khmer

[1] spotttend afgeleid van Rode Khmer, geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.M

[1] Voor de vergelijkbaarheid met "Rode Khmer" wordt vaak toch een schrijfwijze met hoofdletters gebruikt, maar het is in deze betekenis geen eigennaam.

[2] Zowel vóór 1996 als vanaf 2006 was de schrijfwijze in de officiële spelling "Khmer" met een hoofdletter.

groep die haar opvattingen op een brute manier aan anderen opdringt
Gebruikt als tweede deel van een verbinding, waarbij het voorafgaande bijvoeglijk naamwoord aangeeft om wat voor opvattingen het gaat

Op zijn school heerste een soort 'Pedagogische Khmer' die teach-ins organiseert en formulieren stuurt aan leraren met de vraag wat ze aan 'vernieuwing' hebben gedaan.

Weblink bron
Maarten Huygen
 “Leraar is helaas geen vak meer voor academici” (27 mei 2006) op nrc.nl


centrum

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘middelpunt’ voor het eerst aangetroffen in 1654

centra (plural)
centrums (plural)
centrumpje (diminutive singular)
centrumpjes (diminutive plural)

Het CDA is in Nederland een partij in het centrum.

Alle gewone rechtse partijen, en zelfs het centrum, waren antisemitisch, dus die stellingname kon niemand meer voor zichzelf uitbuiten.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


communisme

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘maatschappelijk stelsel van gemeenschappelijk bezit’ voor het eerst aangetroffen in 1850

afgeleid van vhet Latijnse 'commūnis' (gemeenschappelijk) (met het voorvoegsel com-) met het achtervoegsel -isme

Kommunismus

atheïstische ideologie die gericht is op gemeenschappelijk bezit van productiemiddelen en verbruiksgoederen

Nee, dat was even onwaarschijnlijk als een liefdesverklaring van de paus aan het communisme.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2

Bij maatschappijleer kregen we een opfriscursus over het communisme, zelfs de godsdienstlessen gingen plotseling over wat Jezus gevonden zou hebben van de Sovjet-Russische intocht in Boedapest.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


resolutie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘besluit’ voor het eerst aangetroffen in 1549

door een overheid of ander bestuurlijk orgaan genomen besluit, dat meestal de vorm heeft van een officiële verklaring

De resolutie is met een meerderheid aangenomen.


vrede

In de betekenis van ‘toestand van rust’ voor het eerst aangetroffen in 815

In grote delen van de wereld blijkt het keer op keer niet mogelijk de vrede te bewaren.


campagne

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘veldtocht’ voor het eerst aangetroffen in 1597

een actie voor een bepaald doel, vaak als onderdeel van een verkiezingsstrijd

De toon van de VVD is de laatste week op zijn zachtst gezegd nogal stevig. Dat heeft alles te maken met de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen, die woensdag 20 maart plaatsvinden. Rutte en Dijkhoff willen kiezers op rechts die nu voor Wilders en Baudet kiezen, graag terug.

De vrijwilligers van de verkiezingscampagne deelden foldertjes uit op de markt.

De campagne richt zich in eerste instantie vooral op ouders van jonge kinderen, forenzen en ouderen. Mensen van 55 jaar en ouder vormen immers bijna de helft (41 procent) van alle fietsslachtoffers op de spoed. Vaak zijn dit mensen op een e-bike, ziet Baden. "Dat heeft te maken met verminderde spierkracht, een verminderd reactievermogen en juist een sneller bewegend voertuig."

Weblink bron
Noor de Kort
 “Nederlanders willen geen fietshelm, maar dat gaat misschien veranderen” (16 april 2025), NOS

Met Terlouw als lijsttrekker herstelde D66 zich en ging de partij in 1977 van zes naar acht zetels. In een tijd van onverzoenlijke tegenstellingen tussen links en rechts voerde ideale schoonzoon Terlouw met succes campagne.

Weblink bron
Dik Verkuil
 “Het vertrouwen van Jan Terlouw was zijn kracht en zijn zwakte” (16 mei 2025), NOS


Europa

uit het Latijn; het woord is weer verder te herleiden tot het Oudgrieks.

Europa

een continent op het noordelijk halfrond, dat ten noorden van Afrika en ten westen van Azië ligt

"Onderzoekers zijn hier welkom": Macron was vandaag kritisch over het beleid van zijn Amerikaanse collega. "Wie had ooit kunnen denken dat zo'n grote democratie, met een economie die juist steunt op vrije wetenschap, zo'n grote fout zou maken", zei Macron. Amerikaanse onderzoekers zijn hier welkom, voegde hij eraan toe. En om ze op te vangen heeft Parijs 100 miljoen euro beschikbaar. "Europa moet een toevluchtsoord zijn voor wetenschappers die worden bedreigd."

Weblink bron
Frank Renout
 “Europa: 600 miljoen euro om Amerikaanse wetenschappers aan te trekken” (5 mei 2025), NOS

Er rijden steeds meer Chinese elektrische auto's op de Europese wegen en dat zullen er in de toekomst niet minder worden. Het afgelopen kwartaal verscheepte China bijna twee keer zo veel auto's naar Europa in vergelijking met een jaar eerder. Dit terwijl de EU afgelopen zomer invoerheffingen op Chinese auto's invoerde om de eigen auto-industrie te beschermen. Hoe weten Chinese automerken toch steeds meer terrein te winnen in Europa?

Weblink bron
Aïda Brands
 “Chinese elektrische auto's booming in Europa ondanks heffingen” (24 april 2025), NOS


Arizona

een coalitie waarin christendemocraten, Vlaams-Nationalisten en sociaaldemocraten samen de regering vormen


driehoek

van Middelnederlands driehoec, op te vatten als samenstelling van drie ht en hoek zn , in de betekenis van ‘deel van plat vlak door drie lijnen ingesloten’ voor het eerst aangetroffen in 1351

եռանկյունի

tweedimensionale geometrische vorm, bestaande uit 3 hoeken en 3 zijden

driehoeken (plural)
driehoekje (diminutive singular)
driehoekjes (diminutive plural)

overlegorgaan in Nederland, bestaande uit vertegenwoordigers van politie, het Openbaar Ministerie en een lokale overheid

De driehoek van politie, justitie en gemeente.


raam

In de betekenis van ‘lijst(werk), omlijsting’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1277.

erfwoord: Middelnederlands rāme, raem m, rāme v ‘omlijsting, raam, waarop iets gespannen wordt’, ontwikkeld uit Oergermaans *hraman-, bij Indo-Europees *krom-, waartoe ook Russisch dial. kromá ‘rand; korst’, vero. krómka ‘id.’ en zakromítʹ ‘met planken afscheiden’ behoren. Verwant aan remmen. Evenals Nederduits Rahm en Duits Rahmen, beide ‘lijst(werk), omlijsting’.

Fenster

venster: muuropening om lucht en licht door te laten

ramen (plural)
raampje (diminutive singular)
raampjes (diminutive plural)

de basisstructuur van een akkoord of wet waarin slechts de begrenzing van het geheel, en het onderlinge verband van onderdelen, is vastgesteld

Dit voorstel past niet in het raam van het akkoord.


oorlog

In de betekenis van ‘strijd tussen volkeren of staten’ voor het eerst aangetroffen in 1240

afgeleid van 'log' (afl. van leggen) met het voorvoegsel oor-

oorlog

oorlogen (plural)
oorlogje (diminutive singular)
oorlogjes (diminutive plural)

een gewapende strijd tussen twee of meer bevolkingsgroepen en/of tussen twee of meer landen of “de voortzetting van de politiek met andere middelen” (Clausewitz)

Een oorlog is altijd voor niets, terwijl de strijdende partijen denken dat het over alles gaat.

In de vorige eeuw waren er twee wereldoorlogen. Een oorlog heet een wereldoorlog als er heel veel landen aan meedoen. Aan de Eerste Wereldoorlog deed Nederland niet mee. Maar aan de Tweede Wereldoorlog wel.

Weblink bron
nieuwsbegrip.nl
 “75 jaar vrijheid in Nederland” (2-9-2019), CED-groep

Volgens de overlevering vluchtten meisjes uit Plancher-Les-Mines gedurende de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) de bossen in om te ontkomen aan bloeddorstige huurlingen in dienst van de Zweedse bezetter.

Weblink bron
Rob Gollin
 “De helling van de mooie meisjes knijpt de renner de keel dicht” (10 juli 2019), de Volkskrant

Het is in Rusland momenteel verboden van ‘oorlog’, ‘invasie’ of ‘inval’ te spreken als het over de 'situatie' in Oekraïne gaat.


havik

In de betekenis van ‘roofvogel’ voor het eerst aangetroffen in 1287

голям ястреб

Accipiter gentilis, een roofvogel die op kleine zoogdieren en vogels jaagt

haviken (plural)
havikje (diminutive singular)
havikjes (diminutive plural)

iemand die graag een oorlog wil uitlokken

De haviken in het Witte Huis.


burgemeester

Ontwikkeld uit vroeg Middelnederlands borghmeester ‘wijkhoofd’, in de betekenis van ‘hoofd van een gemeente’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1254

Oorspronkelijk samenstelling van burcht zn en meester zn , maar vervolgens opgevat als samenstelling van burger zn en meester zn

Een burgemeester in oorlogstijd

Iemand die met de vijand samenwerkt om erger te voorkomen

Eens burgemeester, blijft burgemeester

Wie eenmaal een bepaald maatschappelijk aanzien (goed of slecht) heeft, raakt dat niet of heel moeilijk meer kwijt

burgemeesters (plural)
burgemeestertje (diminutive singular)
burgemeestertjes (diminutive plural)

De burgemeester sprak met de pers deze ochtend.

Burgemeester Ron König zegt "buitengewoon trots" te zijn op het team. "Go Ahead Eagles heeft echt voetbal laten zien zoals het hoort te zijn", vindt hij. "Heel Deventer is uitzinnig van blijdschap en terecht! We gaan woensdag het elftal groots onthalen en huldigen."

Weblink bron “Feest barst los in Deventer na winst Go Ahead Eagles: 'We gaan Europa in!'” (22 april 2025), NOS

Ik neem aan dat het nu over raadsleden, burgemeesters en dat soort lui gaat. En hoger.


ambassadeur

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gevolmachtigd gezant’ voor het eerst aangetroffen in 1416

afgeleid van het Franse 'ambassadeur' met het achtervoegsel -eur

Botschafter

ambassadeurs (plural)
ambassadeuren (plural)
ambassadeurtje (diminutive singular)
ambassadeurtjes (diminutive plural)

iemand die door de ene staat is aangesteld om deze staat bij een andere staat te vertegenwoordigen.

Turkije heeft zondag de ambassadeur van het Vaticaan op het matje geroepen nadat de paus zondag de Armeense volkerenmoord in 1915 tot "de eerste genocide van de twintigste eeuw" bestempelde.

Hij is de Franse ambassadeur in Wellington op Nieuw-Zeeland, ga nu gauw opendoen.


autocraat

met het voorvoegsel auto- met het achtervoegsel -craat

autocraten (plural)
autocraatje (diminutive singular)
autocraatjes (diminutive plural)

De founding fathers hadden deze situatie niet voorzien, zegt Wehle. „Het systeem is niet opgetuigd met het idee dat een machtsbeluste, crimineel ingestelde autocraat het Witte Huis zou bereiken, en dat een van de twee partijen fascistisch zou worden. De grondwet is niet waterdicht, en nu faalt hij”.


tiran

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘despoot’ voor het eerst aangetroffen in 1265

Van Grieks τύραννoς = koning, alleenheerser. Leenwoord uit onbekende taal (Lydisch? Etruskisch?)

tirannen (plural)
tirannetje (diminutive singular)
tirannetjes (diminutive plural)

heerser, meest bij de gratie van een schrikbewind

Ik schaam me niet genoeg te hebben gewaarschuwd voor de tiran Poetin van deze tijd.


douane

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘dienst voor in- en uitvoerrechten’ voor het eerst aangetroffen in 1813.

duana

een overheidsdienst die belast is met de controle op het internationaal goederenverkeer

een overheidsdienst die belast is met de controle op het internationaal verkeer van mensen, dieren en goederen

De douane controleert alle goederen die het land in- uit- en doorgevoerd worden.


federatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bond’ voor het eerst aangetroffen in 1805

Naamwoord van handeling van federeren met het achtervoegsel -atie

federasie

een verbond van samenwerkende staten of lichamen die hun zelfstandigheid behouden

federaties (plural)
federatietje (diminutive singular)
federatietjes (diminutive plural)

Een federatie van 11 staten.


kiezen

van Middelnederlands kiesen, in de betekenis van ‘een keus doen’ aangetroffen vanaf

het is kiezen of delen

wanneer twee partijen iets onderling verdelen, moet de partij die verdeelt de andere partij laten kiezen, om te voorkomen dat een van beiden bevoordeeld wordt t.o.v. de ander

koos (past)
(koor) (past)
gekozen (past participle)
(gekoren) (past participle)
te kiezen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen kiezen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen kiezen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gekozen (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gekozen (active infinitive perfect present long-form)
gekozen zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gekozen te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
kiezend (imperfect participle)
gekozen (past participle)
kieze (subjunctive)
kies (indicative imperfect present singular first-person)
kiest (indicative imperfect present singular second-person)
kiest (indicative imperfect present singular second-person)
kiest (indicative imperfect present singular second-person)
kiest (indicative imperfect present singular third-person)
koos (indicative imperfect past singular first-person)
koos (indicative imperfect past singular second-person)
koos (indicative imperfect past singular second-person)
koost (indicative imperfect past singular second-person)
koos (indicative imperfect past singular third-person)
kozen (indicative imperfect past plural first-person)
kozen (indicative imperfect past plural second-person)
kozen (indicative imperfect past plural third-person)
zal kiezen (indicative imperfect future singular first-person)
zult kiezen (indicative imperfect future singular second-person)
zal kiezen (indicative imperfect future singular second-person)
zult kiezen (indicative imperfect future singular second-person)
zal kiezen (indicative imperfect future singular second-person)
zult kiezen (indicative imperfect future singular second-person)
zal kiezen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen kiezen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen kiezen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen kiezen (indicative imperfect future plural third-person)
zou kiezen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou kiezen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) kiezen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt kiezen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou kiezen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden kiezen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden kiezen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden kiezen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gekozen (perfect present first-person)
hebt gekozen (perfect present second-person)
hebt gekozen (perfect present second-person)
heeft gekozen (perfect present second-person)
hebt gekozen (perfect present second-person)
heeft gekozen (perfect present third-person)
hebben gekozen (perfect present first-person)
hebben gekozen (perfect present second-person)
hebben gekozen (perfect present third-person)
had gekozen (perfect past first-person)
had gekozen (perfect past second-person)
had gekozen (perfect past second-person)
hadt gekozen (perfect past second-person)
had gekozen (perfect past third-person)
hadden gekozen (perfect past first-person)
hadden gekozen (perfect past second-person)
hadden gekozen (perfect past third-person)
zal gekozen hebben (perfect future first-person)
zal gekozen hebben (perfect future second-person)
zult gekozen hebben (perfect future second-person)
zult gekozen hebben (perfect future second-person)
zal gekozen hebben (perfect future second-person)
zult gekozen hebben (perfect future second-person)
zal gekozen hebben (perfect future third-person)
zullen gekozen hebben (perfect future first-person)
zullen gekozen hebben (perfect future second-person)
zullen gekozen hebben (perfect future third-person)
zou gekozen hebben (perfect conditional first-person)
zou gekozen hebben (perfect conditional second-person)
zou gekozen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekozen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekozen hebben (perfect conditional second-person)
zou gekozen hebben (perfect conditional third-person)
zouden gekozen hebben (perfect conditional first-person)
zouden gekozen hebben (perfect conditional second-person)
zouden gekozen hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gekozen (impersonal passive present imperfect)
er is gekozen (impersonal passive present perfect)
er werd gekozen (impersonal passive past imperfect)
er was gekozen (impersonal passive past perfect)
er zal gekozen worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gekozen zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gekozen worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gekozen zijn (impersonal passive conditional perfect)
gekozen worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gekozen te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gekozen zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gekozen te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gekozen zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gekozen te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gekozen zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gekozen te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gekozen (singular imperfect present first-person)
wordt gekozen (singular imperfect present second-person)
wordt gekozen (singular imperfect present second-person)
wordt gekozen (singular imperfect present second-person)
wordt gekozen (singular imperfect present plural third-person)
worden gekozen (singular imperfect present plural first-person)
worden gekozen (singular imperfect present plural second-person)
worden gekozen (singular imperfect present third-person)
werd gekozen (singular imperfect past first-person)
werd gekozen (singular imperfect past second-person)
werd gekozen (singular imperfect past second-person)
werdt gekozen (singular imperfect past second-person)
werd gekozen (singular imperfect past plural third-person)
werden gekozen (singular imperfect past plural first-person)
werden gekozen (singular imperfect past plural second-person)
werden gekozen (singular imperfect past third-person)
zal gekozen worden (singular imperfect future first-person)
zult gekozen worden (singular imperfect future second-person)
zult gekozen worden (singular imperfect future second-person)
zult gekozen worden (singular imperfect future second-person)
zal gekozen worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gekozen worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gekozen worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gekozen worden (singular imperfect future third-person)
zou gekozen worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gekozen worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gekozen worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gekozen worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gekozen worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gekozen worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gekozen worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gekozen worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gekozen worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gekozen (perfect present first-person)
bent gekozen (perfect present second-person)
bent gekozen (perfect present second-person)
is gekozen (perfect present second-person)
zijt gekozen (perfect present second-person)
is gekozen (perfect present third-person)
zijn gekozen (perfect present first-person)
zijn gekozen (perfect present second-person)
zijn gekozen (perfect present third-person)
was gekozen (perfect past first-person)
was gekozen (perfect past second-person)
was gekozen (perfect past second-person)
waart gekozen (perfect past second-person)
was gekozen (perfect past third-person)
waren gekozen (perfect past first-person)
waren gekozen (perfect past second-person)
waren gekozen (perfect past third-person)
zal gekozen zijn (perfect future first-person)
zult gekozen zijn (perfect future second-person)
zult gekozen zijn (perfect future second-person)
zult gekozen zijn (perfect future second-person)
zal gekozen zijn (perfect future third-person)
zullen gekozen zijn (perfect future first-person)
zullen gekozen zijn (perfect future second-person)
zullen gekozen zijn (perfect future third-person)
zou gekozen zijn (perfect conditional first-person)
zou gekozen zijn (perfect conditional second-person)
zou gekozen zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gekozen zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gekozen zijn (perfect conditional second-person)
zou gekozen zijn (perfect conditional third-person)
zouden gekozen zijn (perfect conditional first-person)
zouden gekozen zijn (perfect conditional second-person)
zouden gekozen zijn (perfect conditional third-person)

selecteren door van stemrecht gebruik te maken

Hij koos uiteindelijk toch de rode rozen.

Ik was altijd gewend in de bergen hoge, leren bergschoenen te dragen maar ditmaal had ik gekozen voor lage trailrunner schoenen die erg licht waren en snel droogden.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

Ik werd met trompetgeschal verwelkomd en uitgenodigd om me te hullen in kleren uit hun Burning Man verkleeddoos en kon kiezen uit hamburgers, tosti’s, salades, pasta, koffie, bier of wiet.

Ze wekte de indruk van een soort kuise elegantie, of ze die tactiek nu zelf had gekozen of dat ze wijze raad van haar verdediger had gekregen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “1968, De grote eeuw deel 7” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044633535

De leden van de Provinciale Staten kiezen maandag de nieuwe Eerste Kamer.

Weblink bron “Statenleden kiezen Eerste Kamer” (26 mei 2003) op nu.nl


Europeaan

afgeleid van Europa met het achtervoegsel -aan

Europäer

bewoner van het Europese continent of iemand die daarvan afkomstig is

Europeanen (plural)
Europeaantje (diminutive singular)
Europeaantjes (diminutive plural)


administratie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bestuur’ voor het eerst aangetroffen in 1299

Naamwoord van handeling van administreren met het achtervoegsel -atie

[4] Leenvertaling van Engels administration.

администрация

de plaats waar gegevens zorgvuldig worden vastgelegd zodat ze later terug te vinden of te controleren zijn

administraties (plural)
administratietje (diminutive singular)
administratietjes (diminutive plural)

Nochtans bleven si beroeft ende onterft van der keiserliker mogentheit ende administratie tot opten dach van huden, ende ewelic bliven sullen.

Cornelius Aurelius
 Hoe dat keyser Otto die derde ingeset heeft de VII koervorsten, om altyt enen Roemschen keiser te kiesen uut den Duytschen natien ende landen. Dat II capittel. (1500-1517) in:
Aarnoud de Hamer (ed.)
 Die cronycke van Hollandt, Zeelandt ende Vrieslant, met die cronike der biscoppen van Uutrecht (Divisiekroniek) (2011), p. 102v op dbnl.org

Een democratische afgevaardigde in het Huis noemde de beslissing dan weer "een nieuwe stunt van president Trump en Pompeo om de aantredende Biden-administratie een hak te zetten op hun weg uit het Witte Huis."

Weblink bron
Kevin Calluy, Marijn Trio, Sarah Van Genechten, Jos De Greef
 “Trump: "Afzetting zou tot een immense woede leiden", FBI waarschuwde voor "oorlog" vóór aanval op Capitool” (12 januari 2021) op vrt.be


demonstratie

Naamwoord van handeling van demonstreren met het achtervoegsel -atie
**[1], [4] via Frans démonstration of direct van Latijn dēmōnstrātiō , in de wetenschappelijke betekenis van ‘betoging, bewijsvoering’ voor het eerst zo gedefinieerd in 1553 . De algemene betekenis van 'aantonen' is voor het eerst aangetroffen in 1596 .
**[2] van Engels, in de betekenis 'machtsvertoon' aangetroffen vanaf 1826 (zie vindplaats hieronder)
**[3] van Engels, in de betekenis 'betoging, protest mars' aangetroffen vanaf 1843 (zie vindplaats hieronder)

demonstraties (plural)
demonstratietje (diminutive singular)
demonstratietjes (diminutive plural)

De medewerkers hielden een demonstratie tegen de verruimde openingstijden.

⧖ De berigten uit lerland luiden niet ongunstiger, en men begint hier meer hoop te voeden op het dempen van de woeling. — De in Dungannon plaats gehad hebbende onlusten schijnen het vervolg te zijn van eene zoogenaamde demonstratie der Oranje- of protestantsche partij tegen de voorstanders van de verbreking der Unie. De eerstgenoemden hebben zich ten getale van eenige duizenden vereenigd, ten einde eene volksvergadering der tegenpartij te verstoren, en daarbij is het tot eene" vechtpartij gekomen, en zijn de woningen van eenige Repealers beschadigd.

“GROOT-BRITTANNIE” (08-06-1843), Opregte Haarlemsche Courant, Haarlem, p. 2.


betoging

Naamwoord van handeling afgeleid van betogen ww met het achtervoegsel -ing
**[1] oorspronkelijk in Vlaanderen gebruikt als puristische vertaling van Engels demonstration of Frans manifestation, maar vervolgens ook in Nederland algemeen geworden
**[2] vertaling van Latijn dēmonstrātiō "bewijsvoering, aantoning", aangetroffen vanaf 1587 (zie vindplaats hieronder)

demonstration

een samenkomst van velen, meestal op straat, met als doel een protest te laten horen

betogingen (plural)
betoginkje (diminutive singular)
betoginkjes (diminutive plural)
betoghing, betooging

openbare samenkomst van velen met als doel een steunbetuiging of protest te laten horen

Het was de grootste anti-regeringsdemonstratie van de laatste jaren. Jongeren hadden tot de betoging opgeroepen nadat de regering-Bouterse de benzineprijzen vorige week had verhoogd.

Weblink bron
Hans Buddingh'
 “Betoging tegen regering-Bouterse die ‘volk en land verkracht’” (4 april 2017) op nrc.nl

⧖ Men zong de Marseillaise en de oude revolutionnaire voorstad scheen te trillen, bij het hooren van dat lied. Er verscheen licht aan de vensters, de deuren werden geopend, de straten werden levendig. Sterke detachementen policie stelden een einde aan die betooging.

De Verkiezingen in Frankrijk. in: De Noord-Brabanter, jrg. 41 nr. 58 (20 mei 1869), D.A.A. de Rooy, 's-Hertogenbosch, p. 2 kol. 1

⧖ De vergadering had plaats, in het lokaal van de Cornet, in de fabriekstraat, en is in alle opzigten waardig geweest de gewigtige betooging, waarvan zij schijnt de voorbode te zijn.

België. in: Middelburgsche Courant, jrg. 29 nr. 157 (31 december 1844), Wed. J. Abrahams & Zoon, Middelburg, p. 2 kol. 1


oppositie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tegenstand’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1409

Opposition

mensen en partijen die niet tot de regeringspartijen horen

opposities (plural)
oppositietje (diminutive singular)
oppositietjes (diminutive plural)

De oppositie slaagde er toch in veel volgelingen op de been te brengen.

“Het afschaffen van zoiets als de bed-bad-broodregeling zorgt juist voor meer illegale migranten op straat. Daar moet je als oppositie ongenadig de schijnwerper op zetten.”


bestand

In de betekenis van ‘wapenstilstand’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1299

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘verzameling gegevens, beschikbare hoeveelheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1903

In de betekenis van ‘opgewassen tegen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1731

lêer

een verzameling van gegevens die een eenheid vormen

bestanden (plural)
(bestandje) (diminutive singular)
(bestandjes) (diminutive plural)

De twee partijen besloten om een bestand te sluiten.

tijdens dit kerstbestand was er wat meer sprake van bestandsschendingen dan vorig jaar en overschreden de troepen regelmatig de overeengekomen bestandslijnen zelfs na herhaalde bestandsvoorstellen


asiel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘toevlucht(soord)’ voor het eerst aangetroffen in 1650

een status verleend door de ene staat aan een staatsburger van een andere staat, waar deze meestal om politieke redenen in levensbedreigende moeilijkheden gekomen is

Staten zijn verplicht asiel te verlenen aan mensen die daarvoor in aanmerking komen.

De universiteit Aix-Marseille zegt al zo'n 300 aanvragen binnen te hebben voor wat wordt genoemd "wetenschappelijk asiel". Ook onderzoekers van prestigieuze instellingen als Yale en Stanford willen komen. De eersten zullen in juni aan het werk gaan aan de Zuid-Franse universiteit.


wetsontwerp

samenstelling van wet en ontwerp met het invoegsel -s-

Gesetzesentwurf

door de regering uitgaand voorstel tot wet

wetsontwerpen (plural)
wetsontwerpje (diminutive singular)
wetsontwerpjes (diminutive plural)

een tekstvoorstel voor een nieuwe wet vervaardigd en ingediend door de regering


bruin

van Middelnederlands brun, bruun “bruin, donker, glanzend”, als kleurnaam aangetroffen vanaf 1210; uit Germaans *brūna-, verwant aan Duits braun, Engels brown, Fries brún

brun

een kleur zoals die van walnoten, chocola of koffie hebbend

met betrekking tot het nationaalsocialisme of fascisme

vernoemd naar de dominante kleur van de uniformen van de aanhangers

de oorlog mag dan passé zijn, de rassenwaan en het andere ideeëngoed van de nazi's is nog geenszins overwonnen. In deze roman zijn het, naast Frau Behrend, vooral de kleine neringdoenden en cafébezoekers die de lof zingen van het bruine verleden en soms luidkeels terugverlangen naar de besnorde dictator.

Wil Rouleaux
 Wolfgang Koeppen en zijn ‘Trilogie over Duitsland’ in: De Gids , Jaargang 157 (1994), Meulenhoff, Amsterdam, p. 500 op dbnl.org


rood

In de betekenis van ‘kleurnaam’ voor het eerst aangetroffen in 1156

met betrekking tot het socialisme of communisme (als symbolisme van revoluties, voor het eerst aangetroffen tijdens de Franse Revolutie, verwijzend naar de radicale Jakobijnse aanhangers)


paars

via Middelnederlands pers van Frans pers bn "met een kleur tussen blauw en groen", in de betekenis van ‘kleurnaam’ voor het eerst aangetroffen in 1296

vertegenwoordigd door zowel als linkse als rechtse partijen

Een paars kabinet.

Een paarse regering.


theocratie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘staat met godheid als gezagsdrager’ voor het eerst aangetroffen in 1824

met het voorvoegsel theo- en met het achtervoegsel -cratie

theocracy

theocratieën (plural)
theocratietje (diminutive singular)
theocratietjes (diminutive plural)

staatsvorm die gebaseerd is op goddelijke (Grieks: θεος) macht (Grieks: κρατος)

Het huidige Iran is zeker een theocratie te noemen.

en omdat het bovenstaande onpraktisch is dus heerschappij (dictatuur) van priesters, als z.g. rechtstreekse dienaren van God


rechts

In de betekenis van ‘aan de rechterzijde’ voor het eerst aangetroffen in 1477

afgeleid van recht met het achtervoegsel -s

rechtser (uninflected comparative)
rechtst (uninflected superlative)
rechtse (inflected positive)
rechtsere (inflected comparative)
rechtste (inflected superlative)
rechtsers (partitive comparative)

betrekking hebbend op een politieke richting of denkwijze aan de rechterzijde van het politieke spectrum

Het land is vergeleken met een aantal jaar geleden een stuk rechtser geworden.


vleugel

van Middelnederlands vlogel / vloghele, in de betekenis van ‘lichaamsdeel om mee te vliegen’ voor het eerst aangetroffen in 1240

vleugels (plural)
vleugelen (plural)
vleugeltje (diminutive singular)
vleugeltjes (diminutive plural)

deel van een politieke partij of stroming

De meest aansprekende Democraten in de campagne waren uitgesproken links, maar uiteindelijk waren de meeste winnaars gematigd. (…) Welke vleugel zal prevaleren?

Weblink bron
Bas Blokker
 “De vraag is welke vleugel van de Democraten komt bovendrijven” (31 december 2018) op nrc.nl


grens

In de 12e of 13e eeuw ontleend aan het Nederduitse grenitse/grentse/grense, wat verder valt te herleiden tot het Oudpoolse granitsa (Pools: granica).

In de betekenis van ‘scheidingslijn’ voor het eerst aangetroffen in 1573

De grens is bereikt

De maat is vol, het kan niet nog langer zo doorgaan

Een grens stellen/trekken

Bepalen tot hoever iets mag gaan voordat er wordt ingegrepen

Grenze

een al dan niet denkbeeldige scheidingslijn

limit

uiterste mate (bijv. waarin men zich iets kan veroorloven)

grenzen (plural)
grensje (diminutive singular)
grensjes (diminutive plural)

Als we geluk hebben kunnen we morgen de Poolse grens bereiken.

Het was nog donker toen Jack arriveerde om mij met zijn auto naar de Mexicaanse grens brengen.


regeren

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘besturen’ voor het eerst aangetroffen in 1322

afgeleid van het Franse régir (met het achtervoegsel -eren)

regieren

het uitoefenen van de politieke macht...

regeerde (past)
geregeerd (past participle)
te regeren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen regeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen regeren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geregeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geregeerd (active infinitive perfect present long-form)
geregeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geregeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
regerend (imperfect participle)
geregeerd (past participle)
regere (subjunctive)
regeer (indicative imperfect present singular first-person)
regeert (indicative imperfect present singular second-person)
regeert (indicative imperfect present singular second-person)
regeert (indicative imperfect present singular second-person)
regeert (indicative imperfect present singular third-person)
regeerde (indicative imperfect past singular first-person)
regeerde (indicative imperfect past singular second-person)
regeerde (indicative imperfect past singular second-person)
regeerde (indicative imperfect past singular second-person)
regeerde (indicative imperfect past singular third-person)
regeerden (indicative imperfect past plural first-person)
regeerden (indicative imperfect past plural second-person)
regeerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal regeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult regeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal regeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult regeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal regeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult regeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal regeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen regeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen regeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen regeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou regeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou regeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) regeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt regeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou regeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden regeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden regeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden regeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geregeerd (perfect present first-person)
hebt geregeerd (perfect present second-person)
hebt geregeerd (perfect present second-person)
heeft geregeerd (perfect present second-person)
hebt geregeerd (perfect present second-person)
heeft geregeerd (perfect present third-person)
hebben geregeerd (perfect present first-person)
hebben geregeerd (perfect present second-person)
hebben geregeerd (perfect present third-person)
had geregeerd (perfect past first-person)
had geregeerd (perfect past second-person)
had geregeerd (perfect past second-person)
hadt geregeerd (perfect past second-person)
had geregeerd (perfect past third-person)
hadden geregeerd (perfect past first-person)
hadden geregeerd (perfect past second-person)
hadden geregeerd (perfect past third-person)
zal geregeerd hebben (perfect future first-person)
zal geregeerd hebben (perfect future second-person)
zult geregeerd hebben (perfect future second-person)
zult geregeerd hebben (perfect future second-person)
zal geregeerd hebben (perfect future second-person)
zult geregeerd hebben (perfect future second-person)
zal geregeerd hebben (perfect future third-person)
zullen geregeerd hebben (perfect future first-person)
zullen geregeerd hebben (perfect future second-person)
zullen geregeerd hebben (perfect future third-person)
zou geregeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geregeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geregeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geregeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geregeerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geregeerd (impersonal passive present imperfect)
er is geregeerd (impersonal passive present perfect)
er werd geregeerd (impersonal passive past imperfect)
er was geregeerd (impersonal passive past perfect)
er zal geregeerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geregeerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geregeerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geregeerd zijn (impersonal passive conditional perfect)

het uitoefenen van de politieke macht door het uitvaardigen van wetten en instellen van organisaties met een bepaalde opdracht

“Wat in Nederland is gebeurd is een deel van een breder patroon: een deconfiture van de westerse democratie. Formeren duurt steeds langer, regeren duurt steeds korter en in die korte periode maken ze ruzie.”


integratie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het maken tot een geheel’ voor het eerst aangetroffen in 1872

Naamwoord van handeling van integreren met het achtervoegsel -atie

het doen samengaan van twee voorheen gescheiden bevolkingsgroepen


commissaris

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘gevolmachtigde’ voor het eerst aangetroffen in 1353

afgeleid van het Latijnse commissarius (met het voorvoegsel com- met het achtervoegsel -aris)

commissarissen (plural)
commissarisje (diminutive singular)
commissarisjes (diminutive plural)

~ van de Koning(in) de hoogste vertegenwoordiger van de Kroon in een Nederlandse provincie, voorzitter van de Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten

De koning en zijn gezin arriveerden woensdag rond 11.00 uur in Zwolle voor de viering van Koningsdag. Ze werden ontvangen door de Zwolse burgemeester Meijer en de commissaris van de Koning in Overijssel, Ank Bijleveld-Schouten. Daarna volgden onder meer optredens, een wandeling door de stad en een boottocht.

Terlouw besloot niet terug te keren in de Kamer en haalde zijn gram met de publicatie van een bitter dagboek. Na een periode in het buitenland werd hij tussen 1991 en 1996 commissaris van de Koningin in Gelderland. Het einde van zijn loopbaan stond, net als aan het begin, in het teken van het water: in 1995 liet hij wegens dreigende overstromingen het rivierengebied evacueren.

Weblink bron
Dik Verkuil
 “Het vertrouwen van Jan Terlouw was zijn kracht en zijn zwakte” (16 mei 2025), NOS


partij

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘groep’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1266

Geen partij zijn [voor]

Het bij een wedstrijd e.d. niet kunnen opnemen tegen de tegenstander

Partij kiezen

Zich bij een geschil in een van de betrokken kampen scharen, niet neutraal zijn

party

persoon of groep die een overeenkomst of strijd aangaat met een andere persoon of groep

party

vereniging van gelijkgezinden die binnen een bepaald gebied hun politieke doelstellingen...

partia

spel dat wordt gespeeld, potje, wedstrijd

partijen (plural)
partijtje (diminutive singular)
partijtjes (diminutive plural)

vereniging van gelijkgezinden die binnen een bepaald gebied hun politieke doelstellingen proberen te verwezenlijken

Christendemocratische partij, communistische partij, liberale partij, nationalistische partij, sociaaldemocratische partij.

Maar nadat Boedapest zijn equivalent van het Slânsky-proces had doorgemaakt, werden de demonstraties steeds oncontroleerbaarder en ontwikkelden zich tot een opstand tegen alles waar de partij en regering voor stonden, geleidelijk aan met gewapende groepen.


grondwet

kushtetutë

wet die de principes van een staat definieert

grondwetten (plural)
grondwetje (diminutive singular)
grondwetjes (diminutive plural)

Nederlandse hoogleraren: verdrag EU en Canada in strijd met grondwet

Volgens Harris tonen de opmerkingen van John Kelly aan dat Trump "geen leger wil dat loyaal is aan de grondwet van de VS. Hij wil een leger dat hem persoonlijk trouw zal zijn, iemand die zijn bevelen zal gehoorzamen, zelfs als hij hen zegt de wet te overtreden of hun eed aan de grondwet te negeren".


platform

via Frans plate-forme van Oudfrans platte fourme, in de betekenis van ‘verhoging’ voor het eerst aangetroffen in 1548

platform

bepaalde omgeving waarin een computer werkt

platforms (plural)
platformen (plural)
platformpje (diminutive singular)
platformpjes (diminutive plural)

discussieprogramma over politiek of andere bestuurlijke kwesties


PS

PS

de afkorting voor postscriptum, een aankondiging van een extra opmerking onder aan een brief of e-mail

PS

de afkorting voor Parti Socialiste, een sociaaldemocratische Franstalige partij in Brussel en Wallonië

De PS blijft de grootste partij van Wallonië.


programma

via Latijn programma "proclamatie, edict" van Oudgrieks πρόγραμμα (prógramma), "schriftelijke aankondiging, edict", in de betekenis van ‘overzicht van onderdelen, verklaring’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1778

declaration of policy

onderling afgesproken doelstellingen en plannen

programma's (plural)
programmaatje (diminutive singular)
programmaatjes (diminutive plural)

Dit past niet binnen het programma van onze partij.


president

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘voorzitter’ voor het eerst aangetroffen in 1477

afgeleid van het Franse président (met het voorvoegsel pre-)

presidenten (plural)
presidentje (diminutive singular)
presidentjes (diminutive plural)

John Kelly herinnert zich onder meer hoe Trump als president meermaals klaagde dat hij geen generaals had die op dezelfde manier trouw aan hem zwoeren zoals de militaire leiders dat deden bij Adolf Hitler in nazi-Duitsland.

De Franse president Macron prijst de paus ook voor zijn inzet voor armen en kwetsbaren. Hij noemt hem een bescheiden man die "altijd aan de zijde van de meest kwetsbaren stond". De Notre-Dame in Parijs luidt de klokken 88 keer als eerbetoon aan de paus, die 88 jaar is geworden.

Weblink bron “Bedroefde reacties op dood van paus: 'Miljoenen mensen geïnspireerd'” (21 april 2025), NOS

Er is wel een oplossing volgens professor Bongers. Mensen moeten het regenwoud met rust laten. Het aansteken van branden moet dus verboden worden. Nu wordt er bijna niet gecontroleerd. Er moet dus ook beter gecontroleerd worden. Maar Bongers denkt dat de president van Brazilië dat niet gaat doen.

Weblink bron
nieuwsbegrip.nl
 “Bosbranden in het Amazonegebied” (26-8-2019), CED-groep


hervorming

Naamwoord van handeling van hervormen met het achtervoegsel -ing

reformation

beweging tot herstel der oorspronkelijke zuiverheid in de leer...

hervormingen (plural)
hervorminkje (diminutive singular)
hervorminkjes (diminutive plural)

Wij gaan deze week meer sociale hervormingen doorvoeren.


ring

erfwoord, via Middelnederlands rinc van Oudnederlands rink, in de betekenis van ‘kringvormig voorwerp’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

De ring van Gyges hebben

Alles voor elkaar kunnen krijgen wat men maar wil

al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding

ringen (plural)
ringetje (diminutive singular)
ringetjes (diminutive plural)

Hij woont in die ring op de kaart.


satelliet

via een moderne taal en Oudfrans van Latijn satelles "begeleider"
**[1]: via Engels satellite, in de betekenis van ‘kunstmaan’ aangetroffen vanaf 1961
**[2]-[4]: via Frans satellite, in de betekenis van ‘hemellichaam dat een ander begeleidt’ aangetroffen vanaf 1763

satellieten (plural)
satellietje (diminutive singular)
satellietjes (diminutive plural)

land dat zich in de invloedsfeer van een machtiger land bevindt en zich sterk op dat land richt

Zo is nu de Verenigde Staten de metropolis, die kapitaal (surplus) onttrekt aan zijn Latijns-Amerikaanse satellieten (aanvankelijk waren Spanje en Portugal de metropolis voor Latijns-Amerika; later werd het Engeland, dat al in de achttiende eeuw Portugal tot satelliet maakte en daarmee Brazilië tot indirecte kolonie).

Weblink bron
G. van Benthem van den Bergh
 Imperialisme en ontwikkeling in: De Gids., jrg. 133 nr. 1 (januari 1970), Stichting De Gids, Amsterdam, p. 57


dogma

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘vastomlijnd geloofsartikel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1804

dogme

een vastomlijnd geloofsartikel dat aan geen beredenering meer is onderworpen

dogma's, dogmata (plural)
dogmaatje (diminutive singular)
dogmaatjes (diminutive plural)

Hij hield zich vast aan een dogma.

Petje af, maar ik heb me altijd bij het inconsequente theater gehouden. Of bij het theater van de twijfel. Dat in principe vrij van elk dogma is.


doctrine

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘leerstelling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1529

doktrin

een verzameling leerstellingen of dogmas die niet ter discussie staan

een verzameling leerstellingen of dogma's die niet ter discussie staan

Sander leek wel een sekteleider, dacht hij. En ik de domoor aan wie de leer via doctrine moest worden doorgegeven.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


koersverandering

koersveranderingen (plural)
koersveranderingetje (diminutive singular)
koersveranderingetjes (diminutive plural)

Het politieke effect van een zo agressieve en onverwachte koersverandering in de Zweedse neutraliteitspolitiek zou op zich leiden tot een toegenomen internationaal oorlogsgevaar.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “De tweede doodzonde” (2020), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645149


agitatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘opgewondenheid’ voor het eerst aangetroffen in 1553

Naamwoord van handeling van agiteren met het achtervoegsel -atie

agitaties (plural)
agitatietje (diminutive singular)
agitatietjes (diminutive plural)


autonoom

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zelfstandig’ voor het eerst aangetroffen in 1877

pseudo-Griekse (en Oudgriekse) samenstelling met het voorvoegsel auto- met het achtervoegsel -noom

op zichzelf staand, zelfstandig, onafhankelijk

Google gaat zijn zelfrijdende auto’s leren meer als mensen te rijden. Dat betekent dat de autonome voertuigen bochten gaan afsnijden en over dubbele doorgetrokken strepen zullen rijden.

De autonome ontwikkeling van kinderen is misschien wel belangrijker dan het gereguleerde onderwijs.

Het alleen zijn maakte me juist wakker. Wellicht was ik door mijn drukke agenda thuis wat mat en ingeslapen geraakt. Deze wakkerheid gaf me een autonoom gevoel. Ik leefde geheel afgezonderd in mijn eigen bubbel, in mijn eigen werkelijkheid en zolang ik niet gek zou worden vond ik het heerlijk.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

Met weemoed denk ik aan Benjamin en hoe autonoom hij al is.

Marion Pauw e.a.
 “4 wandelaars en een Siciliaan” (2022), The House of Books, ISBN 9789044363340


fractie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onderdeel’ voor het eerst aangetroffen in 1787

van Latijn fractio breuk, gedeelte, misschien via Frans fraction

Fraktion

fracties (plural)
fractietje (diminutive singular)
fractietjes (diminutive plural)

de gezamenlijke vertegenwoordigers van een politieke partij in een volksvertegenwoordiging;

zich afzonderende groep binnen een politieke partij


blok

met de kloten voor het blok

in een toestand waarin voortgang onmogelijk is

blokken (singular)
blokje (diminutive)
blokjes (diminutive singular)

verbond van personen of organisaties met dezelfde belangen of opvattingen

“In het versplinterde veld van een volgende kabinetsformatie zouden PvdA en GroenLinks een krachtig blok kunnen vormen waar je voor een coalitie niet snel omheen kunt.”

Naar de kinderen toe wilden zij als één blok opereren.


depolarisatie

Naamwoord van handeling van polariseren met het voorvoegsel de- en met het achtervoegsel -atie

het (doen) verdwijnen van een politiek spanningsveld


inclusief

gericht op deelname van mensen uit achtergestelde groepen, met de bedoeling maatschappelijke uitsluiting tegen te gaan

In de Volkskrant deed columnist Martin Sommer voorkomen alsof het museum bot ving omdat het niet ‘divers en inclusief’ genoeg zou zijn.

Weblink bron
Lotfi El Hamidi
 “Een parel minder in de erfgoedkroon” (19 augustus 2020) op nrc.nl

Wil inclusief onderwijs in Vlaanderen slagen, dan moeten leerkrachten meer bijscholing krijgen, en daarvoor is veel meer geld en veel meer ondersteuning nodig.

Weblink bron
Maarten Goethals
 Inclusief onderwijs valt of staat met leerkracht in: De Standaard (17/11/2015) op standaard.be


manifest

Van het Franse manifeste, in de betekenis van ‘zich duidelijk vertonend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1531

Manifest

openlijke bekendmaking van een staatshoofd, regering, leider of politieke partij

openlijke bekendmaking (over het algemeen in documentvorm) van een staatshoofd, regering, leider of politieke partij waarin bepaalde handelingen worden verklaard en/of verdedigd

Het manifest werd aangeboden aan de staatssecretaris.


mobilisatie

Naamwoord van handeling van mobiliseren met het achtervoegsel -atie

het mobiliseren van bijvoorbeeld een leger


obstructie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tegenwerking, afsluiting’ voor het eerst aangetroffen in 1669

Naamwoord van handeling van obstrueren met het achtervoegsel -tie

obstructies (plural)
obstructietje (diminutive singular)
obstructietjes (diminutive plural)

poging van een minderheid om door belemmering van de verhandelingen, rekking van de discussies enz. het tot stand komen van een wet of besluit te verhinderen


progressief

afgeleid van progressie met het achtervoegsel -ief

progressiever (uninflected comparative)
progressiefst (uninflected superlative)
progressieve (inflected positive)
progressievere (inflected comparative)
progressiefste (inflected superlative)
progressiefs (partitive positive)
progressievers (partitive comparative)

Je opa Henri en je vader Antoine, allebei moderne, progressieve mannen, gebruiken de naam van het geslacht de Chantery zelden, en de adellijke titels nog minder, en dat is heel sympathiek.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767

Terlouw pleitte ervoor "progressief, onafhankelijk, kritisch en redelijk" te zijn. Hij zette zichzelf neer als optimist en idealist, die stond voor de zorg voor de aarde en het milieu. Het was een boodschap die hij ook na zijn politieke carrière tot op hoge leeftijd zou blijven uitdragen.


gemeenteraad

gemeenteraden (plural)
gemeenteraadje (diminutive singular)
gemeenteraadjes (diminutive plural)

de volksvertegenwoordiging van een gemeente

De gemeenteraad werd door de bevolking gekozen.

De PVV vindt het groene waarschuwingsbord bij Kinderboerderij Het Weusthag dat deels in het Turks is geschreven ‘een doorn in het oog’. Fractievoorzitter Jeanet Nijhof van de PVV in de gemeenteraad heeft er vragen over gesteld aan het college van b en w.

Het voorgestelde restauratieplan van de nieuwe eigenaar is in te zien op de website van Paleis Soestdijk. Of het ook wordt uitgevoerd, is nog niet helemaal zeker. De gemeenteraad moet het eerst nog goedkeuren, iets waar al langer over wordt gesteggeld.

Weblink bron “Plan voor restauratie Soestdijk gepresenteerd: 'Geen gemakkelijke klus'” (3/6/2020), NOS

Het aantal meldingen van rattenoverlast in Amsterdam is vorig jaar weer toegenomen. In 2024 ontving de gemeente 6800 meldingen, 600 meer dan het jaar daarvoor, meldt wethouder publieke gezondheid en preventie Alexander Scholtes in een brief aan de gemeenteraad.

Weblink bron “Extra geld voor rattenbestrijding Amsterdam, maar 'rat hoort nu eenmaal in de stad'” (18 april 2025), NOS

De gemeenteraad begon om zeven uur.


noodtoestand

een officieel erkende toestand van nood of beleg, waarin de normale toestand en wetgeving tijdelijk niet meer van toepassing is


belgicisme

van Frans belgicisme met het achtervoegsel -isme

ˌbɛlɣiˈsɪsmə

belgicisme

woord of uitdrukking die alleen voorkomt in het Nederlands of Frans zoals dat in België wordt gesproken

nacionalismo belga

het streven naar het behoud van België als één land


Den Haag

Hag

de hoofdstad van de provincie Zuid-Holland en tevens de stad waar de Nederlandse regering zetelt

de in [1] zetelende Nederlandse regering

Toen het besluit van Den Haag eindelijk rond was, was er ondertussen weer een nieuwe Antilliaanse regering.


taalstrijd

taalstryd

een strijd om de talen die in een bepaalde situatie gebruikt moeten worden of de wijze waarop de taal gebruikt moet worden

taalstrijden (plural)
taalstrijdje (diminutive singular)
taalstrijdjes (diminutive plural)

In België is er heden ten dage nog steeds sprake van een taalstrijd.


antithese

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tegenstelling’ voor het eerst aangetroffen in 1773

afgeleid van these met het voorvoegsel anti-

de tegenstelling tussen christelijke en seculiere partijen


Europese Unie

Umuryango w’Ubumwe bw’Ibihugu by’i Burayi

een intergouvernementele en supranationale organisatie van Europese staten, die momenteel uit 27 lidstaten bestaat

De Europese Unie had 113 miljard euro aan boetes kunnen innen bij de eurolanden, maar heeft deze mogelijkheid aan zich voorbij laten gaan.

het geheel van Europese staten van bovengenoemde intergouvernementele en supranationale organisatie

De Europese Unie heeft afgelopen woensdag voor een recordbedrag van 689 miljoen euro aan gas gekocht van Rusland... De EU blijft Russisch gas kopen, terwijl ze tegelijkertijd de Russische economie probeert lam te leggen met sancties.


Brussel

De oorspronkelijke naam van Brussel in de Middeleeuwen was Broekzele (in het Latijn: Broucsela, 11e eeuw), wat in de omgangstaal evolueerde naar Brussel. Pas na de Franse overheersing (1789) is de verfranste vorm Bruxelles (uitspraak: Brussèl (in België) en Brukselle (in Frankrijk, waarin men trouwens het oorspronkelijke Broekzele in herkent); thans de Franstalige naam) in voege gekomen.

het bestuur van de Europese Unie, dat voornamelijk in de onder [1] genoemde stad is gevestigd

Sommigen zijn bang dat Brussel te veel macht krijgt binnen de Europese Unie.


democratie

via Frans démocratie of direct van Latijn democratia dat zelf teruggaat op Oudgrieks δημοκρατία (dèmokratía), in de betekenis van ‘volksregering’ voor het eerst aangetroffen in 1600 met het achtervoegsel -cratie

democratieën (plural)
democratietje (diminutive singular)
democratietjes (diminutive plural)

staatsvorm waarin de bevolking, meestal door vertegenwoordigers die zij regelmatig kan kiezen, kan bepalen wat er gebeurt

In Tunesië daarentegen is de dictatuur van Zine al-Abidine Ben Ali omgevormd in een democratie, met vrije verkiezingen en een grondwet, „die een van de beste is ter wereld”, zegt premier Habib Essid in een vraaggesprek. Essid was vorige week enkele dagen in Nederland.

‘Wie nu nog Tesla’s koopt en X gebruikt, wordt medeplichtig aan de vernietiging van vrijheid en democratie,’ kopte het doorgaans toch vrij bedeesde Nederlands Dagblad deze week boven zijn column


anarchisme

afkomstig uit de Griekse αν = "geen" αρχος = "heerser" anarchie met het achtervoegsel -isme

het idee van een autoriteitsloze, geweldloze samenleving waarin mensen zonder macht of autoriteit leven


kabouter

vermoedelijk cognaat met kobold, in Middelnederlands aangetroffen als bijnaam cabotere en cobbout, in de betekenis van ‘aardmannetje’ voor het eerst aangetroffen in 1573

kabouters (plural)
kaboutertje (diminutive singular)
kaboutertjes (diminutive plural)

lid van lokale protestbeweging en partij in Amsterdam, Den Haag of Mechelen tussen 1969 en 1974

„Mijnheer de voorzitter, ik heb een onprettige mededeling voor u. Ik zou mij namelijk nu willen gaan keren tegen het instituut waarin ik de afgelopen anderhalf jaar heb gewerkt, de gemeenteraad". Dit waren onder andere woorden, die kabouter Hijn Bijnen had willen zeggen bij zijn afscheid van de gemeenteraad, ware het niet dat de burgemeester niet toestond dat hij het woord zou nemen na het „sluiten van de beraadslagingen".

Weblink bron “Kabouter Bijnen verlaat de raad” (12 april 1973) op nrc.nl


genocide

Leenwoord van Engels genocide, in de betekenis van ‘uitroeiing van een volk’ aangetroffen vanaf 1945 (zie vindplaats hieronder)

Bizimana wordt ervan beschuldigd als hoogste bevelhebber een belangrijke rol te hebben gespeeld in de genocide in Rwanda, die in 1994 het leven kostte aan 800.000 Rwandese Tutsi’s en gematigde Hutu’s.

Weblink bron
Maartje Geels
 “Stoffelijk overschot gevonden van hoofdverdachte genocide Rwanda” (22 mei 2020) op nrc.nl

In het eerste deel worden in algemeene trekken de onderwerpen : bestuur, politie, wetgeving, rechtbanken, eigendommen, financiën, arbeidskrachten en wat Lemkin noemt ,"genocide", waarvan hij als verklaring geeft: de vernietiging van een land of van een ethnologische groep behandeld

(05-01-1945), De Gelderlander, Nijmegen in: Het bestuur der spil in bezet Europa

De Chinese ambassade in Nederland verzet zich in een verklaring die op 18 april 2021 is uitgegeven tegen de beschuldiging dat in de Oeigoerse regio genocide wordt gepleegd en spreekt van een "desinformatiecampagne".


panhellenisme

Afgeleid van Hellas, de authentieke naam van Griekenland, met het voorvoegsel pan- en met het achtervoegsel -isme.

Panhellenismus

het streven naar de vereniging van alle Griekse volkeren


racisme

van Frans racisme zn
Vanaf het einde van de 20e eeuw is onder invloed van het Amerikaans Engelse racism de betekenis verruimd van de opvatting [1] naar het maatschappelijk gevolg daarvan [3].

opvatting dat mensen door afstamming kunnen worden ingedeeld in grote groepen met verschillende uiterlijke kenmerken ("ras") en dat zo'n indeling belangrijk is voor het inrichten van de samenleving

Racisme is volgens mij nog altijd dat je negatieve eigenschappen toedicht op grond van iemands dna. Iemand is neger dus dom, iemand is Jood en kan dus geen juweel met rust laten.

Theodor Holman
 “Ik geloof niet dat onze dienders een stelletje racisten zijn” (02-07-2015), Parool

⧖ Het liberalisme ziet in de eerste plaats het individu en de individueele rechten. Het socialisme en het communisme zien in de eerste plaats de werkende standen. Het nationalisme ziet in de eerste plaats de gemeenschap van taal, cultuur en traditie. Het racisme ziet in de eerste plaats de gemeenschap van het bloed, grondslag van de gemeenschap van cultuur en zelfs van godsdienst.

Max Lamberty
 De Vlaamsche beweging en het begrip volk in: Dietsche Warande en Belfort., jrg. 39 nr. 1 (januari 1939), Antwerpen, p. 7


links

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘veld voor golfspel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1917

In de betekenis van ‘aan de linkerzijde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1477

linkser (uninflected comparative)
linkst (uninflected superlative)
linkse (inflected positive)
linksere (inflected comparative)
linkste (inflected superlative)
linksers (partitive comparative)

betrekking hebbend op een politieke richting of denkwijze aan de linkerzijde van het politieke spectrum

De linkse partijen dienden enkele wijzigingsvoorstellen in.

Vroeger was de jeugd linkser dan nu.

Met Terlouw als lijsttrekker herstelde D66 zich en ging de partij in 1977 van zes naar acht zetels. In een tijd van onverzoenlijke tegenstellingen tussen links en rechts voerde ideale schoonzoon Terlouw met succes campagne.

Weblink bron
Dik Verkuil
 “Het vertrouwen van Jan Terlouw was zijn kracht en zijn zwakte” (16 mei 2025), NOS


uitzuigen

zoog uit (past)
uitgezogen (past participle)
uit te zuigen (active infinitive imperfect present long-form)
hebben uitgezogen (active infinitive perfect present short-form)
te hebben uitgezogen (active infinitive perfect present long-form)
uitgezogen zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
uitgezogen te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
uitzuigend (imperfect participle)
uitgezogen (past participle)
zuig uit (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
zuigt uit (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
zuigt uit (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
zuigt uit (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
zuigt uit (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
zuigen uit (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
zuigen uit (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
zuigen uit (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
zoog uit (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
zoog uit (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
zoog uit (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
zoog uit (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
zoog uit (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
zogen uit (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
zogen uit (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
zogen uit (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal uitzuigen (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult uitzuigen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal uitzuigen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult uitzuigen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal uitzuigen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult uitzuigen (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal uitzuigen (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen uitzuigen (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen uitzuigen (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen uitzuigen (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou uitzuigen (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou uitzuigen (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) uitzuigen (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt uitzuigen (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou uitzuigen (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden uitzuigen (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden uitzuigen (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden uitzuigen (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
uitzuig (subordinate-clause present)
uitzuigt (subordinate-clause present)
uitzuigt (subordinate-clause present)
uitzuigt (subordinate-clause present)
uitzuigt (subordinate-clause present)
uitzoog (subordinate-clause past)
uitzoog (subordinate-clause past)
uitzoog (subordinate-clause past)
uitzoog (subordinate-clause past)
uitzoog (subordinate-clause past)
uitzogen (subordinate-clause past)
uitzogen (subordinate-clause past)
uitzogen (subordinate-clause past)
heb uitgezogen (perfect present first-person)
hebt uitgezogen (perfect present second-person)
hebt uitgezogen (perfect present second-person)
heeft uitgezogen (perfect present second-person)
hebt uitgezogen (perfect present second-person)
heeft uitgezogen (perfect present third-person)
hebben uitgezogen (perfect present first-person)
hebben uitgezogen (perfect present second-person)
hebben uitgezogen (perfect present third-person)
had uitgezogen (perfect past first-person)
had uitgezogen (perfect past second-person)
had uitgezogen (perfect past second-person)
hadt uitgezogen (perfect past second-person)
had uitgezogen (perfect past third-person)
hadden uitgezogen (perfect past first-person)
hadden uitgezogen (perfect past second-person)
hadden uitgezogen (perfect past third-person)
zal uitgezogen hebben (perfect future first-person)
zal uitgezogen hebben (perfect future second-person)
zult uitgezogen hebben (perfect future second-person)
zult uitgezogen hebben (perfect future second-person)
zal uitgezogen hebben (perfect future second-person)
zult uitgezogen hebben (perfect future second-person)
zal uitgezogen hebben (perfect future third-person)
zullen uitgezogen hebben (perfect future first-person)
zullen uitgezogen hebben (perfect future second-person)
zullen uitgezogen hebben (perfect future third-person)
zou uitgezogen hebben (perfect conditional first-person)
zou uitgezogen hebben (perfect conditional second-person)
zou uitgezogen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt uitgezogen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt uitgezogen hebben (perfect conditional second-person)
zou uitgezogen hebben (perfect conditional third-person)
zouden uitgezogen hebben (perfect conditional first-person)
zouden uitgezogen hebben (perfect conditional second-person)
zouden uitgezogen hebben (perfect conditional third-person)
er wordt uitgezogen (impersonal passive present imperfect)
er is uitgezogen (impersonal passive present perfect)
er werd uitgezogen (impersonal passive past imperfect)
er was uitgezogen (impersonal passive past perfect)
er zal uitgezogen worden (impersonal passive future imperfect)
er zal uitgezogen zijn (impersonal passive future perfect)
er zou uitgezogen worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou uitgezogen zijn (impersonal passive conditional perfect)
uitgezogen worden (passive infinitive imperfect present short-form)
uitgezogen te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
uitgezogen zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
uitgezogen te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
uitgezogen zijn (passive infinitive perfect present short-form)
uitgezogen te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
uitgezogen zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
uitgezogen te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word uitgezogen (singular imperfect present first-person)
wordt uitgezogen (singular imperfect present second-person)
wordt uitgezogen (singular imperfect present second-person)
wordt uitgezogen (singular imperfect present second-person)
wordt uitgezogen (singular imperfect present plural third-person)
worden uitgezogen (singular imperfect present plural first-person)
worden uitgezogen (singular imperfect present plural second-person)
worden uitgezogen (singular imperfect present third-person)
werd uitgezogen (singular imperfect past first-person)
werd uitgezogen (singular imperfect past second-person)
werd uitgezogen (singular imperfect past second-person)
werdt uitgezogen (singular imperfect past second-person)
werd uitgezogen (singular imperfect past plural third-person)
werden uitgezogen (singular imperfect past plural first-person)
werden uitgezogen (singular imperfect past plural second-person)
werden uitgezogen (singular imperfect past third-person)
zal uitgezogen worden (singular imperfect future first-person)
zult uitgezogen worden (singular imperfect future second-person)
zult uitgezogen worden (singular imperfect future second-person)
zult uitgezogen worden (singular imperfect future second-person)
zal uitgezogen worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen uitgezogen worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen uitgezogen worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen uitgezogen worden (singular imperfect future third-person)
zou uitgezogen worden (singular imperfect conditional first-person)
zou uitgezogen worden (singular imperfect conditional second-person)
zou uitgezogen worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt uitgezogen worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt uitgezogen worden (singular imperfect conditional second-person)
zou uitgezogen worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden uitgezogen worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden uitgezogen worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden uitgezogen worden (singular imperfect conditional third-person)
ben uitgezogen (perfect present first-person)
bent uitgezogen (perfect present second-person)
bent uitgezogen (perfect present second-person)
is uitgezogen (perfect present second-person)
zijt uitgezogen (perfect present second-person)
is uitgezogen (perfect present third-person)
zijn uitgezogen (perfect present first-person)
zijn uitgezogen (perfect present second-person)
zijn uitgezogen (perfect present third-person)
was uitgezogen (perfect past first-person)
was uitgezogen (perfect past second-person)
was uitgezogen (perfect past second-person)
waart uitgezogen (perfect past second-person)
was uitgezogen (perfect past third-person)
waren uitgezogen (perfect past first-person)
waren uitgezogen (perfect past second-person)
waren uitgezogen (perfect past third-person)
zal uitgezogen zijn (perfect future first-person)
zult uitgezogen zijn (perfect future second-person)
zult uitgezogen zijn (perfect future second-person)
zult uitgezogen zijn (perfect future second-person)
zal uitgezogen zijn (perfect future third-person)
zullen uitgezogen zijn (perfect future first-person)
zullen uitgezogen zijn (perfect future second-person)
zullen uitgezogen zijn (perfect future third-person)
zou uitgezogen zijn (perfect conditional first-person)
zou uitgezogen zijn (perfect conditional second-person)
zou uitgezogen zijn (perfect conditional second-person)
zoudt uitgezogen zijn (perfect conditional second-person)
zoudt uitgezogen zijn (perfect conditional second-person)
zou uitgezogen zijn (perfect conditional third-person)
zouden uitgezogen zijn (perfect conditional first-person)
zouden uitgezogen zijn (perfect conditional second-person)
zouden uitgezogen zijn (perfect conditional third-person)

Volgens het socialisme worden arbeiders uitgezogen.


zuiveren

zuiverde (past)
gezuiverd (past participle)
te zuiveren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen zuiveren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen zuiveren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gezuiverd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gezuiverd (active infinitive perfect present long-form)
gezuiverd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gezuiverd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
zuiverend (imperfect participle)
gezuiverd (past participle)
zuivere (subjunctive)
zuiver (indicative imperfect present singular first-person)
zuivert (indicative imperfect present singular second-person)
zuivert (indicative imperfect present singular second-person)
zuivert (indicative imperfect present singular second-person)
zuivert (indicative imperfect present singular third-person)
zuiverde (indicative imperfect past singular first-person)
zuiverde (indicative imperfect past singular second-person)
zuiverde (indicative imperfect past singular second-person)
zuiverde (indicative imperfect past singular second-person)
zuiverde (indicative imperfect past singular third-person)
zuiverden (indicative imperfect past plural first-person)
zuiverden (indicative imperfect past plural second-person)
zuiverden (indicative imperfect past plural third-person)
zal zuiveren (indicative imperfect future singular first-person)
zult zuiveren (indicative imperfect future singular second-person)
zal zuiveren (indicative imperfect future singular second-person)
zult zuiveren (indicative imperfect future singular second-person)
zal zuiveren (indicative imperfect future singular second-person)
zult zuiveren (indicative imperfect future singular second-person)
zal zuiveren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen zuiveren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen zuiveren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen zuiveren (indicative imperfect future plural third-person)
zou zuiveren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou zuiveren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) zuiveren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt zuiveren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou zuiveren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden zuiveren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden zuiveren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden zuiveren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gezuiverd (perfect present first-person)
hebt gezuiverd (perfect present second-person)
hebt gezuiverd (perfect present second-person)
heeft gezuiverd (perfect present second-person)
hebt gezuiverd (perfect present second-person)
heeft gezuiverd (perfect present third-person)
hebben gezuiverd (perfect present first-person)
hebben gezuiverd (perfect present second-person)
hebben gezuiverd (perfect present third-person)
had gezuiverd (perfect past first-person)
had gezuiverd (perfect past second-person)
had gezuiverd (perfect past second-person)
hadt gezuiverd (perfect past second-person)
had gezuiverd (perfect past third-person)
hadden gezuiverd (perfect past first-person)
hadden gezuiverd (perfect past second-person)
hadden gezuiverd (perfect past third-person)
zal gezuiverd hebben (perfect future first-person)
zal gezuiverd hebben (perfect future second-person)
zult gezuiverd hebben (perfect future second-person)
zult gezuiverd hebben (perfect future second-person)
zal gezuiverd hebben (perfect future second-person)
zult gezuiverd hebben (perfect future second-person)
zal gezuiverd hebben (perfect future third-person)
zullen gezuiverd hebben (perfect future first-person)
zullen gezuiverd hebben (perfect future second-person)
zullen gezuiverd hebben (perfect future third-person)
zou gezuiverd hebben (perfect conditional first-person)
zou gezuiverd hebben (perfect conditional second-person)
zou gezuiverd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gezuiverd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gezuiverd hebben (perfect conditional second-person)
zou gezuiverd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gezuiverd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gezuiverd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gezuiverd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gezuiverd (impersonal passive present imperfect)
er is gezuiverd (impersonal passive present perfect)
er werd gezuiverd (impersonal passive past imperfect)
er was gezuiverd (impersonal passive past perfect)
er zal gezuiverd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gezuiverd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gezuiverd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gezuiverd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gezuiverd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gezuiverd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gezuiverd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gezuiverd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gezuiverd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gezuiverd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gezuiverd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gezuiverd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gezuiverd (singular imperfect present first-person)
wordt gezuiverd (singular imperfect present second-person)
wordt gezuiverd (singular imperfect present second-person)
wordt gezuiverd (singular imperfect present second-person)
wordt gezuiverd (singular imperfect present plural third-person)
worden gezuiverd (singular imperfect present plural first-person)
worden gezuiverd (singular imperfect present plural second-person)
worden gezuiverd (singular imperfect present third-person)
werd gezuiverd (singular imperfect past first-person)
werd gezuiverd (singular imperfect past second-person)
werd gezuiverd (singular imperfect past second-person)
werdt gezuiverd (singular imperfect past second-person)
werd gezuiverd (singular imperfect past plural third-person)
werden gezuiverd (singular imperfect past plural first-person)
werden gezuiverd (singular imperfect past plural second-person)
werden gezuiverd (singular imperfect past third-person)
zal gezuiverd worden (singular imperfect future first-person)
zult gezuiverd worden (singular imperfect future second-person)
zult gezuiverd worden (singular imperfect future second-person)
zult gezuiverd worden (singular imperfect future second-person)
zal gezuiverd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gezuiverd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gezuiverd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gezuiverd worden (singular imperfect future third-person)
zou gezuiverd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gezuiverd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gezuiverd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gezuiverd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gezuiverd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gezuiverd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gezuiverd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gezuiverd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gezuiverd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gezuiverd (perfect present first-person)
bent gezuiverd (perfect present second-person)
bent gezuiverd (perfect present second-person)
is gezuiverd (perfect present second-person)
zijt gezuiverd (perfect present second-person)
is gezuiverd (perfect present third-person)
zijn gezuiverd (perfect present first-person)
zijn gezuiverd (perfect present second-person)
zijn gezuiverd (perfect present third-person)
was gezuiverd (perfect past first-person)
was gezuiverd (perfect past second-person)
was gezuiverd (perfect past second-person)
waart gezuiverd (perfect past second-person)
was gezuiverd (perfect past third-person)
waren gezuiverd (perfect past first-person)
waren gezuiverd (perfect past second-person)
waren gezuiverd (perfect past third-person)
zal gezuiverd zijn (perfect future first-person)
zult gezuiverd zijn (perfect future second-person)
zult gezuiverd zijn (perfect future second-person)
zult gezuiverd zijn (perfect future second-person)
zal gezuiverd zijn (perfect future third-person)
zullen gezuiverd zijn (perfect future first-person)
zullen gezuiverd zijn (perfect future second-person)
zullen gezuiverd zijn (perfect future third-person)
zou gezuiverd zijn (perfect conditional first-person)
zou gezuiverd zijn (perfect conditional second-person)
zou gezuiverd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gezuiverd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gezuiverd zijn (perfect conditional second-person)
zou gezuiverd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gezuiverd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gezuiverd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gezuiverd zijn (perfect conditional third-person)


revolutie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘politieke of staatkundige ommekeer’ voor het eerst aangetroffen in 1654

revoluties (plural)
revolutietje (diminutive singular)
revolutietjes (diminutive plural)

een omwenteling in de politieke machtsverhoudingen

Een revolutie verorbert soms haar eigen kinderen.

Als gevolg hiervan was het een zinloos project, dat rond deze tijd grote delen van buitenparlementair links in West-Europa kenmerkte, om te proberen deze tot zwijgen gebrachte arbeidersklasse te mobiliseren tot een socialistische revolutie.


ideologie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ideeënleer’ voor het eerst aangetroffen in 1832

Van het Franse idéologie met het achtervoegsel -logie

ideologie

het geheel van ideeën dat ten grondslag ligt aan een wijsgerig stelsel, m.b.t. hun maatschappelijke of politieke strekking

ideologieën (plural)
ideologietje (diminutive singular)
ideologietjes (diminutive plural)

Als ideologie is het communisme volledig in diskrediet geraakt.


liaison

verbintenis tussen staten of andere personen of organisaties die macht hebben

De Partij van de Arbeid en de VVD mogen dan wel wat meer links en wat meer rechts zijn opgesteld. Zij beide ogen naar het midden, en solliciteren om strijd naar de gunst van de drie confessionele partijen. Binnen deze woedt een conflict over de vraag welke niet-confessionele partij het meest voor een tijdelijk liaison in aanmerking komt.


raadslid

samenstelling van raad en lid met het invoegsel -s-

Bent u nu raadslid of raadsman?


veto

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘verbod’ voor het eerst aangetroffen in 1778

Latijn: eerste persoon enkelvoud in de onvoltooid tegenwoordige tijd van “vetare” (verbieden)

het recht, dat aan één of meer partijen van een besluitvormende raad kan zijn verleend, om het in stemming brengen van voorstellen te verbieden of aangenomen besluiten ongeldig te verklaren

Een veto kon worden voorkomen door de tekst wat af te zwakken.


monisme

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘stelsel waarbij regering en volksvertegenwoordiging één macht vormen’ voor het eerst aangetroffen in 1860

van modern Latijn monismus; op te vatten als afgeleid van mono "bestaande uit één zaak" met het achtervoegsel -isme

regeringsstelsel waarbij regering en volksvertegenwoordiging één macht zijn waardoor de parlementaire meerderheid meer directe invloed op de uitvoering van beleid heeft, maar de controlerende taak van het parlement als geheel eerder in het gedrang komt

Midden jaren zeventig van de vorige eeuw hield toenmalig Tweede Kamervoorzitter Anne Vondeling (PvdA) in zijn boek Tweede Kamer, lam of leeuw? een vurig pleidooi voor een meer zelfstandig, minder naar het kabinet buigende volksvertegenwoordiging. Zijn woorden hadden toen weinig resultaat: in de jaren daarna nam het monisme alleen nog maar toe. Maar afgelopen jaren bleek de situatie anders. Er was volop ruimte voor de Tweede Kamer en die heeft daarvan gebruik gemaakt. Zoals het hoort in een volwassen democratie.

Ofschoon Thorbecke zelf, blijkens de Narede van 1869, nadrukkelijk in dualistische termen dacht, met een eigen werkingssfeer voor kroon en parlement, liet zijn systeem in de praktijk een conjuncturele golfbeweging toe tussen dualisme en monisme.


absolutisme

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onbeperkte heerschappij’ voor het eerst aangetroffen in 1872

afgeleid van absoluut met het achtervoegsel -isme

onbeperkte alleenheerschappij van de soeverein

Vroeger heerste er in sommige landen absolutisme.


absolutist

afgeleid van absoluut met het achtervoegsel -ist

absolutisten (plural)
absolutistje (diminutive singular)
absolutistjes (diminutive plural)

Zij zijn al jarenlang absolutisten.


gremium

Leenwoord uit het Latijn, met als letterlijke betekenis "schoot", "boezem". In de betekenis van ‘college van vertegenwoordigers’ voor het eerst aangetroffen in 1847

gremiums, gremia (plural)
gremiumpje (diminutive singular)
gremiumpjes (diminutive plural)

Frankrijk tracht Pierre Moscovici benoemd te krijgen als permanent hoofd van de eurogroep, een gremium van de Europese Unie.


leenstelsel

leenstelsels (plural)
leenstelseltje (diminutive singular)
leenstelseltjes (diminutive plural)

staatsvorm gebaseerd op een hiërarchie waarvan de leden elkaar eden van trouw zweren

In de middeleeuwen was het leenstelsel de standaard in Europa.


collectivisme

afgeleid van collectief met het achtervoegsel -isme

collectivism

stellen van het belang van de gemeenschap boven dat van het individu

economisch stelsel dat alle productiemiddelen tot gemeenschappelijk eigendom wil maken


zeteltal

het aantal zetels in een vertegenwoordigend lichaam dat een partij weet te veroveren

Het zeteltal van deze partij is danig geslonken.


zetelverdeling

zetelverdelingen (plural)
zetelverdelinkje (diminutive singular)
zetelverdelinkjes (diminutive plural)

de wijze waarop de beschikbare zetels in een vertegenwoordigend lichaam over de verschillende partijen verdeeld zijn

De zetelverdeling is vrijwel ongewijzigd gebleven.


utopie

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘droombeeld’ voor het eerst aangetroffen in 1830

утопия

een volmaakte toestand die niet te bereiken is

utopieën (plural)
utopietje (diminutive singular)
utopietjes (diminutive plural)

De Iraakse liberale democratie was een conservatief Amerikaanse utopie.


aristocratie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘regering van de besten’ voor het eerst aangetroffen in 1583

van Frans aristocratie; op te vatten als gevormd uit Oudgrieks ἄριστος [áristos] "beste, sterkste" met het achtervoegsel -cratie

Aristokratie

een regeringsvorm waarbij de heerschappij in handen is van een kleine groep, de zogenaamde aristocraten

regeringsvorm waarbij de heerschappij in handen is van een kleine groep, de zogenaamde aristocraten, waarvan wordt verondersteld dat zij van nature de meest geschikte bestuurders zijn

Lange tijd hebben filosofen en politici gediscussieerd over de voor- en nadelen van een aristocratie tegenover een democratie.


cumul

het gelijktijdig vervullen van verscheidene ambten door één persoon

Een veel gehoorde kritiek op de cumul van politieke functies is de mogelijke belangenverstrengeling.


systeemverantwoordelijke

samenstelling van systeem en verantwoordelijke

een persoon in een bestuursfunctie verantwoordelijk voor een bepaald geheel

Hij is statutair aangesteld hier als systeemverantwoordelijke.


omwenteling

Naamwoord van handeling van omwentelen met het achtervoegsel -ing

omwentelingen (plural)
omwentelingetje (diminutive singular)
omwentelingetjes (diminutive plural)

Gelukkig verliep deze omwenteling zonder enig geweld.


derdewereldland

Samenstelling van 'derde wereld' en land

derdewereldlanden (plural)
derdewereldlandje (diminutive singular)
derdewereldlandjes (diminutive plural)

een land dat zich in een schier uitzichtloze staat van onderontwikkeling bevindt

Is India nog wel een derdewereldland te noemen?


kiessysteem

Wahlsystem

de wijze waarop de volksvertegenwoordiging bij verkiezingen wordt gekozen.

kiessystemen (plural)
kiessysteempje (diminutive singular)
kiessysteempjes (diminutive plural)

Het kiessysteem is van grote invloed op de wijze waarop een land bestuurd wordt.

Een kiessysteem kan ingedeeld worden naargelang het aantal zetels dat tegelijk verkozen wordt of, omgekeerd, naargelang het aantal kieskringen waarin de zetels worden verkozen.


kiesstelsel

kiesstelsels (plural)
kiesstelseltje (diminutive singular)
kiesstelseltjes (diminutive plural)


fascist

Van het Latijn fasces (de pijlenbundel die het symbool van de macht van de Romeinse staat was) met het achtervoegsel -ist

fascisten (plural)
fascistje (diminutive singular)
fascistjes (diminutive plural)

oorspronkelijk: een aanhanger van Mussolini's politieke beweging in het Italië van de jaren 1920 tot 1945

De fascisten vonden ruime steun van de straatarme bevolking, onder andere omdat zij de maffia bestreden.

enige aanhanger van een autocratische, corporatistische stroming die politiek geweld niet schuwt

President Bush is herhaaldelijk voor fascist uitgemaakt.

Harris reageert daarmee op uitspraken van John Kelly, de vroegere stafchef van Trump. Die zegt dat "de algemene definitie van fascist van toepassing is op Trump" en dat Trump meermaals beweerde "dat Hitler ook enkele goede dingen gedaan heeft."


coup

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘staatsgreep’ voor het eerst aangetroffen in 1961

coups (plural)
coupje (diminutive singular)
coupjes (diminutive plural)

een illegale (poging tot) afzetting van een regering en de vervanging ervan door een nieuw bewind

De coup schokte de wereld, maar liep op een mislukking uit.

De Amerikaanse CIA was betrokken bij het omverwerpen van een democratisch verkozen regering in Guatemala, die van Jacobo Arbenz in 1954, in Indonesië met het verwijderen van Soekarno in 1966, het uitschakelen van de linkse Patrice Lumumba in Congo in 1961, en de coup tegen Salvador Allende in Chili in 1973.


fundi

van Duits Fundi zn , rond 1982 in zwang gekomen als aanduiding voor een stroming binnen de ecologische partij Die Grünen, op te vatten als (verkorting) van fundamentalist, maar dan niet in de extremistische betekenis

fundi's (plural)
fundietje (diminutive singular)
fundietjes (diminutive plural)

iemand van de politieke strekking die fundamentele, principiële strijdpunten tracht te realiseren


zetelverlies

zetelverliezen (plural)
zetelverliesje (diminutive singular)
zetelverliesjes (diminutive plural)

een vermindering in het aantal zetels dat een partij heeft in een raad of parlement

Uit dit opinieonderzoek blijkt dat de partij op een flink zetelverlies moet verdacht zijn.


zetelwinst

electoral gain

een toename van het zetelaantal van een partij bij (eventuele) verkiezingen

zetelwinsten (plural)
zetelwinstje (diminutive singular)
zetelwinstjes (diminutive plural)

De partij staat volgens het laatste opinieonderzoek op een zetelwinstje van slechts twee zetels, in plaats van de twaalf bij de vorige peiling.


autonomie

Leenwoord uit het Latijn (autonomia), in de betekenis van ‘zelfregering’ voor het eerst aangetroffen in 1806

Afgeleid van autonoom met het achtervoegsel -ie

autonomietje (diminutive singular)
autonomietjes (diminutive plural)

gedeeltelijk zelfbestuur (met de mogelijkheid om zelf wetgeving te maken)

Vlaanderen wil steeds meer autonomie.

Spanje en Marokko stonden een jaar lang lijnrecht tegenover elkaar. De crisis begon toen Spanje een prominent lid van de onafhankelijkheidsbeweging Polisario in een Spaans ziekenhuis had opgenomen. Polisario strijdt voor de autonomie van de Westelijke Sahara en wordt door Marokko als terroristisch gezien. Spanje had Marokko niet ingelicht over de opname en dat viel verkeerd in Rabat. Marokko besloot zelfs de grenscontroles te staken.

Weblink bron
NOS Nieuws
 “Grenzen weer open tussen Marokko en Spaanse exclaves” (Dinsdag 17 mei 2022, 13:20), NOS