achtervoegsel -atie

het onteigenen van bezit van de Kerk door de staat


generaliteit

afgeleid van generaal met het achtervoegsel -iteit


moderniteit

afgeleid van modern met het achtervoegsel -iteit

periode van het modernisme, ruwweg overeenkomend met de eerste helft van de 20e eeuw

het tijdperk van de moderniteit heeft gruwelijke en ongeziene excessen van inhumaniteit gekend.


zeventuig

zeventuigen (plural)
zeventuigje (diminutive singular)
zeventuigjes (diminutive plural)

rechtsprocedure uit de late middeleeuwen waar bij sommige lokale geschillen zeven naaste buren uitspraak moesten doen


rouwhoop

rouwhopen (plural)
rouwhoopje (diminutive singular)
rouwhoopjes (diminutive plural)


broodzetting

broodzettingen (plural)
broodzettinkje (diminutive singular)
broodzettinkjes (diminutive plural)


vierschaar

In de betekenis van ‘rechtbank’ voor het eerst aangetroffen in 1153

vierscharen (plural)
vierschaartje (diminutive singular)
vierschaartjes (diminutive plural)


Kustland

was van 1849 tot 1867 een Oostenrijks kroonland en van 1867 tot 1918 een combinatie van drie kroonlanden binnen het Oostenrijkse deel van Oostenrijk-Hongarije


Spaans-Marokko

protectoraat van Spanje in Afrika durend van 1912 tot 1969


Spaans-West-Afrika

protectoraat van Spanje in Afrika durend van 1946 tot 1958


metropool

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘wereldstad’ voor het eerst aangetroffen in 1669

metropolen (plural)
metropooltje (diminutive singular)
metropooltjes (diminutive plural)


spoorwachter

spoorwachters (plural)
spoorwachtertje (diminutive singular)
spoorwachtertjes (diminutive plural)

iemand die bij een spoorwegovergang ervoor zorgde dat de spoorbomen op tijd open- en dichtgingen


spiegelei

In de betekenis van ‘gebakken ei met heel gebleven dooier’ voor het eerst aangetroffen in 1701

spiegeleieren (plural)
spiegeleitje (diminutive singular)
spiegeleitjes (diminutive plural)

stok met ronde schijf gebruikt door klaarovers en hoofdconducteurs


metropolis

Samenstelling van het Griekse 'mètèr' (moeder) en 'polis' (stad)

metropolissen (plural)
metropolisje (diminutive singular)
metropolisjes (diminutive plural)

oorspronkelijk: de moederstad vanwaar kolonisatie plaatsvond


zadelleen

een leen waarvoor oorspronkelijk door de leenman aan de leenheer jaarlijks een gezadeld paard ten dienste moest worden aangeboden.

Enghuizen was toen een Zutphens zadelleen.


legioen

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘legerafdeling’ voor het eerst aangetroffen in 1285

legioenen (plural)
legioentje (diminutive singular)
legioentjes (diminutive plural)

Romeinse legereenheid, eerst 3000, later 6000 en meer man sterk

Asterix als legioensoldaat is een strip uit 1967


stoomtrein

stoomtreinen (plural)
stoomtreintje (diminutive singular)
stoomtreintjes (diminutive plural)

d.m.v. een stoommachine aangedreven trein

Op 20 september 1839 reed in Nederland de eerste stoomtrein.


persoonskaart

samenstelling van persoon en kaart met het invoegsel -s-

kaart met gegevens van een persoon in een register


Bloedraad

samenstelling van bloed zn en raad zn , als bijnaam voor de Raad van Beroerten geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

bijnaam voor de Raad van Beroerten, het tribunaal dat Alva in 1567 instelde om opstand en ketterij in de Nederlanden te bestrijden, berucht om het grote aantal doodvonnissen en opgeheven in 1576


heemraad

In de betekenis van ‘college van raadslieden’ voor het eerst aangetroffen in 1155

heemraden (plural)
heemraadje (diminutive singular)
heemraadjes (diminutive plural)

college dat de belangen van een waterschap behartigt


raadhuis

raadhuizen (plural)
raadhuisje (diminutive singular)
raadhuisjes (diminutive plural)

gebouw waar de gemeentediensten gehuisvest waren

Het paleis doet tegenwoordig dienst als raadhuis en op de plek van het woonhuis van Willem II ligt nu een plein. Daar stond ook een gedenknaald voor Willem II, maar die werd in de jaren 60 afgebroken om ruimte te maken voor een rondweg en een fontein. Omdat de koninklijke familie de grond nooit verkocht heeft, is dat nog steeds eigendom van de Oranjes. "Dat zijn ze gewoon vergeten af te handelen", zegt Peeters.

Weblink bron “Koning Willem II voelde zich thuis in Tilburg” (Donderdag 9 maart 2017, 15:45), NOS


Investituurstrijd

strijd tussen de Rooms-Duitse keizer en de paus tijdens de 11e en 12e eeuw over de benoeming (investituur) van hogere geestelijken


titanenstrijd

samenstelling van titaan en strijd met het invoegsel -en-

titanomaquia

een verhaal uit de Griekse mythologie...

een verhaal uit de Griekse mythologie dat handelt over de strijd tussen de titanen en de Olympische goden


strijdwagen

strijdwagens (plural)
strijdwagentje (diminutive singular)
strijdwagentjes (diminutive plural)

oorlogswagen getrokken door paarden of andere dieren (uit de oudheid)


ruimterace

wedloop die de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie voerden om de verovering van de ruimte (van ongeveer 1957 tot 1975)


manschap

van Middelnederlands manscap, op te vatten als afgeleid van man met het achtervoegsel -schap

In bovenstaande betekenissen kent het woord geen meervoud.


Gestapo

geen meervoud van Duits Gestapo, op te vatten als (letterwoord) van geheime staatspolitie, in de betekenis van ‘Duitse geheime politie’ aangetroffen vanaf 1940

Duitse geheime politie tijdens het nazibewind die samen met de SS en de SD verantwoordelijk was voor het uitoefenen van de nationaalsocialistische staatsterreur


composer

schrijfmachine met verwisselbare lettertypen, vaak gebruikt om eenvoudig zetsel voor goedkoop drukwerk te maken

Hij kan zich nog goed herinneren dat de krant vroeger letter voor letter in lood werd gezet. Daarna kwam de typemachine. De composer, een elektronische typemachine, leek een revolutie in de jaren tachtig.


schatplichtig

Samenstellende afleiding van schat en plicht met het achtervoegsel -ig

schatplichtiger (uninflected comparative)
schatplichtigst (uninflected superlative)
schatplichtige (inflected positive)
schatplichtigere (inflected comparative)
schatplichtigste (inflected superlative)
schatplichtigs (partitive positive)
schatplichtigers (partitive comparative)

als staat verplicht zijnde om aan een andere staat schatting te betalen

Vaak dwong men zijn buren vaak eerst schatplichtig te worden, daarna volgde vazalschap of regelrechte annexatie.


soutien

van Frans soutien
**m [1] opgevat als verkorting van soutien gorge

gaas of balein van stug materiaal, gebruikt om textiel een bepaalde vorm te houden

Het spel pendelt tussen twee eeuwen: de eeuw van onze betovergrootouders, waarin men nog soutiens droeg en gesteven kraagjes, en die van nu, waarin iemand die er mooi uitziet beautiful wordt genoemd.

De crinoline, veelomvattender gedachtenis, jongste, maar geenszins minder buitensporige vernieuwing der oude vertugadales en latere hoepelrokken, was, ook na het uit de mode raken der naar het voorbeeld van westphaalsche hammen geknipte, boven den elleboog met soutien of gesteven ondermouwen tot haar grootsten omvang uitgespannen, bij de pols spits toeloopende wije mouwen, nog een verhindering voor het persoonlijk verkeer met den schietblaasbalg gebleven.


soutien

infanteristen die geconcentreerd zijn opgesteld direct achter meer verspreid opgestelde troepen in de frontlijn

Toen dan ook Willems adjudant generaal, de Schotsche kolonel Sir Alexander Colyear, met de Hollandsche gardedragonders de boschrijke hoogten om Saint Dénis bezette en de Fransche voorposten terugdreef, deed Luxemburg niets om deze en de twee bataljons van het regiment Feuquiéres, die hun als soutien dienden, bij te staan.

Bij de Pruissen formeert iedere kompagnie uit het derde gelid van hare twee pelotons (züge) een peloton tirailleurs (schützenzug) op twee gelederen. Van de vier zoo gevormde pelotons gaan er aanvankelijk slechts twee vóór het bataillon, dat nu slechts op twee gelederen staat. Deze twee pelotons lossen zich echter niet geheel op, maar verspreiden slechts een derde of twee derde hunner sterkte in eene tirailleurlinie, die zich op 300 passen voor het gesloten gedeelte van het bataillon, over de lengte, die het in linie zoude innemen (onverschillig in welke formatie het bataillon staat) uitbreidt; het niet opgeloste gedeelte der twee pelotons blijft in twee kleine hoopen als ondersteuningstroep (soutien) gesloten op 150 passen vóór het bataillon bij elkander. Uit dat soutien kan nu naar omstandigheden de tirailleurlinie afgelost of versterkt worden en daarbij vindt zij, als zij bijv. door kavallerie bedreigd wordt haar natuurlijk vereenigingspunt, waaromheen zij zich scharen kan.


rekkelijken

alleen meervoud afgeleid van rekkelijk bn met het achtervoegsel -en

calvinisten in de 17e eeuw met een vrijere opvatting over hun geloof, volgelingen van de theoloog J. Arminius

Bredero was Amsterdammer in een stad die bruiste van de levenslust en handelsdrift. Maar de Antwerpse nieuwkomers gaven ook aanzet tot xenofobie, en in de strijd tussen rekkelijken en preciezen dreigde het calvinistisch corset.

Weblink bron
Arie van den Berg
 “Pleegde Bredero zelfmoord vanwege een gebroken hart?” (23 augustus 2018) op nrc.nl

Locke is beïnvloed door de Nederlandse remonstranten ( de ‘rekkelijken’), die het geestelijk heil als een individuele zaak zien, in persoonlijke relatie tot God.

Weblink bron “John Locke” (28 april 2011) op nrc.nl


klepper

van Middelnederlands clepper, op te vatten als naamwoord van handeling van kleppen ww met het achtervoegsel -er
**[3] in de betekenis van ‘paard’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1599
**[5] vooral gangbaar in Vlaanderen

kleppers (plural)
kleppertje (diminutive singular)
kleppertjes (diminutive plural)

nachtwaker, die regelmatig zijn ronden liep en om te waarschuwen een kleppend geluid maakte met een daarvoor gemaakt voorwerp


muntontwaarding

debasement

de verlaging van de intrinsieke waarde van een munt door aanlenging met een metaal van geringere waarde

De term wordt soms oneigenlijk gebruikt in de zin van geldontwaarding, inflatie, maar is niet synoniem.

De keizers verlagen voortdurend het zilvergehalte van de denarius waardoor hij uiteindelijk uit evenveel zilver als koper bestaat. Vanaf de regering van Septimus Severus (193-211) versnelt de muntontwaarding nog; ze bereikt haar hoogtepunt omstreeks 270.


volksverhuizing

samenstelling van volk zn en verhuizing zn met het invoegsel -s-

folkeferfarren

een massale migratie van een heel volk of hele volksstam

volksverhuizingen (plural)
volksverhuizinkje (diminutive singular)
volksverhuizinkjes (diminutive plural)

De 5e eeuw staat bekend om zijn volksverhuizingen.


speeljongen

speeljongens (plural)
speeljongetje (diminutive singular)
speeljongetjes (diminutive plural)

de jongste in rang op een schip voor de beugvisserij


meier

Leenwoord uit het Jiddisch, in de betekenis van ‘Bargoens: honderd gulden’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1680

meiers (plural)
meiertje (diminutive singular)
meiertjes (diminutive plural)

m.n. in de vroege middeleeuwen (500-1000 n.C.) een beambte in dienst van een lands- of dorpsheer, vooral als aanklager en voorzitter met de rechtspraak in een bepaalde streek belast

pachter, pachtboer, nadat de bestuurlijke bet. 1 uit het dagelijks leven was verdwenen


Tasmaniër

Afgeleid van Tasmanië met het achtervoegsel -er

een inwoner van Tasmanië, of iemand afkomstig uit Tasmanië

De Tasmaniërs waren de inheemse bevolking van de Australische deelstaat Tasmanië. Vandaag de dag worden ze echter als uitgestorven beschouwd daar er geen volbloed-Tasmaniërs meer zijn. Het volk verdween (dit door genocide en Europese ziektes) in de jaren na de Europese kolonisatie van Tasmanië.


zelfbestuurder

zelfbestuurders (plural)
zelfbestuurdertje (diminutive singular)
zelfbestuurdertjes (diminutive plural)

aanduiding voor de vier Javaanse vorsten die, onder streng toezicht van een Nederlandse gouverneur, regeerden over een keizerrijk, koninkrijk of prinsdom op Java. (tot 1945)


escudo

Leenwoord uit het Portugees of Spaans, in de betekenis van ‘munteenheid van Portugal en Kaapverdië, vroeger ook van Spanje, Mexico en diverse Zuid-Amerikaanse landen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1832

voormalige munteenheid van verschillende landen waar Portugees of Spaans wordt gesproken

Portugal hoopt met lagere lonen en productiekosten de export aan te jagen. Vóór de invoering van de euro kon Portugal dit doen door de escudo te laten devalueren.


sisser

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘erwt’ voor het eerst aangetroffen in 1779

m: Naamwoord van handeling van sissen met het achtervoegsel -er

v: van Latijn cicer, vergelijk Frans chiche

met een sisser aflopen

1. tegen de verwachting in zonder ernstige gevolgen eindigen
2. met een teleurstelling eindigen

sissers (plural)
sissertje (diminutive singular)
sissertjes (diminutive plural)

De betekenis "zonder ernstige gevolgen eindigen" is vooral in Nederland gangbaar, de vormen in de betekenis "met een teleurstelling eindigen" zijn vooral in België gangbaar.


ziekenboekje

samenstelling van zieke en boekje met het invoegsel -n-

Het Belgische ziekenboekje is thans vervangen door de SIS-kaart (zie daarover Wikipedia).

in Nederland bewijs van lidmaatschap van het ziekenfonds

in Nederlands-Indië een logboek waarin informatie over zieke gedetineerden werd opgeschreven


ziektewet

een voormalige Nederlandse wet die zieke werknemers een recht op een uitkering gaf vanaf het moment dat ze ziek werden


wederdoper

In de betekenis van ‘aanhanger van een protestantse beweging die volwassenendoop voorstaat’ voor het eerst aangetroffen in 1544

samenstellende afleiding van weder (bijwoord) en dopen (werkwoord) met het achtervoegsel -er dat een handelende persoon aanduidt

aanhanger van radicale godsdiensthervormers, hoogtepunt rond 1534, die o.a. de doop van de volwassenen voorstonden


gemeentegarantie

gemeentegaranties (plural)
gemeentegarantietje (diminutive singular)
gemeentegarantietjes (diminutive plural)

een garantie van een gemeente voor de hypotheekschuld van een woningeigenaar ten opzichte van een geldverstrekker, zoals een bank of verzekeringsmaatschappij.

Met ingang van 1995 is het stelsel van de gemeentegarantie vervangen door de Nationale Hypotheek Garantie.


gemeentegiro

gemeentegiro's (plural)
gemeentegirootje (diminutive singular)
gemeentegirootjes (diminutive plural)

girodienst die door sommige grote gemeenten werd geleverd

De Gemeentegiro Amsterdam (GGA), opgericht in 1917, was het eerste girale betalingssysteem in Nederland.


gemeentepolitie

politie in gemeenten, met de burgemeester als hoofd

Per 1 januari lag de dagelijkse leiding van de gemeentepolitie in handen van een hoofdcommissaris van politie.


juliaans

[1] eponiem van Latijn iulianus "van of betrekking hebbend op Julius", op te vatten als afgeleid met het achtervoegsel -iaans van Julius en geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.C

[2] eponiem een verwijzing naar Julius Caesar die in 45 v.Chr. een nieuwe kalender voor het Romeinse rijk invoerde

[3] omdat de gebruikte perioden zijn gebaseerd op de juliaanse tijdrekening
Het verhaal dat de bedenker, de 16e-eeuwse Franse humanist J.J. Scaliger het naar zijn vader (Julius Scaliger) zou hebben genoemd, is niet wat de bedenker daarover zelf heeft verklaard.

[4] eponiem afgeleid van Juliaan en met het achtervoegsel -s, geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.C

juliaanser (uninflected comparative)
juliaanst (uninflected superlative)
juliaanse (inflected positive)
juliaansere (inflected comparative)
juliaanste (inflected superlative)
juliaansers (partitive comparative)
Juliaans


gregoriaans

eponiem afgeleid met het achtervoegsel -iaans van Gregorius en , in de betekenis van ‘van Gregorius’ voor het eerst aangetroffen in 1739, geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.C

gregoriaanser (uninflected comparative)
gregoriaanst (uninflected superlative)
gregoriaanse (inflected positive)
gregoriaansere (inflected comparative)
gregoriaanste (inflected superlative)
gregoriaansers (partitive comparative)

met betrekking tot of afkomstig van paus Gregorius zoals Gregorius XIII of Gregorius I


factorij

In de betekenis van ‘filiaal van handelsonderneming in buitenland’ voor het eerst aangetroffen in 1663

afgeleid van factor met het achtervoegsel -ij

factorijen (plural)
factorijtje (diminutive singular)
factorijtjes (diminutive plural)

een nederzetting in een ander land die fungeerde als steunpunt voor overzeese handel.


bede

In de betekenis van ‘gebed’ voor het eerst aangetroffen in 901

verzoek om geld van de vorst aan zijn onderdanen


Assyriër

afgeleid van Assyrië (land in oud-Azië) met het achtervoegsel -er

een inwoner van Assyrië, of iemand afkomstig uit Assyrië


Ariër

afgeleid van ?? met het achtervoegsel -er

een lid van de Ariërs die zich ruim 5000 jaar geleden zouden hebben gevestigd in het huidige Iran en omstreken.

Darius de Grote (koning van Perzië) noemt in een van zijn inscripties zijn dynastie Arisch van afkomst.

In Europa een negentiende-eeuwse aanduiding voor een lid van de Indo-Germanen (Indo-Europees sprekende Indiërs of Iraniërs) die enige duizenden jaren voor het begin van onze jaartelling Europa vanuit het oosten bevolkten.

tijdens het nationaalsocialisme aanduiding van een lid van een fictieve (superieure) rasgroep en vervolgens verengd tot de betekenis: blanke niet-jood


ariërverklaring

ariërverklaringen (plural)
ariërverklarinkje (diminutive singular)
ariërverklarinkjes (diminutive plural)

document ingesteld door de nazi's waaruit bleek dat iemand Arisch was


Batavier

afgeleid van Batavië met het achtervoegsel -er

lid van een Germaanse stam die in de Romeinse tijd de Rijn in uitgeholde boomstammen zouden hebben afgezakt en zich in de Betuwe vestigden


Bataaf

Germaanse bewoner van het rivierengebied in Nederland in de Romeinse tijd

Ik zal me hier beperken tot de correspondentie van de commandant van het 9e cohort Bataven, Flavius Cerialis. Alleen al zijn naam is interessant. Normaal gesproken werden hulptroepen geleid door Romeinse officieren. Ook de namen van Cerialis zijn Romeins, maar we kunnen eruit afleiden dat het gaat om een Bataaf met Romeins burgerrecht.

Hans van Rossum
 En de rest denken we erbij : Fragmenten van het Romeinse leger in Engeland in: Raster., 96 jrg. 2000/2001 nr. 4 (2001), De Bezige Bij, Amsterdam, ISBN 9023400771, p. 27


Brits-Indië

een gewezen Britse kolonie die tot 1947 de huidige landen India, Sri Lanka, Pakistan, Bangladesh en delen van Myanmar (Birma) omvatte


Caledonië

de naam die de Romeinen gaven aan het gebied in het hedendaagse Schotland ten noorden van hun provincie Brittannië


Helvetië

naam uit de Romeinse tijd voor Zwitserland


Carthago

een historisch belangrijke Fenicische handelsstad in het huidige Tunesië in Noord-Afrika


Chalcedon

historische (Griekse nu Turkse) stad in Klein-Azië aan de oevers van de Bosporus tegenover Byzantium ook bekend omdat hiernaar een witachtig kwarts (chalcedon) is vernoemd


Palestina

een Brits mandaatgebied van de Volkenbond (1920-1948)


Assyrië

een rijk dat bestond tussen 2000 v.Chr. en 609 v.Chr. De Assyriërs veroverden het rijk vanuit hun kerngebied rond de stad Aššur (of Assoer) in Mesopotamië


Carthager

afgeleid van Carthago met het achtervoegsel -er

een inwoner van Carthago, oude stad in het noorden van Afrika, of iemand afkomstig uit deze stad


Feniciër

afgeleid van Fenicië met het achtervoegsel -er

een inwoner van Fenicië, land van het oude Azië, of iemand afkomstig uit dit land


Fenicië

historische regio aan de oostelijke kust van de Middellandse Zee, die nu vooral het grondgebied van het huidige Libanon en Syrië vormt


Iberië

de naam die de Grieken en de Romeinen aan het oude Georgische koninkrijk van de Kartli gaven, dat bestond van de vierde eeuw voor Christus tot de vijfde eeuw na Christus


Ionië

een (vroeger Griekse nu Turkse) landstreek langs de westkust van Klein-Azië.


Klein-Azië

historische benaming voor het Aziatische deel van Turkije


Irian Jaya

naam van de huidige Indonesische provincie Papoea in de periode tussen 1966 en 2000


hofnar

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘nar die koninklijk hof moet vermaken’ voor het eerst aangetroffen in 1599

hofnarren (plural)
hofnarretje (diminutive singular)
hofnarretjes (diminutive plural)

Een grappenmaker aan het hof van een vorst of bij een rederijkerskamer.

Pardoes, de mascotte van pretpark De Efteling is een (hof)nar.


kruistocht

cruzada

overdreven actie om een bepaald doel te bereiken

kruistochten (plural)
kruistochtje (diminutive singular)
kruistochtjes (diminutive plural)

De kruistochten of ook wel kruisvaarten waren militaire ondernemingen van de westerse christenen tussen 1095 en 1271 in Palestina.

In overdrachtelijke zin kan met kruistocht elke ideologisch gemotiveerde, heftige poging om verandering te bewerkstelligen, aangeduid worden, al dan niet met een positieve of negatieve connotatie.


Leningrad

vroegere naam voor Sint-Petersburg (1924-1991)

Het beleg van Leningrad in de Tweede Wereldoorlog duurde vanaf 8 september 1941 tot 27 januari 1944. Hierbij kwamen ruim één miljoen burgers om (voornamelijk van honger en kou) naast nog eens 300.000 Russische soldaten. Daarmee groeide dit beleg uit tot een van de bloedigste veldslagen uit de wereldgeschiedenis


Stalingrad

vroegere naam van het huidige Wolgograd (1925-1961)

Meer dan drie miljoen Duitse soldaten stonden aan de start van operatie Barbarossa, de aanval zou de geschiedenis in gaan als grootste militaire operatie ooit. Tijdens Operatie Barbarossa vielen er meer dan achthonderdduizend doden aan Duitse zijde. De nederlaag wordt gezien als beginpunt van de neergang van het Duitse leger in de Tweede Wereldoorlog; twee jaar later zouden de Duitsers opnieuw verpletterend verslagen worden bij de Slag om Stalingrad


Shoah

van Engels Shoah, naam van een film uit 1985; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

Holocaust, de massale vervolging van en moord op de Joden in de Tweede Wereldoorlog


hellebaardier

afgeleid van hellebaard met het achtervoegsel -ier

hellebaardieren (plural)
hellebaardiers (plural)


haakbus

haakbussen (plural)
haakbusje (diminutive singular)
haakbusjes (diminutive plural)

vuurwapen uit de 15e, 16e en 17e eeuw. Een voorganger van de musket en het vuurroer. De naam komt van de haak die aan de loop werd bevestigd en waarmee het wapen kon worden vastgezet


heksenvervolging

samenstelling van heks en vervolging met het invoegsel -en-

de vervolging waar 'heksen' aan blootstonden.

De heksenvervolgingen kostten in de periode tussen circa 1480 en 1700 naar schatting 40.000 tot 100.000 personen het leven (waarvan het merendeel vrouwen). Zij werden ter 'purificatie' op de brandstapel verbrand.


kruisvaart

kruisvaarten (plural)
kruisvaartje (diminutive singular)
kruisvaartjes (diminutive plural)


Kinderkruistocht

samenstelling van kind en kruistocht met het invoegsel -er-

Kinderkruistochts (possessive)
Kinderkruistochten (plural)
Kinderkruistochtje (diminutive singular)
Kinderkruistochtjes (diminutive possessive)
Kinderkruistochtjes (diminutive plural)

kruistochten naar Palestina van 'kinderen' in 1212


Oost-Duitsland

een voormalige communistische staat in Europa die was gelegen tussen het toenmalige West-Duitsland en Polen

Veel vrouwen in Oost-Duitsland werden gestimuleerd om deel te nemen aan het arbeidsproces.


West-Duitsland

voormalige staat in West-Europa, sinds 1990 weer een deel van het herenigde Duitsland


volksduitser

samenstelling van volk en Duitser met het invoegsel -s-

volksduitsers (plural)
volksduitsertje (diminutive singular)
volksduitsertjes (diminutive plural)
Volksduitser

term die na de Eerste Wereldoorlog en in de nazitijd gebruikt werd om Duitsers aan te duiden die als afzonderlijke volksgroep buiten Duitsland (Oostenrijk en Zwitserland) woonden

Uiteindelijk krijgen de Duitse krijgsgevangenen een eigen barak, maar de Luxemburgse geestelijken weigeren zich als volksduitser op te geven.


Warschaupact

samenstelling van Warschau en pact , genoemd naar Warschaupact waar de deelnemende landen op 14 mei 1955 een verdrag sloten

ˈwɑrʃɑuˌpɑkt

militair bondgenootschap van het Oostblok ten tijde van de Koude Oorlog

Na de val van de Muur in 1989 moest de NAVO zich opnieuw aanpassen en werden landen van het voormalige Warschaupact lid.

Weblink bron
Michel Kerres
 “NAVO al vaker bijna dood maar weer opgekrabbeld” (2 december 2019) op nrc.nl

Als de contrarevolutie had gezegevierd, was Hongarije een westers land geworden, had in het ergste geval de hulp ingeroepen van de Amerikaanse troepen in de Bondsrepubliek en in ieder geval de socialistische defensiegemeenschap van het Warschaupact verlaten.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “1968, De grote eeuw deel 7” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044633535


historicus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘geschiedkundige’ voor het eerst aangetroffen in 1770

van Latijn historicus; op te vatten als afgeleid van historie met het achtervoegsel -icus

deskundige op het terrein van de geschiedenis (eventueel in bezit van een academische graad)

Historicus Timothy Snyder: 'Trump is uit op een dictatuur'

Je schrijft een gedicht zo alsof je niets anders doet; je stelt je proza zo samen dat, hoewel je tot het verheven taalgebruik van een historicus opstijgt, toch niets de vrijheid van een dichter je in de weg staat.

"De Guernica krijgt door de oorlog die we nu meemaken een enorme extra lading. Het schilderij is niet alleen een interessant kunsthistorisch object. Het leeft en de Oekraïners gebruiken dat", zegt historicus Hartmans.

Weblink bron
Rop Zoutberg
 “Oekraïne ziet in Picasso's Guernica actueel symbool van burgerleed” (Dinsdag 26 april 2022), NOS


calqueerpapier

calqueerpapiertje (diminutive singular)
calqueerpapiertjes (diminutive plural)

papier waarop vroeger een overtrek in het net werd gemaakt, overtrekpapier


schoonrijden

schaatsen met een zo fraai mogelijk slag


schouw

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘schoorsteen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1546

In de betekenis van ‘boot’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1317

In de betekenis van ‘bezichtiging’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1284

schouwen (plural)
schouwtje (diminutive singular)
schouwtjes (diminutive plural)

een vissersscheepje met de kenmerken van de aak


koelak

Leenwoord uit het Russisch, in de betekenis van ‘Russische boer’ voor het eerst aangetroffen in 1929

koelakken (plural)
koelakje (diminutive singular)
koelakjes (diminutive plural)

Onder het bewind van Josef Stalin zijn ongeveer 90.000 koelakken omgekomen tijdens transport en nog eens 300.000 door honger en ziekte.


meierij

afgeleid van meier met het achtervoegsel -ij


plakkaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘affiche’ voor het eerst aangetroffen in 1414

plakkaten (plural)
plakkaatje (diminutive singular)
plakkaatjes (diminutive plural)

de plakkaten van Filips II waren erop gericht het protestantisme met wortel en tak uit te roeien.


Senaat

belangrijk politiek orgaan van Rome en het Romeinse Rijk, raad van oudere, vooraanstaande mannen

bij sommige Hanzesteden naam van het stadsbestuur


staats

afgeleid van staat met het achtervoegsel -s


goelag

Leenwoord uit het Russisch, in de betekenis van ‘interneringskamp’ voor het eerst aangetroffen in 1984

goelags (plural)
goelagje (diminutive singular)
goelagjes (diminutive plural)

overheidsdienst in de Sovjet-Unie die verantwoordelijk was voor straf- en werkkampen


goelagarchipel

goelagarchipels (plural)
goelagarchipelletje (diminutive singular)
goelagarchipelletjes (diminutive plural)

keten van geïsoleerde "eilanden" van heropvoedingskampen verspreid over de voormalige Sovjet-Unie waar andersdenkenden naartoe verbannen konden worden

De Goelag Archipel is een boek van de Russische schrijver Aleksandr Solzjenitsyn dat handelt over de dwangarbeiderskampen voor dissidenten die strafrechtelijk vervolgd werden tijdens het bewind van Josef Stalin in de jaren na de Tweede Wereldoorlog.


pokken

uiterst besmettelijke en levensbedreigende virusziekte die huid en slijmvliezen aantastte waartegen een Engelse arts Edward Jenner omstreeks 1796, een vaccin op basis van koepokken ontwikkelde

Sinds de tweede helft van de jaren zeventig van de twintigste eeuw is pokken door een uitgebreide wereldwijde vaccinatiecampagne niet meer voorgekomen


oelèëbalang

van Atjehs ulèë "hoofd" en Sanskriet बल (bala), "kracht. leger"; cognaat met Indonesisch hulubalang

Deze oelèëbalangs (lokale machthebbers) waren deel van een gelaagde hiërarchie van feodale heren die zich vooral toelegden op het uitzuigen van de bevolking en elkaar het licht in de ogen niet gunden.


wraakharing

wraakharingen (plural)
wraakharinkje (diminutive singular)
wraakharinkjes (diminutive plural)


Dalton

Dalton, John (6 september 1766 – 27 juli 1844) was een Engelse scheikundige en natuurkundige naar wie de alternatieve benaming dalton (Da) voor de atomaire massa-eenheid EN het daltonisme is genoemd.


Cilicië

historische landstreek aan de zuidoostkust van Klein-Azië.

De apostel Paulus werd geboren in Tarsus, de hoofdstad van Cilicië


Goot

Goten (plural)
Gootje (diminutive singular)
Gootjes (diminutive plural)

lid van een Oost-Germaans volk dat een grote rol gespeeld heeft in de ondergang van het West-Romeinse Rijk.

We kunnen ook veilig aannemen dat een kleine Romein of een kleine Goot langer tijd nodig had om ‘goed praten’ te leren dan een kleine Nederlander.


kanselarij

van middeleeuws Latijn cancellaria, in de betekenis van ‘griffie’ aangetroffen vanaf 1530

bureau waar de oorkondes en andere documenten van een bepaalde vorst of andere bestuurlijke instelling werden opgesteld, bezegeld en uitgevaardigd, griffie


spinhuis

spinhuizen (plural)
spinhuisje (diminutive singular)
spinhuisjes (diminutive plural)

een werkhuis waar gesponnen werd (voor vrouwen), vaak een tuchthuis waar de vrouwelijke gedetineerden onder erbarmelijke omstandigheden dit werk in dwangarbeid moesten verrichten.


janhagel

samenstelling van Jan en en hagel zn , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.A
**m: omdat de suikerkorrels aan hagel doen denken
**o: in de betekenis van ‘gepeupel’ voor het eerst aangetroffen in 1650


palts

burcht waar de Duitse keizers rechtspraken


Algemene bijstandswet

samenstelling van algemene en bijstandswet

Nederlandse wet die van 1965 tot 2004 het recht op financiële ondersteuning van inwoners door de overheid regelde


schopstoel

In de betekenis van ‘strafwerktuig’ voor het eerst aangetroffen in 1366

schopstoelen (plural)
schopstoeltje (diminutive singular)
schopstoeltjes (diminutive plural)

strafwerktuig, waarbij de misdadiger met gebonden handen op een soort van wip geplaatst werd, waardoor hij omhoog geslingerd werd,


Hanze

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘koopmansgilde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1233

Hanse

verbond van Noord-Europese handelssteden, van de dertiende tot de achttiende eeuw


fibula

Tweeduizend jaar lang bloeide de kunst van de fibula: de kledingspeld waarmee mantels en, jurken werden dichtgehouden. Tot in de elfde eeuw een nieuwe uitvinding doorbrak: de knoop. In Nederland alleen zijn er al 25.000 fibula’s teruggevonden.


schervengericht

samenstelling van scherf en gericht met het invoegsel -en-

een stemprocedure in de Atheense democratie in de Ekklèsia (Volksvergadering) om politieke leiders (generaals) die men te machtig vond voor één, vijf, tien of twintig jaar te verbannen, ostracisme


rooinek

rooinekken (plural)
rooinekje (diminutive singular)
rooinekjes (diminutive plural)

Britse soldaat in Zuid-Afrika tijdens de Boerenoorlog


Daphne

[1] van Oudgrieks Δάφνη en (Dáfnè) nimf in de Griekse mythologie , vergelijk δάφνη zn (dàfnè) "laurier"

[2] vernoemd naar de nimf, ook als genoemd in de Bijbel 2 Makkabeeën 4:33

[3] als verwijzing naar de Griekse mythologie, de Bijbelse plaatsnaam of een martelares die als heilig wordt vereerd Nouvelles ecclésiastiques et politiques. : Pays-Bas. in: Journal historique et littéraire, 164 jrg. 14 nr. 8 (1 december 1847), Comptoir universel dʹimprimerie et de librairie, p. 411/412

[4] eponiem in 1856 door de 19e-eeuwse Franse astronoom J. Chacornac vernoemd naar de nimf

van de 4e eeuw v.C. tot de 6e eeuw n.C. plaats in de buurt van de stad Antiochië


Nieuwe Hebriden

verbinding van  nieuw en Hebriden, leenvertaling van Engels New Hebrides, de benaming in 1774 gegeven door de Engelse ontdekkingsreiziger J. Cook omdat ze hem aan de Hebriden deden denken

Vanuatu vóór 1980, als gebied waarvan de soevereiniteit werd gedeeld door Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, in die tijd volgens ISO-norm ISO 3166-1 aangeduid met de driecijferige landcode: 107, de drieletterige landcode: NHB en de tweeletterige landcode: NH


Opper-Volta

afgeleid van Volta met het voorvoegsel opper-

Een land dat volgens de ISO-norm ISO 3166-1 tot 1984 werd aangeduid met de driecijferige landcode: 106, en de tweeletterige landcode: HV vervangen door BF (Burkina Faso) in 1984.


Gascogne

een historische provincie gelegen in het zuiden van Frankrijk


Indo-Europeaan

Indo-European

lid van een prehistorisch volk en spreker van het Proto-Indo-Europees

Eurasian

Indo-Europeanen (plural)
Indo-Europeaantje (diminutive singular)
Indo-Europeaantjes (diminutive plural)

persoon van gemengd Indonesische en Europese (veelal Nederlandse) afkomst, dan wel een (Europese) Nederlandse man die geassimileerd is in de Indonesische samenleving (door een relatie met een inheemse vrouw)

De vraag, wie in de practijk tot de bevolkingsgroep van Indo-Europeanen kunnen worden gerekend, is, voor wat de algemeen-economische ontwikkeling der Indische maatschappij betreft, veeleer van sociaal-politieken dan van anthropologischen aard.
Tot hen behooren in de eerste plaats de Indo’s, de z.g. mengbloeden of gemengdbloedigen van Europeesche èn Inlandsche afkomst. Ook worden daartoe gerekend de in Ned.-Indië geboren Europeanen van Nederlandsche nationaliteit, niet van Inlandsche afkomst. Als derde categorie wordt wel eens aangemerkt die der „blijvers” onder de „pur-sang” Europeesche mannelijke ingezetenen; zij n.1. die, elders geboren, in Ned.-Indië hun tweede vaderland hebben gevonden en veelal met Indische, c.q. Inlandsche of Indo-Chineesche, vrouwen zijn gehuwd.

Petrus Blumberger, J.Th.
 “De Indo-Europeesche beweging in Nederlandsch-Indië” (1939), H.D. Tjeenk Willink, p. 5 op Delpher.nl


Fenicisch

afgeleid van Fenicië met het achtervoegsel -isch

een taal die behoorde via de Kanaänitische talen tot de Noordwest-Semitische talen, Centraal Semitische talen en Semitische talen en werd door de Feniciërs gesproken in Fenicië.


Lenin

Vladimir Iljitsj Lenin was een Russisch revolutionair en eerste leider van de Sovjet-Unie


pietje

[2] naar de bijnaam "Pietje Bedroefd" voor de op de munt afgebeelde gewapende man die een grote zakdoek leek vast te houden, in de betekenis van ‘munt’ voor het eerst aangetroffen vanaf 1762

dim. tant. zilveren munt ter waarde van 6,25 stuiver (een achtste rijksdaalder)


botdrager

botdragers (plural)
botdragertje (diminutive singular)
botdragertjes (diminutive plural)

munt met een waarde meestal gelijk aan 8 duiten of 2 groot of een stuiver (ƒ 0.05).


hetman

Leenwoord uit het Pools, in de betekenis van ‘aanvoerder van de kozakken’ voor het eerst aangetroffen in 1833

hetmannen (plural)
hetmannetje (diminutive singular)
hetmannetjes (diminutive plural)

titel van de op een na hoogste militaire bevelhebber (na de vorst) in Polen en het Grootvorstendom Litouwen van de 15e tot de 18e eeuw, die van 1569 tot 1795 samen het Pools-Litouwse Gemenebest vormden. Ook aanvoerder van de kozakken


maashagedis

maashagedissen (plural)
maashagedisje (diminutive singular)
maashagedisjes (diminutive plural)

een geslacht uit de familie Mosasauridae, een groep van uitgestorven sauriërs die in zee leefden


tiend

belasting ter grootte van een evenredig deel van de opbrengsten, gegroeid uit de eerdere kerkbelasting


pterodactylus

Pterodactylus antiquus een pterosauriër die leefde in het Late Jura, de naamgever van de groep der Pterodactyloidea.
Pterodactylus is de eerste pterosauriër waarvan wetenschappers zich bewust waren dat hij bestond: in 1784 beschreef Cosimi Allessandro Collini, de curator van het Naturalienkabinet van Karel Theodoor van Beieren, de keurvorst van de Palts, deze vondst uit de kalk van de Eichstätt die de wereld voor een raadsel stelde. Niemand wist precies wat het beest voor iets was, totdat de Duits/Franse vergelijkende anatoom Georg Kuefer - alias Georges Cuvier - in 1809 tot de conclusie kwam dat het een vliegend reptiel betrof, dat hij informeel ptero-dactyle noemde, ofwel "vleugelvinger", omdat het vleugelbot uit de vierde vinger van de hand bestond


historica

historica's (plural)
historicae (plural)

Barbara Tuchman is een bekende historica.


stormram

samenstelling van storm ww en ram zn als leenvertaling van Latijn aries

rambuk

een toestel, balk, e.d. om een deur, poort te forceren

stormrammen (plural)
stormrammetje (diminutive singular)
stormrammetjes (diminutive plural)

een toestel, balk, stootblok, e.d. om de poort van een vesting open te beuken


koelie

Leenwoord uit het Indonesisch Maleis, in de betekenis van ‘dagloner’ voor het eerst aangetroffen in 1642

Een wijdverbreide ontlening aan Hindi-Urdu qulī (Hindi क़ुली, Urdu قلی) “dagloner” , via Perzisch قلی (qulī) “dienaar” uiteindelijk geleend uit een Turkse taal (Proto-Turks *qul “slaaf”, “dienaar”), vergelijk Oostturks qul “slaaf”, Osmaans Turks قول (modern kul) “dienaar (van een hogergeplaatste, bijv. prins, bey, God)”.

koelies (plural)
koelietje (diminutive singular)
koelietjes (diminutive plural)

Ontlening uit Chinees 苦力 (kǔlì) “zware arbeid” is weinig waarschijnlijk, aangezien de Chinese term een abstracte betekenis heeft.

Bengali কুলি (kuli), Tamil கூலி (kūli) “dagloner”, en de benaming van een Gujarati kaste van dagloners zijn eerder leenwoorden uit Hindi-Urdu qulī.


Tochaars

een dode Indo-Germaanse taal die tot in de 8e eeuw na Chr. gesproken werd door de bewoners in de Turpanlaagte en het Tarimbekken in Centraal-Azië, in de tegenwoordige Chinese provincie Sinkiang


bovenkast

bovenkasten (plural)
bovenkastje (diminutive singular)
bovenkastjes (diminutive plural)

De letterkast, die voor de zetter de hoofdletters bevatte (-> uppercase)


sortie

van Frans sortie
**[1] via Engels sortie
**[6] van sortie de bal
**[8] van sortie de route

fausse sortie

nadrukkelijk vertrekken met de bedoeling te worden teruggeroepen

sortie maken

(toneel) indruk maken bij het verlaten van het toneel

sortie mankeren

(toneel) er niet in slagen indruk te maken bij het verlaten van het toneel

sorties (plural)
sortietje (diminutive singular)
sortietjes (diminutive plural)

toegangsbewijs waarmee je een evenement tijdelijk kan verlaten

Zeer dikwijls verkochten de bezoekers, zoowel van de duurdere als de goedkoopere rangen, hun "sortie" of contramerkje. Er waren altijd liefhebbers genoeg voor te vinden. Soms als het ballet bijzonder mooi was, betaalde men voor zoo'n sortie de helft of drie vierde van den gewonen toegangsprijs.

afrit van een brede weg naar gebieden die niet aan de weg liggen

Mensen konden langs die weg rechthoekige kavels krijgen mits ze de weg onderhielden. De kavels werd van elkaar gescheiden door brede sorties die dienden als toegang voor de schaapskudden naar de erachter gelegen heide. Sortie 7 is een veelgebruikte toegang voor Defensie, die met jeeps en pantserwagens vanaf het Zeisterspoor over de Laan Blussé van Oud Alblas (ook een sortie) rijdt, de N237 oversteekt en z'n weg vervolgt tot aan militair oefenterrein Vlasakkers.


rondas

via Frans rondache van Italiaans rondaccia

ron·das (gelet op uitspraak en woordherkomst is hier de afbreking uit de Groene Boekjes van 1990 en 1995 aangehouden)

De speer van Bruin breekt doormidden
en Doordhage, als handige ridder,
mikt op 't bovenste van de rondas
en doorboort Bruins schouderblad.


Indo

[1] oorspronkelijk betekenis [2] gebruikt als geuzennaam, maar tegenwoordig ook met ruimere betekenis en dan meer verwijzend naar betekenis [3] of naar Indonesië

[3] afgeleid van Indië, als verkorting van Nederlands-Indië

[4] van Latijn Indus, de rivier waarnaar India werd genoemd

Indo's (singular)
Indootje (diminutive)
Indootjes (diminutive singular)
[2], [3] indo

Betekenis [1] is ontstaan doordat betekenis [2] als geuzennaam werd gebruikt. Schertsend werd deze betekenis ook uitgelegd als "In Nederland door omstandigheden" (letterwoord). In strikte opvatting blijft het om een gemengde afkomst gaan, in een ruime opvatting valt de betekenis van 'Indo' tegenwoordig samen met 'Indische Nederlander' of Nederlander met Indonesische achtergrond. Volgens spellingregel 6.J (1) wordt Indo in dat geval met een hoofdletter geschreven.

Aardrijkskundige namen met 'Indo' als linkerdeel van een samenstelling worden gespeld met een koppelteken (Indo-); voor de van aardrijkskundige namen afgeleide namen van talen geldt dezelfde spelling. Deze regel is niet van toepassing op Indonesië en Indochina, omdat die niet als samenstelling worden opgevat. In de huidige spelling is een 'Indochinees' een bewoner van Indochina en een 'Indo-Chinees' een Chinese bewoner van Nederlands-Indië.

Ook samenstellingen met 'Indo' in betekenis [1] en [2] als linkerdeel komen voor.

in Nederlands-Indië: schrijfwijze voor indo halfbloed van gemengde Europese en inheemse afstamming

De uitgever Nix, een Indo die sprekend lijkt op Oom Tom zelf, is enthousiast en wil alles voor me doen.

Het vertrek is door het tochtscherm niet zoodanig afgesloten of het gelukt den lenigen Indo een gedeelte van den zijwand der kamer in het oog te krijgen.

alleen als linkerdeel van samenstellingen : Nederlands-Indisch

Het was zowel populair onder Indonesiërs als onder uitheemse Aziatische minderheden, zoals de Indo-Chinezen en de Indo-Arabieren, die, geheel in overeenstemming met de officiële indeling van de bevolking in Europeanen, Vreemde Oosterlingen en inlanders, maatschappelijk en politiek afzonderlijk waren georganiseerd.


indo

In de betekenis van ‘halfbloed’ voor het eerst aangetroffen in 1898

[1], [2] (verkorting) van Indo-Europeaan

indo's (singular)
indootje (diminutive)
indootjes (diminutive singular)

Geschreven met een hoofdletter 'Indo- als linkerdeel in samengestelde namen van gebieden, volken of talen en de afleidingen daarvan.

in Nederlands-Indië: halfbloed van gemengde Europese en inheemse afstamming

Reeds vroeger was de vereeniging Insulinde opgericht, waar geen kracht van uitging: men schaamde zich er nog voor indo te zijn of ‘sinjo’, ‘blauwe’ of ‘liplap’ zooals de beschaafde volbloed hem betitelde.


vaarseizoen

periode van het jaar waarin de overheersende windrichtingen en andere omstandigheden voor zeilschepen gunstig zijn om hun bestemming te bereiken

Deze Nederlandse vloot had niet de minste oefening en toen zij in oktober, op last van Den Haag, in zee stak had zij - om welke redenen dan ook - een geheel vaarseizoen werkeloos voor anker gelegen.


molengraaf

molengraven (plural)
molengraafje (diminutive singular)
molengraafjes (diminutive plural)

door de landsheer aangewezen toezichthouder op een molen


blijde

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘werpgeschut’ voor het eerst aangetroffen in 1260

[zelfstandig naamwoord] via Middelnederlands blide van Latijn blida "katapult"

[bijvoeglijk naamwoord] van Middelnederlands blide van Oudnederlands blīthi

middeleeuwse katapult die gebruikt werd om grote stenen in een belegerde plaats te werpen


koten

ww: van Middelnederlands coten; op te vatten als afleiding van koot zn met het achtervoegsel -en, in de betekenis ‘met bikkels of koten spelen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1511

kootte (past)
gekoot (past participle)
te koten (active infinitive imperfect present long-form)
zullen koten (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen koten (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gekoot (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gekoot (active infinitive perfect present long-form)
gekoot zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gekoot te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
kotend (imperfect participle)
gekoot (past participle)
kote (subjunctive)
koot (indicative imperfect present singular first-person)
koot (indicative imperfect present singular second-person)
koot (indicative imperfect present singular second-person)
koot (indicative imperfect present singular second-person)
koot (indicative imperfect present singular third-person)
kootte (indicative imperfect past singular first-person)
kootte (indicative imperfect past singular second-person)
kootte (indicative imperfect past singular second-person)
kootte (indicative imperfect past singular second-person)
kootte (indicative imperfect past singular third-person)
kootten (indicative imperfect past plural first-person)
kootten (indicative imperfect past plural second-person)
kootten (indicative imperfect past plural third-person)
zal koten (indicative imperfect future singular first-person)
zult koten (indicative imperfect future singular second-person)
zal koten (indicative imperfect future singular second-person)
zult koten (indicative imperfect future singular second-person)
zal koten (indicative imperfect future singular second-person)
zult koten (indicative imperfect future singular second-person)
zal koten (indicative imperfect future singular third-person)
zullen koten (indicative imperfect future plural first-person)
zullen koten (indicative imperfect future plural second-person)
zullen koten (indicative imperfect future plural third-person)
zou koten (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou koten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) koten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt koten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou koten (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden koten (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden koten (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden koten (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gekoot (perfect present first-person)
hebt gekoot (perfect present second-person)
hebt gekoot (perfect present second-person)
heeft gekoot (perfect present second-person)
hebt gekoot (perfect present second-person)
heeft gekoot (perfect present third-person)
hebben gekoot (perfect present first-person)
hebben gekoot (perfect present second-person)
hebben gekoot (perfect present third-person)
had gekoot (perfect past first-person)
had gekoot (perfect past second-person)
had gekoot (perfect past second-person)
hadt gekoot (perfect past second-person)
had gekoot (perfect past third-person)
hadden gekoot (perfect past first-person)
hadden gekoot (perfect past second-person)
hadden gekoot (perfect past third-person)
zal gekoot hebben (perfect future first-person)
zal gekoot hebben (perfect future second-person)
zult gekoot hebben (perfect future second-person)
zult gekoot hebben (perfect future second-person)
zal gekoot hebben (perfect future second-person)
zult gekoot hebben (perfect future second-person)
zal gekoot hebben (perfect future third-person)
zullen gekoot hebben (perfect future first-person)
zullen gekoot hebben (perfect future second-person)
zullen gekoot hebben (perfect future third-person)
zou gekoot hebben (perfect conditional first-person)
zou gekoot hebben (perfect conditional second-person)
zou gekoot hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekoot hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekoot hebben (perfect conditional second-person)
zou gekoot hebben (perfect conditional third-person)
zouden gekoot hebben (perfect conditional first-person)
zouden gekoot hebben (perfect conditional second-person)
zouden gekoot hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gekoot (impersonal passive present imperfect)
er is gekoot (impersonal passive present perfect)
er werd gekoot (impersonal passive past imperfect)
er was gekoot (impersonal passive past perfect)
er zal gekoot worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gekoot zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gekoot worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gekoot zijn (impersonal passive conditional perfect)

behendigheidsspel dat met botje van geslachte dieren of voorwerpen die daarop lijken werd gespeeld
Slaat vooral op het door jongens of mannen gespeelde spel; de variant die door meisjes werd gespeeld, werd bikkelen genoemd.


Brexit

van brexit, volgens spellingregel 16.L geschreven met een hoofdletter als het om de naam van de historische gebeurtenis gaat; als onderwerp van politieke speculaties wordt brexit met een kleine letter geschreven

uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie, zoals die uiteindelijk op 31 maart 2020 plaatsvond

De Britse economie lijkt na Brexit minder veerkrachtig: de problemen die we overal in Europa zien, lijken de Britse economie harder te raken.

Weblink bron
Fleur Launspach
 “Drie jaar na Brexit wachten de Britten nog steeds op de voordelen” (31 januari 2023) op nos.nl

Britse bands en artiesten staan tijdens het eerste festivalseizoen na de Brexit een stuk minder vaak op Europese festivals.

“Bijna de helft minder Britse artiesten op Europese festivals na Brexit” (22 juli 2022) op nu.nl


middelbare school

school waar middelbaar onderwijs aan leerlingen werd gegeven. Sinds 1 augustus 1968 vervangen door school voor voortgezet onderwijs


vis-à-vis

van Frans vis-à-vis, als voorzetsel aangetroffen vanaf 1776

bankje met S-vormige leuning waarop twee mensen tegenover elkaar kunnen zitten

rijtuig waarin twee passagiers tegenover elkaar zitten

type auto waarin de passagiers tegenover elkaar zitten


Europees Monetair Stelsel

stelsel dat in 1979 op Frans-Duits initiatief werd opgericht en waarbij de deelnemers afspraken om hun valuta binnen vaste bandbreedten ten opzichte van een spilkoers te laten fluctueren. Door steuninterventies (aankoop en verkoop van valuta) en het rente-instrument konden de Europese centrale banken de valuta op de gewenste koers houden. Door gebrek aan geloofwaardigheid viel het EMS in 1993 in feite uiteen


Staten

alleen meervoud van Middelnederlands staten, leenvertaling van Frans états in de betekenis "standen" aangetroffen vanaf 1385

gewestelijke standenvergadering (volksvertegenwoordiging), oorspronkelijk bestaande uit de drie standen: adel, geestelijkheid en burgerij (van steden)


mannenbroeders

alleen meervoud, samenstelling van mannen zn en broeders zn

benaming voor mannen uit de gemeenschap van de vooroorlogse Gereformeerde Kerken in Nederland en de Anti-Revolutionaire Partij (ARP)