land

In de betekenis van ‘grond, bouwland’ voor het eerst aangetroffen in 801

in het land der blinden is eenoog koning

Geen profeet is in zijn (eigen) land geëerd.

In tegenstelling tot vreemden, zijn mensen uit je woonplaats minder bereid te luisteren

In het land der blinden is éénoog koning.

Je hoeft maar weinig moeite te doen om mensen vóór te blijven als zij zich niet in dat onderwerp verdiepen of er geen tijd/moeite in willen stoppen ofwel: wanneer iemand als enige een beetje van iets weet, lijkt het voor iedereen die er niets van weet alsof diegene er echt verstand van heeft

Met de hoed in de hand komt men door het ganse land.

Iemand die vriendelijk is bereikt meer in het leven dan iemand die onaardig en onbeleefd is

De arme landen

Algemene aanduiding voor landen die tot de Derde Wereld worden of werden gerekend

Een land van melk en honing zijn

Een land waar het goed en voorspoedig leven is

Een stille in de lande zijn

Iemand die erg stil en ingetogen is of iemand die zich bijna nooit ergens mee bemoeit

Geen land met iemand kunnen bezeilen

Met iemand niets kunnen beginnen omdat die niet wil

's Lands wijs, 's lands eer

Een volk is sterk gehecht aan de eigen cultuur en gewoonten

Stad en land aflopen

Overal heen gaan, specifiek om iets te verkrijgen, te kopen

lur

gedeelte van het aardoppervlak dat boven water uitsteekt

lur

dat deel van de aardbodem dat geschikt is voor bebouwing...

بلد

een geografisch gebied aan één bepaald gezag onderworpen

Heimat

het eigen land, het land waar men geboren is

landen (plural)
landje (diminutive singular)
landjes (diminutive plural)

een geografisch afgebakend gebied dat aan één bepaald gezag is onderworpen, en zodoende geldt als eigen staat

Het hele land was in rep en roer.

Het is een corrupt land.

In de lucht cirkelde een helikopter. Het leek wel een scène uit een film. Wat een land, zo anders dan mijn veilige, kleine Nederland.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

21 juni is de langste dag van het jaar die overal ter wereld op een unieke manier wordt gevierd. De Zweden dansen tijdens de midzomeravond om de meiboom en in andere landen worden vuren aangestoken om het verleden te verbranden.


staat

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘toestand’ voor het eerst aangetroffen in 1265

In de betekenis van ‘land’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1599

staten (singular)
staatje (diminutive)
staatjes (diminutive singular)

binnen een afgebakend grondgebied werkzame, in hoge mate soevereine organisatie die gezag uitoefent over de op dat grondgebied wonende bevolking

De Verenigde Staten zijn de machtigste staat ter wereld.

Het pad voor me, niet meer dan 25 cm breed, zou mij door de staten Californië, Oregon en Washington leiden.


macht

In de betekenis van ‘vermogen’ voor het eerst aangetroffen in 1236

[1,2]: Naamwoord van handeling van mogen.

[3]: verbastering van maag, verwijzend naar maagschap: met alle (leen)mannen en hun aanverwanten

Eendracht maakt macht

Wanneer mensen goed samenwerken, kunnen ze op die manier veel bereiken

Kennis is macht

Wie veel weet, kan daarmee veel invloed uitoefenen

Met man en macht [iets doen]

Gezamenlijk en/of met alle beschikbare middelen hard aan iets werken/ iets gedaan proberen te krijgen

Uit alle macht

Met inzet van alle voorhanden zijnde middelen

mag

het vermogen om elders de eigen wil op te leggen

[1,2]: machten (plural)
[2]: machtje (diminutive singular)
[2]: machtjes (diminutive plural)

Van een wonderbaarlijk wereldrijkje zijn we vervallen tot een economisch machtje zonder inspraak in de wereldpolitiek.


rijk

In de betekenis van ‘vermogend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Leenwoord uit het Keltisch, in de betekenis van ‘staat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

rige

een staat of natie onder een vorst of heerser

een staat of natie onder het gezag van een vorst of andere heerser

Het rijk van Karel de Grote had geen hoofdstad.

Alle deelnemers waren etnische Grieken of identificeerden zich als zodanig; er waren heel wat atleten bij afkomstig uit het Ottomaanse rijk.

Onno van Nijf
 “Sportgeschiedenis” (2021), Athenaeum - Polak & Van Gennep , ISBN 9789025312275


natie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘volk’ voor het eerst aangetroffen in 1408

nasie

een groep mensen die zich door gemeenschappelijke taal, cultuur of politieke geschiedenis verbonden voelt

naties (plural)
natiën (plural)
natietje (diminutive singular)
natietjes (diminutive plural)

een groep mensen (volk) die zich door gemeenschappelijke taal, cultuur of politieke geschiedenis verbonden voelt en een staat vormen

De naties van de Europese Unie zijn begonnen aan een gemeenschappelijke politieke ontwikkeling.


staatkunde

een discipline binnen de sociale wetenschappen die zich bezighoudt met het bestuderen van politiek en hoe een staat hoort te worden bestuurd


westers

In de politiek-culturele betekenis, een leenvertaling van Frans occidental, afgeleid van Occident, zie Westen.

Afgeleid van wester met het achtervoegsel -s, voor het eerst aangetroffen bij Kiliaan, in de betekenis “van het westen”.

vestlig

(politiek) met betrekking tot het Westen

westerser (uninflected comparative)
westerst (uninflected superlative)
westerse (inflected positive)
westersere (inflected comparative)
westerste (inflected superlative)
westersers (partitive comparative)

met betrekking tot of gelegen in het Westen

In de Tweede Wereldoorlog kwam Japan in conflict met de westerse mogendheden.

Zijn beide ouders komen uit een westers land.

We zijn in de westerse maatschappij een beetje doorgeslagen in onze verslaving aan spullen en schulden.


departement

Van Frans département. In de betekenis van ‘bestuurlijke afdeling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1712

departementen (plural)
departementje (diminutive singular)
departementjes (diminutive plural)

bestuurlijk gewest in sommige landen (zoals Frankrijk)

Zondag mogen zo’n 900.000 kiezers in het Bretonse departement Loire-Atlantique naar de stembus om antwoord te geven op de vraag: ‘Bent u voorstander van het project om vliegveld Nantes-Atlantique te verplaatsen naar de gemeente Notre-Dame-des-Landes?’ Het huidige vliegveld ten zuiden van Nantes is met 4,4 miljoen passagiers in 2015 „verzadigd”, zeggen de autoriteiten. De nieuwe locatie, ten noorden van de stad, geeft minder geluidshinder en zou goed zijn voor de economie.


staatsvorm

samenstelling van staat zn en vorm zn met het invoegsel -s-

type organisatie dat aan een staat ten grondslag ligt

Het land wisselde daarmee van staatsvorm; eerst was het een absolute monarchie, daarna een presidentiële republiek.


staatsbestel

samenstelling van staat zn en bestel zn met het invoegsel -s-

de wijze waarop het bestuur van een staat is georganiseerd

Davout was de Araktsjejev van keizer Napoleon — hij was niet laf zoals Araktsjejev, maar wel net zo overijverig, wreed en niet in staat zijn toewijding anders tot uitdrukking te brengen dan door wreedheid. In het mechanisme van het staatsbestel zijn dergelijke mensen noodzakelijk, zoals wolven in het bestel van de natuur, en ze zijn er altijd, ze verschijnen altijd en weten zich altijd te handhaven, hoe ongerijmd hun aanwezigheid bij en hun vertrouwelijke omgang met het regeringshoofd ook mag lijken.

Grondrechten zijn fundamentele mensenrechten, ze vormen een belangrijke leidraad in het staatsbestel; ze zijn in de Grondwet vastgelegd. Er kan een onderscheid worden gemaakt tussen klassieke grondrechten en sociale grondrechten.

Mursi's broederschap is erg lang wreed onderdrukt en is een organisatorisch geheimzinnige, sociale en religieuze beweging. Volgens opposanten is het meer een sekte die erop uit is om Egypte stap voor stap met een streng islamitisch staatsbestel op te zadelen, terwijl de broederschap volkomen in het duister tast over wat te doen tegen de groeiende armoede, inflatie, onveiligheid en werkloosheid.


staatsinrichting

samenstelling van staat zn en inrichting zn met het invoegsel -s-

de wijze waarop de staat, zijn regering en zijn bestuur zijn ingericht

Eene sterke staatsinrichting, met eene gewapende natie onder wetenschappelijke ordening tot leger, met eene zich in voortdurend schooner vormen kleedende wetenschap, eene denkende kunst en eene rijke litteratuur, ziedaar wat Duitschland, met Pruisen als heervoerder, thans is.

More weet uit ervaring dat er een kloof gaapt tussen een goed idee en een mens, dat het naïef is te denken dat verstandige inzichten niet ondergeschikt gemaakt zullen worden aan politieke belangen. Het verklaart wellicht ook de strakke hand waarmee het individu in het tweede deel - waarin de reiziger Raphaël Hythlodaeus over de staatsinrichting van het eiland Utopia vertelt - in toom gehouden wordt.


Westen

Leenvertaling van Frans Occident, ingevoerd medio 19e eeuw door de Franse filosoof Auguste Comte (1798-1875), oorspronkelijk beperkt tot de Europese mogendheden Frankrijk, Spanje, Engeland, Duitsland en Italië

De politiek-culturele connotatie van de term Westen, geschreven met een hoofdletter volgens de huidige spellingregel 16.G, is in de tweede helft van de 19e eeuw in zwang geraakt, zie vindplaats hieronder.

christelijk Europa (in engere zin, met uitsluiting van voormalig communistisch Oost-Europa en Rusland)

In de middeleeuwse literatuur wordt Babilonië als de hoofdstad van de Saraceense wereld beschouwd, maar de activiteiten die Hughe waarneemt als hij er binnenrijdt, zouden evengoed in een stad in het Westen kunnen plaatsvinden

Mieke Lens
 De superioriteit van de christelijke ridder 5, Of waarom Saracenen gedoemd zijn te verliezen in:
Evert van den Berg en Bart Besamusca (red.)
 De epische wereld (1992), Dick Coutinho, Muiderberg, p. 72 op dbnl.org

Het heilige Rusland vertoont op 't oogenblik weer zijne schaduwzijde. Het staat als een gevaar tegenover de mogendheden van west-Europa. Het smeedt intrigues in 't oosten en dreigt het westen.

Buitenlandsch Nieuws. ENGELAND. in: Nieuwe Veendammer courant (09-07-1892), T. van Halteren, Wildervank, p. 5 op Delpher.nl

het niet-communistische, kapitalistische Europa, Noord-Amerika en Australië, Nieuw-Zeeland (evt. ook Japan)

Een commissie uit het Amerikaanse Congres heeft te München de voormalige luitenant-kolonel bij de Russische geheime politie (MVD), Grigori Stepanowitsj Burlitski, ondervraagd over zijn aandeel in massa-deportaties en het uitroeien van bevolkingsgroepen. Burlitski, een 36-jarige Kozak, week een jaar geleden naar het Westen uit, omdat hij, volgens zijn zeggen, zich niet langer kon verenigen met een stelsel, dat zo meedogenloos was voor zijn eigen volk.

Over aandeel in deportaties, Russische geheim agent werd ondervraagd in: Friese koerier, onafhankelĳk dagblad voor Friesland en aangrenzende gebieden (29 juni 1954), Uitgever Stichting Je Maintiendrai-Friesland Heerenveen, p. 2. op Delpher.nl