metropolitaans

metropolitaanser (uninflected positive)
metropolitaanst (uninflected comparative)
metropolitaanse (inflected)
metropolitaansere (inflected positive)
metropolitaanste (inflected comparative)
metropolitaansers (partitive positive)

betrekking hebbend op een aartsbisschop (metropolitaan of metropoliet)

Waar het kapittel van Mechelen tot dan een collegiaal kapittel was, werd het nu een metropolitaans kapittel.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Het kapittel : De geschiedenis van het Sint-Romboutskapittel.” op kathedraalmechelen.be


pandita

afleiding van pandit met het achtervoegsel -a


lekenbroeder

van Middelnederlands leecbroeder, op te vaten als samenstelling van leek zn en broeder zn met het invoegsel -en-

monnik die wel geloften heeft afgelegd maar niet tot priester is gewijd, in een klooster vaak belast met ondersteunende praktische werkzaamheden

De Janskerk was ooit de kapel van het Haarlemse Jansklooster ofwel de Commanderie van Sint-Jan waar deze schilder als lekenbroeder werkte en later ook werd begraven.

Weblink bron “Geertgen was hier” (17 juli 2009) op nrc.nl

Dieptepunt was de moord op negen koormonniken en drie lekenbroeders, toen de troepen van prins Willem van Oranje de stad op 22 juli 1572 op de Spanjaarden veroverden.

Weblink bron
Herman Amelink
 “De stilte is gebleven” (27 mei 2009) op nrc.nl


paulinisch

met met het achtervoegsel -isch gevormd uit Latijn Paulinus "van of met betrekking tot Paulus ", mogelijk via Duits paulinisch

paulinischer (uninflected comparative)
paulinische (inflected positive)
paulinischere (inflected comparative)
paulinischers (partitive comparative)

Het christendom zou dus, aldus deze onderzoekers, eigenlijk paulisme moeten heten. De volgelingen van Jezus zelf zouden na zijn dood lid zijn geworden van de sekte der Ebionieten - afgeleid van het Hebreeuwse ebjoniem = armen - die niet geloofde dat Jezus Gods zoon was en geboren uit een maagd. Dat zouden dus paulinische verzinsels zijn.

Weblink bron
J.L. Heldring
 “Zo oud als de weg naar Kralingen” (21 maart 1997) op nrc.nl


persad

zoet smakend, ritueel Hindoestaans gerecht


numerologie

afleiding van nummer met het achtervoegsel -logie

een vorm van waarzeggerij die zich bezighoudt met enerzijds esoterische, symbolische aspecten van getallen, en anderzijds met bredere interpretaties van getallensymboliek

Het ging al langer slecht met Dennis G. Hij had medicijnen tegen psychoses, maar nam die niet altijd in omdat hij vond dat hij daarmee niet goed kon functioneren. Hij was geobsedeerd door spiritisme, numerologie, spirituele en occulte zaken.

Weblink bron “Tbs voor man die zoontje liet doodrijden” (22-06-2010), NOS

De bezoekers struinen langs tafels waar tientallen aanbieders van healing, numerologie, tarotkaarten lezen, ontspanningsmassage, aurafotografie, edelstenen en nog veel meer zich presenteren.

Weblink bron
Alice Plekkenpol
 “Veel interesse voor spirituele markt in Zenderen” (12-01-2019), Tubantia

Op de website van De Kas staat te lezen dat het goed denkbaar is dat bezoekers ook de gelegenheid krijgen om kennis te maken met „astrologie, tarotkaart leggen, handlezen, numerologie, auralezen, iriscopie” en dergelijke paranormale activiteiten die „steeds normaler worden gevonden.” De paranormale activiteiten zullen plaatsvinden in het wellnessgedeelte, dat bestemd is voor de ouders van de bezoekende kinderen.

Weblink bron “CDA Barneveld bezorgd over astrologie in speeltuin” (5 februari 2008), Reformatorisch Dagblad


kartuizerin

afgeleid van kartuizer zn met het achtervoegsel -in

kloosterlinge die behoort tot de strenge contemplatieve orde van Sint-Bruno

De reportatiestijl komt in Middelnederlandse preken nauwelijks voor. Alleen al om deze reden is de werkwijze van de kartuizerin uniek te noemen.

Weblink bron
Patricia Stoop
 “Abstracts 2/2 : ‘Soe wiert ons desen theme ghedeclareert ende uutgheleijt’: De anonieme kartuizerin uit Sint-Anna-ter-Woestijne bij Brugge en de preken van haar biechtvader Henricus Cool († 1578).” (24 april 2015) op vlaamsewerkgroepmedievistiek.org

In 1145 ontstond de vrouwelijke tak van de orde, toen monialen uit Prébayon (Provence) aan Sint Anthelmus kenbaar maakten zich aan de kartuizersregels te willen onderwerpen. Zij werden door de generale prior aanvaard en sindsdien vormen kartuizers en kartuizerinnen één orde.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Kartuizers” op kro-ncrv.nl


Lulliaans

Lulliaanser (uninflected comparative)
Lulliaanst (uninflected superlative)
Lulliaanse (inflected positive)
Lulliaansere (inflected comparative)
Lulliaanste (inflected superlative)
Lulliaansers (partitive comparative)

verband houdend met de werken of de ideeën van Ramon Llull

De Lulliaanse kunst kan als een geheugenkunst worden beschouwd, hoewel zij in een aantal opzichten radicaal zowel van de klassieke geheugenkunst als van de gangbare middeleeuwse geheugenkunst verschilt.


prapi

aardenwerken kom die men gebruikt in de winticultuur


santeriapriesteres

samenstelling van santeria zn en priesteres zn

vrouw die de taak heeft santeria rituelen te verzorgen


seúparade

feestelijke optocht tijdens het seúfeest


seúgroep

groep mensen die gezamenlijk meedoen aan de seúparade tijdens het seúfeest


seúviering

het traditionele oogstfeest dat ieder jaar exact veertig dagen na carnaval plaatsvindt


seúoptocht

seúoptochten (plural)
seúoptochtje (diminutive singular)
seúoptochtjes (diminutive plural)

parade van feestelijk geklede mensen tijdens het seúfeest


phagwafeest

hindoestaans lentefeest waarbij mensen gekleurd poeder naar elkaar gooien

Maar vooral het feit dat eind maart de regels opeens werden versoepeld en toestemming werd gegeven het hindoestaanse Phagwafeest te vieren, wekte onbegrip. Het feest bracht duizenden mensen op de been die de coronamaatregelen niet in acht namen. De nieuwe, derde coronagolf begon zo’n twee weken later en dit feest wordt door velen als oorzaak aangemerkt. Minister Ramadhin weigert daar commentaar op te geven.

Weblink bron
Armand Snijders
 “Zorg Suriname „staat op instorten”” (4 mei 2021), Reformatorisch Dagblad


rastafarian

afleiding van 'Ras Tafafari Makonnen' de oorspronkelijke naam van Heile Selassi

iemand die behoort tot de groep mensen die gelooft dan Haile Selassie de messias was

Marley behoorde tot de rastafarians, een vooral in zijn geboorteland Jamaica actieve geloofsgroep die de in 1974 vermoorde Ethiopische keizer Haile Selassie als een Messias beschouwt en het Afrikaanse land als de spirituele geboortegrond van de religie ziet.

Weblink bron
kld
 “Tienduizenden bij herdenkingsconcert Bob Marley” (06/02/2005), De Standaard


santeria

een religie met elementen die uit verschillende andere religies zijn overgenomen en die op Cuba en Puerto Rico wordt gepraktiseerd

We constateren in toenemende mate dat de protestanten een minstens zo grote groep vormen als de rooms-katholieken. In theorie is misschien de helft van de bevolking rooms, maar slechts 5 procent is ook praktiserend. Daarnaast zijn de Jehova’s getuigen –met 1 procent van de bevolking– sterk vertegenwoordigd in Cuba en is ongeveer 3 procent van de bevolking aanhanger van een inheemse godsdienst, met name de santeria.

Weblink bron “„Cubaanse overheid paait volk tijdens pausbezoek”” (27 maart 2012), Reformatorisch Dagblad

Ongeveer twaalf procent van de Amerikanen zegt in een hogere macht te geloven, maar niet in een persoonlijke God. Sinds 1990 is er een lichte groei - van 1,2 procent- te bespeuren in het aantal mensen dat aansluiting zoekt bij nieuwe religieuze bewegingen zoals Scientology, Wicca en Santeria (afkomstig uit het Caribisch gebied).

Weblink bron “Steeds minder Amerikanen gelovig” (9 maart 2009), Het Parool


seúfeest

samenstelling van Seú zn en feest zn , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.L

traditioneel oogstfeest dat ieder jaar exact veertig dagen na carnaval plaatsvindt

Vrolijk Seúfeest op Tweede Paasdag: Seú is het traditionele oogstfeest dat ieder jaar exact veertig dagen na carnaval plaatsvindt. Het feest stamt uit de slaventijd toen de eerste oogst door de slaven in een grote parade naar de stad werd vervoerd.

Weblink bron
Charlotte Bijenveld
 “Vrolijk Seúfeest op Tweede Paasdag” (05-04-2010), www.versgeperst.com


wisi

zwarte magie, begrip uit de wintigodsdienst


wisiman

kwaadaardige tovenaar; bedrijver van zwarte magie


refo

(verkorting) van gereformeerde zn , in de jaren 80 van de 20e eeuw vermoedelijk onder invloed van woorden die met het achtervoegsel -o zijn gevormd, als (pejoratief) in (jongerentaal) ontstaan, maar later als een soort geuzennaam aanvaard

lid van de orthodoxe zuil van de gereformeerde kerk

Vooralsnog ontspringen orthodoxe christenen de dans. Ondanks de secularisatie vormen ze vitale kerkelijke gemeenten, zo blijkt uit het KRO-NCRV-rapport ”God in Nederland”. De RD-enquête over nieuwe refo’s toont eveneens een levendig beeld. Ze vormen echter wel de dinosaurussen van de moderne cultuur.

Weblink bron
dr. A. J. Kunz
 “De refo als dino” (4 april 2016), Reformatorisch Dagblad

De refo’s vinden dat de evangelische beweging een oppervlakkig geloof predikt: kies maar voor Jezus – dat is de refo te makkelijk.

Weblink bron
Lien Heyting
 “‘De refo’s voelen zich bedreigd’” (10 mei 2008) op nrc.nl


sjia

een van de twee grote stromingen binnen de islam

De bommen ontploften op drie verschillende plekken, terwijl 35 duizend sjiieten hun processie hielden in de straten van Lahore. Zij herdachten de dood van kalief Ali, een van de heiligste mannen binnen de sjia.

Weblink bron “Dodental aanslagen Lahore opgelopen” (2 september 2010), Het Parool

Bij de gevechten komen 196 IS-strijders om het leven. 96 dorpen rondom Hawija zijn bevrijd. De Verenigde Staten, maar ook Iraans-getrainde sjia milities steunen het Irakese leger.

Weblink bron
jaz
 “Islamitische Staat bijna geen staat meer” (05/10/2017), De Standaard


zielenbrood

samenstelling van ziel zn en brood zn met het invoegsel -en-

zielenbroden (plural)
zielenbroodje (diminutive singular)
zielenbroodjes (diminutive plural)

baksel van gerezen meeldeeg, vaak in de vorm van een vlecht en gevuld met rozijnen, dat wordt aangeboden bij bijzondere gelegenheden die met overledenen te maken hebben

De middeleeuwers plaatsten brood op het graf, dat daarna aan de armen werd gegeven. Soms werd een muntje in het zielenbrood meegebakken, als een extra donatie aan de armen.

Weblink bron
Patrick Faas
 “Voedsel voor de zieltjes” (2 november 1996) op volkskrant.nl


Judaskus

eponiem, samenstelling van Judas en "de discipel van Jezus " en kus zn , verwijzing naar de begroeting van Judas die daarmee zijn leermeester Jezus Christus aanwees zodat de Romeinse autoriteiten hem konden arresteren, zie Marcus 14:44-45 en Matteüs 26:48-49; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.D

kus die Judas aan Jezus gaf, zodat de Romeinse soldaten wisten wie ze gevangen moesten nemen

Maar het algemene beeld van Judas is middeleeuws en extreem negatief. De Judaskus, zijn zelfverhanging en zijn opengereten ingewanden (beschreven in de Handelingen van de apostelen) komen in steeds afschrikwekkender beeltenissen terug.

Weblink bron
Jos Palm
 “Judas, de beste helper van een gnostische goeroe” (25 maart 2016) op nrc.nl


eucharistisch

afgeleid van eucharistie met het achtervoegsel -isch

eucharistischer (uninflected comparative)
eucharistische (inflected positive)
eucharistischere (inflected comparative)
eucharistischers (partitive comparative)


wicca

een neoheidense natuurreligie die in 1954 werd gepopulariseerd door Gerald Gardner

Het lentefeest is een van de jaarfeesten van het paganisme. Het geloof is geïnspireerd op eeuwenoude rituelen uit Ierland, Groot-Brittannië en Schotland. Wicca is één van de belangrijkste stromingen binnen het paganisme en staat bekend als een moderne vorm van hedendaagse hekserij.

Weblink bron “Van atheïsme naar paganisme: Jopie gelooft in de natuur” (25-03-2017), NOS


afleggersvereniging

samenstelling van aflegger zn en vereniging zn met het invoegsel -s-

groep mensen die een lijk klaarmaken voor een begrafenis (m.n. in Suriname)


hiëratisch

afgeleid van het Griekse ἱερατικός 'hieratikós' met het achtervoegsel -isch

hiëratischer (uninflected comparative)
hiëratische (inflected positive)
hiëratischere (inflected comparative)
hiëratischers (partitive comparative)

van of volgens de eredienst, priesterlijk


akedat

van Hebreeuws עֲקֵידַת zn (akedat) "binding van" (als bij een offerdier) van"

binding van de ledematen (zoals bij een offerdier) van


Jitschak

transcriptie van Hebreeuws יִצְחָק en , betekent letterlijk "hij zal lachen"

Jitschaks (possessive)
Jitschaks (plural)

zoon van Abraham en Sara; getrouwd met Ruth en vader van Jakob en Esau (112x: Gen. 17:19 +, Ex. 2:24 +, Lev. 26:42, Num. 32:11, Deut. 1:8 +, Joz. 24:3 +, 1 Kon. 18:36, 2 Kon. 13:23, Jer. 33:26, Am. 7:9 +, Ps. 105:9, 1 Kron. 1:28 +, 2 Kron. 30:6; Griekse vorm 20x in NT)


maronitisch

afgeleid van maroniet met het achtervoegsel -isch

maronitischer (uninflected comparative)
maronitische (inflected positive)
maronitischere (inflected comparative)
maronitischers (partitive comparative)

betrekking hebbend op de maronieten, een christelijke gemeenschap in Libanon en Syrië


avondmis

De krant van het Vaticaan, L'Osservatore Romano, schrijft dat paus Benedictus het slachtoffer is van een smaadcampagne in verband met het schandaal over seksueel misbruik in de katholieke kerk. De krant maakt ook melding van boodschappen van solidariteit met de paus. In de avondmis in de Sint-Pieter zweeg de paus over het schandaal.

Weblink bron “Vaticaan: smaadcampagne tegen paus” (04-04-2010), NOS

In Bethlehem verzamelden zich gisteravond tienduizenden mensen bij de Geboortekerk, waar Jezus Christus zou zijn geboren. Daar sprak aartsbisschop Twal van Jeruzalem zijn steun uit voor een Palestijnse staat. "Deze Kerst vieren we de geboorte van Jezus en de geboorte van de staat Palestina", zei hij tijdens de avondmis, die ook werd bijgewoond door de Palestijnse president Abbas.

Weblink bron “Leiders spreken kerstwensen uit” (25-12-2012), NOS


augustijner

afleiding van Augustijn resp. Augustinus van Hippo (354 – 430 n.C.)

betrekking hebbend op de naar St.-Augustinus genoemde kloosterorde

In Amatrice is een 15de eeuwse kerk voor een groot deel verwoest. De kerk werd in 1428 gebouwd door Augustijner monniken en gewijd aan Sint-Nicolaas van Bari.

Weblink bron “15de eeuwse kerk grotendeels verwoest” (24-08-2016), NOS

De beloning is imposant. Niet alleen qua gastvrijheid - de augustijner monnik Raphaël staat zijn gasten al gauw op de schouders te slaan - ook de atmosfeer in het bijna 1000 jaar oude klooster is ongekend.

Weblink bron
Leo van Marrewijk
 “Op zoek naar de legendarische lawinehond Barry” (11-01-2017), Tubantia


augustijner

monnik die lid is van de augustijnerorde; augustijner monnik


alleenzaligmakend

alleenzaligmakender (uninflected comparative)
alleenzaligmakendst (uninflected superlative)
alleenzaligmakende (inflected positive)
alleenzaligmakendere (inflected comparative)
alleenzaligmakendste (inflected superlative)
alleenzaligmakends (partitive positive)
alleenzaligmakenders (partitive comparative)

van iets dat het de enige manier is om in de hemel te komen


takfiristisch

afgeleid van takfirist met het achtervoegsel -isch

takfiristischer (uninflected comparative)
takfiristische (inflected positive)
takfiristischere (inflected comparative)
takfiristischers (partitive comparative)


Sjema

van Hebreeuws שְׁמַע en (Sjema), "hoor", het eerste woord van de tekst ' שְׁמַע יִשְׂרָאֵל ' (sjema Jisraël) "Hoor, Israel!" in Deuteronomium 6:4


chiliastisch

afgeleid van chiliast met het achtervoegsel -isch

chiliastischer (uninflected comparative)
chiliastische (inflected positive)
chiliastischere (inflected comparative)
chiliastischers (partitive comparative)


Tanach

taalvariant van Hebreeuws תַּנַ״ךְ en (Tanach), letterwoord uit תּוֹרָה en "Tora", נְבִיאִים en "Neviiem: Profeten" en כְּתוּבִים en "Ketoeviem: (overige) Geschriften"


Darjavesj

vernederlandst van Hebreeuws דָּרְיָוֶשׁ en (Darjavesj) uit de Bijbel

Darius, naam voor Perzische of Medische vorsten in de Bijbel, waarbij soms niet duidelijk is met welke historische vorsten zij geïdentificeerd kunnen worden


tanaïeten

vernederlandst Hebreeuws, afgeleid van tanaïem met het achtervoegsel -iet en de uitgang -en

gebruikt als benaming voor de schriftgeleerden vanaf de 1e tot in de 3e eeuw v. Chr.


Koresj

transcriptie van Hebreeuws כּוֹרֶשׁ en (Koresj) uit de Bijbel

Cyrus de Grote, koning van het door hem gevormde rijk van Perzië; geeft de Joden in Babel toestemming om terug te keren naar hun land (22x: Jes. 44:28 +, Dan. 1:21 +, Ezra 1:1 +, 2 Kron. 36:22 +)


Kores

vernederlandsing van Hebreeuws כּוֹרֶשׁ en (Koresj) uit de Bijbel


amoraïeten

vernederlandst Hebreeuws, afgeleid van amoraïem met het achtervoegsel -iet en de uitgang -en

gebruikt als benaming voor de schriftgeleerden vanaf de 3e tot in de 5e eeuw v. Chr.


Darius

van Latijn Darius
**[2] vernederlandst van Hebreeuws דָּרְיָוֶשׁ en (Darjavesj) uit de Bijbel
**[3] verwijzing naar Darius de Grote

naam voor Perzische of Medische vorsten in de Bijbel, waarbij soms niet duidelijk is met welke historische vorsten zij geïdentificeerd kunnen worden


Cyrus

[2] vernederlandst van Hebreeuws כּוֹרֶשׁ en (Koresj) uit de Bijbel

[3] verwijzing naar de Perzische koningsnaam, ook onder invloed van de Bijbel en het Oudgrieks κύριος (kurios) "Heer"

in de Bijbel Cyrus de Grote, koning van het door hem gevormde rijk van Perzië; geeft de Joden in Babel toestemming om terug te keren naar hun land (22x: Jes. 44:28 +, Dan. 1:21 +, Ezra 1:1 +, 2 Kron. 36:22 +)


sjebichtav

van Hebreeuws שֶׁבִּכְתָב bn (sjebichtav) "op schrift"


Tora sjebeal pee

van Hebreeuws תּוֹרָה שֶׁבְּעַל פֶּה zn (tora sjebeal pee) "de Tora van de mond"

mondeling overgeleverde Tora, het geheel van de nabijbelse joodse godsdienstige literatuur


Tora sjebichtav

van Hebreeuws תּוֹרָה שֶׁבִּכְתָב zn (tora sjebichtav) "de Tora op schrift"

schriftelijk overgeleverde Tora, de vijf boeken van Mozes


Almachtige

afgeleid van almachtig bn met het achtervoegsel -e, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.S; in de Bijbel vaak gebruikt als vertaling van Hebreeuws שַׁדַּי zn (Sjadai)

voorbijbelse god, waarvan de naam in de Bijbel wordt gebruikt voor God (48x: Gen. 17:1 +, Ex. 6:3, Num. 24:4 +, Jes. 13:6, Ez. 1:24 +, Joël 1:15, Ps. 68:15 +, Job 5:17 +, Rt. 1:20 +)


christenhond

samenstelling van christen zn en hond zn

scheldwoord voor iemand die een christelijk geloof aanhangt

Soms krijgen Joden zo’n christenhond als Gert-Jan Segers op bezoek, die komt vertellen dat hij alles wil doen tegen het antisemitisme.

Weblink bron
Max Pam
 “De journalistiek als misleidingsindustrie” (29/06/2019), HP de Tijd


Ontzagwekkende

afgeleid van ontzagwekkend bn met het achtervoegsel -e, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.S; in de Bijbel soms gebruikt als vertaling van Hebreeuws שַׁדַּי zn (Sjadai)

voorbijbelse god, waarvan de naam in de Bijbel wordt gebruikt voor God

Verheugt het de Ontzagwekkende dat jij onschuldig bent? Baat het hem dat jij een onberispelijk leven leidt?

Weblink bron
Nieuwe Bijbelvertaling
 “Job 22:3” op debijbel.nl


chazal

alleen meervoud van Hebreeuws חז״ל zn (chazal), een letterwoord van חכמינו זכרונם לברכה zn (chachamiem zichronam livracha) "de wijzen, hun aandenken zij tot zegen"

gebruikt als benaming voor de schriftgeleerden uit de periode waarin de Misjna en de Talmoed tot stand kwamen, vanaf Mozes tot eind 6e eeuw n. Chr.

Chazal, onze geleerden, leggen het volgende uit.

Weblink bron
Shimon Tovia ben Levi
 “Tsav” (10 maart 2011) op nrc.nl


Beresjiet

van Hebreeuws בְּרֵאשִׁית zn (Beresjiet) "in het begin", het eerste woord van een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

eerste boek in de Tenach, Genesis in de Bijbel

de eerste perikoop in de Tenach, Genesis 1:1 - 6:8


Richteren

bewust archaïsche leenvertaling van Hebreeuws שׁוֹפְטִים en (Sjoftiem) "rechters" , omdat het in een ver verleden gebruikelijk was dat bestuurders ook rechtspraak uitoefenden; als naam van een boek uit de Bijbel geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

in de Statenvertaling de benaming van het boek over de periode dat de Joden door "rechters" werden bestuurd


Misjnee Tora

van Hebreeuws מִשְׁנֵה תּוֹרָה zn (misjnee Tora) "herhaling van de Tora", als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

halachische codex (verzameling rechtsregels) van Maimonides

oude benaming voor het vijfde boek in de Tenach, Deuteronomium in de Bijbel


Zefanja

van Hebreeuws צְפַנְיָה en (Tsefanja) "de Heer heeft geborgen", naam van personen in de Bijbel zoals die is weergegeven in de Statenvertaling

naam van meerdere personen uit de Bijbel

boek in de Bijbel waarin de profeet Zefanja, zoon van Kusi, een hoofdrol speelt

ook gebruikt als vertaling van de Bijbelse naam Sefanjahu, zoon van Maäseja, priester in de tijd van de profeet Jeremia (4x: Jer. 21:1 +)


Verzoendag

(verkorting) van Grote Verzoendag, op te vatten als vernederlandsing van Hebreeuws יוֹם כִּפּוּר en (jom kipoer) letterlijk: "dag van boetedoening", een kortere vorm van יוֹם הַכִּפּוּרִים en (jom hakipoeriem) letterlijk: "dag van de boetedoeningen" uit Leviticus 23:27, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

feestdag van verzoening, dag van vasten en boetedoening op 10 tisjri

Maar zij werd van een halve dag vasten al zo flauw, en dan kreeg ze, zelfs op de Verzoendag, altijd trek in krentenbroodjes en dan dacht ze voortdurend aan krentenbroodjes, terwijl de mannen in hun doodskleren stonden en baden in kaarslicht, - zodat ze zich er zelf voor schaamde.

Weblink bron
Carry van Bruggen
 “Van een kind.”, 3e druk (1986), Nijgh & Van Ditmar, Den Haag, ISBN 9023663845, p. 87/88


savoraïem

via Hebreeuws סָבוֹרָאִים zn (savoraïem) "beoordelaars, beslissers"

gebruikt als benaming voor de schriftgeleerden vanaf de 6e tot de 7e eeuw v. Chr.

Met de afrondende redactionele activiteiten van de savoraïem (“nadenkers”) was de Talmoed omstreeks 550 afgesloten.

Elisabeth Cornelia van Aalsum
 “Lied van de Eenheid : Een onderzoek naar de bijbelse intertekstualiteit van het spirituele geschrift Sjier haJichoed”, proefschrift (2010), Eburon, Delft, ISBN 9789059724174, p. 17


tanaïem

via Hebreeuws van Aramees תַּנָּא zn "leraren" (tanaïem)

gebruikt als benaming voor de schriftgeleerden vanaf de 1e tot in de 3e eeuw v. Chr.

In de tweede eeuw wordt dit treffend verwoord door rabbi Meïr, een belangrijke leraar ten tijde van de tanaïem.

Weblink bron
Elisabeth Cornelia van Aalsum
 “Lied van de Eenheid : Een onderzoek naar de bijbelse intertekstualiteit van het spirituele geschrift Sjier haJichoed”, proefschrift (2010), Eburon, Delft, ISBN 9789059724174, p. 71


amoraïem

via Hebreeuws אָמוֹרָאִים zn (amoraïem) "zegslieden"

gebruikt als benaming voor de schriftgeleerden vanaf de 3e tot in de 5e eeuw v. Chr.

Hayes (…) laat zien dat zowel bij de Palestijnse als bij de Babylonische amoraïem de halacha veranderde (…)

Weblink bron
Erik Alexander Koren
 “Ester in Ester Rabba : Een rabbijns-joodse vrouw van bijbelse komaf”, bachelorscriptie (20 november 2013), Universiteit Utrecht, p. 25


acharoniem

alleen meervoud van Hebreeuws אַחֲרוֹנִים zn (acharoniem) "lateren"

gebruikt als benaming voor de schriftgeleerden vanaf de 16e eeuw

Ik geef hier enkele voorbeelden bij de acharoniem.

Weblink bron
Evers, N.H.D.
 “Halacha in 'the age of authenticity' : Een studie van koelot (verlichtende uitspraken) in de moderne Joods-religieuze rechtspraak”, proefschrift (2021), Universiteit van Amsterdam, p. 36


Kleine Verzoendag

verbinding van  klein en verzoendag
**[1] vernederlandsing van Hebreeuws יוֹם כִּפּוּר קָטָן en (jom kipoer katan) letterlijk: "kleine dag van boetedoening"
**[2] kennelijk opgevat als tegenhanger van Grote Verzoendag, 11 dagen eerder

Yom Kippur Katan

in strikte opvattingen van het joodse geloof een maandelijks terugkerende vasten en boetedoening op de dag voordat in de Hebreeuwse kalender een nieuwe maand begint

Naast dat Rosj Chodesj, als het begin van een natuurlijke verdeling in de tijd, een semifeestdag is, wordt Rosj Chodesj ook beschouwd als een dag van tesjoewa (berouw), omdat op die dag ondermeer ook een zoenoffer werd gebracht (Bamidbar/Num. 28:15). Bovendien wordt de vermindering van het licht van de maan beschouwd als het symbool voor de menselijke schuld, en de terugkeer van de maan wordt beschouwd als een teken van verzoening. Dit gegeven roept ons op om dit te vieren. Erev Rosj Chodesj heet daarom ook Jom Kippoer Katan, de Kleine Verzoendag en wordt door sommige als een vastdag met speciale gebeden (selichot) gebruikt. Dan wordt er schuldbekentenis van zonden van de voorafgaande maand aan de Mincha (middaggebed) toegevoegd.

Devorah
 “Parasja / Sjabbat Rosj Chodesj / Overzicht” op jodendom-online


Grote Verzoendag

vernederlandsing van Hebreeuws יוֹם הַכִּפּוּרִים en (jom hakipoeriem) letterlijk: "dag van de boetedoeningen" in Leviticus 23:27, verbinding van  groot en verzoendag waarmee ook het verschil wordt uitgedrukt met de maandelijks terugkerende יוֹם כִּפּוּר קָטָן zn (jom kipoer katan) "Kleine Verzoendag" die sommige joden daarnaast naleven; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

Het doel van Grote Verzoendag is je te doordringen van wat je het afgelopen jaar verkeerd hebt gedaan. Wie heb je gekwetst, benadeeld, genegeerd? De tien dagen vóór Grote Verzoendag moet je gebruiken om het met die personen weer goed te maken. Op de dag zelf bekennen we met zijn allen dat we fouten maken en vragen we om vergeving. Met negenhonderd mensen tegelijk zingen we de Hebreeuwse tekst die de misstappen van de mens opsommen: machtsmisbruik, haat, roddel, vreemd gaan en nog veertien andere.

Weblink bron
Martijn Katan
 “Zin in vaste rituelen” (4 oktober 2014) op nrc.nl

De vriendin die mij meenam fluisterde dat de Grote Verzoendag voor de joden als Kerst voor de christenen is, ineens komt iedereen naar de synagoge toe.

Weblink bron
Simone van Saarloos
 “Jom Kippoer en de veilige houvast van het cynisme” (6 oktober 2014) op nrc.nl


bedevaartsplaats

samenstelling van bedevaart zn en plaats zn met het invoegsel -s-

bedevaartsplaatsen (plural)
bedevaartsplaatsje (diminutive singular)
bedevaartsplaatsjes (diminutive plural)

plaats waar men heen gaat voor een bedevaart


communiefeest

samenstelling van communie zn en feest zn

communiefeesten (plural)
communiefeestje (diminutive singular)
communiefeestjes (diminutive plural)

de vreugdevolle sociale bijeenkomst die gehouden wordt na afloop van de Eerste Heilige Communie, een mis waarbij kinderen voor de eerste keer tot de communie worden toegelaten

In Sittard is vannacht tijdens een communiefeest een grote vechtpartij uitgebroken. Vier mensen raakten lichtgewond.

Weblink bron “Gewonden bij vechtpartij communiefeest Sittard” (15-05-2015), NOS

De foto werd gemaakt op 14 juli 1940, toen de familie net was teruggekeerd van hun evacuatie-adres. Johan, Marietje, Annie, René en Jan hadden allemaal hun mooiste kleding aan voor het communiefeest van Annie.

Weblink bron
Mirjam van Elburg en Marjolein Bax
 “Publiek kiest voor confronterend beeld in 'de oorlog in 100 foto's'” (04-05-2020), NOS


Sjemot

van Hebreeuws שְׁמוֹת zn (sjemot) "namen van", het tweede woord uit dit boek in de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

tweede boek in de Tenach, Exodus in de Bijbel

naam van de perikoop Exodus 1:1-6:1 in de Tenach


Torat Kohaniem

van Hebreeuws תּוֹרַת כֹּהֲנִים en (Torat Kohaniem) "leer van de priesters", als naam van een boek geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

derde boek in de Tenach, Leviticus in de Bijbel

verzameling tanaïtische, grotendeels halachische midrasjiem (midrasj) op het Bijbelboek Leviticus


Devarim

van Hebreeuws דְּבָרִים zn (devarim) "woorden", tweede woord van dit boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

vijfde boek in de Tenach, Deuteronomium in de Bijbel

naam van de perikoop Deuteronomium 1:1-3:22 in de Tenach


Wajikra

van Hebreeuws וַיִּקְרָא zn (wajikra) "en Hij riep", de beginwoorden van dit boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

naam van de perikoop Leviticus 1:1-5:26 in de Tenach


Jesjajahoe

van Hebreeuws יְשַׁעְיָהוּ en (Jesjajahoe) "redding/heil is de Heer"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Jesaja

boek in de Tenach, waarin de profeet Jesaja een hoofdrol speelt, Jesaja in de Bijbel


Jechezkel

van Hebreeuws יְחֶזְקֵאל en (Jechezkeel) "God geve sterkte"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Ezechiël

boek in de Tenach, waarin de profeet Ezechiël een hoofdrol speelt, Ezechiël in de Bijbel


Jechezkeel

naam van verschillende personen in de Tenach

boek in de Tenach, waarin Jechezkel een hoofdrol speelt, Ezechiël in de Bijbel


Sjmoeëel

van Hebreeuws שְׁמוּאֵל en (sjmoeëel), gelet op 1 Samuel 1:27 mogelijk "gevraagd aan / verhoord door God", maar het eerste deel van die verklaring is niet zeker

boek in de Tenach, waarin Sjmoeël, zoon van Elkana, een hoofdrol speelt; gesplitst in 1 Samuel en 2 Samuel in de Bijbel


Sjmoeël

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder Samuel, zoon van Elkana

boek in de Tenach, waarin Samuel, zoon van Elkana, een hoofdrol speelt; gesplitst in 1 Samuel en 2 Samuel in de Bijbel


Danieel

van Hebreeuws דָּנִיֵּאל en (Danieel) "(mijn) rechter is God",

boek in de Tenach, waarin Daniël, afstammeling van Juda, een hoofdrol speelt, Daniël in de Bijbel


Bamidbar

van Hebreeuws בַּמִּדְבָּר zn (bamidbar) "in de woestijn", woord uit het begin van dit boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

vierde boek in de Tenach, Numeri in de Bijbel

naam van de perikoop Numeri 1:1-4:20 in de Tenach


Bemidbar

van Hebreeuws בְּמִדְבַּר zn (bemidbar) "in de woestijn", woord uit het begin van dit boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P


Jirmejahoe

van Hebreeuws יִרְמְיָהוּ en (Jirmejahoe) "de Heer verheft"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Jeremia

boek in de Tenach, waarin de profeet Jeremia een hoofdrol speelt, Jeremia in de Bijbel


Nachoem

van Hebreeuws נַחוּם en (nachoem) "getroost"

boek in de Tenach, waarin de profeet Nahum een hoofdrol speelt, Nahum in de Bijbel


Joëel

van Hebreeuws יוֹאֵל en (joëel) "de Heer is God",

boek in de Tenach, waarin de profeet Joël, zoon van Petuel, een hoofdrol speelt, Joël in de Bijbel


Hosjea

van Hebreeuws הוֹשֵׁעַ en (Hosjea) "(de Heer) helpt/redt"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Hosea

boek in de Tenach, waarin de profeet Hosea een hoofdrol speelt, Hosea in de Bijbel


dankdienst

kerkdienst waarin men zich dankbaar toont voor iets of iemand

De Britse koningin Elizabeth heeft in St. Paul's Cathedral in Londen een dankdienst bijgewoond voor haar 60-jarige regeerperiode.

Weblink bron “Hulde voor Elizabeth in dankdienst” (05-06-2012), NOS

De dag van de troonswisseling is begonnen met het Te Deum, een plechtige dankdienst, in de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal in Brussel.

Weblink bron “Te Deum in de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal” (21-07-2013), NOS


Melachiem

van Hebreeuws מְלָכִים en (melachiem) "koningen", een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, gesplitst in de boeken 1 Koningen en 2 Koningen in de Bijbel


Malachi

van Hebreeuws מַלְאָכִי en (malachi) "mijn bode"

naam van de profeet Maleachi in de Tenach

boek in de Tenach, waarin de profeet Maleachi een hoofdrol speelt, Maleachi in de Bijbel


Divree Hajamiem

van Hebreeuws דברי הימים en (divree hajamiem) "woorden" of "dingen" "van de dagen", een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, gesplitst in 1 Kronieken en 2 Kronieken in de Bijbel


Ovadja

van Hebreeuws עוֹבַדְיָה en (Ovadja) "dienstknecht van de Heer"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Obadja

boek in de Tenach, waarin de profeet Obadja een hoofdrol speelt, Obadja in de Bijbel


Chavakoek

van Hebreeuws חֲבַקּוּק en (Chavakoek), betekenis onzeker

naam van de profeet Habakuk in de Tenach

boek in de Tenach, waarin de profeet Habakuk een hoofdrol speelt, Habakuk in de Bijbel


Roet

van Hebreeuws רוּת en (roet) "verkwikking" of "vriendin"

naam van de Moabitische vrouw Ruth in de Tenach

boek in de Tenach, waarin de Moabitische vrouw Ruth een hoofdrol speelt, Ruth in de Bijbel


Neviiem Acharoniem

van Hebreeuws נְבִיאִים אַחֲרוֹנִים zn (Neviiem Acharoniem) "laatste Profeten", deel van de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

de vier boeken waarmee het deel Neviiem van de Tenach eindigt (waarbij het vierde boek in de christelijke Bijbel als 12 afzonderlijke boeken wordt opgevat)


Tsefanja

van Hebreeuws צְפַנְיָה en (Tsefanja) "de Heer heeft geborgen"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Sefanja

boek in de Tenach, waarin de profeet Sefanja een hoofdrol speelt, Sefanja in de Bijbel


Iov

van Hebreeuws אִיּוֹב en (iov) "vijandig behandeld/handelend"

boek in de Tenach, waarin de Job een hoofdrol speelt, Job in de Bijbel


Chagai

van Hebreeuws חַגַּי en (chagai) "(geboren op een) feestdag"

boek in de Tenach, waarin de profeet Haggai een hoofdrol speelt, Haggai in de Bijbel


Echa

van Hebreeuws אֵיכָה zn (echa) "hoe", beginwoord en titel van een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, Klaagliederen in de Bijbel


Nechemja

van Hebreeuws נְחֶמְיָה en (nechemja) "de Heer troost"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder Nehemia, zoon van Chachalja

boek in de Tenach, waarin Nehemia, zoon van Chachalja een hoofdrol speelt, Nehemia in de Bijbel
Dit was oorspronkelijk het tweede deel van het boek Ezra.


Misjlee

van Hebreeuws מִשְלֵי en (misjlee) "spreuken van (Salomo)", beginwoord en naam van een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, Spreuken in de Bijbel


Neviiem

van Hebreeuws נְבִיאִים zn (Neviiem) "Profeten", deel van de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P


Makkabeeën

alleen meervoud leenvertaling met het achtervoegsel -en van Latijn Maccabei, dat teruggaat op Hebreeuws מכבי en , de bijnaam van Judas Makkabeüs

Dit is het enkelvoud van het synoniem "Makkabeeërs".

benaming voor een drietal apocriefe boeken uit de Bijbel
Hiervan beschrijven 1 Makkabeeën en 2 Makkabeeën de periode van de Joodse opstand tegen de Seleuciden; 3 Makkabeeën gaat over een conflict met de Ptolemeeën een halve eeuw eerder.

De gebeurtenissen in 168 worden het uitvoerigst beschreven in I Makkabeeën.

Weblink bron “De wijsheid van de apocalyptiek Peter van Rooden” (18 oktober 1984) op nrc.nl


Kohelet

van Hebreeuws קֹהֶלֶת en (Kohelet) "spreker tot een vergadering (van gelovigen)", een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, Prediker in de Bijbel


Neviiem Risjoniem

van Hebreeuws נְבִיאִים רִאשׁוֹנִים zn (Neviiem Risjoniem) "eerste Profeten", deel van de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

de vier boeken waarmee het deel Neviiem van de Tenach begint (het derde en vierde boek worden in de christelijke Bijbel weer in twee boeken gesplitst)


Tresar

van Hebreeuws תְּרֵיסָר zn (tresar) "twaalf, dozijn", verzameling boeken uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

de twaalf kortere boeken over profeten in de Tenach, ook wel de 'kleine' Profeten genoemd, samen opgevat als één boek


Jehosjoea

van Hebreeuws יְהוֹשֻׁעַ en (Jehosjoea) "de Heer redt"

naam van verschillende personen in de Tenach, Waaronder Jozua, zoon van Nun

boek in de Tenach, waarin Jozua, zoon van Nun, een hoofdrol speelt, Jozua in de Bijbel


Sjoftiem

van Hebreeuws שׁוֹפְטִים en (sjoftiem) "rechters", aangezien in die tijd bestuurders ook rechtspraak uitoefenden, een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, Rechters in de Bijbel

naam van de perikoop Deuteronomium 16:18-21:9 in de Tenach


sifree emet

van Hebreeuws סִפְרֵי אֶמֶת zn (sifree emet) "boeken van waarheid", waarin אמת (emet) "waarheid" ook het letterwoord is dat wordt gevormd door de beginletters van de titels in het Hebreeuws: איוב (Iov) "Job", משלי (Misjlee) "Spreuken" en תהלים (Tehiliem) "Psalmen"

aanduiding voor drie boeken in de Tenach die vanwege hun poëtische vorm oorspronkelijk op een afzonderlijke manier in schrift werden weergegeven


Ketoeviem

van Hebreeuws כְּתוּבִים zn (ketoeviem) "geschriften", deel van de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P


Sjier Hasjiriem

van Hebreeuws שִׁיר הַשִּׁירִים en (sjier hasjiriem) "lied der liederen", beginwoorden en titel van een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P
De vorm "' der '" is in het Hebreeuws gangbaar voor wat in het Nederlands wordt gezegd met de toevoeging "bij uitstek".

boek in de Tenach, Hooglied in de Bijbel


dorpsgemeente

samenstelling van dorp zn en gemeente zn met het invoegsel -s-

dorpsgemeenten (plural)
dorpsgemeentes (plural)

geloofsgemeenschap waar de leden in één dorp wonen

De NH-gemeente Vroomshoop met circa 3000 leden staat in het spectrum van de NH-kerk een beetje rechts van het midden. Maar onder de lidmaten zijn er zeker ook die nog rechtser of heel veel linkser staan. Daarom stond in de profielschets voor de nieuwe predikant, dat het iemand moest zijn die 'dominee voor iedereen is'. Dat is wat Schipper ook wil zijn. "Zeker in een dorpsgemeente ben je er als dominee voor een ieder, ook voor de uitersten."


Leviticus

via Middelnederlands Leviticus en Latijn Liber Leviticus "Levietenboek" van Oudgrieks το Λευιτικόν (to Leuitikón) "de Levieten", op te vatten als een vertaling van een van de Hebreeuwse benaming תּוֹרַת כֹּהֲנִים en (Torat Kohaniem) "leer van de priesters"; als naam van een boek uit de Bijbel geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

derde boek van de Bijbel, met veel voorschriften die priesters moeten handhaven


Hebreeën

met het achtervoegsel -en afgeleid van Latijn Hebraeus dat via Oudgrieks Ἑβραῖος (Hebraios) en het Aramees teruggaat op Hebreeuws עִבְרִי en (Ivri) "voorbijgaand(e arbeider); iemand van de overkant (van de rivier, de Jordaan)"

boek in de Bijbel bestaand uit een brief volgens de traditie gestuurd door de apostel Paulus aan Joodse christenen


Zacharia

van Hebreeuws זְכַרְיָה en (Zecharja) "de Heer gedenkt", naam van personen in de Bijbel

zoon van Iddo, hoofd van de priesterfamilie Iddo in de tijd van hogepriester Jojakim; profeet wiens woorden staan in een naar hem genoemd Bijbelboek (7x: Zach. 1:1 +, Ezra 5:1 +, Neh. 12:16)

boek in de Bijbel, waarin de profeet Zacharia, zoon van Iddo, een hoofdrol speelt

soms gebruikt voor Bijbelse personen met dezelfde naam als de profeet, die meestal meer letterlijk wordt vertaald als Zecharja


verzoendag

vernederlandst Hebreeuws יוֹם כִּיפּוּר zn (jom kipoer) "dag van verzoening", samenstelling van verzoen ww en dag zn , gebruikt als soortnaam

feestdag waarop een jood zich rekenschap kan geven van zijn tekortkomingen en daarvoor boete kan doen

De Nieuwemaansdag is dus tevens een soort verzoendag.

M. de Hond
 “Betsalel. Joodsche geloofsleer voor Jong-Israël” (1920), Joodsche Vereniging Betsalel, Amsterdam, p. 34


eerstecommunicant

samenstelling van eerste en communicant zn

eerstecommunicanten (plural)
eerstecommunicantje (diminutive singular)
eerstecommunicantjes (diminutive plural)

persoon die voor het eerst de communie ontvangt in een rooms-katholieke kerk

Het rapport van onderzoeksbureau Kaski bevestigt de tendens die al bleek uit eerdere cijfers: de RK-Kerk in Nederland is weliswaar nog een grote kerk, met meer dan 5 miljoen leden, maar zij is wel aan sterke inkrimping onderhevig. Dat laatste komt onder meer naar voren uit de cijfers over het kerkbezoek, het aantal dopelingen, eerstecommunicanten, vormelingen, huwelijken, priesters en religieuzen.

Weblink bron “Aantal wijdingen in bisdommen verdrievoudigd” (6 december 2002), Reformatorisch Dagblad


hakoudesj

via Jiddisch הקדש zn (hakoudesj) van Hebreeuws הקֹדֶשׁ zn (hakodesj)


haknesses

via Jiddisch הכּנסת zn (haknesses) van Hebreeuws הַכְּנֶסֶת zn (haknesset)


koudesj

via Jiddisch קדש zn (koudesj) van Hebreeuws קֹדֶשׁ zn (kodesj)


miele

via Jiddisch מילה zn (miele) van Hebreeuws מִילָה zn (mila)


knesses

via Jiddisch כּנסת zn (knesses) van Hebreeuws כְּנֶסֶת zn (knesset)


hamiele

via Jiddisch המילה zn (hamiele) van Hebreeuws הָמִילָה zn (hamila)


sjlogn

via Jiddisch שלאָגן (sjlogn) van Duits schlagen ww "slaan"


kapores

via Jiddisch כּפּרות (kapores) van Hebreeuws כַּפָּרוֹת zn (kaparot) "verzoeningen, zoenoffers", hanen of hennen die voorafgaand aan Jom Kipoer ritueel als zoenoffer driemaal rond het hoofd worden gezwaaid.


Jona

van Hebreeuws יוֹנָה en (Jona) "duif", naam van een persoon in de Bijbel

zoon van Amittai, uit Gat-Hachefer, profeet die vlucht voor een opdracht in Nineve en daarbij wordt ingeslikt door een grote vis (19x: 2 Kon. 14:25, Jona 1:1 +; Griekse vorm 9x in NT)

boek in de Bijbel en de Tenach, waarin de profeet Jona een hoofdrol speelt


Gennesaret

via Oudgrieks Γεννησαρέτ (Gennèsarét) van Hebreeuws כִּנֶּרֶת en (Kineret) "naam van een meer in Galilea en een daaraan gelegen plaats" in de Bijbel

plaats aan de westoever van het meer van Tiberias, dat daarnaar ook wordt genoemd: Meer van Gennesaret (Matt. 14:34, Marc. 6:53, Luc. 5:1, 1 Makk. 11:66)


Gehenna

via laat Latijn Gehenna van Oudgrieks γέεννα (géenna) dat teruggaat op Hebreeuws גֵּיהִנּוֹם en (Gee Hinom) "dal van Hinom", een dal aan de oostkant van Jeruzalem waar in een ver verleden kindoffers werden gebracht en dat daarom als een vervloekte plaats gold, plaats in de Bijbel

plaats waar zondaars na hun dood worden gestraft (zie Matt. 5:22,29,30, 10:28, 18:9, 23:15,33 Marc. 9:43,45,47 Luc. 12:5, Jak. 3:6)


Baruch

via Middelnederlands Baruch, Latijn Baruch en Oudgrieks Βαρούχ (Baroúch) van Hebreeuws בָּרוּךְ en (Baroech) "gezegend", naam van verschillende personen uit de Bijbel

apocrief boek uit de Bijbel, toegeschreven aan Baruch, zoon van Neria


Kal Nidree

van Sefardisch (Portugees) Hebreeuws כָּל נִדְרֵי zn (kal nidree) "alle geloften"; als naam van heilige tekst (spellingregel 16.P) of feestdag (spellingregel 16.L) met een hoofdletter gespeld

gebed waarmee de dienst van Jom Kipoer begint


Jehudit

van Hebreeuws יְהוּדִית en (Jehoediet) vrouwelijke vorm van Jehoeda; naam van een persoon uit de Bijbel

dochter van Beëri, vrouw van Esau (Gen. 26:34)


Kol Nidrei

van Asjkenazisch Hebreeuws כָּל נִדְרֵי zn (kol nidrei) "alle geloften"; als naam van heilige tekst (spellingregel 16.P) of feestdag (spellingregel 16.L) met een hoofdletter gespeld

gebed waarmee de dienst van Jom Kipoer (Joum Kippoer) begint


Kol Nidre

via Jiddisch כּל נדרי zn van Hebreeuws כָּל נִדְרֵי zn (kol nidree) "alle geloften"; als naam van heilige tekst (spellingregel 16.P) of feestdag (spellingregel 16.L) met een hoofdletter gespeld

gebed waarmee de dienst van Jom Kipoer (Jomkipper) begint


Tobit

via Middelnederlands Tobit en Oudgrieks Τωβίτ (Toobít) van Hebreeuws טוֹבִּי en (tovi) "mijn goede", persoon uit de Bijbel

Het oudtestamentische bijbelverhaal over Tobit vertelt hoe diens zoon Tobias samen met de aartsengel Raphael een reis maakt om een vis te vangen waarvan de ingewanden Tobit van zijn blindheid zullen genezen.

Weblink bron
Bram de Klerck
 “Zaal 3: Historie” (28 april 2021) op nrc.nl

apocrief boek uit de Bijbel waarin Tobit een hoofdrol speelt

Het derde boek Ezra, Tobit, Judit en de vier boeken der Makkabeeën worden als deuterocanoniek beschouwd.

Weblink bron
Anneke Visser
 “Nieuwe woord van God: leesbaar en "echt' oecumenisch” (12 maart 1993) op nrc.nl


Gebed van Manasse

verbinding van  gebed, van en Manasse, als titel van een boek uit de Bijbel geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

ɣəˌbɛtfɑmaˈnɑsə

apocrief boek in de Bijbel, in de vorm van een gebed dat aan de Joodse koning Manasse, zoon van Hizkia, wordt toegedicht

Het Gebed van Manasse is bekend uit de Griekse versie van Daniël en is in de traditie van de Vulgaat in deze appendix gevoegd.

Weblink bron
Bert Jan Lietaert Peerbolte
 “De deuterocanonieke of apocriefe boeken van de bijbel en de hebraica veritas : Appendix bij de Vulgaat” (2017) op theologie.nl


Apocriefen

alleen meervoud, apocriefen als benaming van een bepaalde verzameling heilige boeken geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A en spellingregel 16.P

Bij een willekeurige verzameling van dit soort teksten gaat het om een soortnaam en is de officiële schrijfwijze met een kleine letter.

verzameling van teksten die in een bijbel zijn opgenomen, maar waaraan minder gezag wordt toegekend dan de echte Bijbelboeken uit het Oude en Nieuwe Testament

Het boek bevat de tweede helft van het Oude Testament, vanaf het boek Job, maar (helaas!) zonder de Psalmen, maar mét de Apocriefen.

Weblink bron
G.L. van Lennep
 “Waarin... ijs en weder” (31 januari 1976) op nrc.nl


Sjoesjan Poeriem

van Hebreeuws שׁוּשָׁן פּוּרִים en (Sjoesjan Poeriem) "Poeriem als in Susa", omdat de strijd tegen Haman en de zijnen daar een dag langer duurde (Est. 9:15-21), geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

viering van Poeriem in ommuurde steden op 15 adar (elders op 14 adar)
Tegenwoordig vooral: de viering van Poerim in Jeruzalem.


Wijsheid

wijsheid, als naam van een boek uit de Bijbel geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P, (verkorting) van Wijsheid van Salomo of Boek van de Wijsheid

apocrief boek in de Bijbel, dat bestaat uit uiteenzettingen die aan koning Salomo worden toegedicht

De apocriefe bijbelboeken Wijsheid en Wijsheid van Jezus Sirach zijn voortgekomen uit joodse kringen in Alexandrië in Egypte.

Weblink bron
Cokky van Limpt
 “Eerherstel voor Sophia, Gods vrouw” (30 januari 2009) op trouw.nl


Poeriem Sjoesjan

van Hebreeuws פּוּרִים שׁוּשָׁן en (Poeriem Sjoesjan) "Poeriem als in Susa", omdat de strijd tegen Haman en de zijnen daar een dag langer duurde (Est. 9:15-21), geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L


Brief van Jeremia

verbinding van  brief, van en Jeremia, als titel van een boek uit de Bijbel geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

apocrief boek in de Bijbel, dat in de vorm van een brief die aan de profeet Jeremia, zoon van Chilkiahu, wordt toegedicht

Er zijn drie canonieke boeken, die later een aanvulling hebben ondergaan. Dat zijn Jeremia (met Baruch, de Brief van Jeremia), Daniël (met Susanna, het Lied van de drie mannen in de oven, Bel en de draak) en Ester (aanvullingen). Deze aanvullingen zijn door het orthodoxe jodendom echter niet aanvaard.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Mart-Jan Paul
 Het ontstaan van de profetische boeken (2015) in:
Mart-Jan Paul e.a. (red.)
 Bijbelcommentaar Hosea – Maleachi. Studiebijbel Oude Testament, deel 12., Centrum voor Bijbelonderzoek, Doorn, ISBN 9789077651315, p. 11


Jezus Sirach

van Oudgrieks Ἰησοῦς Σιραχ (Iesoús Sirach) van Hebreeuws ישוע בן סירא en (Jesjoea ben Sira) "Jesjoea zoon van Sira", persoon uit de Bijbel

in de Bijbel een schriftgeleerde uit de 2e eeuw v.Chr. (Sir. 50:27, 51)

Jezus Sirach woonde in Jeruzalen omstreeks het jaar 190 voor Christus. Hij trad op als wijsheidsleraar in een leerhuis.

Weblink bron Gearchiveerde versie “De wijsheid van Jezus Sirach” op theobaldusparochie.nl

apocrief boek uit de Bijbel, in het Oudgrieks vertaald door de kleinzoon van de auteur, Jezus Sirach, schriftgeleerde uit de 2e eeuw v.Chr.

De inhoud, `uitspraken' zonder handelingen of gebeurtenissen, zijn in lijn met de (joodse) oudtestamentische wijsheidsboeken, zoals Spreuken, Wijsheid van Salomon en Jezus Sirach.

Weblink bron
Hendrik Spiering
 “Christus zonder kruis” (25 maart 2005) op nrc.nl


Ijar

van Hebreeuws אִיָּר zn (iar) "naam van een voorjaarsmaand in de Hebreeuwse kalender"

Irit Suissa (23) is in Nederland geboren en heeft een joods-Marokkaanse vader en een joods-Surinaamse moeder. Ze studeert pedagogiek en heeft een bijbaan op een kinderdagverblijf. Ze is bestuurslid van de joodse studentenvereniging Ijar. “Als het er op aankomt, merk ik dat mijn joodse identiteit zwaarder weegt dan mijn Marokkaanse. (…)”

Weblink bron
Stine Jensen
 “`In de tram lees ik geen joods blaadje meer'” (21 juni 2003) op nrc.nl


Kol Nidree

van Hebreeuws כָּל נִדְרֵי zn (kol nidree) "alle geloften"; als naam van heilige tekst (spellingregel 16.P) of feestdag (spellingregel 16.L) met een hoofdletter gespeld

Gisteravond, bij zonsondergang, liepen de synagogen vol voor Kol Nidree (Alle Geloften), het joodse gebed dat op de avond van Jom Kippoer driemaal wordt opgezegd. Het wordt eerst bijna fluisterend, dan luider en ten slotte uit volle borst gezongen op de door Max Bruch (1838-1920) gecomponeerde, weemoedige en toch troostende melodie. In dit gebed verklaren de aanwezigen dat alle onbezonnen beloften die ze het komende jaar, tot de nieuwe Jom Kippoer, tegenover zichzelf zullen afleggen geen waarde zullen hebben.

Weblink bron
Dirk Vlasblom
 “De dag van de zondebok” (28 september 2009) op nrc.nl


Jizkour

van Asjkenazisch Hebreeuws יִזְכֹּר ww (Jizkour) "moge Hij gedenken (de ziel van ?)", het beginwoord van dit gebed, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

gebed ter herdenking van een dode, voorkomend in de ochtenddienst van verschillende feestdagen na de Toralezing


Jizkor

van Hebreeuws יִזְכֹּר ww (Jizkor) "moge Hij gedenken (de ziel van ?)", het beginwoord van dit gebed, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P *

De naam van het gebed wordt als eigennaam met een hoofdletter geschreven en kan alleen in het enkelvoud voorkomen. Bij een exemplaar of een bepaalde voordracht van het gebed gaat het om soortnaam die wel in het meervoud kan voorkomen, deze wordt met een kleine letter geschreven.


jizkor

via Jizkor en van Hebreeuws יִזְכֹּר ww (Jizkor) "moge Hij gedenken (de ziel van ?)", het beginwoord van dit gebed; als soortnaam voor een exemplaar of een bepaalde voordracht van het gebed geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.P *


Judit

van Hebreeuws יְהוּדִית en (Jehoediet) vrouwelijke vorm van Jehoeda; persoon uit de Bijbel

vrouw die bij een Assyrische belegering de Assyrische bevelhebber Holofernes doodt

De Hebreeuwse Judit verleidt de Syrische generaal Holofernes, onthoofdt hem en redt zo haar stad van de ondergang.

Weblink bron
Floris Don
 “Goudprikjes van mandoline” (2 juni 2009) op nrc.nl

apocrief boek uit de Bijbel waarin Judit een hoofdrol speelt


hellepoort

samenstelling van hel zn en poort zn met het invoegsel -e-

voor de hellepoort weggesleept

met grote moeite geslaagd; bijna rampzalig mislukt

hellepoorten (plural)
hellepoortje (diminutive singular)
hellepoortjes (diminutive plural)

Misschien is u het verhaal bekend van een man die ook met dat vraagstuk te kampen had. Hij had een droom en werd voor de hellepoort geplaatst. Hij was nieuwsgierig wie daar nu naar binnen gingen. Hier zijn zeker veel methodisten? Ja! En ook calvinisten? Ja! En luthersen? Ja! Zo ging hij het hele register van kerkgenootschappen door en ontving steeds het antwoord: Ja!

Weblink bron
Ds. M. van Kooten
 “Johan de Heer keek over kerkmuren” (10 april 2008), Reformatorisch Dagblad

Tenslotte is het opmerkelijk hoe de Hamas zijn intrede doet op de Amerikaanse sociaalnetwerksite. Zo reageerden zij meteen op een tweet van de IDF die hun leidinggevenden aanraadde om zich gedeisd te houden met “Onze gezegende handen zullen jullie leiders en soldaten vinden, waar ze ook zijn. Jullie hebben de hellepoort geopend.”. Precies alsof twee adolescenten een twitterdiscussie uitvechten.

Weblink bron
Bert Callens
 “Palestijnse Hamas en defensie van Israël vechten ook op Twitter” (16/11/2012), De Standaard


godswonder

samenstelling van god zn en wonder zn met het invoegsel -s-

een wonder dat aan de tussenkomst van een opperwezen wordt toegeschreven


uitvaartdienst

samenstelling van uitvaart zn en dienst zn

obsequies

kerkdienst die gehouden wordt vlak voor een begrafenis

Op de ochtend van de begrafenis is het drukkend warm. De uitvaartdienst is eenvoudig. Het hele dorp is erop afgekomen. Katie en Menno zijn de enige sprekers en na afloop is er jenever, met kaas en worst. Ze

Carla de Jong
 “Geheim leven” (2019), Ambo Anthos, ISBN 9789026346132

De rouwstoet vertrok rond het middaguur vanaf de woning van Belserang in Amsterdam-Zuid. Veel motorrijders waren gekleed in geel en zwart; de clubkleuren van de verboden motorbende, meldt AT5. Ze vormden een erehaag op de Hoorneboeg in Zuidoost, waar de uitvaartdienst plaatsvond.

Weblink bron “Veel politie aanwezig rond uitvaart voormalig kopstuk Satudarah” (01-06-2021), NOS


zusterhuis

nurses'home

huis bij een ziekenhuis waar verpleegsters wonen

Ze begon eind 1988 in het Nijverdalse zusterhuis aan de Spoelerstraat haar dekenproject, waar door de vele vrijwilligers dekens werden genaaid voor mensen in nood in Oost-Europa en elders op de wereld.

Weblink bron
Dick Janssen
 “Zuster Petronella maakte vanuit Nijverdal de wereld ’n stukje mooier” (26-10-2020), Tubantia


baptiste

afleiding van baptist met het achtervoegsel -e

aanhangster van het baptisme, een stroming in het christendom (en lid van een baptistengemeente)


Kerstnacht

van Middelnederlands kersnacht "nacht van Christus" , als naam voor een specifiek moment in de geschiedenis van het christendom geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

De kerstnacht als jaarlijks terugkerende vooravond van het kerstfeest wordt met een kleine letter geschreven.

“Wees niet bang, want ik kom jullie goed nieuws brengen, dat het hele volk met grote vreugde zal vervullen”, zei de engel in de Kerstnacht tegen de herders in het veld.

Weblink bron
koning Willem-Alexander
 “Lees hier de volledige kersttoespraak van koning Willem-Alexander” (25 december 2014) op nrc.nl


godvruchtigheid

afleiding van godvruchtig met het achtervoegsel -heid

de mate waarin iemand vroom en gelovig is; de mate waarin iemand god eert

Door onze leden te louteren en te verbeteren streven wij er ten derde naar ook de gehele mensheid te verbeteren, waaraan we via onze leden een voorbeeld stellen van godvruchtigheid en deugdzaamheid, en aldus streven we er met al onze krachten naar het kwaad dat in de wereld heerst te bestrijden.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028251151

De afzenders doen een dringend beroep op de filmregisseur en zijn team om de wens van de nabestaanden in te willigen en af te zien van de ‘op sensatiebeluste’ verfilming van de aanslag. ‘Mocht u de afschuw en het verdriet van de betrokken families negeren en de film toch opnemen, dan verzoeken wij u dringend hun persoonlijkheidsrechten en godvruchtigheid in acht te nemen, net als de voortdurende menselijke waardigheid van de overledenen. Anders zullen we onmiddellijk aangifte doen en via de rechter vragen de uitzending van de film te verbieden.’

Weblink bron
Caspar Naber
 “‘Slechtste’ Duitse regisseur verfilmt bloedbad Hanau, stad en nabestaanden ontzet” (14-03-2021), Tubantia


vredesengel

samenstelling van vrede zn en engel zn met het invoegsel -s-

ˈvredəsˌɛŋəl

vredesengelen (plural)
vredesengeltje (diminutive singular)
vredesengeltjes (diminutive plural)

bovennatuurlijke boodschapper van God die het einde van onenigheid verkondigt of een afbeelding daarvan

We drinken thee met kleine schuimpjes en kijken uit het halfronde zolderraam op het Paleisplein, waar een bronzen Aleksandr I, verkleed als vredesengel, op een roodgranieten zuil poseert.

Weblink bron
Laura Starink
 “Iedereen houdt nu van Kandinsky; Toeristen, zwarthandelaren, commissarissen en ruinemot in de Hermitage” (6 maart 1992) op nrc.nl

De gouden vredesengel op de klokkentoren herinnert eraan dat de bouwwerkzaamheden samenvielen met de Eerste Wereldoorlog.

Jan Bank & Maarten van Buuren
 “1900. Hoogtij van burgerlijke cultuur.” (2000), Sdu Uitgevers, Den Haag, ISBN 9012086221, p. 129


Besam

van Portugees bênção zn dat teruggaat op kerkelijk Latijn benedictionem zn , de lijdende vorm van benedictio zn "zegening", cognaat met bensjen, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.S

dankgebed na de maaltijd, de Portugese versie van birkat hamazon


ongelovigheid

afleiding van ongelovig met het achtervoegsel -heid

het niet geloven in een bepaald opperwezen

“Integratie is een daad van kufr (ongelovigheid, MT) broeder, dus weerhoudt je ervan inshallah. Integratie is namelijk zeggen dat de Nederlandse normen en waarden beter zijn dan die van Allah de Enige Legitieme Wetgever.”

Weblink bron
Mark Traa
 “De twee gezichten van binnenhofbidder Izz ad-Din Ruhulessin” (22/10/2009), HP de Tijd

De invloed van de kerken neemt af, nieuwe Nederlanders komen uit gebieden waar op ongelovigheid een straf staat, ja zelfs de doodstraf, en als je dan omringd wordt door atheïsten met een decadente levenswandel (korte rokken, homoliefde, vrouwenemancipatie), wil je dat kwaad met wortel en tak uitroeien.

Weblink bron
Theodor Holman
 “Het geweld tegen ongelovigen neemt toe. Mij verbaast dat niets” (6 december 2017,), Het Parool


gebedsdienst

samenstelling van gebed zn en dienst zn met het invoegsel -s-

gebedsdiensten (plural)
gebedsdienstje (diminutive singular)
gebedsdienstjes (diminutive plural)

een kerkdienst waarin met voor iets of iemand bidt

Tijdens de dienst in de Oespenski-kathedraal, een gebedsdienst ter gelegenheid van de komst van de tsaar gecombineerd met een dankdienst voor het sluiten van vrede met de Turken, verspreidde de menigte zich; er verschenen schreeuwende venters met kvas, met peper- en maanzaadkoeken, waar Petja erg dol op was, en er klonken weer gewone gesprekken.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1

Op een leeg Sint-Pietersplein leidde Paus Franciscus een speciale gebedsdienst en gaf hij in stilte zijn pauselijke zegen aan de wereld.

Weblink bron “Speciale zegen van de paus vanwege de coronacrisis” (27-03-2020), NOS


christenplicht

samenstelling van christen zn en plicht zn

wat men behoort te doen aan naastenliefde als christen

Bedenk wel, het gaat om de redding van de ziel... Ach, de christenplicht is zwaar...

De preek ging over de eurocrisis en daarna over Mauro en Jossef. De stem van de vrouw trilde van verontwaardiging over al het onrecht dat deze jongens werd aangedaan, en ze riep de verantwoordelijke politici op hun christenplicht te vervullen en de jongens niet uit te zetten.

Weblink bron
Frans van Deijl
 “Gaan we met kerst terug naar de kerk?” (25/12/2012), HP de Tijd


misgewaad

de kleding die een priester draagt tijdens het opdragen van de mis

Bij dat vuur zat Platon, die zijn mantel als een misgewaad over zijn hoofd had getrokken en hij vertelde de soldaten met zijn overtuigende en plezierige, maar verzwakte en ziekelijke stem een verhaal dat Pierre al kende.


gebedenboek

samenstelling van gebed zn en boek zn met het invoegsel -en-

prayerbook

boek waarin door de kerk goedgekeurde gebeden staan

gebedenboeken (plural)
gebedenboekje (diminutive singular)
gebedenboekjes (diminutive plural)

Ze durfde niets te vragen, trok zich weer terug en deed de deur dicht; nu eens ging ze in haar fauteuil zitten, dan weer pakte ze haar gebedenboek of knielde ze neer voor de iconen.

Bijzondere aankopen die het fonds steunt zijn bijvoorbeeld een middeleeuws gebedenboek voor het Joods Historisch Museum, een jonge Rembrandt voor De Lakenhal en een uniek skelet van een Tyrannosaurus Rex.

Weblink bron
Annephine van Uchelen
 “Aankopen Nederlandse musea onder druk” (18-06-2016,), NOS


geloofsijver

samenstelling van geloof zn en ijver zn met het invoegsel -s-

de kracht en aandacht die iemand schenkt aan een religie

De gravin was erg ingenomen met Natasja's geloofsijver; na alle weinig succesvolle medische behandelingen hoopte ze in haar hart dat het gebed haar meer zou helpen dan de medicijnen, en hoewel ze enigszins bezorgd was en het voor de dokter verborgen hield, stemde ze in met Natasja's wens en vertrouwde haar aan mevrouw Belov toe.

Tegenwoordig hebben we als geschiedschrijvers meer oog voor het verhaal van het gewone volk. Blijkt dan dat Nederlanders een uitzonderlijke geloofsijver aan de dag legden? Welnee, een groot deel ging gewoon naar een bepaalde kerk omdat vader zei: hier gaan wij heen.”

Weblink bron
Jan van Klinken
 “Column (Jan van Klinken): Te berge” (13 september 2018), Reformatorisch Dagblad


monnikspij

samenstelling van monnik zn en pij zn met het invoegsel -s-

mantel waarin kloosterlingen zich hullen

In haar gezellige kamer met lampen voor de iconenkastjes zat een jongen met een lange neus en lang haar, in een monnikspij, naast haar op de divan, bij de samowar.

Giel spreekt dat tegen. Hij is vanaf zijn zesde geïnteresseerd in het boeddhisme, zei hij tegen Belgische media. "Nadat ik de dalai lama had gezien, heb ik weken gezeurd om een monnikspij."

Weblink bron “Belg (15) mag niet naar klooster” (13-09-2013), NOS


mysticisme

afleiding van mystiek met het achtervoegsel -isme

mysticism

leer over kennis en persoonlijke ervaringen van toestanden van bewustzijn voorbij de normale menselijke perceptie

Hij heeft zich aan het begin van zijn regering en tijdens het jaar 1812 voorbeeldig gedragen; maar hij deed er verkeerd aan toen hij Polen een constitutie gaf, de Heilige Alliantie oprichtte, Araktsjejev macht gaf, Golitsyn en het mysticisme en vervolgens Sjisjkov en Foti ruim baan gaf.

De FHL heeft honderden leden in Nieuw-Zeeland, Australië, Canada, Duitsland en Hongarije. Centraal staat de leer van de Nieuw-Zeelander Imre Vallyon, die "alle religieuze en spirituele tradities omarmt", zoals de FHL-website vermeldt. De leer is een mix van onder meer zen, soefisme, katholicisme, yoga en mysticisme. De afgelopen jaren zijn de Amerikaanse en Zwitserse groep afgehaakt, en nu dus ook de Nederlandse tak.

Weblink bron
Bas de Vries
 “Spirituele groep breekt met leider na seksueel misbruik jonge meisjes” (04-02-2020), NOS


suffragaanbisschop

samenstelling van suffragaan zn en bisschop zn

Bisschop die een bisdom bestuurt dat onderdeel is van een kerkprovincie

Van de consistorie, van de senaat, van de universiteit, van het weeshuis, de suffragaanbisschop heeft iemand gestuurd.


gemeenschapsdienst

samenstelling van gemeenschap zn en dienst zn met het invoegsel -s- , mogelijk een leenvertaling van Engels community service, in de betekenis "organisatie die werkt in het algemeen belang" aangetroffen vanaf 1876

kerkelijke viering door een plaatselijke groep gelovigen

Dagelijks wordt er, om twee uur 's middags in de kloosterkerk een gemeenschapsdienst gehouden.

Klooster zet deuren open in: De Tijd , jrg. 127 nr. 40953 (9 september 1971), N.V. Drukkerĳ De Tĳd, Amsterdam, p. 8 kol. 2

De eucharistie is wezenlijk een gemeenschapsdienst, maar door de onpersoonlijke houding van een in Latijn celebrerende priester, zonder dialoog met de gelovigen, kwam dat weinig tot zijn recht.

D. Coppes
 Wat is uw mening over de NIEUWE LITURGIE? Ordening brengen in problematiek in: Nieuwe Haarlemsche courant, jrg. 88 nr. 31954 (23 januari 1965), W. Küppers en Laurey, Haarlem, p. 9 kol. 1/2


bidvertrek

samenstelling van bidden zn en vertrek zn

bidvertrekken (plural)
bidvertrekje (diminutive singular)
bidvertrekjes (diminutive plural)

kamer die speciaal is ingericht om in te bidden

Ze stond op maar liep voordat ze naar beneden ging eerst het bidvertrek binnen en bleef met haar ogen gericht op het door een lampje verlichte, zwart geworden gelaat van de grote icoon van de Verlosser enkele ogenblikken met gevouwen handen staan.

Voor zulke mensen bidt Hij. Hij slaat Zijn ogen op naar de hemel (vers 1). Een eerbiedige gebedshouding in de openlucht, want een bidvertrek heeft Hij niet. Hij blijft tijdens het gebed naar Boven staren. Wat een les voor ons nietige mensjes, die het altijd maar van de aarde verwachten.

Weblink bron “Ds. Van Aalst: Verwacht het op biddag niet van de aarde” (11 maart 2013), Reformatorisch Dagblad


allerheiligst

intensiverende samenstelling van aller en heiligst bn

Voor het eerst aangetroffen in de 18e eeuw, voor een vindplaats zie benedenstaande.

Moge de goddelijke Verlosser en Zijn allerheiligste Moeder je bewaren onder Hun heilige en almachtige bescherming.

Dit is een van de bekende en noodzakelijke grondwaarheden van ons allerheiligst geloof, dat de Heere Jezus Christus, om Zijn volk te verlossen en zalig te maken van hun zonden, niet slechts de waarachtige God, maar ook tevens een waar, heilig en rechtvaardig Mens heeft moeten zijn in enigheid des Persoons.

Weblink bron
Theodorus van der Groe
 “Zoon des mensen” (18 november 2021), Reformatorisch Dagblad


biechthok

biechthokken (plural)
biechthokje (diminutive singular)
biechthokjes (diminutive plural)

afgesloten plaats in een kerk waar iemand aan een priester vertelt wat hij verkeerd heeft gedaan

`Ken je de biecht?'Magnus'stem klonk afgeknepen. `Natuurlijk. In zo'n biechthokje in de kerk, en dan biecht je je zonden op.'`Dat, inderdaad.

Mariska Overman
 “Noorderlicht” (2021), de Crime Compagnie, ISBN 9789461094766

De priesters hadden een gezichtsmasker op om zich te beschermen. Een van hen is Marco Antonio Galeana die vanuit een geïmproviseerd biechthokje de gelovigen vanaf ongeveer 3 meter afstand aanhoorde. „Wie biecht, stapt niet uit zijn auto. Hij blijft erin en krijgt een chirurgisch masker op.” Na iedere biecht wordt met een desinfecterende vloeistof gespoten om de lucht te zuiveren.

Weblink bron “Mexicanen de biecht afgenomen in drive-in” (10 april 2020), Reformatorisch Dagblad


passieweek

week voor Pasen, waarin in vieringen de gebeurtenissen uit Jezus' leven vanaf de intocht in Jeruzalem tot de wederopstanding centraal staan
Deze week begint met Palmpasen en omvat Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Pasen. Het meervoud kan ook betrekking hebben op een langere periode van bezinning voorafgaand aan Pasen.

We hebben van pleisterplaats tot pleisterplaats mogen genieten van processies voor de passieweek.

Weblink bron
Tosca Niterink & Anita Janssen
 “Klimmen naar kruishoogte (2)” (27 april 2011) op nrc.nl


allerheiligste

bn: allerheiligst bn met de uitgang -e, op te vatten als samenstelling van aller vn en heiligste bn

zn: afgeleid van allerheiligst bn met het achtervoegsel -e

deel van een plaats van verering waar men het dichtst bij de godheid is en waar slechts enkelen mogen komen

In het grootste geheim hebben Israeliërs in de jaren zeventig geprobeerd onder de berg door te breken naar een van west naar oost lopende tunnel die zou leiden naar de plaats waar de tempels hebben gestaan – misschien zelfs naar het allerheiligste, de plaats waar alleen de hoge priester mocht komen.

Weblink bron
Salomon Bouman
 “Moskee of tempel: touwtrekken om Tempelberg” (22 september 2000) op nrc.nl


zwartjan

samenstelling van zwart bn "donkere kleur" en jan zn "vent"
**[1] vanwege de huidskleur
**[2] omdat de strenge opvattingen zich ook uit in een voorkeur voor zwarte kleding
**[3] omdat scheidsrechters traditioneel een zwarte broek en shirt droegen
**[4] omdat je in dit beroep onder het roet komt te zitten
**[5] een verwijzing naar zwarte markt en zwart geld
**[6] vanwege het zwarte verenkleed
**[7] omdat deze voorwerpen vaak zwart beroet zijn of om functionele redenen een zwarte kleur hebben

iemand met een zeer streng gereformeerde overtuiging


maharishi

Het was flowerpower, Timothy Leary en Haight-Ashbury wat de klok sloeg, herinneringen aan Summer of love en eindeloze mantra’s die uit de open ramen schalden zodat Maharishi Mahesh Yogi het zou horen...

Johan Harstad (vert. Edith Koenders en Paula Stevens)
 “Max, Mischa & het Tet-offensief” (2017), Podium , ISBN 9789057598500

De bijzondere meditatievorm, in de jaren vijftig uitgevonden door Maharishi Mahesh Yogi, kost drie kwartier per dag en helpt volgens de beoefenaars om stress te voorkomen, gedachten te ordenen en zelfs de intelligentie te verhogen. Om te leren hoe je de oefeningen van TM goed kan uitvoeren, is het noodzakelijk om een expert te betalen voor de lessen.

Weblink bron
Marc Seijlhouwer
 “David Lynch krijgt waar voor zijn geld: wetenschappelijk 'bewijs' voor effect mediteren” (10-06-2013), Tubantia


psalmgezang

Toen vertrok ik, ik liet hem achter bij het psalmgezang in de ijskoude kamers; onze vader die steeds minder communistisch en daardoor steeds religieuzer was geworden, zette na de dienst op zondag alle ramen open om het huis te luchten en iedereen voor te bereiden op een nieuwe week.

Een bijzondere vondst dus. Maar in de 16e eeuw werden dit soort fluiten overal gebruikt. In veldslagen om de aanval in te luiden, in de kerk om psalmgezang te begeleiden, in de kroeg om schunnige liedjes bij te zingen. Daardoor is het onmogelijk vast te stellen van wie deze fluit is geweest.

Weblink bron “Exacte replica van bijzondere Fluit van Warder gemaakt (en volgend jaar te zien)” (27-11-2020), NOS


godsdienstoorlog

samenstelling van godsdienst zn en oorlog zn

godsdienstoorlogen (plural)
godsdienstoorlogje (diminutive singular)
godsdienstoorlogjes (diminutive plural)

een oorlog veroorzaakt door godsdienstige verschillen waarbij alle partijen er weer vanuit gaan over de absolute waarheid te beschikken


gebedsgenezeres

samenstelling van gebed zn en genezeres zn met het invoegsel -s-

vrouw die meent mensen te kunnen genezen door voor ze te bidden

Ín Egberts'gewraakte toneelstuk ging het niet om een bepaalde passage, maar om de kwetsende voorstelling van zaken als geheel, terwijl die toch in hoge mate fictief was. Zo speelden de kwestie van de gebedsgenezeres en de smeergeldaffaire in dezelfde tijd, ergens eind jaren zestig, en had het koninklijk paar niet vier dochters, maar drie - plus een zoon.

A.F.Th. van der Heijden
 “Advocaat van de Hanen” (1990), De Bezige Bij , ISBN 9789023479925

Het is de eerste straf voor Choi Soon-sil sinds het corruptieschandaal aan het licht kwam. Ze staat nog terecht voor veel zwaardere vergrijpen, zoals omkoping en corruptie. Gebedsgenezeres Choi geldt als een raspoetin die ongekende invloed had op president Park.

Weblink bron “Celstraf voor Zuid-Koreaanse 'raspoetin'” (23-06-2017), NOS


religieoorlog

samenstelling van religie zn en oorlog zn

religieoorlogen (plural)
religieoorlogje (diminutive singular)
religieoorlogjes (diminutive plural)

een oorlog veroorzaakt door godsdienstige verschillen of gelegitimeerd door godsdienstige argumenten


kruiswegstatie

samenstelling van kruisweg zn en statie zn

een van de 14 uitbeeldingen die samen de lijdensweg van Christus vertellen

Deze kruiswegstatie van lege krijtfiguren ging door tot aan het Gerechtsgebouw op de Prinsengracht.

Over twee maanden komt ze terug voor een bijzondere expositie van haar eigen werk in Roermond. Twee jaar geleden maakte zij namelijk in opdracht van de marine een kruiswegstatie voor Nederlandse militairen. "Het moest in korte tijd klaar zijn zodat er heel wat nachtelijke uurtjes aan werden besteed", lacht Nina. "Ik heb het werk niet meer teruggezien omdat het sinds die tijd in een kapel in Lourdes hangt."

Weblink bron “Oog in oog met eigen kruiswegstatie” (22-01-2008), Tubantia


Russisch-orthodox

(samenkoppeling) van Russisch en orthodox

Russisch-orthodoxer (uninflected comparative)
Russisch-orthodoxt (uninflected superlative)
Russisch-orthodoxe (inflected positive)
Russisch-orthodoxere (inflected comparative)
Russisch-orthodoxte (inflected superlative)
Russisch-orthodoxers (partitive comparative)

van, volgens de leer van de Russisch-orthodoxe kerk, een oosters kerkgenootschap met aanhangers in en buiten Rusland aangevoerd door het Patriarchaat Moskou met als hoogste leider kerkvorst Kirill

Russisch-orthodoxe geestelijken in Amsterdam verlaten kerk van Moskou.


schaapskudde

samenstelling van schaap zn en kudde zn met het invoegsel -s-

schaapskudden (plural)
schaapskuddes (plural)

een kudde gelovigen die braaf ergens achter aansjokt

"In ruil voor geld spreekt Kirill onvoorwaardelijke steun uit aan Poetin." Salemon ziet hem als de 'hoeder van de schaapskudde' in Rusland, die Poetins acties in het buitenland verdedigt en legitimeert.


panorthodox

afgeleid van orthodox met het voorvoegsel pan-

panorthodoxer (uninflected comparative)
panorthodoxt (uninflected superlative)
panorthodoxe (inflected positive)
panorthodoxere (inflected comparative)
panorthodoxte (inflected superlative)
panorthodoxers (partitive comparative)

de orthodoxe kerken gezamenlijk betreffend


christelijk-orthodox

(samenkoppeling) van christelijk en orthodox

christelijk-orthodoxer (uninflected comparative)
christelijk-orthodoxt (uninflected superlative)
christelijk-orthodoxe (inflected positive)
christelijk-orthodoxere (inflected comparative)
christelijk-orthodoxte (inflected superlative)
christelijk-orthodoxers (partitive comparative)

volgens de traditionele opvatting van de christelijke godsdienst, het christendom


oosters-orthodox

(samenkoppeling) van oosters en orthodox

oosters-orthodoxer (uninflected comparative)
oosters-orthodoxt (uninflected superlative)
oosters-orthodoxe (inflected positive)
oosters-orthodoxere (inflected comparative)
oosters-orthodoxte (inflected superlative)
oosters-orthodoxers (partitive comparative)

behorend tot de oosterse kerken die niet met Rome verbonden zijn


ultraorthodox

intensiverende afleiding van orthodox met het voorvoegsel ultra-

ultraorthodoxer (uninflected comparative)
ultraorthodoxt (uninflected superlative)
ultraorthodoxe (inflected positive)
ultraorthodoxere (inflected comparative)
ultraorthodoxte (inflected superlative)
ultraorthodoxers (partitive comparative)


joods-orthodox

samenstelling van joods bn en orthodox bn

joods-orthodoxer (uninflected comparative)
joods-orthodoxt (uninflected superlative)
joods-orthodoxe (inflected positive)
joods-orthodoxere (inflected comparative)
joods-orthodoxte (inflected superlative)
joods-orthodoxers (partitive comparative)

volgens de traditionele opvatting van de joodse godsdienst, het jodendom


Syrisch-orthodox

(samenkoppeling) van Syrisch en orthodox

Syrisch-orthodoxer (uninflected comparative)
Syrisch-orthodoxt (uninflected superlative)
Syrisch-orthodoxe (inflected positive)
Syrisch-orthodoxere (inflected comparative)
Syrisch-orthodoxte (inflected superlative)
Syrisch-orthodoxers (partitive comparative)

van, betreffende de in 37 n.Chr. in Antiochië, het tegenwoordige Antakya in Zuid-Turkije, gestichte christelijke kerk


orthodox-communistisch

(samenkoppeling) van orthodox en communistisch

orthodox-communistischer (uninflected comparative)
orthodox-communistische (inflected positive)
orthodox-communistischere (inflected comparative)
orthodox-communistischers (partitive comparative)

volgens de klassieke opvattingen van het communisme als gepredikt door Marx en Engels in Het Communistisch Manifest (1848)


orthodox-joods

orthodox-joodser (uninflected comparative)
orthodox-joodse (inflected positive)
orthodox-joodsere (inflected comparative)
orthodox-joodsers (partitive comparative)


orthodox-religieus

(samenkoppeling) van orthodox en religieus

orthodox-religieuzer (uninflected comparative)
orthodox-religieust (uninflected superlative)
orthodox-religieuze (inflected positive)
orthodox-religieuzere (inflected comparative)
orthodox-religieuste (inflected superlative)
orthodox-religieuzers (partitive comparative)


orthodox-protestants

(samenkoppeling) van orthodox en protestants

afgeleid van orthodox-protestant met het achtervoegsel -s

orthodox-protestantser (uninflected comparative)
orthodox-protestantse (inflected positive)
orthodox-protestantsere (inflected comparative)
orthodox-protestantsers (partitive comparative)

gelovend dat de Bijbel het onfeilbare Woord Gods is met exclusieve, absolute en universele zeggingskracht


orthodox-gereformeerd

(samenkoppeling) van orthodox en gereformeerd

orthodox-gereformeerder (uninflected comparative)
orthodox-gereformeerdst (uninflected superlative)
orthodox-gereformeerde (inflected positive)
orthodox-gereformeerdere (inflected comparative)
orthodox-gereformeerdste (inflected superlative)
orthodox-gereformeerds (partitive positive)
orthodox-gereformeerders (partitive comparative)

een stroming binnen het gereformeerde protestantisme in Nederland


orthodox-islamitisch

(samenkoppeling) van orthodox en islamitisch

orthodox-islamitischer (uninflected comparative)
orthodox-islamitische (inflected positive)
orthodox-islamitischere (inflected comparative)
orthodox-islamitischers (partitive comparative)

volgens de traditionele opvatting van de islam zoals door Mohammed (570-632) gepredikt


orthodox-protestant

samenstelling van orthodox en protestant


orthodox-christelijk

(samenkoppeling) van orthodox en christelijk

orthodox-christelijker (uninflected comparative)
orthodox-christelijkst (uninflected superlative)
orthodox-christelijke (inflected positive)
orthodox-christelijkere (inflected comparative)
orthodox-christelijkste (inflected superlative)
orthodox-christelijks (partitive positive)
orthodox-christelijkers (partitive comparative)


requiemmis

Terwijl Martha (`Je had het recht niet, George') getroost wordt door de laatnachtelijke gasten, voert George, Latijn prevelend, een requiemmis op in de huisbar.

A.F.Th. van der Heijden
 “Tonio : een requiemroman” (2011), De Bezige Bij , ISBN 9789023467014

De requiemmis was te volgen op een groot beeldscherm in de hoofdstad Luxemburg. Na de mis wordt de overledene bijgezet in de familiecrypte in de kathedraal. Luxemburg is het enige groothertogdom ter wereld.

Weblink bron “Groothertog Jan bijgezet in crypte in kathedraal Luxemburg” (04-05-2019), NOS


koorhemd

surplice

een wijd, wit linnen hemd, dat reikt tot aan de knieën en gedragen wordt over de toog door een priester of misdienaar

koorhemden (plural)
koorhemdje (diminutive singular)
koorhemdjes (diminutive plural)

Een jonge diaken, wiens schouderbladen zich duidelijk aftekenden onder zijn dunne koorhemd, liep langs hem heen, ging naar een tafeltje bij de muur en begon gebeden te lezen.

Lev Tolstoj (vert. Wils Huisman)
 “Anna Karenina” (1877), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028276062

Willebroek is verlaten, kanaalbruggen zijn afgezet met zakken. Belgen steken de Rupel over. In Boom zien ze vrouwen en kinderen bidden, een priester in zijn koorhemd. Honden trekken machinegeweren. Met spoedmarsen bereiken ze de forten van Antwerpen terwijl dekkingstroepen de vijand bestoken.

Weblink bron “Wat gebeurde er op 20 augustus 1914?” (20/08/2014), De Standaard


christenmens

samenstelling van christen zn en mens zn

iemand die een christelijk geloof belijdt

Hij heeft geen medelijden met een christenmens.

Ik ben rooms-katholiek. Liever noem ik me een christenmens. Ik vecht de evolutietheorie niet aan, maar er is zoveel dat we als mens nooit zullen bevatten..."

Weblink bron “Pionier voor het leven” (07-05-2009), Tubantia


martelares

afleiding van martelaar met het achtervoegsel -es

female martyr

vrouw die kwellingen doorstaat of het eigen leven offert op religieuze grond

Eén ding wil ik nog zo graag: vergeef me, vergeef me alles. Ik ben ontzettend slecht, maar mijn kindermeid heeft me altijd verteld van die heilige martelares - hoe heette ze ook alweer? - die nog slechter was.


paasweek

paasweken (plural)
paasweekje (diminutive singular)
paasweekjes (diminutive plural)

Toen Levin het eerste briefje van honderd roebel wisselde om een livrei voor de bediende en de portier te kopen, had hij er onwillekeurig wel aan gedacht dat deze livreien waar niemand wat aan had, maar die blijkbaar volstrekt noodzakelijk waren, te oordelen naar de verbazing van de vorstin en van Kitty over zijn opmerking dat het ook wel zonder kon, dat deze livreien evenveel kostten als twee zomerarbeiders, dat wil zeggen als het loon voor ongeveer driehonderd werkdagen van de paasweek tot aan de eerste dag van de Vasten en dan dagen van zware arbeid van de vroege morgen tot de late avond - en deze honderd roebel had hem als een steen gedrukt.

Of de advertentie ook zal worden geplaatst is een tweede. "Het huidige advertentiebeleid voorziet er niet in dat de advertentie wordt geplaatst", zegt de commercieel manager van de krant, Cees Hovius. "Het advertentiebeleid is in de lijn met de Bijbel en moet aansluiten bij de visie van het bedrijf." Toch wil Hovius in gesprek met Klapwijk, meldt die laatste op Twitter. In de Paasweek gaan de twee met elkaar praten.

Weblink bron “Genoeg geld opgehaald voor tegenactie anti-homofolder” (28-03-2018), NOS


slotgebed

gebed waarmee een religieuze bijeenkomst wordt afgesloten

En toen hij aan het einde van het slotgebed was gekomen, gaf hij Levin zijn zegen en liet hem gaan.

Volgens de aanklager had Roof welbewust de oudste zwarte kerk van het zuiden als doelwit gekozen. Hij werd welkom geheten door een groepje van twaalf mensen die zich bezighielden met bijbelstudie. Roof zat drie kwartier bij de bijeenkomst en tijdens het slotgebed, toen alle deelnemers hun ogen dicht hadden, opende hij het vuur. Negen mensen kwamen om, drie overleefden het.

Weblink bron “Charleston-schutter Dylann Roof ter dood veroordeeld” (10-01-2017), NOS


kerkdienaar

kerkdienaren (plural)
kerkdienaars (plural)
kerkdienaartje (diminutive singular)
kerkdienaartjes (diminutive plural)

Een koster van de kerk in Krimpen aan den IJssel bood direct na het incident al wel excuses aan namens de kerk. ,,Het doet ons veel verdriet", zei hij. De verdachte, een 43-jarige man, werd nog tijdens de kerkdienst door een kerkdienaar naar buiten geleid en daar aangehouden.

Weblink bron
Cyril Rosman
 “SGP-raadslid na kerkrel: ‘Sensatiezoekende’ journalist moet ‘wegblijven’” (28 mrt. 2021), Tubantia

Nadat de ceremonie van de verloving had plaatsgevonden, spreidde een kerkdienaar midden in de kerk voor de lessenaar een roze, zijden kleed uit en het koor zette een psalm in op een prachtige, uiterst gecompliceerde melodie, waarbij bas en tenor met elkaar respondeerden.


begrafenisdienst

samenstelling van begrafenis zn en dienst zn

kerkdienst voor de begrafenis van een overledene

De begrafenisdienst was afgelopen.

Boris Pasternak (vert. Margriet Berg en Marja Wiebes)
 “Dokter Zjivago” (1957), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028261396

In Vinkeveen komen negen mensen om het leven als een BS’er een Duitser neerschiet. Jan Jetten is een van de slachtoffers. Zijn begrafenisdienst wordt gehouden in de kerk waar hij op diezelfde dag zijn ja-woord zou hebben gegeven aan zijn vriendin.

Weblink bron “Schietincidenten na de bevrijding kostten tientallen levens” (04-05-2015), NOS


heiligendag

samenstelling van heilige zn en dag zn met het invoegsel -n-

feest- en gedenkdag voor een bepaalde heilige

Heiligendag op 7 (20) april, genoemd naar de kind-heilige Aquilina, die onder keizer Diocletianus in het jaar 293 de marteldood stierf.

In de Rooms-Katholieke Kerk heet 1 januari ook de heiligendag van Maria Moeder van God. Het lichaam van de vrouw baarde onze redder, aldus Franciscus die ook een lans brak voor migrantenmoeders: "Veel moeders maken wanhopig met hun kinderen erg gevaarlijke reizen om ze zicht op een betere toekomst te bieden. Maar als ze aankomen worden ze meestal beoordeeld door mensen met een volle maag, met een heleboel eigendommen en een leeg hart.”

Weblink bron “Paus vraagt meer respect voor vrouw en maakt excuus voor eigen gedrag” (1 jan. 2020), Tubantia


kloostermuur

samenstelling van klooster zn en muur zn

kloostermuren (plural)
kloostermuurtje (diminutive singular)
kloostermuurtjes (diminutive plural)

de muur die om een kloosterterrein loopt en de bewoners van het klooster afschermt van van de buitenwereld

Mocht er gevaar dreigen, dan was voor hen onder de vloer een gang aangelegd die voorbij de kloostermuur boven de grond uitkwam op een uitgestorven achtererf van de doodlopende Konstantinovski-streeg.

Omdat er veel overlast zou zijn op het plein, vatten wij het plan op om er een week op wisselende tijden te gaan posten om de overlast met eigen ogen te kunnen aanschouwen. Maar van het voorspelde gelal, gedeal, geschreeuw en gepies tegen de voormalige kloostermuur aan de rand van het plein, blijkt weinig. We schrijven er in de loop van de week over in de krant.

Weblink bron “Omstreden Wilminkplein in Enschede heeft z’n mooie momenten” (04-11-2014), Tubantia


kloosterpoort

samenstelling van klooster zn en poort zn

kloosterpoorten (plural)
kloosterpoortje (diminutive singular)
kloosterpoortjes (diminutive plural)

Daar schampte hij weer het kloosterterrein op het centrale plein, waar de groen geverfde ijzeren kloosterpoort op uitkwam.

De aanstaande bruid Jetsun Pema liep, voorafgegaan door een processie van boeddhistische monniken met cimbalen, trommels en hoorns, naar het klooster. Baby-olifanten met kleurige versiering keken toe terwijl zij onder de kloosterpoort doorliep. Binnen wachtte de koning haar op, gehuld in een gewaad van goud brokaat met een gele sjerp.

Weblink bron “Sprookjeshuwelijk in Bhutan” (13-10-2011), NOS


kloostercel

monastery cell

kleine ruimte in een klooster waarin een kloosterling slaapt en woont

kloostercellen (plural)
kloostercelletje (diminutive singular)
kloostercelletjes (diminutive plural)

De treinkaartjes waren gekocht, hun spullen stonden samengebonden in de kloostercel.

Er is slechts één personage, de vermogende dandy Des Esseintes, die zich terugtrekt uit het Parijse mondaine leven en in een verfijnd ingerichte kloostercel gaat wonen, op zoek naar pure schoonheid.

Weblink bron
Geschreven door:Nick Muller
 “Jan Siebelink leest: Purdy, Huysmans en Bove” (30/11/2013), HP de Tijd


marteldood

samenstelling van martelen ww en dood zn


rouwdienst

samenstelling van rouwen ww en dienst zn

rouwdiensten (plural)
rouwdienstje (diminutive singular)
rouwdienstjes (diminutive plural)

herdenkingsdienst voor iemand die gestorven is

Hij voelde zich op gelijke voet staan met het heelal en doorstond de rouwdienst voor Anna Ivanovna heel anders dan indertijd die van zijn moeder.

Egyptische christenen tijdens een rouwdienst voor de onthoofde mannen in 2015

Weblink bron “Lichamen gedode Egyptische christenen gevonden in Libië” (07-10-2017), NOS


levensstroom

samenstelling van leven zn en stroom zn met het invoegsel -s-

Apart bezien waren alle bewegingen op aarde berekend en nuchter, maar in hun totaliteit waren ze onbewust dronken van de collectieve levensstroom die ze verenigde.

Zijlstra trekt vanuit de Levensstroom Gemeente in Leiderdorp regelmatig het land in voor zijn campagnes. Hij zegt dat hij met ‘de kracht van Jezus Christus’ in principe elke ziekte kan verhelpen. Velen zeggen door hem te zijn genezen, maar niet in alle gevallen lukt het 'wonderen' te verrichten.

Weblink bron “Gebedsgenezer Jan Zijlstra in februari in Almelo” (17-08-2010), Tubantia


priesterambt

samenstelling van priester zn en ambt zn

de functie van een beambte die als leider of voorganger van cultische handelingen optreedt als bemiddelaar tussen haar godheid (of godheden) en de mensen

Vertelt u eens hoe u uit het priesterambt bent gezet.

Pell is nog steeds kardinaal. Paus Franciscus heeft hem niet zijn titel afgenomen of uit het priesterambt gezet. Naar wordt aangenomen wilde hij eerst alle juridische procedures afwachten.

Weblink bron “Hoogste Australische rechter vernietigt misbruikveroordeling kardinaal George Pell” (07-04-2020), NOS


altaarstuk

altarpiece

een kunstwerk dat op het altaar wordt geplaatst

altaarstukken (plural)
altaarstukje (diminutive singular)
altaarstukjes (diminutive plural)

Daar hing een altaarstuk, Jezus die naar boven zweeft in een lichtschijnsel dat van beneden naar hem toe straalt.

Henning Mankell (vert.Clementine Luijten)
 “Italiaanse schoenen” (2011), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044521832

De aanbidding van het Lam Gods is een vijftiende-eeuws altaarstuk van de gebroeders Jan en Hubert van Eyck dat speciaal voor de Sint-Baafskathedraal in Gent werd gemaakt. Het wordt als hun meesterwerk beschouwd.

Weblink bron “Andere ogen, oren en snuit voor Lam Gods van gebroeders Van Eyck” (19-06-2018), NOS


collectezak

alms bag

zak aan een lange stok waarin men tijdens de kerkdienst geld kan stoppen om de kerk en andere goede doelen te steunen

collectezakken (plural)
collectezakje (diminutive singular)
collectezakjes (diminutive plural)

Stan knikte vriendelijk, maar Della keek alsof ze erop was betrapt geld uit de collectezak te hebben gestolen.

SOPHIE GREEN (vert.Els Franci-Ekeler)
 “De leesclub aan het einde van de wereld” (2019), Uitgeverij De Fontein , ISBN 9789026144929

Ook andere organisaties werken aan een applicatie om geld in te zamelen. Zo is Jantje Beton volgend jaar van plan de app in te zetten. En ook de Protestantse Kerk in Nederland werkt aan een collecte-app. De PKN verwacht in het najaar in enkele kerken de app in te zetten naast de collectezak.

Weblink bron “Rode Kruis test collecte-app” (16-06-2014), NOS


volksgeloof

samenstelling van volk zn en geloof zn met het invoegsel -s-

popular belief

zaken waarvan het gewone volk denkt dat het waar is maar geen deel uitmaakt van een officiële godsdienst

Boven op de bestaande voortekenen en staaltjes volksgeloof die ze kende, verzon ze uit de losse pols nog talloze van zichzelf.

De Kilauea is over het algemeen niet erg actief, maar spuwt al sinds 1983 lava. Deskundigen vergelijken de huidige situatie met 1955, toen de vulkaan 88 dagen lang lava spuwde en 400 hectare grond met lava bedekte. Volgens een oud volksgeloof zou de godin Pele in de berg wonen.

Weblink bron “Hawaï sluit Nationaal Park rond spuwende vulkaan Kilauea” (11-05-2018), NOS


archimandriet

via kerkelijk Latijn archimandrita van Oudgrieks ἀρχιμανδρίτης (archimandrítès)

in het Oosters christendom de benaming voor de overste van een klooster of van een groep kloosters (aartsabt)

Tekenend voor het gebrek aan empathie met het gewone volk onder de landheren en hoge geestelijken zijn Tsjechovs verslagen van zijn bezoeken aan gravin Orlova-Davydova en de archimandriet van het schatrijke Davydovklooster, die iedere medewerking weigeren.

Michel Krielaars
 “Het brilletje van Tsjechov : reizen door Rusland” (2014), Atlas Contact , ISBN 9789045024875


kerkzang

church-singing

het zingen tijdens een kerkdienst; de manier van zingen tijdens een kerkdienst

Voeg eraan toe dat Tsjechov de kleinzoon was van een lijfeigene die zichzelf had vrijgekocht, dat zijn vader een chaotische, bekrompen kruidenier was die in 1876 bankroet ging en naar Moskou vluchtte waar hij opging in kerkzang en andere nutteloze bezigheden, dat Tsjechov zijn hele leven lang zijn familieleden onderhield omdat ze er zelf niet veel van terechtbrachten, dat hij pas in 1901 trouwde, en de biografie is vrijwel compleet.


gelovigheid

afleiding van gelovig met het achtervoegsel -heid

devoutness

de mate waarin iemand gelooft in een opperwezen

Dat 85 procent van de bevolking gedoopt is, zegt niets over hun gelovigheid.

Niet alleen blijven de kerken in Nederland gestaag leeglopen, ook de gelovigheid neemt onder Nederlanders sterk af. Steeds minder Nederlanders geloven nog in God of in een leven na de dood.

Weblink bron “Geloof in God in Nederland tanende” (14-04-2007), Tubantia


godsgeloof

samenstelling van god zn en geloof zn met het invoegsel -s-

Toch blijf ik het vreemd vinden dat een volk dat vijfenzeventig jaar lang zijn Godsgeloof heeft weggestopt achter portretten van Lenin, Stalin, Brezjnev en Marx, ineens weer massaal buigt voor God, die in een paar jaar tijd met de snelheid van een komeet op aarde is teruggekeerd.

Het verbod is nog altijd een moreel ankerpunt, vindt Van der Staaij: 'Wie burgers krenkt in hun diepste overtuiging en Godsgeloof, zei hij, brengt daarmee ook de samenleving als geheel schade toe.'

Weblink bron “SGP erg bedroefd om eind verbod godslastering” (20-03-2013), Tubantia

religie waarin men gelooft in een of meer goden


messianisme

van Frans messianisme, op te vatten als afgeleid van messiaans bn met het achtervoegsel -isme

levensvisie waarbinnen een held in de toekomst een utopisch rijk zal stichten

Tolstojs messianisme zou ertoe leiden dat hij in 1901, kort na het schandaal over zijn door de censuur verboden 'zedeloze' roman Opstanding, waarvan hij delen aan Tsjechov had voorgelezen, door de Russisch-orthodoxe kerk werd geëxcommuniceerd.

Sommige Israëlische leiders, in het bijzonder premier Benjamin Netanyahu, stellen dat door Teherans religieuze 'messianisme', afschrikking niet werkt. Zowel Israëlische als Amerikaanse leiders beweren ook dat er een kettingreactie in gang wordt gezet als Iran kernwapens zou verkrijgen.

Weblink bron “Saoedi-Arabië zal kernmacht Iran niet volgen” (20-02-2013), Tubantia


iconostase

iconostasis

een iconenwand die het altaar van het schip scheidt in de Russisch-orthodoxe kerk

iconostasen (plural)
iconostases (plural)

Van de kerkgezangen van het acht man sterke koor word ik bijna religieus, zo mooi klinkt de muziek uit het houten huisje naast de iconostase.

Een typisch Russisch element in de kerk is de iconostase, een iconenwand die het altaar van het schip scheidt. De altaarruimte geldt als het heiligste gedeelte van de kerk, dat alleen de priester mag betreden. Door een dichte wand van iconen te maken, voorkwamen de geestelijken dat de kerkgangers zelfs maar naar het altaar konden kijken. In de iconostase zitten deuren. Deze zogeheten koningsdeuren staan slechts open tijdens de liturgie. Alleen dan mag de gelovige even een blik op de eeuwigheid werpen.

Weblink bron
Maarten Stolk
 “Russisch-orthodoxe kerkschatten in Hermitage Amsterdam” (28 maart 2011), Reformatorisch Dagblad


heiligverklaring

samenstelling van heilig en verklaring zn

canonization

officiële verklaring van de paus dat iemand als heilige vereerd mag worden door de gehele kerk

Aartsbisschop Fulton Sheen (1895-1979) maakt kans de eerste heilige met een Emmy-award te worden. Omdat paus Franciscus een wonder van hem heeft erkend zal hij binnenkort zalig worden verklaard, de eerste stap op pad naar een heiligverklaring.

Weblink bron “Fulton Sheen kan eerste heilige met Emmy worden” (07-07-2019), NOS

Driscoll is er morgen bij als Brandsma in Rome heilig wordt verklaard: "Dat wordt een bijzondere dag. Er gaan zo'n zeventig mensen met me mee: familie natuurlijk, maar ook een van de artsen die me behandelden toen ik ziek was. Een heiligverklaring duurt jaren en tegen de tijd dat het zover is zijn de betrokkenen vaak al lang overleden. Ik heb de eer om bij de heiligverklaring van 'mijn' Titus te zijn en kan niet wachten tot het zover is."

Weblink bron
Liedeke Morssinkhof
 “Priester Titus Brandsma morgen heilig verklaard, genezen Amerikaan is erbij” (14 mei 2022), NOS


kindermis

samenstelling van kind zn en mis zn met het invoegsel -er-

kindermissen (plural)
kindermisje (diminutive singular)
kindermisjes (diminutive plural)

kerkdienst die speciaal geschikt is voor kinderen

Zijn speciale kindermissen zijn erg populair. Als Álvarez voorgaat in de mis voor volwassenen trekt hij z'n normale gewaden aan en dan laat hij zijn waterpistool in de consistoriekamer liggen.

Weblink bron “Priester zegent met waterpistool” (25-02-2013), NOS

In de kindermis in de Sint Bavo in Haarlem werd geen preek afgestoken, maar een vertelde de diaken een kerstverhaal.

Weblink bron “'Het was goed om erbij te zijn'” (24-12-2015), NOS


consistoriekamer

samenstelling van consistorie zn en kamer zn

vestry

ruimte in een kerkgebouw waarin de kerkenraad vergadert

Of ook zoals die man die naar het getuigenis van de buren elke avond zijn vrouw besteeg en die toen, op straffe van ontbinding van zijn huwelijk, voor een raad van ouderlingen en justitie in de consistoriekamer moest bewijzen dat hij in zijn vrouw kon afgaan en spuiten.

Thomas Rosenboom
 “Gewassen vlees” (2014), Em. Querido's Uitgeverij , ISBN 9789021436173


christenvrouw

samenstelling van christen zn en vrouw zn

vrouw die een christelijk geloof aanhangt

Had zij zich wellicht bij de Mennonieten laten ommoffelen tot een Christenvrouw?

Na de berichten over het opzetten van een moordlustige generatie kindsoldaten, komt daar nu ook nog eens georganiseerde, van hogerop goedgekeurde handel in vrouwelijke seksslavinnen bij. Gevangen Yezidi- en Christenvrouwen worden op dezelfde markt als vee verhandeld. Op foto’s is te zien dat de vrouwen opeengepakt op kooien achterop pick-up trucks staan.

Weblink bron
Geschreven door:Paul Geraedts
 “Schokkend: de IS-prijslijst voor seksslavinnen” (07/08/2015), HP de Tijd


gebedsmolen

samenstelling van gebed zn en molen zn met het invoegsel -s-

gebedsmolens (plural)
gebedsmolentje (diminutive singular)
gebedsmolentjes (diminutive plural)

ronddraaiend molentje waarmee men steeds hetzelfde gebed of mantra kan 'uitspreken'

'Steeds zachter sprak hij, bezwerend trachtte hij Dorrius mee te laten resoneren op zijn eigen gebedsmolen, hem op te wekken tot geluid, tot kleur en massa: 'En het beenzwart hoort hier ook, vooraan op de galerij — zonder beenzwart ging het immers niet, het was toch het beenzwart dat zelfs het wit wegnam? 'Nog fluisterde hij voort over het vacuüm, de kluis van de natuur waaraan de suiker niet ontstolen was maar juist toegevoegd, het uitgaan van de suiker boven alle andere schatten van de opsomming, juist door dat verschil — maar de lichtende plek was al verdwenen, zomaar, zonder enig gerucht, zonder de deining ook van lopen: Dorrius was opgelost als suiker, weggewaaid op een tocht, verdwenen als een ideaal, uitgegaan als een lamp.

Sterker zijn de argumenten van Burgdorf wanneer hij positieve aspecten van de betekenis van Turkije voor de Europese geschiedenis noemt: „Als een gebedsmolen leggen de tegenstanders van toetreding van Turkije tot de EU de nadruk op het gegeven dat de Bijbel en de klassieke Oudheid de twee fundamenten van de Europese identiteit vormen.

Weblink bron “Oppassen voor ”verrekking” EU” (23 juli 2004), Reformatorisch Dagblad


kerkportaal

Toen Willem Augustijn zich eroverheen boog zag hij dat het de stelling was die hij gisteren in het kerkportaal had opgehangen.

De St.Jozefparochie uit Noord Deurningen kan met een gerust hart over stappen tot de nieuwe parochie Lumen Christi. Een grote schare vrijwilligers heeft het afgelopen jaar gezorgd dat er een flink aantal projecten rond de kerk zijn afgerond. Met de realisatie van een nieuw kerkportaal kan men in maart met trots het 75 jarig bestaan van het kerkgebouw vieren.

Weblink bron “Nieuw portaal naar 75-jarig jubileum” (01-01-2010), Tubantia