catechismus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘leer van godsdienst in de vorm van vraag en antwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1538

de leer van een godsdienst in de vorm van vragen en antwoorden gebruikt in het godsdienstonderwijs aan jongeren en leken

Het aanbod is hem verschillende keren gedaan, onder andere door de EVP (voorloper van GroenLinks) en het CDA. Of hij wilde overstappen naar de politiek? Maar daarvoor miste hij „het karakter en de mentaliteit”, vond hij. Zo raar was het niet dat politieke partijen uitkwamen bij Anton Westerlaken, die, amper 62 jaar, op de laatste dag van maart in Rotterdam overleed aan de gevolgen van kanker. De boerenzoon uit de Bommelerwaard die van huis uit vertrouwd was gemaakt met de Heidelbergse catechismus, viel op door de ‘christelijk-sociale’ oriëntatie die hij had meegekregen. Zij bleef hem zijn hele leven inspireren.


blasfemisch

afgeleid van blasfemie met het achtervoegsel -isch

blasfemischer (uninflected comparative)
blasfemische (inflected positive)
blasfemischere (inflected comparative)
blasfemischers (partitive comparative)

Ted Neeley auditeerde eigenlijk voor de Judas-rol. Als jongeman uit het diepgelovige Texas leek hem de titelrol in Jesus Christ Superstar nogal riskant. Blasfemisch, misschien zelfs. En omdat menigeen nu eenmaal zijn eigen Jezus-beeld koestert, zou de kritiek niet van de lucht zijn. Judas leek hem minder omstreden: „Want over hem heeft geen mens een scherpomlijnd idee, terwijl hij in de musical ook nog eens de beste nummers heeft.” Maar het ging anders. Neeley’s auditie verliep weliswaar goed, maar na afloop zei de regisseur tegen hem: „Ik wil je graag morgen terugzien. En dan wil ik dat je the other guy doet.”


crucifix

van Middelnederlands crucifix van middeleeuws Latijn crucifixum, in de betekenis van ‘kruisbeeld’ aangetroffen vanaf 1285

crucifixen (plural)
crucifixje (diminutive singular)
crucifixjes (diminutive plural)

"christendom" beeldhouwwerk bestaande uit Christus aan het kruis

Frenkens werk weerspiegelt de secularisering van het Nederland van een halve eeuw geleden. Maar ook werkt er een gelovige traditie in door die steeds minder gemeengoed is geworden. Veelzeggend is de titel die Henk Visch in 1986 gaf aan een uitbeelding van een crucifix dat tussen twee wagenwielen dreigt te worden vermalen: How beautiful this must appear to him who understands it.

Een mooie Frans Hals is onlangs als vervalsing ontmaskerd. De koper heeft zo’n tien miljoen euro teruggekregen van Sotheby’s, het veilinghuis. En dat is het begin. De verzamelaar uit wiens collectie de Hals komt, heeft meer werken verkocht waarvan de afkomst discutabel is. Vermoedelijk is voor zo’n 180 miljoen euro aan grote meesters verkocht. De mooiste van die vervalsingen, vind ik, is deze van Parmigianino. De heilige Hieronymus die dromerig langs een door hemzelf vastgehouden crucifix kijkt.


diocees

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bisdom’ voor het eerst aangetroffen in 1788

diocese

bestuurlijk gebied in de rooms-katholieke Kerk of andere Kerken

Weliswaar wordt de prijs gedeeld door een Oosttimorese rebellenleider in ballingschap en een Indonesisch staatsburger, maar de laatste, de rooms-katholieke bisschop van het diocees Dili, Carlos Filipe Ximenes Belo, gaat in Jakarta door voor een lastpak. José Ramos Horta, voorzitter in ballingschap van de Nationale Verzetsraad voor Maubere (Oost-Timor), geldt bij de Indonesische autoriteiten regelrecht als 'de vijand'.

In 1959 besloot bisschop Perraudin van het diocees Kabgayi om mentor te worden van de Hutu-partij PARMEHUTU. Hij riep op tot brandstichting en moord op onschuldige mensen. Rome heeft dat wangedrag nooit bestraft.”


Biblebelt

de strook in Nederland waar vooral door gereformeerden de Bijbel nog als uitgangspunt wordt genomen

Daarnaast stelt het RIVM dat de WHO-ondergrens voor mazelen is gebaseerd is op een grote, goed gemengde populatie. De praktijk is echter anders, en zeker in Nederland, waar clusters van ongevaccineerde mensen voorkomen, zoals streng gereformeerden in de zogenoemde Biblebelt en antroposofen, waarvan de kinderen naar dezelfde scholen gaan.

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Wanneer is het tijd voor de prikplicht?” (18 oktober 2019) op nrc.nl


eindoordeel

het laatste oordeel door Christus over de doden voordat de wereld ten ondergaat


geestelijkheid

afgeleid van geestelijk met het achtervoegsel -heid

de gezamenlijke geestelijken (persoon die, vaak door een bepaalde religieuze wijding, de bevoegdheid heeft gekregen om godsdienstonderricht te geven en/of bepaalde gewijde handelingen te verrichten en/of religieuze bestuursfuncties uit te oefenen)

Met steun uit Saoedi-Arabië werd een hele generatie in een buitenissige vorm van islam gedrenkt. Nu strijdt het rijk van Salman Al-Saud tegen zijn radicaalste discipelen: IS. Gaat hij ook hun ideologie - die van zijn geestelijkheid - bevechten?.


gedachtenis

afleiding van gedachte met het achtervoegsel -nis

memory

het oproepen van iets in de gedachten om te voorkomen dat je het zou vergeten vaak ook als eerbetoon

een dag waarop een heilige of een groep van heiligen in de Katholieke Kerk herdacht worden


godgeleerdheid

afgeleid van godgeleerd met het achtervoegsel -heid

de wetenschap waarin men de godsdienst bestudeert

De faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen biedt vanaf vandaag een gratis onlinecursus aan over religie en conflict. Een van de docenten van de Engelstalige cursus is Marjo Buitelaar, universitair hoofddocent in de hedendaagse islam

De Telegraaf had de primeur. Hoogleraren en studenten van de faculteit der wijsbegeerte hebben bij de diesviering van de Universiteit van Amsterdam gedemonsteerd tegen een mogelijke samenvoeging van hun faculteit met de faculteiten letteren en godgeleerdheid binnen een nieuwe faculteit der geesteswetenschappen. Een tekst van Kant had als leidraad gediend: “Wijsbegeerte is slechts gehoorzaamheid verschuldigd aan de wetten der rede, niet aan die van de overheden.” Dat citaat van Kant komt uit Der Streit der Fakultäten (1798), waarin de verhouding tussen de filosofische faculteit en de theologische, juridische en medische faculteiten wordt beschreven. De filosofische faculteit is volgens Kant de enige die zich in volstrekt autonomie aan de waarheid en de rede wijdt, terwijl de andere drie faculteiten door hun beroepsgerichte karakter onder de hoede staan van de overheid, die belang heeft bij kundige predikanten, juristen en artsen.


godsvrucht

samenstelling van god en vrucht met het invoegsel -s- , gebrekkige leenvertaling van Duits Gottesfurcht uit de Lutherbijbel van 1522, dat "godsvrees", "vreze Gods", "vrees of angst voor God" betekent als vertaling was van Oudgrieks φόβος Θεοῦ (fobos Theou) "angst voor God" (bijvoorbeeld in Romeinen en 3:18), zie ook fobie
Het Duitse woord Furcht "angst" is per ongeluk verward met Frucht "vrucht", "plant", "iets dat groeit"; in de betekenis van "devotie" voor het eerst aangetroffen in 1605.

Dat de liefde in Suriname voor het Oranjehuis vanouds groot was en dat Juliana er massaal werd verwelkomd, is geen fabeltje. De basis van die Oranjeliefde was dat wel. Dat fabeltje was de overtuiging dat het koning Willem III persoonlijk was geweest die de slaven had bevrijd. In feite had de koning gewoon de Emancipatiewet ondertekend toen dat moest; niets wijst erop dat hijzelf of zijn voorgangers zich actief voor afschaffing van de slavernij hebben ingezet. Maar zo werd het de bevrijde slaven door missie en zending wel voorgesteld: 'Het ging erom de slaven met een boodschap van dankbaarheid en godsvrucht de vrijheid in te sturen, waarbij de figuur van een machtige en barmhartige vorst een perfect symbool was.'

De Vlaamse schrijver Christophe Vekeman brengt een ode aan de countrymuziek in de persoon van Johnny Paycheck [2], alias Donald Eugene Lytle (1938-2003). Het is minder een biografie dan een, nogal opgefokte, liefdesverklaring aan de songs en artiesten die vooral in de jaren zeventig van de vorige eeuw een Amerika bezongen dat in werkelijkheid nooit heeft bestaan. Wat bestaat is de zelfkant die zij vertolken: alcohol, drugs, seksisme en blind geweld gaan in de countrymuziek samen met godsvrucht, grenzeloze weemoed en wanhoop.


hagenpreek

samenstelling van haag zn en preek zn met het invoegsel -en-

een predicatie in het open veld in de eerste tijd van de Reformatie

Hagenpreken bij het Menno Simons-monument. Daarvan droomt de Stichting Doopsgezinde Monumenten Friesland. En als het gedenkteken is opgeknapt, kan Witmarsum een bedevaartsoord worden.

meer in het algemeen: religieuze toespraken buiten een kerkgebouw (en vaak ook buiten de stad of het dorp)

De aanslagen op Bali waren de druppel die de emmer van allengs gegroeide ergernis deed overlopen. Al voor op Bali de bommen barstten, tekende zich een kentering af. De hagenpreken en het sabelgekletter van een handjevol radicale moslims wekten steeds meer weerzin bij de zwijgende meerderheid der Indonesiërs, die openlijke ruzies mijdt en niet dag-in-dag-uit met absolute waarden wenst te leven. Dat is de voornaamste reden waarom tijdens de jongste zitting van het Volkscongres, in augustus, de zoveelste poging der scherpslijpers om de islamitische wet in te voeren jammerlijk faalde.


heilssoldaat

samenstelling van heil en soldaat met het invoegsel -s-

belijdend lid van het kerkgenootschap Leger des Heils

Aanvankelijk waren de heilssoldaten vooral op straat actief. Ze trokken langs cafés en speelden muziek op pleinen in de hoop nieuwe mensen te overtuigen van hun boodschap. Andere initiatieven lieten niet lang op zich wachten. Kledingafhaalpunten, de soepbus, opvanghuizen en werkprojecten volgden.

Mevrouw Dekker werkte er zelf ook twintig jaar als heilssoldaat. 'Bij het Leger hoef je je nooit te vervelen', grapt ze. Maar al snel is duidelijk dat ze het moeilijk heeft. Vooral in deze tijd van het jaar.


heilsoldaat

Aanvankelijk waren de heilsoldaten vooral op straat actief. Ze trokken langs cafés en speelden muziek op pleinen in de hoop nieuwe mensen te overtuigen van hun boodschap. Andere initiatieven lieten niet lang op zich wachten. Kledingafhaalpunten, de soepbus, opvanghuizen en werkprojecten volgden.

Mevrouw Dekker werkte er zelf ook twintig jaar als heilsoldaat. 'Bij het Leger hoef je je nooit te vervelen', grapt ze. Maar al snel is duidelijk dat ze het moeilijk heeft. Vooral in deze tijd van het jaar.


hugenoot

van Frans huguenot, een verbastering van Duits Eidgenosse, in de betekenis van ‘Franse protestant’ aangetroffen vanaf 1565

Huguenot

calvinist uit het Frankrijk van de 16de en 17de eeuw die na 1685 vogelvrij verklaard werden in Frankrijk

Het centrum van Groede ligt er in een vierkant om de kerk inderdaad nog altijd authentiek bij. De gotische kerk heeft een merkwaardige, achthoekige toren die uit de veertiende eeuw stamt. Het mooie kerkgebouw is in de zeventiende eeuw door een scheidingsmuur gesplitst in een protestantse Nederlandse kerk en een eveneens protestantse Franse kerk, die de vele hugenoten van Groede tot bedehuis diende. Aan het begin van de negentiende eeuw is die muur neergehaald. De kerk is buiten de dienst niet te bezoeken.

Na een aantal uitstapjes naar Napels en de Vesuvius, Florence en Milaan, trok Arnout over de Alpen naar Genève, waar hij ruim een halfjaar verbleef. Deze calvinistische stad was de ideale locatie voor de jonge reiziger om zijn Frans te verbeteren, paardrijlessen te nemen en kennis te maken met de plaatselijke elite van bankiersfamilies. De laatste etappe van Arnouts reis liep via Grenoble, Marseille, Montpellier, de Hugenotendorpjes in de Loirevallei en de hoofdstad Parijs.


gemeentewerk

samenstelling van gemeente zn en werk zn

activiteiten gericht op het functioneren van een plaatselijke kerkgemeenschap

In werkelijkheid waren er, behalve ziekentroosters, in heel het wijde gebied der Compagnie op éen tijdstip (1681) maar vijfendertig predikanten, en die moesten eerst en vooral het gewone gemeentewerk waarnemen onder hun landgenoten en de inlandse Christenen in de Molukken en elders.

P. Geyl
 “Geschiedenis van de Nederlandse stam. Deel 2”, herziene uitgave (1949), Wereldbibliotheek N.V., Amsterdam/Antwerpen, p. 131


parochiezaal

samenstelling van parochie zn en zaal zn

parochiezalen (plural)
parochiezaaltje (diminutive singular)
parochiezaaltjes (diminutive plural)

grote ruimte waar activiteiten van een parochie worden gehouden

Hij betaalde het herstel van de kerk en liet later een parochiezaal bouwen die wegens verliezen moest worden verkocht aan een bierbrouwer.


jaargetij

season

(meteorologie) een jaarlijks terugkerende periode van 3 maanden die vooral op de hogere breedten van de aarde samen gaan met duidelijke verschillende klimatologische periodes


kerstnachtdienst

de liturgie die op kerstavond, de avond van 24 december en/of de nacht die erop volgt, wordt gevierd ter ere van de geboorte van Jezus Christus in een protestantse kerk

„Tijdens de kerstnachtdienst zullen er 1.200 mensen in de kerk zitten, tien keer zo veel als op een gebruikelijke zondag en nog eens duizenden mensen kunnen de dienst live volgen via een groot scherm op de Grote Markt. Ik vind het belangrijk om dan juist voor die mensen te preken die de kerk niet kennen. Niet door ‘wel eens even laten zien hoe het er hier aan toegaat’, maar door een verhaal te vertellen dat iedereen aanspreekt en waardoor er gesprekken ontstaan die hen en mij aan het denken zetten.”

Zo heb ik er nooit naar getaald om naar een dienst of mis op Kerstnacht te gaan, in tegenstelling tot veel vrienden en familieleden. Sommigen van hen deden dit als practical joke ('campmis'), anderen vanwege de kneuterige gezelligheid en saamhorigheid ('kitchmis'). Van internet begreep ik dat de schattingen van de bezoekersaantallen van de kerstnachtdienst liggen tussen de 2 en 4,5 miljoen Nederlanders. Dat is beduidend meer dan de aandoenlijke driehonderdduizend bejaarden die op normale zondagen naar de kerk rollatoren.


klokgelui

bell ringing

(religie) het langdurig laten klinken van (kerk)klokken, meestal om een kerkdienst aan te kondigen

Van der Staaij vindt namelijk dat niet alle religies gelijk behandeld moeten worden. De islam houdt geen halt meer „voor de poorten van Wenen” (zoek dat ook maar eens op, jongeren met slecht onderwijs - hint: 1683). Gebedsoproepen van minaretten dienen te worden tegengegaan, net als de bouw van nieuwe moskeeën. Het is duidelijk dat ook de SGP wil mee vissen in de troebele vijver van de PVV-aanhang. Maar de orthodoxe protestanten schieten zich daarmee in de voet, want voor veel mensen is het klokgelui op zondagochtend even ergerlijk als de oproep vanaf de minaret.

De katholieke kerk weet met een ongelooflijke intuïtie hoe het gemoed vanuit het lichamelijke naar het geestelijke te leiden. De klank van het avondlijke klokgelui, het tijdstip en de duur, alles is zo gekozen dat het ook een ongelovige in een ontvankelijke stemming brengt, die het religieuze dicht benadert.


kruisridder

Ik het boek 'Kruistocht in spijkerbroek' komen weinig kruisridders voor.

De negentiende-eeuwse Zwarte Piet had soms een lichte, soms een getinte en soms een donkere huidskleur. 'De ene keer was hij vriendelijk, maar zo nu en dan boosaardig en zelfs agressief, karaktertrekken die soms ook Sint werden meegegeven.' Op de prenten uit het begin van de negentiende eeuw leek de Sint bovendien meer op 'een kruisridder, rijdend op een ezel of zwevend op een gevleugeld paard, die kinderen een flink pak rammel kon geven.'


kruisteken

sign of cross

een kruisteken maken, een kruisteken slaan

kruistekenen (plural)
kruistekens (plural)
kruistekentje (diminutive singular)
kruistekentjes (diminutive plural)

gebaar met de hand over het hoofd, schouders en lichaam in de vorm van een kruis bij het begin en en einde van een gebed bij katholieken

In de etappe naar Cauterets, waar hij vierde werd, maakte hij al een kruisteken om zijn vriend te herdenken. ‘Als ik één rit mag uitkiezen waar ik nog iets wil laten zien, dan is het die naar La Toussuire’, vertelde Pauwels eerder op de rustdag.

Bakstenen met kruisteken bijna klaar: Wie de ontwikkeling van het St. Plechelmusplein nauwlettend in de gaten houdt, moet hebben opgemerkt dat de bakstenen met kruisjes nog niet op het plein liggen. Rondom het plein komen 30.000 klinkers te liggen met daarin een kruis gegraveerd.


leerstelling

Tot nu toe heeft Erdogan in termen van schuld voornamelijk gewezen naar Fethullah Gülen en hem aangeduid als de 'mastermind' achter de coup. Hij noemt Gülen en zijn aanhangers regelmatig een terroristische organisatie. De geestelijke heeft de afgelopen tientallen jaren een groot netwerk van scholen in Turkije en in het buitenland opgericht, die zijn gebruikt om zijn beweging te financieren en zijn religieuze leerstellingen te promoten.

'Bovendien legt de uitspraak over keuzevrijheid een paradox bloot binnen het katholieke geloof', stelt professor Amy nog vast, 'want voor iemand die een catechismus van leerstellingen volgt, is er nu eenmaal geen keuzevrijheid.'


litanie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘smeekbeden’ voor het eerst aangetroffen in 1500

litanieën (plural)
litanietje (diminutive singular)
litanietjes (diminutive plural)

een gebed in een christelijke eredienst om God (of Maria, of een of meer heiligen) aan te roepen en te smeken om genade, een geschenk of een genezing

Met hun kerkgebouwen is het dus droevig gesteld, maar de drie heiligen zelf zijn er nog wel degelijk, zo leert de Rooms-katholieke kerk. En zo werden Egbertus, Willibrord en Christoffel zaterdagmiddag aangeroepen in de litanie van alle heiligen, toen de Elisakerk werd ingewijd door monseigneur W. Eijk, aartsbisschop van Utrecht.

Cappelle is in zulke litanie-achtige songs eigenlijk geen rockzanger. Zijn stijl sluit aan bij religeus geïnspireerde muziek waar de kracht van woorden gebruikt wordt om de ziel te raken.


dode letter

vaste verbinding van dode (bijvoeglijk naamwoord) en letter (zelfstandig naamwoord), verwijzing naar het Bijbelvers 2 Korintiërs 3:6

dode letters (plural)
dood lettertje (diminutive singular)
dode lettertjes (diminutive plural)

oude voorschriften als belemmering voor bezield geloof

Zij gaven door hun gedrag te kennen, en zij leeraarden ook, dat de Schriftuur een dode letter is, die zich door de Inspiratie verklaart.


lofzang

lied dat gelovigen zingen als loftuiting voor god of een heilig persoon

Wie Koopman wil horen, moet naar het buitenland of een cd kopen van zijn label Antoine Marchand. Zoals de onlangs verschenen losse cd’s met een thematische keuze uit Koopmans complete opnamen van de Bachcantates. Het gaat om vier Nieuwjaarscantates - lofzangen op God en Jezus - en vier Pinkstercantates. Daarin klinken triomfalistische en extatische reacties op de uitstorting van de Heilige Geest in Erschallet, ihr Lieder. Het opvallendst is het duet van sopraan Barbara Schlick en countertenor Kai Wessel, door Koopman omspeeld met zijn vrolijkste en hoogste orgelnootjes.


mandement

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘bevelschrift, m.n. van een bisschop’ voor het eerst aangetroffen in 1351

een belangrijk en plechtig gemeenschappelijk herderlijk schrijven van katholieke bisschoppen van een kerkprovincie[bron?]. Hierin geeft het gezamenlijke episcopaat richtlijnen in een actuele kwestie.

Werd op die katholieke scholen ook haat gezaaid, zoals we dat nu zouden noemen? Op basis van de overlevering moet ik aannemen van wel. In 1954 vaardigden de bisschoppen het mandement uit, dat katholieken verbood of ontraadde lid te worden van de PvdA, en de daaraan gelieerde vakvereniging NVV en de omroep VARA. Ongetwijfeld werd dit verbod op katholieke scholen met verve uitgedragen.

Bisschoppen hadden een welhaast absoluut gezag over het katholieke volksdeel. In 1954 vaardigden ze nog een mandement uit met gedragsregels voor katholieken. Dat werkte door tot in Den Haag. Een hoge, katholieke ambtenaar van het ministerie van Justitie, mr. Berger, bleek in 1954 geïnformeerd over lijfstraffen en nachtarbeid. Hij schreef aan het bisdom dat als er „een goede oplossing” kwam, de minister bereid was „een afwachtende houding aan te nemen en niets tegen Sint Joseph te ondernemen”.


mantra

van Sanskriet मन्त्र (mántra), in de betekenis van ‘gebedsformule’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1912

een gedicht, woord, uitspraak of een lettergreep die het midden houdt tussen een spreuk met magisch effect en een gebed

'Hare Krishna Hare Krishna / Krishna Krishna Hare Hare / Hare Rama Hare Rama / Rama Rama Hare Hare' is een bekende mantra.


middenschip

nave

(bouwkunde) (religie) het centrale gedeelte van het schip van een kruiskerk

‘Door de bouw van vijf torens komt er namelijk meer druk op de kolom, het middenschip van de kerk, te staan. Ook moeten er hogere kranen aan te pas komen. Het ijsmodel van de beroemde basiliek uit Barcelona moet dertig meter hoog worden, zo hoog als een flatgebouw van tien verdiepingen’, zegt hij.


moederkerk

De Pius X Broederschap moge dan nog omstreden zijn, maar de weldra opnieuw aanbrekende eenheid met de Moederkerk is aanstaande - vooral door de bemoeienis van paus Benedictus XVI, in wiens voetspoor paus Franciscus nu vergaande vorderingen maakt.

hoofdkerk waaruit later andere kerken zijn voortgekomen

'Ik beheerde dat tweede bedrag: 9,5 procent ervan ging naar de moederkerk in Los Angeles, 3 procent naar Scientology Europa in het Deense Kopenhagen en 30 procent was voor vergoeding van het personeel.' Vrijwilligers die boeken verkochten, werkten op commissie. Volgens de vrouw werkten zij en anderen vrijwillig voor de vzw. 'Ik heb geen contract getekend, maar wel een toetredingsverklaring. Ik deed er bijna een voltijdse job.'

Voor het parochieverband WORDS is het zondag een historische dag. In de kerken in Weerselo, Oldenzaal, Rossum, Deurningen en Saasveld zijn geen vieringen. Alleen in de moederkerk van het parochiecluster, de St. Plechelmusbasiliek in Oldenzaal, wordt om 10.30 uur de H. Mis opgedragen.


moralist

afgeleid van moraal met het achtervoegsel -ist

moralist

(persoon) iemand die vanuit een morele overtuiging kritiek levert op andere mensen


motet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vocale compositie’ voor het eerst aangetroffen in 1300

motet

(muziek) (religie) meerstemmig, religieus lied

Heel stijlvol was er voor gekozen om een groep mannen, als een soort schola cantorum (een jongenskoor dat de godsdienstoefeningen in de rooms-katholieke Kerk begeleidde, red.), de Gregoriaanse melodie te laten zingen, ter inleiding op het desbetreffende meerstemmige motet.


moederhuis

eerste klooster van een orde vanwaaruit andere kloosters zijn gesticht

het klooster waar het bestuur van de orde of congregatie zetelt (zowel bij mannelijke als vrouwelijke religieuzen)

Dat is een nieuw kruidendrankje dat Stokerij Sculte heeft gedestilleerd in het oude klooster ter ere van de stichter, in 1850, Hendrik Teusse. Hij kocht toen aan de Oostwal een oude villa waar zijn drie dochters later een klooster stichtten. Dit klooster sloot in 2007 de deuren en de overgebleven zusters van Onze Lieve Vrouwe van Amersfoort verhuisden naar het moederhuis.


nachtmis

night mass

de rooms-katholieke liturgie die op kerstavond, de avond van 24 december en/of de nacht...

de rooms-katholieke liturgie die op kerstavond, de avond van 24 december en/of de nacht die erop volgt, wordt gevierd ter ere van de geboorte van Jezus Christus

In de Dom van Keulen werden zaterdag voor de traditionele nachtmis op kerstavond voor het eerst de zakken van de kerkgangers gecontroleerd. Dat is een gevolg van het verhoogde terreurrisico sinds de aanslag op de Berlijnse kerstmarkt vorige week.

Het worstenbroodje is een begrip in Noord-Brabant. Het is ooit ontstaan als een manier om vlees langer goed te houden door het in deeg te rollen en te bakken. Hoe oud dit gebruik is weet niemand. Het worstenbroodje werd vooral bij speciale gelegenheden gegeten zoals na de nachtmis met Kerstmis, tijdens carnaval en tijdens de kermis.


non-conformist

afgeleid van conformist met het voorvoegsel non-

maverick

iemand die zich niet aanpast aan de geldende regels en opinies

afgescheidenen van de staatskerk van Engeland


geloofservaring

samenstelling van geloof zn en ervaring zn met het invoegsel -s-

indruk die een gelovige zelf van zijn overtuiging krijgt, manier waarop gelovigen hun overtuiging beleven

Dit alles neemt niet weg dat het personalisme in geloofszaken voor het eerst onder de devoten wijd verbreid raakte. Zelfs in de spiritualiteit van de eenvoudige zusters van het gemene leven treedt de individuele geloofservaring nog op de voorgrond.

De vraag: wat is het Christendom in zijnen oorsprong, en waar vinden wij eene zuivere afspiegeling van den Apostolischen tijd? is (…) het hoofdprobleem geworden, aan welks oplossing de wetenschappelijke Theologie in onze dagen hare krachten heeft te beproeven. De Christen moge die oplossing met gerustheid te gemoet zien, verzekerd als hij is, op grond zijner geloofservaring, dat geen andere Christus dan Hij, wiens beeld ons in de schriften des N.T. staat afgeteekend, het hoofd zegevierend uit den strijd verheffen zal; de Theoloog mag niet nalaten, de ten kamp uitdagende partij te volgen op het gebied, waar zij beweert, dat alleen het geschil mag worden beslist.


occultisme

afleiding van occult met het achtervoegsel -isme

occultism

(religie) het geloof in bovennatuurlijke verschijnselen die voor de meeste mensen verborgen zijn maar die aan ingewijden zijn geopenbaard

niet-wetenschappelijke kennis die slechts voor ingewijden, geïnitieerden toegankelijk is, in tegenstelling tot exoterie

Yves Bonnefoy, een van de belangrijkste Franse naoorlogse dichters en kanshebbers op de Nobelprijs, is vorige vrijdag op 93-jarige leeftijd in Parijs overleden. Hij begon als surrealist, maar keerde die stroming al snel de rug toe; hij verweet de surrealisten een hang naar occultisme. In zijn gedichten probeerde hij het ‘onmiddellijke in het leven’ te zoeken door trouw te blijven aan ‘de waarheid van het woord’.

de studie van alternatieve of gemarginaliseerde religieuze bewegingen of filosofieën waarvan de aanhangers in het algemeen hun eigen overtuigingen, praktijken en ervaringen onderscheiden van de publieke, geïnstitutionaliseerde religieuze tradities

Stichting Transformed houdt zondagavond een bijeenkomst met als thema 'Abracadarbra - wat de bijbel zegt over occultisme'. Spreker hierover is Martin Brand van de zendingsorganisatie Operatie Mobilisatie.


verdomboek

samenstelling van verdom ww en boek zn , verwijzing naar Openbaringen 20:12 in de Bijbel , zie ook soera 54:52 in de Koran; het gaat hier dus om de betekenis verdoemen

verdomboeken (plural)
verdomboekje (diminutive singular)
verdomboekjes (diminutive plural)

De meer gangbare vorm van de figuurlijke betekenis 2. is het verkleinwoord 'verdomboekje'.

Het woord verdomhoek(je) kan uit 'verdomboek(je)' zijn ontstaan.

bij het Laatste Oordeel het boek dat iemands zonden bevat die tot zijn eeuwige verdoemenis leiden


onderpastoor

onderpastoors (plural)
onderpastoortje (diminutive singular)
onderpastoortjes (diminutive plural)

een priester van de Katholieke Kerk die werkzaam is in een parochie maar niet de eindverantwoordelijkheid heeft

Cyriel Verschaeve werd net voor de Eerste Wereldoorlog onderpastoor in Alveringem en schreef er ook verschillende literaire werken. ‘Hij is een deel van ons verleden’, zegt burgemeester Gerard Liefooghe (Gemeentebelangen). ‘Moeten we onze hele geschiedenis uitwissen?’

Vroeger, in zijn geboorteplaats Rijmenam bij Mechelen, vervingen pastoor en onderpastoor elke Frans gekleurde uitdrukking in het Vlaams principieel door een Nederlandse variant. Dat beviel hem.Hoe lang de tenen in Wezembeek-Oppem zijn, ontdekte hij al na de eerste mis op een nationale feestdag, waar hij even Frans had gesproken


onkerkelijk

afleiding van kerkelijk met het voorvoegsel on-

onkerkelijker (uninflected comparative)
onkerkelijkst (uninflected superlative)
onkerkelijke (inflected positive)
onkerkelijkere (inflected comparative)
onkerkelijkste (inflected superlative)
onkerkelijks (partitive positive)
onkerkelijkers (partitive comparative)

Iemand die in god gelooft kan heel goed onkerkelijk zijn.

Elke week trekt Hillsong zo’n 1.100 bezoekers, ook gisteren weer. Wat is de aantrekkingskracht van deze hippe kerk? ‘Ze willen ook een kerk zijn voor onkerkelijken’, zegt Klaver. ‘De vraag is echter of ze ook buiten bestaande christelijke milieus veel mensen trekken.’

'Ik ben onkerkelijk, atheïst kun je zeggen', zegt Arjen Janssen (35), als hij aan de beurt is bij het voorstelrondje. 'Ik kom uit een ongelovig milieu, van huis uit heb ik niks van de kerk meegekregen.' Toch is Janssen - haar in een staartje, startend software-ondernemer - lid van het CDA, sinds een jaar. Hij denkt dat atheïsten een verwaarloosde doelgroep zijn voor het CDA en dat daar veel te winnen valt.


pagode

Leenwoord uit het Portugees, in de betekenis van ‘boeddhistische tempel in China’ voor het eerst aangetroffen in 1596

hoge boeddhistische tempel (vaak met 7 of 13 verdiepingen) waarbij iedere verdieping een overstekend dak heeft

In Myanmar stijgt het water in de rivieren erg snel door zware regenval de afgelopen dagen. Een pagode die op de oever van een rivier is gebouwd wordt meegesleurd in het wilde water. Omstaanders kunnen enkel machteloos toekijken.


pastoraal

clerical

(religie) betrekking hebbend op iemand (vaak de pastoor of kapelaan) die als een goede herder voor het zieleheil van de aan zijn zorgen toevertrouwde gelovigen zorgt

pastoraler (uninflected comparative)
pastoraalst (uninflected superlative)
pastorale (inflected positive)
pastoralere (inflected comparative)
pastoraalste (inflected superlative)
pastoraals (partitive positive)
pastoralers (partitive comparative)

betrekking hebbend op iemand (vaak de pastoor of kapelaan) die als een goede herder voor het zielenheil van de aan zijn zorgen toevertrouwde gelovigen zorgt

‘Eerst ging hij aan de slag in Aarschot, daarna in twee Genkse wijken. Hij hielp ontwrichte arbeidersgezinnen met hun administratie, bouwde een pastoraal netwerkje uit, stak de handen uit de mouwen waar hij maar kon.’

Hij benadrukt dat er al geruime tijd geen sprake meer is van een pastorale relatie. ,,Het is nu een onderlinge vriendschap. De priester ontving het geld als privépersoon en niet uit hoofde van zijn functie. De priester wil volgens de woordvoerder niet zeggen waar het geld aan is besteed. ,,Maar gezien de hoogte van de bedragen en omdat het niet past bij de priesterlijke spiritualiteit is nu deze maatregel genomen.


parochiaan

afleiding van parochie met het achtervoegsel -iaan

parishioner

(religie) iemand die tot een bepaalde (rooms-katholieke) kerkelijke parochie behoort

parochianen (plural)
parochiaantje (diminutive singular)
parochiaantjes (diminutive plural)

‘Momenteel wordt de beiaard goed onderhouden. De beiaard kwam er in 1959 door een schenking van een parochiaan. In 1999 werd de beiaard gerestaureerd en nog steeds komt een beiaardier die geregeld bespelen. Maar de beiaard speelt ook zijn wijsje automatisch. Dat wijsje varieert per seizoen. De Wasteelsbeiaard kan je horen tijdens de wekelijkse marktdag op woensdag, op zondag en op feestdagen. Het is zalig om in mijn tuin te genieten van die mooie klanken van onze beiaard’, besluit pastoor Babylon.

Menig parochiaan heeft de datum al genoteerd: zondag 9 oktober om 16.00 uur in de Oldenzaalse Plechelmusparochie. Op die datum vindt in de basiliek de hoogmis Missa in Mysterium plaats met Herman Finkers als regisseur.


pelgrimage

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bedevaart’ voor het eerst aangetroffen in 1291

afleiding van pelgrim met het achtervoegsel -age

pilgrimage

(religie) een (pelgrims)reis naar een bedevaartsoord die een bijzondere betekenis heeft binnen een religie

een (pelgrims)reis naar een bedevaartsoord die een bijzondere betekenis heeft binnen een religie (ook in overdrachtelijke zin)

De kaarten voor de voorstellingen waren in een mum van tijd uitverkocht. Statistieken worden er niet over bijgehouden, maar het zou wel eens kunnen dat de jaarlijkse pelgrimage naar de Mattheuspassie tegenwoordig meer volk op de been brengt dan de paasmis nog gelovigen trekt. In deze Goede Week voor Pasen wordt ‘de Mattheus’ van Johann Sebastian Bach in Nederland en Vlaanderen meer dan tweehonderd keer opgevoerd.

In maart 2015 kwam hij nog een keer terug. Dit keer bleef hij zes dagen met een zogenaamd Umra-visum, die normaal gesproken verkregen wordt door mensen die op pelgrimage langs de voor moslims heilige plaatsen in het land gaan.


patriarch

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘aartsvader’ voor het eerst aangetroffen in 1265

afgeleid van het Latijnse pătĕr (vader) met het achtervoegsel -arch

patriarch

(religie) kerkelijk leider, een belangrijke bisschop

de leider van een van de oosterse christelijke kerken

Het nieuws via National Geographic komt op een ongelukkig moment. Het verzakkinggevaar is al langer een reden van zorg voor de drie kerken die de plek beheren. Onenigheid en een gebrek aan financiële middelen hielden een grondige renovatie lange tijd tegen. De Israëlische autoriteiten sloten de graftombe al eens kort in 2015 om veiligheidsredenen, maar in maart 2016 wisten de de oecumenisch patriarch van Constantinopel Bartholomaios I, de Grieks-orthodoxe patriarch Theophilos III en de franciscaanse custos Francesco Patton toch een overeenkomst te sluiten die het herstel moest inleiden.

De zondagmis van de Syrisch-orthodoxe patriach Ignatius Aphrem II werd zondag in het Twentse centrum van de geloofsgemeenschap in het klooster St. Ephrem de Syriër in Glane door meer dan 4000 mensen bezocht.

een van de aartsvaders uit het Oude Testament (Abraham, Isaak, Jacob)


ex cathedra

afkomstig van het Latijn en letterlijk betekenend: 'vanuit de (pauselijke) zetel' .

met bindend gezag (van de paus) voor alle gelovigen


processiedag

samenstelling van processie zn en dag zn

periodiek terugkerend tijdstip waarop heilige voorwerpen in een plechtige optocht worden rondgedragen

Dit is het processiespel dat men altijd te Middelburg speelt op de processiedag, drie weken na Pinksteren en elf dagen na Sacramentsdag.

feitelijke datum voor een plechtige optocht met heilige voorwerpen

In de Onze Lieve Vrouwekerk te Maastricht bezat men ‘in de oude tijd’ heel mooie en kostbare vaandels. Om die kerkschatten niet te bederven, vond op een processiedag toen het geweldig regende, de ommegang niet plaats.


polytheïsme

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘veelgodendom’ voor het eerst aangetroffen in 1778

uit het Griekse θεος theos = god met het voorvoegsel poly- met het achtervoegsel -isme

Het polytheïsme van de oudheid is genereus en tolerant. Lokale goden krijgen hun plaats naast die van de overheerser; ze worden ermee geassocieerd, zelfs geïdentificeerd. In Palmyra was alles hybride. Niet dat ik IS verdenk van veel historisch inzicht, maar hun ideologie die monolithische zekerheid en van elke nuance losgezongen zuiverheid nastreeft, kon niet anders dan Palmyra afwijzen en vernietigen.

In dat opzicht valt er iets te zeggen over algemene factoren die gewelddadigheid eerder bevorderen dan wel afremmen. Monotheïsme is gevaarlijker dan polytheïsme - voor de God van de ander is geen plaats. Het leidt snel tot rechtlijnige almacht, terwijl een Olympus vol goden veeleer in een verdeling der machten, en dus een machtsevenwicht resulteert.


puriteins

afgeleid van puritein met het achtervoegsel -s

puriteinser (uninflected comparative)
puriteinst (uninflected superlative)
puriteinse (inflected positive)
puriteinsere (inflected comparative)
puriteinste (inflected superlative)
puriteinsers (partitive comparative)

Een handvol puriteinse, radicale geestelijken ontketende in de 16de eeuw een heilige oorlog tegen alles wat katholiek was. Die religieuze fundamentalisten waren gereformeerde protestanten, die het ware geloof wilden herstellen. De Britse historicus David Starkey ziet duidelijke parallellen met de religieuze terreur die vandaag de wereld teistert.

Levend kunstwerk. Muze. Ze werd verguisd en bewonderd. Geen polder-model maar extravagantie, was haar levensmotto. "Maar omdat je hier in Holland woont en er 700 jaar puriteins bloed door de aderen stroomt, mag je natuurlijk niet zo pronkzustig als ik zijn."


nageboorte

[2][3] Leenvertaling van Duits Nachburt, Nachgeburt, aangetroffen sinds 1608, oorspronkelijk in de betekenis van secundinae of chorion, de “vlies die het kind in de baarmoeder hult” , later uitgebreid tot het geheel van de moederkoek, vliezen en navelstreng dat met de geboorte van de baby naar buiten komt.

samenstelling van na vz en geboorte zn .

efterbyrd

de moederkoek, navelstreng en vliezen die het lichaam van de moeder verlaten nadat de baby is geboren

nageboortes (plural)
nageboorten (plural)

de generatie die later ter wereld is gekomen, het nageslacht

Aengaende de tedere ende wellustige [vrouwe] onder u, die niet versocht en heeft hare voetsole op de aerde te setten, om dat sy haer wellustich ende teder hielde; haer ooge sal quaet zijn tegen den man hares schoots, ende tegen haren sone, ende tegens hare dochter;
57. Ende dat om hare nageboorte, die van tusschen hare voeten uytgegaen sal zijn, ende om hare sonen, die sy gebaert sal hebben; want sy salse eten in ’t verborgen, vermits gebreck van alles: inde belegeringe, ende inde benauwinge, daer mede uwe vyant u sal benauwen in uwe poorten.

Het xxviij. Capittel. (1637) in:
Nicoline van der Sijs (ed.)
 ' (2008), Instituut voor Nederlandse Lexicologie, Leiden


profaan

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘werelds’ voor het eerst aangetroffen in 1540

secular

(religie) van iets dat het geen betrekking heeft op de religie

profaner (uninflected comparative)
profaanst (uninflected superlative)
profane (inflected positive)
profanere (inflected comparative)
profaanste (inflected superlative)
profaans (partitive positive)
profaners (partitive comparative)

‘Heel wat deelnemende kunstenaars hebben een link met mode en design’, zegt Lut Maris. ‘Hun werk zorgt voor een laagje glamour en verwijst naar de tegenstelling tussen de religieuze roeping en de profane verzuchtingen van de zusters. Voor een curator is dat een geweldig concept. Zo selecteerden we zeer verfijnde gouden en zilveren juwelen van Octave Landuyt, die in schril contrast staan met de zwartgeblakerde houten juwelen van Jorge Manila.’

De uitreiking van sport- en cultuurprijzen; past zoiets profaans in een kerkelijk gebouw? „Waarom niet”, zegt koster Alie Timmerije. „Onze kerk is een multifunctioneel gebouw. Er worden ook steeds meer concerten gehouden. Er is hier zelfs een boekenmarkt. We hebben het verzoek van de Stichting Needien voorgelegd aan onze kerkrentmeesters en die zagen er geen probleem in.” Natuurlijk is het gebruik van de kerk wel aan regels gebonden, benadrukt de koster. „Niet alles is hier toegestaan. Het moet wel fatsoenlijk en netjes blijven.”


professie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘beroep’ voor het eerst aangetroffen in 1575

profession

het beroep dat iemand uitoefent om geld mee te verdienen, met kennis van zaken en met betrokkenheid

gelofte van gehoorzaamheid, armoede en kuisheid door een kloosterling


priesterwijding

samenstelling van priester zn en wijding zn

priestly ordination

(religie) plechtige, heilige handeling waardoor iemand priester wordt, vooral belangrijk in die religies waarbij aan voorgangers speciale door de godheid gegeven eigenschappen worden toegeschreven

Na zijn priesterwijding in 1948 werd hij naar de hoofdzetel in Saint-Laurent-sur-Sèvre gestuurd, maar dat vond hij maar niets omdat daar geen bekeringswerk te verrichten viel. Groot was zijn voldoening toen hij een jaar later werd ingezet voor lokaal missioneringswerk.’

Zo'n 145 mensen hebben zich aangemeld om zaterdag de priesterwijding van Haaksbergenaar Marc Oortman bij te wonen. "We gaan met twee grote en één kleine bus naar Utrecht. Er is geen plek meer vrij", zegt Ans van de Wetering namens de organisatie van de busreis.


puritein

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘strenge protestant’ voor het eerst aangetroffen in 1608

puritan

een (te) strenge protestant die streeft naar zuiverheid van godsdienst en levenswandel

In die tijd hadden kwekelingen de ziel van missionarissen. Franse schoolmeesters leefden als heiligen en ‘hun moraal was even onverbiddelijk als die van de eerste puriteinen’.


presbyteriaan

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘lid van Angelsaksisch kerkgenootschap, dat door presbyters wordt bestuurd’ voor het eerst aangetroffen in 1726

afgeleid van presbyter met het achtervoegsel -iaan

aanhanger van de Engelse en Schotse variant van het Calvinisme

Gordon Brown, de Britse minister van Financiën, is een zuinige Schotse presbyteriaan die instemt met de bijbeltekst dat de mens in het zweet zijns aanschijns zijn brood zal verdienen. Woensdag deelde hij die opvatting mee aan het Britse volk, en met name aan degenen die hun brood nog betalen met een uitkering. In Browns begroting, constateerde Hugo Young, commentator van The Guardian, 'heeft werk ideologische status verkregen'


boven de Moerdijk

Een vaste verbinding van boven (voorzetsel), de (lidwoord) en Moerdijk (eigennaam), waarin 'boven' verwijst naar de gangbare plaats van het noorden op landkaarten. Het dorp Moerdijk werd na het ontstaan van het Hollandsch Diep de plaats waar het veer naar het Eiland van Dordrecht vertrok. Dit water werd soms ook Moerdijk genoemd. In de Franse tijd werd het de grens tussen Holland en Brabant . Koning Lodewijk Napoleon werd in 1806 op weg naar Den Haag bij Moerdijk door het departementaal bestuur van Holland ontvangen . De liberale staatsman L.C. Luzac gebruikte Moerdijk in 1829 om een politiek scheidslijn binnen het toenmalige Koninkrijk der Nederlanden aan te geven. Bij Belgische Opstand vonden sommigen dat hier ook de noordgrens van België zou moeten liggen: "België vrij tot aan de Moerdijk" . In Vlaanderen wordt met boven de Moerdijk nog altijd bedoeld: in Nederland. Voor protestanten lag hier symbolisch juist weer een culturele grens met het katholieke zuiden . Vanaf 1871 was de Moerdijkbrug een schakel in de belangrijke noord-zuidverbinding per spoor. Met de uitdrukking boven/beneden de Moerdijk wordt in Nederland bedoeld boven/beneden de grote rivieren (van Nederland). In de neerlandistiek verwijst men ermee naar opvallende verschillen in uitspraak en woordgebruik die min of meer samenvallen met de grens tussen Hollands en Brabants .

En toch, geen politieke partij kan zich in ons land - althans boven den Moerdijk - hullen in dat deftig indifferentisme, dat zich boven het ‘profanum vulgus’ waant, dan op straffe van ondergang.


beneden de Moerdijk

Een vaste verbinding van beneden (voorzetsel), de (lidwoord) en Moerdijk (eigennaam) waarin 'beneden' verwijst naar de gangbare plaats van het zuiden op landkaarten. Het dorp Moerdijk werd na het ontstaan van het Hollandsch Diep de plaats waar het veer naar het Eiland van Dordrecht vertrok. Dit water werd soms ook Moerdijk genoemd. In de Franse tijd werd het de grens tussen Holland en Brabant . Koning Lodewijk Napoleon werd in 1806 op weg naar Den Haag bij Moerdijk door het departementaal bestuur van Holland ontvangen . De liberale staatsman L.C. Luzac gebruikte Moerdijk in 1829 om een politiek scheidslijn binnen het toenmalige Koninkrijk der Nederlanden aan te geven. Bij Belgische Opstand vonden sommigen dat hier ook de noordgrens van België zou moeten liggen: "België vrij tot aan de Moerdijk" . In Vlaanderen wordt met boven de Moerdijk nog altijd bedoeld: in Nederland. Voor protestanten lag hier symbolisch juist weer een culturele grens met het katholieke zuiden . Vanaf 1871 was de Moerdijkbrug een schakel in de belangrijke noord-zuidverbinding per spoor. Met de uitdrukking boven/beneden de Moerdijk wordt in Nederland bedoeld boven/beneden de grote rivieren (van Nederland). In de neerlandistiek verwijst men ermee naar opvallende verschillen in uitspraak en woordgebruik die min of meer samenvallen met de grens tussen Hollands en Brabants .

Een schrijver van een modern kinderboek dient een taboe te doorbreken. Dat wordt hem door een strenge werkgroep uit het zuiden des lands gedicteerd. Heb je die werkgroep tegen je, dan kan je het kinderrijke Brabant en Limburg wel vergeten, dus je luistert naar die dames, je vraagt ze desnoods om een bruikbaar taboe, daar hebben ze een hoop van in voorraad beneden de Moerdijk, ze hebben trouwens ook een lijst van onderwerpen voor je, zodat je boek vanzelf binnen een ‘criteria’ valt, ik heb gehoord dat er nog een masturberende bisschop vacant is, maar ik dwaal af.


ouderling

In de betekenis van ‘protestants kerkelijk ambtsdrager’ voor het eerst aangetroffen in 1590

elder

(religie) een functie binnen een kerkelijke gemeenschap, lid van de kerkenraad

Jehova's getuigen vinden dat hun interne rechtssysteem boven dat van de wereldse autoriteiten staat. Mannelijke ouderlingen treden op als rechters, die de richtlijnen van het Amerikaanse hoofdkantoor hanteren.

'Ja,' zegt de jongere ouderling, 'het is wel alles tegelijk, eerst uw vader, nu uw moeder. Maar God zal u kracht naar kruis geven.

Maarten 't Hart
 “Een vlucht regenwulpen” , digitale editie gemaakt naar de eerste druk (1978), de Arbeiderspers , ISBN 978 90 295 6844 9


paternoster

via Middelnederlands pater noster van Latijn Pater noster "onze Vader", de beginwoorden van het gebed Onzevader
**[2] omdat het gebedssnoer helpt om telkens na 10 weesgegroeten het Onzevader te bidden
**[3], [4] omdat de constructie met een stapsgewijs rondgaande beweging aan het gebruik van het gebedssnoer doet denken

paternoster

(religie) christelijk gebed, het onze vader

als gebed uitspreken van het Onzevader
Als naam van het gebed wordt Paternoster net als Onzevader met een hoofdletter geschreven volgens spellingregel 16.

Maar, zoals een bestuurder het verwoordt: ‘Als jij of je vader of moeder ligt te creperen van de pijn, gaat het niet helpen als iemand naast je een paternoster zit te bidden. Overigens: hoeveel mens is een mens nog als die volledig opgaat in het lijden?’

Het is een constante gedurende de reis, hoe geloof en familieband verweven zijn. Jessica heeft een zak vol plastic wijwaterflessen mee om te vullen in de Jordaan. Jad koopt Palestijnse sjaals op verzoek van de familie. Maryse en Jessica nemen een paar paternosters uit Bethlehem mee naar Brussel.


revival

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘herleving’ voor het eerst aangetroffen in 1843

revival

(religie) het herleven van een ingeslapen godsdienstig besef

De Pentecost Revival Church komt op zondagen bijeen in kerkgebouw de Kandelaar in de Bijlmer. Op een druilerige winterdag wordt de thermostaat naar tropische hoogte gedraaid. Het is een Ghanese pinkstergemeente, maar trekt ook bezoekers uit andere, voornamelijk West-Afrikaanse landen en enkele Surinamers. Bij binnenkomst in het gebouw is er een marktje met Ghanese lekkernijen. In de zaal waar de dienst wordt gehouden, is een half uur voor aanvang al live muziek en prevelen mensen hun gebeden door elkaar, de ogen gesloten, de handen omhoog. Op de stoelen liggen tamboerijnen.


wereldbrand

Weltenbrand

en 2. vuur dat de hele aarde vernietigt, algemene verwoesting en strijd, wereldoorlog

De wereldbrand is bijvoorbeeld onderdeel van Ragnarok in de Noordse mythologie, maakt deel uit van de Stoïcijnse overtuiging , komt voor in de Palicanon van het Boeddhisme en in de Openbaring van Johannes 20:9-15 in de christelijke Bijbel.

Zo gaan bijna alle inheemse volken in het Caraïbisch gebied uit van de mythe van een paradijselijke voorwereld. Deze is weggevaagd door een zondvloed en een wereldbrand die maakten dat de wereld is zoals ze nu is.

(…) Stond ons dit te wachten van de zon?
Sticht god die wereldbrand? Of god, of Faëton,
een roekeloos, een dwaas, een wulp, een dolle basterd,
van god en mensen waard verdoemd, en waard gelasterd?


singel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘(weg langs de buitenzijde van een) stadsgracht’ voor het eerst aangetroffen in 1271

singels (plural)
singeltje (diminutive singular)
singeltjes (diminutive plural)

koord dat een priester die de misdienende priester draagt


vruchtbaarheidsgodin

samenstelling van vruchtbaarheid zn en godin zn met het invoegsel -s-

godin die volgens sommigen zorgt voor de vruchtbaarheid in de natuur


smetstof

De smetstof der ketterij breidde zich hoe langer hoe verder uit in zijn vaderland, en er werd niets tegen gedaan, dan een aanhitsend dreigen in magtelooze plakkaten, die niet gehandhaafd werden. Zijn hart kromp in een, als hij er aan dacht, hoe het prachtige gebouw de Kerk, dat opgerigt was om te troonen boven de volkeren, onder de zwakke aanvallen van onbeduidende vijanden langzaam zou worden vernield, en hoe met haar alles zoude ineen storten, waarop hij zijne hoop voor de toekomst had gebouwd.


spreekgestoelte

samenstelling van spreek ww en gestoelte zn

podium

plaats vanwaar men een publiek toesspreekt

spreekgestoelten (plural)
spreekgestoeltes (plural)

verhoogde plaats in een kerk vanwaar de geestelijke (priester of dominee) preekt


godslamp

samenstelling van god en lamp met het invoegsel -s-

godslampen (plural)
godslampje (diminutive singular)
godslampjes (diminutive plural)

een olielampje in de buurt van het tabernakel dat blijft branden zolang het Heilig Sacrament in het tabernakel aanwezig is


radicaalislamitisch

samenstelling van radicaal en islamitisch

radicaalislamitischer (uninflected comparative)
radicaalislamitische (inflected positive)
radicaalislamitischere (inflected comparative)
radicaalislamitischers (partitive comparative)

radicaal zijnd in het islamitische geloof


stipendium

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘toelage’ voor het eerst aangetroffen in 1667

geld voor een priester om een mis op te dragen


tonsuur

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘geschoren kruin’ voor het eerst aangetroffen in 1503

het scheren van de kruin van een priester of monnik


tuniek

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘korte uniformjas’ voor het eerst aangetroffen in 1864

tunic

lange bloes of korte jurk vaak gedragen over een lange broek door vrouwen

tunieken (plural)
tuniekje (diminutive singular)
tuniekjes (diminutive plural)

een opperkleed gedragen door bisschoppen


handoplegging

samenstelling van hand en opleggen met het achtervoegsel -ing

het leggen van de hand op iemands hoofd om een spiritueel of paranormaal effect te bewerkstelligen

Kuyt praat met gehandicapte kinderen op een bijeenkomst van de Dirk Kuyt Foundation. Kuyt ondergaat een handoplegging van een magnetiseur. Kuyt huilt als hij over zijn overleden vader praat – altijd weer stuitend hoe makkelijk tv-makers naar tranen op zoek gaan.

De korte film draait onder anderen om de 22-jarige Daniel, een vlogger die zijn studie en baan opgaf voor God. Nu probeert hij, zingend, pratend in tongen en evangeliserend in de stad, mensen door handoplegging te genezen: "Toen God mijn ziel aanraakte, veranderde mijn leven."


godsbeeld

samenstelling van god zn en beeld zn met het invoegsel -s-

godsbeelden (plural)
godsbeeldje (diminutive singular)
godsbeeldjes (diminutive plural)

De Cordiers jeugdjaren op internaat waren getekend door het drukkende gewicht van de religie. Hoe het godsbeeld werd opgelegd als een onbetwistbare waarheid: hij ervaarde het als een trauma. ‘Het beeld van de onbeduidendheid van het bestaan raakte ik niet meer kwijt.

Dit is geen boek om in een keer te lezen. Maar door de opzet dwingt Droogers de lezer na te denken en te kiezen tussen tegenstellingen als 'transcendent versus immanent', 'persoonlijk versus onpersoonlijk godsbeeld', 'focus op het hiernamaals versus het hiernumaals'. Echt kiezen blijkt in veel gevallen niet mogelijk, want het komt te vaak voor, geeft ook Droogers toe, 'dat de waarheid op de vouw in het midden ligt'.

Wielhouwer heeft aan het sterfbed gezeten van mensen die van diepe angst voor de dood vervuld zijn. Hij zegt: „De kernvraag is: wat is iemands Godsbeeld? Wie God als almachtige Rechter ziet, kan zijn oordeel vrezen.”


eerbiedwaardigheid

afleiding van eerbiedwaardig met het achtervoegsel -heid

devotion

een voorstadium van de zalig- en heiligverklaring in de Rooms-Katholieke Kerk


doopjurk

baptismal gown

jurk waarin een baby gekleed is tijdens de doopplechtigheid

doopjurken (plural)
doopjurkje (diminutive singular)
doopjurkjes (diminutive plural)

Vergeet ook niet naar de doopjurken te kijken in de sacristie: de bejaarde Brugse Georgette breide zo’n prachtexemplaar, dat ze keer op keer aan jonge ouders heeft uitgeleend. Georgette was in haar jonge jaren al sterk bijziend en kon geen patronen lezen. Ze leerde alles van haar moeder en breide de desbetreffende jurk met liefst zeven breinaalden tegelijk.

Nicolas, die flink in tranen was, droeg voor zijn doop dezelfde jurk als zijn anderhalf jaar oude zus Leonore vorig jaar droeg voor haar doop. De doopjurk is al jaren in de Zweedse Koninklijke familie. Ook prinses Madeleine en haar broer en zus droegen het gewaad toen zij werden gedoopt.


geloofsleer

samenstelling van geloof zn en leer zn met het invoegsel -s-

uiteenzetting van de inhoud van het geloof, kerkgenootschap of persoon

De Congregatie voor de Geloofsleer wijst op de onverenigbaarheid van de euthanasienota van de Broeders van Liefde met de leer van de kerk. In een brief stelde kardinaal Joao Braz de Aviz, prefect van de Congregatie voor de Instituten van Gewijd Leven, concrete maatregelen voor.

De Amerikaanse afdeling mag bijvoorbeeld niet deelnemen aan beslissingen over de geloofsleer of het functioneren van de kerk.

Toch gaat de wethouder met de betreffende moskeeën praten. Hij verwacht van religies dat zij 'vanuit barmhartigheid'onderwijs in de geloofsleer uit eigen zak betalen. 'Het geld dat moskeeën op deze manier ontvangen, kunnen die kinderen niet meer gebruiken om schoolspullen te kopen of een fiets om mee naar school te rijden.'

In het Pelgrimshuis verzamelen zich zaterdagavond de leden van de Nederlandse verzetsbeweging. Orthodoxe katholieken: tegen abortus en pro-life, anti-euthanasie en vóór een dogmatische geloofsleer. „Franciscus zou zich wat minder om het milieu en wat meer om het zielenheil van de gelovigen moeten bekommeren”, zegt Leontien Bakermans.


tori

Gaan wij onder dezen tori door, de poort die steeds den toegang tot een tempel kenmerkt.

Zinnebeeldig zijn de portico's, ‘tori's’ geheeten, die in de nabijheid der Shintoïstische tempels zijn geplaatst en die men, evenals in Griekenland de propyleeën, van uit de verte op het vlakke veld ziet staan.


vicaris

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘plaatsvervanger van bisschop of pastoor’ voor het eerst aangetroffen in 1240

plaatsvervanger en assistent van een bisschop

Volgens gerechtelijke vicaris Paolo Rigon zijn dergelijke moederskindjes soms 'niet in staat aan huwelijkse plichten te voldoen'. Wanneer 'voor elk besluit of elke actie die je als stel wilt ondernemen, goedkeuring aan de ouder wordt gevraagd', kan dat reden zijn om een huwelijk als ongeldig te zien.

Hurkmans zegt in de brief komende tijd leiding te blijven geven, maar de uitvoering van het werk aan hulpbisschop Rob Mutsaerts, vicaris-generaal Ron van den Hout en de andere stafleden over te laten.

Teleurgesteld is Gaalman over het gebrek aan medewerking van vooral pastor Bernard Reerink en vicaris Ronald Cornelissen. Terwijl de pastor heeft aangegeven zich afzijdig te willen houden, bleef de vicaris de afgelopen maanden onbereikbaar voor Gaalman. Reden voor deze 'goedwillende Plechelmusparochiaan'om zijn pogingen te staken om een adviesraad van de grond te krijgen.


verzoeking

Naamwoord van handeling van verzoeken met het achtervoegsel -ing

En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van den boze.

Martin Scorseses Silence gaat in december in première in het Vaticaan voor vierhonderd prelaten en andere genodigden. Redelijk opmerkelijk, want Scorsese, die ook een biopic over Boeddha maakte, wekte in 1988 de woede van veel christenen met zijn diep religieuze, maar onorthodoxe film The Last Temptation of Christ. Jezus, God én mens tegelijk, werd daar in verzoeking gebracht door vleselijke lust.

Afgebeeld is niet ‘De verzoeking van de heilige Antonius’ uit Lissabon, zoals het bijschrift vermeldt, maar een kleiner schilderij met diezelfde naam dat in het bezit is van het Prado.


Zwarte Piet

De huidige benaming voor de zwarte knecht van Sint Nikolaas dateert van ca. 1859. . Waarschijnlijk oorspronkelijk als verwijzing naar de duivel.

[2] Met de bijnaam "Zwarte Piet", d.w.z. het negatieve spiegelbeeld van de heilige Petrus, werd oorspronkelijk de duivel bedoeld, zie vindplaats hieronder.

Daarenboven is de wijs, waarop over deze overleveringen gesproken wordt, dikwerf hoogst ongepast, moet voor hen, die in de begrippen der Roomsche Kerk zijn opgevoed, het boek onbruikbaar maken, en kan aan welgezinde Protestanten geen genoegen geven. Wij zwijgen van platte uitdrukkingen, zoo als de woorden Joost, zwarte Piet, oude leepert enz. Zoo men behoedzaam schrijven moet, het is vooral, wanneer men voor de jeugd schrijft.

Jan Antonie Oostkamp
 Een Reisje van elf weken en vijf dagen van Aleppo naar Jeruzalem, enz.; door H. Maundrell. Op nieuw bewerkt en met ophelderende Aanmerkingen vermeerderd door J.A. Oostkamp. Met Platen. Te Groningen, bij J. Oomkens. 1831. In gr. 8vo. VIII en 353 bl. f 3-60. in: Vaderlandsche Letteroefeningen. (1833), G.S. Leeneman van der Kroe en J.W. IJntema, Amsterdam, p. 655 op dbnl.org

In Holland heet hij den Ouwe, Jochem, Joost, Zwarte Piet, Pieterman, de Hamer (Malleus), Meester Jan, Ham, Hansmichel, Oom Hein, Harpij, Jori op stellen, Molik, Bullebak, Boller of Boldergeest, St. Velten enz.

Teenstra, M.D.
 Hoofdstuk I. Het Booze wezen, alias de Duivel in: Volksvooroordelen en bijgeloof (1858), Weytingh & Van der Haart, p. 8 op Delpher.nl


antibekeringswet

samenstelling van bekering en wet met het invoegsel -s- met het voorvoegsel anti-

Een wet ingevoerd in India waarin het verbod is vastgelegd om door middel van geweld, het verschaffen van prikkels en bedrieglijke middelen, in woord dan wel in gedrag, een ander persoon te bekeren tot een ander geloof dan wel hieraan medeplichtig te zijn


voorbede

bidden tot een heilige met het verzoek dat deze zich tot god richt met het verzoek

een gebed dat men uitspreekt ten gunste van meerdere mensen

Hij zal dit weekend geen foto’s ophangen van afvalligen; misschien alleen voor hen voorbede doen.

De zendingsbond heeft 144 medewerkers in Azië, Afrika en Latijns-Amerika. Tijdens de jaarlijkse ‘toogdag’ vertelt een aantal van die medewerkers over het verloop van hun werkzaamheden. Tijdens de dienst wordt voorbede gedaan voor hun werk.


votum

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘gelofte, uitspraak’ voor het eerst aangetroffen in 1593

votum en groet: zegenbede aan het begin van een protestantse kerkdienst


welbehagen

van Middelnederlands, op te vatten als samenstelling van wel bn en behagen zn

het welgevallen dat God heeft in Zichzelf, Zijn Zoon en de mensheid

Er verscheen een engel te midden van een grote hemelse heirschare of legermacht die o.m. luid verklaarde: ’Vrede op aarde, in de mensen een welbehagen’


wederkomst

de terugkomst van Christus op de dag des oordeels

Groepen christenen in Nigeria zijn bang dat het geweld tegen christenen van afgelopen vrijdag duidt op de wederkomst van Jezus. Die wordt volgens het bijbelboek Openbaringen voorafgegaan door chaos en geweld.

Het gaat niet expliciet over Pasen, maar wel over drie belangrijke gebeurtenissen die voor christenen centraal staan: de geboorte van Jezus, zijn dood, en zijn wederkomst.' Tussen kruisdood en een mogelijke wederkomst zou Pasen dan vallen. Voor een goed geïnformeerde docent lijkt het christelijke verhaal dus inderdaad wel te verbinden met wat er in de Koran is geschreven.


wijding

Naamwoord van handeling van wijden met het achtervoegsel -ing

gebeurtenis of rituele handeling waardoor personen, plaatsen of zaken aan een godheid of hogere macht worden toegeheiligd

Prinses Beatrix zou niet houden van de katholieke kerk, zo wordt vaak beweerd. In de kathedraal Sint Bavo bleek gisteren het tegendeel. Nadat zij de plechtige wijding van het gerestaureerde middenschip bijwoonde, gaf de prinses aan dat zij nog eens terugkomt.

sacrament waarmee een man gelijkvormig wordt gemaakt aan Jezus en daarom in zijn naam kan handelen

Het sacrament van de wijding is een van de zeven sacramenten van de katholieke kerk.


voorspraak

een vraag om hulp aan een heilige of god

Voor Driscoll was het daarom logisch dat hij, toen hij in 2004 ziek werd, de hulp inriep van Brandsma: "Op zijn voorspraak heb ik gebeden voor mijn genezing. Met dank aan een oproepje in het bisdomblad deed een grote groep mensen met mij mee. Ook zij baden op voorspraak van Titus Brandsma."

Weblink bron
Liedeke Morssinkhof
 “Priester Titus Brandsma morgen heilig verklaard, genezen Amerikaan is erbij” (14 mei 2022), NOS


voorbeschikken

samenstelling van voor bw en beschikken ww

vooraf al (door god) beslist zijn, waar de mens dus geen invloed op kan uitoefenen

Als romantische komedie heeft hij simpelweg te veel last van z’n eigen leuke ideetje: wat nou als twee mensen die voor elkaar zijn voorbeschikt elkaar (bijna) niet krijgen omdat ze te veel in de rondte neuken?

„Koning Oedipus is voor ons, moderne mensen, een verhaal over individualisme. Zijn lot, te slapen met zijn moeder, zijn vader te doden, probeert hij te ontlopen. Wij leven met hem mee als hij ondanks zijn inspanningen niet ontkomt aan de profetie van het orakel. Maar in Sophocles’ tijd ervoer de toeschouwer geen mededogen voor Oedipus, maar catharsis: de goden zijn niet om de tuin te leiden en alles verloopt zoals is voorbeschikt.


zielszorg

samenstelling van ziel zn en zorg zn met het invoegsel -s-

de geestelijke en religieuze zorg die iemand krijgt van een geestelijke

Wil ik een computer die mijn gevoelsleven ontleedt? Nu blijft het nog bij signaleren. Over een paar jaar zullen de computers ons aanzetten - dwingen - tot een gezonder bestaan. Het begint met ons fysiek welzijn en eindigt met zielszorg.

Van Buuren: Ín de leemte die is ontstaan na de dood van God, is voor een deel voorzien door de zielszorg, en een deel door de filosofie. Leren leven; daar gaat het uiteindelijk allemaal over.'


zielenheil

samenstelling van ziel zn en heil zn met het invoegsel -en-

salvation

het geluk en de rust die je hebt als je leeft als een goed mens

de rust en het geluk van een overleden persoon in het hiernamaals

Ook zaterdag werd de populaire Bhumibol overal herdacht. Talloze onderdanen, veelal in het zwart gekleed, alsmede vele boeddhistische monniken baden op straat voor het zielenheil van de overleden koning. De kroonprins is veel minder populair. Prins Maha is drie keer getrouwd en gescheiden, en liet zich weinig in Thailand zien. Hij verbleef onder meer vaak en lang in Duitsland.


zielenrust

samenstelling van ziel zn en rust zn met het invoegsel -en-

Bij de plaats waar gisteren de 22-jarige Ömer Köksal werd doodgeschoten, worden langzamerhand steeds meer bloemen neergelegd. Jongeren bidden op straat voor de zielenrust van de jongeman. Niemand wil echt wat zeggen, behalve dat heb ’een goede jongen’ was. Ondertussen verbazen bewoners zich over wat er is gebeurd.


aartsbroederschap

afgeleid van broederschap met het voorvoegsel aarts-

verband van vrome gelovigen voor een religieus doel dat een centrale rol speelt binnen een groep van verwante soortgelijke verbanden

Zo werd er al in 1636 te Brugge een broederschap ingesteld tot gewillige slavernij. Het waren de paters minderbroeders die daarvan in onze streken de grote propagandisten waren. In Ieper werd in 1654 door toedoen van de minderbroeders, die ook in deze stad een klooster hadden, in de Sint-Pieterskerk zulk genootschap opgericht. Het was een aartsbroederschap (Hs. Ramaut, Stadsbibl. Ieper). Een aartsbroederschap veronderstelt broederschappen die ervan afhangen.


sektelid

Meerdere sektes voorspellen voor volgende maand het Einde der Tijden: de dag waarop de wereld zal vergaan. Er circuleren meerdere theorieën over de manier waarop dat gebeurt. Zo zou zich 24 september een meteoriet in onze aarde boren. De Wachters van de Nacht gaan uit van een tsunami. De sekte River of Glory – recent nog in het nieuws omdat een sektelid haar uit huis geplaatste dochtertje naar het Griekse eiland Patmos had ontvoerd – noemt 23 september als datum. „De tijd is kort, heel kort”, klinkt profetes die Deborah Aquila dreigend.

Tegelijk blijkt dat de sekteleden zelf ontworpen ‘souvereiniteitsverklaringen’ gebruikten als vrijbrief om geen belasting te hoeven betalen. Onduidelijk is of er nog sekteleden in Nederland zijn achtergebleven die op deze wijze nog steeds de belasting ontduiken.


huwelijkszegen

samenstelling van huwelijk zn en zegen zn met het invoegsel -s-

de goddelijke steun die men vraagt en/of krijgt bij het sluiten van het huwelijk

De mooie koepelgewelven lichten op, ultramarijn en turquoise, nog voor de armoedige stad erachter zichtbaar wordt. Een burcht in de woestenij. In de rozentuin voor de hoge bakstenen poort poseert een bruidspaar te midden van een vrolijk gezelschap. Ze gaan de huwelijkszegen vragen bij de tombe van Yassawi, de 12de-eeuwse oprichter van de eens machtige soefi-orde.

Hoeveel freelance pastoors of zzp-dominees Nederland telt, is niet bekend. Dat wordt nergens bijgehouden. Maar dat je voor een huwelijkszegen, uitvaartdienst of antwoorden op geloofs- en levensvragen niet meer bij een kerk hoeft aan te kloppen, blijkt uit het online aanbod, van freelancepastor.nl, tot weddingpastors.nl, huureendominee.tk of rentapriest.nl.


vastenmaand

de negende maand van het mohammedaanse jaar, Ramadan moslims mogen dan overdag niet eten of drinken

De Lissenaar, een voormalig voetbaltalent dat tegenwoordig als model in Azië werkt, zegt dat de islam hem rustiger heeft gemaakt. Sinds twee jaar doet hij mee aan de vastenmaand Ramadan. Hij is vast van plan te leven als een vrome moslim.

De Syrische president Bashar al-Assad heeft zondag ter gelegenheid van het Eid al-Fitr, het feest van het einde van de vastenmaand, ver van de hoofdstad, in een moskee in de stad Hama gebeden. Syrische staatsmedia toonden de president met geestelijken, parlementsleden en burgers in de al-Nouri-moskee in Hama, ruim 180 kilometer en noorden van Damascus.

Het duurde dit jaar wat langer dan andere jaren, de leegloop van Istanboel. Sommigen, zoals de vrouw en kinderen van mijn kapper Yüksel, bleven tot het eind van de vastenmaand ramadan om het Suikerfeest samen te kunnen vieren. Daarna reisden ook zij, net als miljoenen anderen, naar het dorp waar ze vandaan komen.


trouwmis

trouwmissen (plural)
trouwmisje (diminutive singular)
trouwmisjes (diminutive plural)

eucharistieviering waarin men het sacrament van het huwelijk ontvangt in de katholieke kerk

Eerst nadat pastoraal werkster Maroesjka Sleegers de verdiensten van het koor tot uitdrukking had gebracht. „Het koor is goud waard”, vertelde ze over de talloze keren dat het dameskoor opdraaft bij rouw- en trouwmissen, bij thema- en gebedsdiensten en bij jubileumvieringen. „Als het nodig is zelfs twee keer op een dag”, zei ze.

Als priester heeft hij al één resultaat geboekt. De muziek van Gordon en René Froger, die hij in zijn kennismakingstijd met de parochie tijdens een trouwdienst hoorde, zal er voortaan niet meer klinken.


animistisch

animistischer (uninflected comparative)
animistische (inflected positive)
animistischere (inflected comparative)
animistischers (partitive comparative)

gelovend dat levende wezens, natuurverschijnselen of voorwerpen een eigen geest kunnen bezitten

Een zachte man uit een hard dorpje in de Pyreneeën, een animistisch natuurmens en een zwever, die misdaden oplost door gedachten te laten waaien en ideeën te laten opborrelen.

De spanningen zijn geworteld in decennia van haat tussen inheemse groepen, de meeste christelijk of animistisch, die vechten om controle over vruchtbare landbouwgrond met migranten en kolonisten uit het islamitische noorden.

behorend bij de opvatting dat levende wezens, natuurverschijnselen of voorwerpen een eigen geest kunnen bezitten

Antropomorfisme, het projecteren van menselijke eigenschappen en emoties op dieren en dingen, wordt taaltrendy, analoog aan het animistisch bezielen van beesten, stenen en wolken.


miserere

In de autobiografie komt ook aan bod hoe Andrea Bocelli worstelde met het lezen van muziek in braille, zijn uitdagingen tijdens zijn rechtenstudie, zijn deelname aan talentenjachten en zijn grote doorbrak nadat Luciano Pavarotte hem het Allegri's Miserere hoorde zingen. Ook komen in de film door Bocelli gecomponeerde nummers voor uit zijn jeugd, die nooit eerder zijn uitgebracht.

Het resultaat was eerder fysiek overweldigend dan muzikaal spannend. De spierballen rolden 50 minuten in de toonsoort C-groot. Welkom waren de momenten met mild snarenspel en invoelende strotten, zoals in het Agnus Dei: op de woorden 'miserere nobis'(ontferm u over ons) lichtten de stembanden als gloeidraad op.


erfschuld

de zondige natuur van de mens die we van Adam hebben geërfd

Het verhaal over haar vader en moeder moet worden verteld, zegt Klaske, omdat ze een erfschuld draagt. Zij is opgezadeld met een duister verleden, waarin nog steeds zaken vragen om opheldering. Ze beschouwt het graven in dat verleden als haar plicht, omdat de fouten die haar ouders maakten wéér gemaakt kunnen worden.

Ontwikkelingshulp stamt uit een tijd dat er nog heldere scheidslijnen werden getrokken. Ontwikkelden versus achterlijken, schuldigen versus onschuldigen, onderdrukkers versus onderdrukten. Die tegenstellingen hebben afgedaan. Onderdrukten onderdrukken elkaar bij het leven. Regeringen annexeren ontwikkelingsgeld, waardoor te weinig terecht komt bij degenen die het echt nodig hebben.Mogelijk speelt ook de behoefte onze erfschuld nu eens afgelost te verklaren een rol in deze discussie.


geloofstwist

samenstelling van geloof zn en twist zn met het invoegsel -s-

geloofstwisten (plural)
geloofstwistje (diminutive singular)
geloofstwistjes (diminutive plural)


godsdiensttwist

samenstelling van godsdienst zn en twist zn


biblist

In de betekenis van ‘bijbelkenner’ voor het eerst aangetroffen in 1540

afgeleid van biblia met het achtervoegsel -ist

Bijbelkenner, theoloog die zich met de studie van de Bijbel bezighoudt


Mozes

centrale figuur uit de Tenach, degene die de Israël naar Kanaän leidde

Als Mozes zich naar de tent begaf gingen alle mensen voor de ingang van hun tent staan, en bleven hem nakijken tot hij in de tent was verdwenen.


Latijns

van Middelnederlands latijnsch; afgeleid van Latijn met het achtervoegsel -s

Latijnser (uninflected comparative)
Latijnst (uninflected superlative)
Latijnse (inflected positive)
Latijnsere (inflected comparative)
Latijnste (inflected superlative)
Latijnsers (partitive comparative)

De taal zelf heet Latijn, zonder -s. Omdat veel bekende talen een naam hebben die op -s eindigt, wordt nogal eens de vergissing gemaakt om Latijns als naam van de taal te gebruiken.

gericht op of horend bij de traditionele rooms-katholieke kerk, die een in het Latijn gesproken mis kent

Het bepalende element ligt niet bij de ritus van de doop en van de bedienaar daarvan, maar bij de kerk, waartoe de beide Latijnse ouders behoren.


catechese

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘godsdienstonderwijs’ voor het eerst aangetroffen in 1886

van de kerk uitgaand godsdienstonderwijs (vaak in de vorm van vraag en antwoord met behulp van een catechismus)


catechumeen

afgeleid van catechese met het achtervoegsel -een

iemand die zich voorbereidt op zijn doopsel


kerkzaal

Kirchensaal

grotere ruimte in een gebouw bestemd voor missen of vieringen

kerkzalen (plural)
kerkzaaltje (diminutive singular)
kerkzaaltjes (diminutive plural)

In de kerkzaal waren 350 zitplaatsen in de vorm van stoelen, die in carré waren opgesteld waren rond het eikehouten vieringaltaar.

Dit pand werd in 1918 als woonhuis met kerkzaal gebouwd voor de Herst. Apost. gemeente en in 1931 naar plannen van J.S. Baars verbouwd tot synagoge (vergroot 1956, gerestaureerd 1983).


noviciaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘proeftijd’ voor het eerst aangetroffen in 1776

proeftijd voor nieuwe kloosterlingen, waarin ze al volgens de regels van de betreffende orde leven, maar nog de keus kunnen maken om niet toe treden


onderwerping

Naamwoord van handeling van onderwerpen met het achtervoegsel -ing

de verplichting zich te laten leiden door een godheid

In alle tijdperken voor het onze heerste de overtuiging dat ons leven voor minstens de helft werd bepaald door goden of geesten, die door middel van gebeden en offers konden worden beïnvloed en die complexe vormen van aanbidding en onderwerping verlangden.

Alain de Botton
 “Hoe overleef ik de moderne wereld” (2022), Atlas Contact , ISBN 9789045045979


adventsperiode

samenstelling van advent zn en periode zn met het invoegsel -s-

adventsperioden (plural)
adventsperiodes (plural)

De Oldenzaalse midwinterhoornblazers gaan de komende adventsperiode zes keer blazen in Bad Bentheim, in Duitsland.

Wissink noemt de brief van kardinaal Eijk “zijn Adventsbrief.” De brief werd weliswaar in de Adventsperiode verspreid, maar is géén Adventsbrief. Een dergelijk schrijven thematiseert immers de verwachtingsvolle tijd in de aanloop naar Kerstmis.


dankgebed

dankgebeden (plural)
dankgebedje (diminutive singular)
dankgebedjes (diminutive plural)

De kathedraal is een ‘must’ om te zien. Duizenden bedevaartgangers, op weg naar Santiago de Compostela, zijn de renners voor geweest en mogelijk ook de Nederlandse wielrenner Gerrit Voorting die in 1954 tweede werd in Le Puy-en-Velay. De altijd rustige en bescheiden Gerrit heeft vermoedelijk in deze kathedraal nog een dankgebedje gedaan en een kaarsje opgestoken.

Carice van Houten heeft een dankgebedje gedaan naar God. Terugblikkend op haar plotse verschijning aan de arm van Kees van Nieuwkerk vrijdagavond op het Gouden Kalverengala schreef ze: "Dank Dior voor de jurk en dank God voor Kees.”


amict

schouderdoekje dat de rooms-katholieke priester in de mis onder de albe draagt


albe

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘wit miskleed’ voor het eerst aangetroffen in 1240

lang, wit misgewaad van katholieke priesters, diakens en misdienaars


allocutie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘toespraak’ voor het eerst aangetroffen in 1654

toespraak meer in het bijzonder van de paus (voor een bepaalde doelgroep over een actueel onderwerp. (voornamelijk aan het college van kardinalen of - tijdens een concilie - voor de concilievaders))


anabaptist

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘wederdoper’ voor het eerst aangetroffen in 1534

afgeleid van baptist met het voorvoegsel ana-


antependium

antependia (plural)
antependiums (plural)

doek die de voorzijde van een altaar of avondmaalstafel bedekt


angelus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘drieledig gebed’ voor het eerst aangetroffen in 1728

angelussen (plural)
angelusje (diminutive singular)
angelusjes (diminutive plural)

door katholieken driemaal daags gehouden gebed: om zes uur 's morgens, twaalf uur 's middags en zes uur 's avonds


apostolaat

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘apostelambt’ voor het eerst aangetroffen in 1847

Afgeleid van apostel met het achtervoegsel -aat

het geheel van activiteiten die uitgaan van de Katholieke Kerk tot verbreiding van het evangelie in woord, sacrament en daad te midden van niet-christelijke volkeren

De Katholieke Actie (KA) was de van bovenaf georganiseerde deelname van leken aan het apostolaat van de katholieke kerk.

Het apostolaat is een vreugdevolle opgave, en tegelijk een taak die opofferingen vergt: bij het zaaien en bij het oogsten.


lekenapostolaat

samenstelling van leek zn en apostolaat zn met het invoegsel -en-

het werk dat de leken individueel of georganiseerd doen tot uitbreiding van het christelijk geloof


reïncarneren

afleiding van reïncarnatie met het achtervoegsel -en

opnieuw geboren worden in een nieuw en ander lichaam

Ik gluur door mijn oogleden rond. Aan de andere kant van de zaal staat een paar beeldschone hippiemeisjes te kwelen. In een volgend leven wil ik reïncarneren als een goeroe met louter zulke volgelingen, schiet er door mijn hoofd.

China, dat de scepter zwaait in Tibet, vindt dat die traditie gewoon moet doorgaan en dat Peking het recht heeft om de opvolger van de dalai lama goed te keuren. Tibetaanse boeddhisten geloven dat belangrijke lama’s na hun dood reïncarneren. Zij keren dan terug als kind.


augustijn

eponiem: van Latijn Augustinus "van de gewijde, behorend aan de verhevene", de kerkvader Sint-Augustinus

[1] in de betekenis van ‘monnik van de orde van Sint-Augustinus’ voor het eerst aangetroffen in 1523

[2] een verwijzing naar het lettertype gebruikt voor de vroegste gedrukte uitgaven van De civitate Dei , een bekend werk van Sint-Augustinus

kloosterling van een naar St.-Augustinus genoemde orde


prebende

geestelijke titel waaraan inkomsten verbonden zijn


benedictijn

van middeleeuws Latijn benedictinus,eponiem dat verwijst naar de grondlegger van het kloosterleven, de 6e-eeuwse Italiaanse heilige Benedictus ; in de betekenis van ‘monnik van de orde van Sint-Benedictus’ aangetroffen vanaf 1644

kloosterling van de orde van Sint-Benedictus


voorzang

een lied dat gezongen wordt voordat de mis is begonnen

een half vers van een berijmde psalm, voorafgaand aan de andere verzen


ciborie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kelk ter bewaring van hostie’ voor het eerst aangetroffen in 1451

kelk met deksel, in de RK-eredienst, waarin de geconsacreerde hosties worden bewaard


catechetisch

afgeleid van catecheet met het achtervoegsel -isch

catechetischer (uninflected comparative)
catechetische (inflected positive)
catechetischere (inflected comparative)
catechetischers (partitive comparative)


catecheet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘godsdienstonderwijzer’ voor het eerst aangetroffen in 1847


confiteor

schuldbelijdenis aan het begin van een (R.-K.)mis


coadjutor

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘hulpbisschop’ voor het eerst aangetroffen in 1467

afgeleid van het Latijnse adiūtor (helper) met het voorvoegsel co-

coadjutoren (plural)
coadjutors (plural)


conventikel

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘buitenkerkelijke godsdienstige bijeenkomst’ voor het eerst aangetroffen in 1544


convers

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘lekenbroeder’ voor het eerst aangetroffen in 1276

een kloosterling die wel de gelofte van de orde waartoe hij behoort, heeft afgelegd doch zonder klerikale wijdingen en met minder verplichtingen ten aanzien van het koorofficie


corporale

gewijde witte linnen doek waarop in de Katholieke Kerk tijdens de mis de gaven van brood en wijn (kelk en de hostieschaal) worden geplaatst


weesgegroet

Weesgegroet en , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.P, omdat het hier om de soortnaam voor een gebed gaat

weesgegroetje (diminutive singular)
weesgegroetjes (diminutive plural)

De namen van heilige boeken en andere als heilig opgevatte zaken en afleidingen en samenstellingen daarmee, worden met een hoofdletter geschreven. Andere voorbeelden zijn Bijbel, Bijbels, Koran, Korangeleerde, Ave Maria en Onzevader. Tot 2006 kende de officiële spelling alleen de schrijfwijze met kleine letter.

Voor het slapen gaan bidt ik een weesgegroetje.


custos

een gezagsdrager over een custodie. Dit is een onderdeel van een provincie in de orde van de Franciscanen


chiliasme

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘geloof aan duizendjarig rijk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1668

het geloof dat er voor of na de wederkomst van Christus een duizendjarig vrederijk en/of een paradijs op aarde zal worden gevestigd


Weesgegroet

samenstelling van wees ww en gegroet ww naar de eerste woorden van het gebed die weer verwijzen naar de Bijbel: Lucas 1:26; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

In de betekenis "een keer het Weesgegroet bidden" wordt weesgegroet geschreven met een kleine letter en kent ook een meervoud en een verkleinwoord.

Tot 2006 kende de officiële spelling alleen de schrijfwijze weesgegroet.

gebed gericht aan de Heilige Maagd Maria, de moeder van Jezus Christus

Franciscus dankte Benedictus XVI en vroeg voor zijn voorganger te bidden. De nieuwe kerkleider bad samen met iedereen op het Sint-Pietersplein een Onze Vader en een Weesgegroet. Hij vroeg de menigte om een minuut stilte te houden, om bij God voor hem te bidden en om hemzelf de zegen te geven. "Bid veel voor uw bisschop, want het gebed van de gelovigen is de zegen voor de bisschop".


chrisma

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘zalfolie, zalving’ voor het eerst aangetroffen in 1601

een mengsel van olijfolie en balsem en in de Katholieke Kerk een van de drie heilige oliën


derwisj

Leenwoord uit het Turks, in de betekenis van ‘bedelmonnik’ voor het eerst aangetroffen in 1721

derwisjen (plural)
derwisje (diminutive singular)
derwisjes (diminutive plural)

islamitische soefigeestelijke die de gelofte van armoede heeft afgelegd


dorpspastoor

samenstelling van dorp zn en pastoor zn met het invoegsel -s-

dorpspastoors (plural)
dorpspastoortje (diminutive singular)
dorpspastoortjes (diminutive plural)

priester die de zielzorg voor een kleine plaats op het platteland heeft

De dorpspastoor had dus een omvangrijke taak, want behalve als landbouwer had hij als kerkelijk dienaar ook taken die tegenwoordig door de overheid worden geregeld, zoals het verzorgen van het onderwijs, de armenzorg en het begraven.


nooddoop

het toedienen van het doopsel aan een persoon in stervensgevaar door iemand die geen diaken of priester is

Zuster abdis: 'Jij hebt eerst een nooddoop gehad in Afrika omdat men vreesde dat je het niet zou halen. Trouwens, Lies, ik woog zelf amper één kilogram bij geboorte en kreeg ook twee dopen.

'Ik vroeg wat we voor haar konden doen. We konden haar nog dopen, zei hij. We hadden twee dagen in euforie geleefd, want ze waren de eerste, cruciale 24uur goed doorgekomen. En toen dat.' Een verpleegster bleef bij haar tot Ludo en de rest van de familie arriveerden voor de nooddoop.de Standaard 18 OKTOBER 2007 OM 00:00 UUR


ziggoerat

piramidevormige tempel met terrassen in Mesopotamië (van de Assyriërs en Babyloniërs)


genadebeeld

genadebeelden (plural)
genadebeeldje (diminutive singular)
genadebeeldjes (diminutive plural)

in de katholieke en oosters-orthodoxe kerk een afbeelding waaraan een bijzondere devotie verbonden is

Kevelaer is al eeuwenlang een bekend Mariabedevaartsoord. Al sinds 1642 wordt er een wonderbaarlijk genadebeeld (een ets) van de Maagd Maria vereerd.


elevatie

Naamwoord van handeling van eleveren met het achtervoegsel -atie

opheffen van de hostie in katholieke eucharistieviering


votiefsteen

een votiefgave in de vorm van een steen of stenen tafel met inscriptie, beeldhouwwerk of schildering waaruit blijkt dat een gelofte aan de godheid vervuld is


votiefkerk

kerkgebouw dat tot stand gekomen is krachtens een gelofte


kelkvelum

een vierkante doek die tijdens de Heilige Mis wordt gebruikt om vóór de offerande de miskelk mee af te dekken


schoudervelum

samenstelling van schouder zn en velum zn

schoudervela (plural)
schoudervelums (plural)

een lange rechthoekige schouderdoek, die bij de katholieke erediensten wordt gedragen


voorgeborchte

In de betekenis van ‘voorportaal van de hel’ voor het eerst aangetroffen in 1464

samenstelling van voor vz en geborchte zn

het verblijf van de zielen die, buiten persoonlijke schuld om, na het sterven niet toegelaten worden tot de hemelse glorie van Christus en ook niet naar de hel of het vagevuur gezonden worden


benedictines

kloosterlinge onder de regel van Sint-Benedictus


Parakleet

van Middelnederlands Paraclijt, via Frans paraclet en Latijn paracletus van Oudgrieks παράκλητος (paráklètos) "pleitbezorger"

trooster, bemiddelaar, de door Christus beloofde Heilige Geest

Christus duldde dat de zijnen dwaalden, ook na ontvangst van de Parakleet, maar niet tot op een punt dat het geloof gevaar zou lopen; zoals we ook nu toegeven dat de kerk ergens kan falen, zonder gevaar evenwel voor de vroomheid en het geloof.


tunica

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘gewaad’ voor het eerst aangetroffen in 1734


doopkaars

kaars die speciaal gemaakt is voor een doopplechtigheid

Tussen kerk en pastorij werd zaterdag een mobiel altaar opgetrokken, met religieuze symbolen en een orgel. De eremis werd opgeluisterd door een mannenkoor. Een processie rond de kerk ging de eremis vooraf, met een bruidsmeisje op kop. Die droeg een doopkaars, de handenwindsels die De Clercq tijdens de offerande moest omdoen en een kroon. Net voor en na afloop volgden handopleggingen.

Toen begreep die mevrouw opeens ook het symbool van het aansteken van een doopkaars: er is een nieuw licht in ons midden.”


doopkapel

gebouw of deel van een gebouw waar men doopt of gedoopt kan worden

Het klooster staat midden tussen de opgravingen: Joodse graftombes, een Romeins badhuis en een Byzantijnse kerk met een aparte doopkapel. Die doopkapel zou gebouwd kunnen zijn op de plek van het huis van de apostel Kleopas, aldus zuster Agnes, die ons rondleidde. Zo traden wij in de voetsporen van de Emmaüsgangers over wie Lucas 24 vertelt.

Parma is meer dan alleen overheerlijke ham en keiharde, smakelijke kaas, hoewel het niet zo moeilijk is om in deze Noord-Italiaanse stad een paar dagen louter etend door te brengen. Als je een wandeling maakt na een uitgebreide lunch met een vino bianco, zul je zien dat de architectuur van Parma niet zo slecht is. Neem de achtkantige doopkapel van Parma, een van de meest indrukwekkende middeleeuwse monumenten in Europa.


rouwkapel

gebedsruimte waar men de overledenen kan herdenken

Niet tienduizenden -zoals was voorspeld- maar slechts enkele honderden, voornamelijk oudere, mensen verzamelden zich donderdag in de kou om een laatste blik te werpen op de overigens gesloten kist. Die is gedrapeerd met een Servische vlag en versierd met rode rozen. Een grote kleurenfoto van het gewezen staatshoofd is aan de voet van de kist geplaatst. De rouwkapel in het museum blijft ook ’s nachts open.

In Seyne-les-Alpes is een rouwkapel ingericht. Daar zullen dna-stalen van de familieleden worden afgenomen om zo de slachtoffers te identificeren.


ongewijd

afleiding van gewijd met het voorvoegsel on-

ongewijde (inflected positive)
ongewijds (partitive positive)

niet door een geestelijke heilig gemaakt (met name over de grond van een begraafplaats waar ongedoopte mensen werden begraven)

Waarom de baby bij de bisschop is begraven, is niet duidelijk. Een DNA-test moet uitmaken of de baby verwant is met de bisschop. Maar de onderzoekers vermoeden dat het om een buitenechtelijk kind ging dat anders op ongewijde grond zou begraven zijn.

Op 1 mei trokken de Maastrichtse PvdA’ers vanuit de binnenstad via de volkswijk Blauw Dorp naar de begraafplaats aan de Tongerseweg, waar de „duivelse” SDAP’ers van het eerste uur in ongewijde grond rusten.

Die ruzies zijn ontstaan door het nieuwe streven naar zuiverheid van de katholieke kerk, die toen ineens niet meer wilde dat priesters vrouwen hadden en dat bisschoppen benoemd werden door de keizer of andere ongewijde types. Dat streven naar zuiverheid ontstond volgens Holland omdat monniken en priesters, maar ook veel gelovige edellieden, orde op zaken wilden stellen in de aanloop van het spoedige Einde der Tijden.


Heilige Drievuldigheid

de theologische opvatting in veel takken van het christendom dat er één God bestaat in drie goddelijke entiteiten: de Vader, de Zoon (Jezus Christus) en de Heilige Geest


Drievuldigheid

afgeleid van drievuldig met het achtervoegsel -heid


paastijd

Het is daarom jammer dat er na alle aandacht voor de veertigdagentijd vaak zo weinig invulling wordt gegeven aan de vijftig dagen van de paastijd. Terwijl we de oefening in de hoop op het goede leven dat komt net zozeer nodig hebben als de oefening in het dragen van het lijden dat er is.

Het Stabat Mater is een van de beroemdste middeleeuws-Latijnse gebeden over de kruisiging van Christus. Het is genoemd naar de beginwoorden van het gedicht, Stabat mater dolorosa ('De moeder stond bedroefd'). Het gedicht is door verschillende componisten op muziek gezet en wordt veelal in de paastijd uitgevoerd door koren en orkesten.

de vijftig dagen tussen Pasen en Pinksteren in


parochiaal

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘tot een parochie behorend’ voor het eerst aangetroffen in 1551

afgeleid van parochie met het achtervoegsel -aal

parochialer (uninflected comparative)
parochiaalst (uninflected superlative)
parochiale (inflected positive)
parochialere (inflected comparative)
parochiaalste (inflected superlative)
parochiaals (partitive positive)
parochialers (partitive comparative)

betrekking hebbend op een parochie en de mensen die deel uitmaken van een parochie

De opnamen van de mis bereikten bisschop Punt van het bisdom Haarlem-Amsterdam twee dagen later. Nog diezelfde dag ontbood hij de Oranjepriester bij zich. De pastoor werd voor twee maanden geschorst, een tuchtmaatregel die in de parochie tot grote commotie leidde. De media kwamen massaal op Obdam af en tekenden verontwaardigde reacties op. „Vlaar moet blijven. Punt”, zei de vicevoorzitter van het parochiaal bestuur.


salafistisch

afgeleid van salafist met het achtervoegsel -isch

salafistischer (uninflected comparative)
salafistische (inflected positive)
salafistischere (inflected comparative)
salafistischers (partitive comparative)

met betrekking tot het salafisme of de salafisten

De Oostenrijkse regering heeft vrijdag plannen aangekondigd voor het sluiten van verschillende salafistische instellingen en zeven moskeeën. Ook wil het land meerdere imams uitwijzen


Kaïn

van Hebreeuws קַיִן en (kajin), zie Genesis 4 in de Bijbel

oudste zoon van Adam en Eva die uit afgunst zijn broeder Abel doodsloeg

Het begon al in Genesis 4. Zoon Kaïn werd landbouwer, zoon Abel herder. Opa God trok Abel voor, dus lokte Kaïn hem het veld in en vermoordde hem. Toen opa vroeg waar Abel toch was, zei hij: „Ik weet het niet, ben ik mijn broeders hoeder?”

Weblink bron
Coen van Zwol
 “Niemand wil zo eindigen als Kaïn” (30 oktober 2013) op nrc.nl


gerven

via Middelnederlands gerven, geerwen, geruwen, gaerwen van Oudnederlands gerwen; afgeleid van gaar bn

aandoen van het gewaad dat bij het ambt of de orde van een priester hoort

aantrekken van het gewaad dat bij het ambt of de orde van een priester hoort


Ave Maria

via Middelnederlands Ave Maria van Latijn Ave Maria, op te vatten als verbinding van ave tw en Maria en : "Wees gegroet , Maria "; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

Ave Mariaatje (diminutive singular)
Ave Mariaatjes (diminutive plural)
[1] Ave-Maria

rooms-katholiek gebed dat begint met de woorden 'Ave Maria'

De apotheek onder het huis van Stella’s moeder heeft een tekstbalk aan de gevel, waarover normaal gesproken aanbiedingen scrollen. Nu loopt daar al dagen de Latijnse tekst van het Ave Maria in groene neonletters.

Weblink bron
Ilja Leonard Pfeijffer
 “Verliefd zijn maakt slim” (24 april 2020) op nrc.nl


avondmaalstafel

samenstelling van avondmaal zn en tafel zn met het invoegsel -s- , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.S

avondmaalstafels (plural)
[1], [2] Avondmaalstafel

tafel gebruikt bij de viering van het Laatste Avondmaal

De opvattingen over kerkinrichting waren in de tussentijd namelijk sterk veranderd onder invloed van de Liturgische Beweging binnen de Nederlandse Hervormde Kerk. Kort gezegd komen de nieuwe opvattingen hierop neer: het middelpunt van de eredienst dient het liturgisch centrum te zijn, dat zich vooraan in de kerk of in het koor behoort te bevinden, met niet alleen een preekstoel maar vooral ook een avondmaalstafel.


avondwake

het gedenken van een overledene de avond voor diens begrafenis

religieuze bijeenkomst de avond voor de begrafenis

Op maandag is er gelegenheid om afscheid te nemen van Muskens als hij wordt opgebaard in de Antoniuskathedraal in Breda. De avondwake vindt aansluitend plaats.

religeuze bijeenkomst de avond voor een belangrijke kerkelijke feestdag

Zaterdagavond is er een avondwake in de Sint Pieterskerk en op paaszondag zal de nieuwe paus voor het eerst zijn 'Urbi et orbi' (de zegen voor de stad en de wereld) uitspreken.


Kaïnsteken

eponiem, samenstelling van Kaïn en "uit Genesis 4:15 in de Bijbel" en teken zn met het invoegsel -s-

symbool waaraan mensen konden zien dat God niet wilde dat zij Kaïn zouden doden
Uit de tekst van Openbaringen 14:9 wordt traditioneel afgeleid dat dit teken als een schandmerk op Kaïns voorhoofd was gedrukt.

‘Alwie Kaïn doodslaat, zal zevenvoudig gewroken worden’, zegt God ter vergoelijking van het Kaïnsteken waarmee hij Kaïn straft voor de moord op zijn broer (H)abel.

Kees Mercks
 Kaïn en Hrabal in: Praagse perspectieven 3. Handelingen van het colloquium van de sectie Nederlands van de Karelsuniversiteit te Praag. (maart 2005), Universitaire pers, Praag, ISBN 807308113X, p. 80


asoplegging

het tekenen van een askruisje op het voorhoofd tijdens de dienst op Aswoensdag


ontheiligen

afleiding van heiligen met het voorvoegsel ont-

de godsdienstige waarde of functie van iets (kerk, e.d.) verwijderen


Kaïnsmerk

eponiem, samenstelling van Kaïn en "uit Genesis 4:15 in de Bijbel" en merk zn met het invoegsel -s-

Als 't Kaïnsmerk staat 't op jouw voorhoofd;
En schreeuwt het uit, hoe wereldwijs jij
Den Abel in je ziel gedood hebt!

Henrik Ibsen (vert. J. Clant van der Mijll-Piepers)
 “Dramatische Werken: De comedie der liefde; Brand; Peer Gynt” (2022), Good Press,, hfst. Brand V


collatie

In de betekenis van ‘vergelijking van teksten’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1475.

[1-2] Leenwoord uit Frans collation ‘het bijeenbrengen, vergelijking’, ontleend aan Latijn collātiō ‘het bij elkaar brengen, bijdrage, vergelijking’.

[3-4] Vroegnieuwnederlands collatie ‘lichte (avond)maaltijd (oorspr. na de geestelijke lezing ’s avonds)’, uit Middelnederlands collacie ‘godsdienstige toespraak’, ontleend aan Oudfrans collation ‘de lichte maaltijd en geestelijke lezing ’s avonds in het klooster’.

[5] Middelnederlands collatie ‘raad’, ontleend aan Latijn.

benoeming van een geestelijke, pastoor of dominee

bijeenkomst van kloosterlingen, maaltijd die dan gebruikt wordt


franciscanes

afgeleid van franciscaan met het achtervoegsel -es

kloosterlinge van derde orde van Sint-Franciscus (Franciscanessen ontplooien meestal wereldlijke activiteiten, zoals in zorg en onderwijs)


kloosterlinge

afgeleid van kloosterling met het achtervoegsel -e

vrouw die religieuze geloften heeft afgelegd


heeroom

In de betekenis van ‘gemoedelijke benaming voor een pastoor’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1528

gemoedelijke benaming voor rooms-katholiek priester


hernhutter

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘lid van een christelijke sekte’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1781

hernhutters (plural)
hernhuttertje (diminutive singular)
hernhuttertjes (diminutive plural)

protestant die lid is van een in 1722 in de nederzetting Herrnhut (in de Opper-Lausitz) gesticht christelijk kerkgenootschap


beeldendienst

samenstelling van beeld en dienst zn met het invoegsel -en-


introïtus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘inleiding tot de mis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1641

afgeleid van het Latijnse ire (gaan) met het voorvoegsel intro-

antifoon met psalmvers als inleiding tot de mis


beeldenverering

samenstelling van beeld zn en verering zn met het invoegsel -en-

het bewijzen van hulde aan voorstellingen van godsdienstige begrippen


kapucijn

van Frans capucin
**[1] in de betekenis van ‘bedelmonnik’ aangetroffen vanaf 1622
**[2] omdat het verenkleed aan de kleding van een bedelmonnik doet denken

kapucijnen (plural)
kapucijntje (diminutive singular)
kapucijntjes (diminutive plural)

lid van een van de drie takken van de eerste orde van St.-Franciscus


vormeling

afleiding van vormen met het achtervoegsel -eling

Omdat in meerdere bisdommen, vooral aan Waalse zijde, de cijfers van de volwassen vormelingen nog niet bekend waren, ligt het reële aantal zeker hoger en gaat het wellicht richting honderd, aldus Tertio, dat woensdag uitpakt met het cijfermateriaal.


vroegmis

een H. Mis die - ook op werkdagen - vroeg in de ochtend wordt opgedragen om aldus de gelovigen, met name de boeren, in de gelegenheid te stellen deze plechtigheid bij te wonen alvorens aan het werk te gaan

De gevolgen waren zeker in Nederland enorm. „Alles wat bekend, vertrouwd en vanzelfsprekend was, zou verdwijnen.” De biecht bijvoorbeeld, en de dagelijkse vroegmis, en de klassieke schoolcatechismus, en het Latijn in menige kerkdienst. Het aantal priesters en paters „dat het niet meer wist” en uittrad, nam exponentieel toe.

Zaterdagavond werkte ik altijd op de markt, in een café. Eer dat dan sloot én je alles schoongemaakt had, was het minstens vier uur in de morgen. Daarna ging ik naar huis, pakte nog een paar uur slaap en zorgde dan dat ik op tijd was voor de vroegmis, die om 9.00 uur begon.


vredeskus

samenstelling van vrede zn en kus zn met het invoegsel -s-

een zoen die men elkaar geeft ter bevestiging van verbondenheid in het geloof

De tafelviering is het zogenaamde liefdemaal, of de avondmaalsviering met brood en wijn. Daarbij hoort de vredeskus en het bidden van het Onze Vader.

In deze intiemere kerk blijken ze meer op hun plaats te zijn. De ontvangst kikkert de jongens behoorlijk op. De dienst, bijgewoond door vijftig tot zestig mensen, duurt twee uur en gaat gepaard met nagenoeg dezelfde rituelen als in de Syrische kerk: het brengen van de vredeskus, de mis, het halen van de hostie, de preek en het kussen van het kruis en de Bijbel.

De zoen raakte los van zijn oorspronkelijke functie, verkreeg een erotische en een rituele betekenis, maar bleef beperkt tot welomschreven situaties en kringen: aan de ene kant de tedere aanraking tussen ouders en kinderen, en tussen geliefden, aan de andere kant de liturgische vredeskus en de demonstratieve omhelzingen van Oosteuropese regeringsleiders.


sannyasin

van Sanskriet संन्यासिन् [saṃnyāsin] "iemand die zich niet meer inlaat met wereldse zaken"

iemand die zich bij de beweging van Osho heeft aangesloten

Voordat men als sannyasin geïnitieerd kan worden, moet men een aantal therapiegroepen doorlopen hebben; bij de initiatie krijgt men een nieuwe naam en een medaillon met een fotootje van de goeroe (mala). De oranje kleding is een opvallend merkteken, al wordt de kleur oranje in de praktijk nogal ruim, dat wil zeggen variërend van geel tot aubergine, geïnterpreteerd.


mennoniet

In de betekenis van ‘doopsgezinde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1578

afgeleid van Menno met het achtervoegsel -iet


menist

In de betekenis van ‘doopsgezinde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1621

afgeleid van Menno Simonsz met het achtervoegsel -ist