Heer

in de Bijbel, van Hebreeuws אֲדֹנָי (adonai) "heren"; de meervoudsvorm drukt vermoedelijk respect uit

Vanuit de vlammen wordt Mozes door de Heer aangeroepen.

vanuit het leerstuk van de Heilige Drievuldigheid ook gebruikt als aanduiding van Jezus Christus

„Ter Linden is een markante christen die zegt dat bijbelverhalen wel waar zijn, maar niet echt gebeurd. Sommigen vinden dat dat niet kan, want dit is toch een festival waar verteld wordt dat Jezus Heer is.


pilaarheilige

Säulenheilige

christelijke kluizenaar die als boetedoening een groot gedeelte van zijn leven op de top van een hoge zuil doorbracht


paus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘hoofd van de r.-k. kerk’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Van het Latijnse papa (bisschop, paus), dat op zijn beurt komt van het Griekse papas (vader).

hij is te Rome geweest en heeft de paus niet gezien

hoe dichter bij de paus (of bij Rome), hoe slechter christen

pausen (plural)
pausje (diminutive singular)
pausjes (diminutive plural)

hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk en bisschop van Rome

hoofd van de Koptisch-Orthodoxe Kerk en bisschop van Alexandrië


Koran

van Arabisch الْقُرْآن zn (al qurʿān) "de lezing, wat opgelezen wordt", in de betekenis van ‘heilige schrift van de moslims’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1778

القران

(de tekst van) het heilig boek van de islam


voorganger

Samenstellende afleiding van voor en gang met het achtervoegsel -er

Vorgänger

de persoon die voorafgaand aan een zeker persoon dezelfde positie bekleedde

Prediger

dienstdoende predikant in een kerkdienst

voorgangers (plural)
voorgangertje (diminutive singular)
voorgangertjes (diminutive plural)

De voorganger hield een betoog over vertrouwen.


eschatologie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘leer van de laatste dingen’ voor het eerst aangetroffen in 1847

Van het Oudgriekse ἔσχατος met het achtervoegsel -logie

leer over het einde van de wereld en het laatste oordeel

Het paulinisch onderricht aangaande de eschatologie.


pope

van Russisch поп (pop), in de betekenis van ‘Russisch-orthodoxe priester’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1677

een priester in de Oosters-Orthodoxe Kerk, in het bijzonder in de Russisch-Orthodoxe Kerk


tabernakel

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kastje op altaar met hosties, tent van de ark des verbonds’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285

tabernakelen (plural)
tabernakels (plural)
tabernakeltje (diminutive singular)
tabernakeltjes (diminutive plural)

kast of kluis in een kerk waar de geconsacreerde hosties worden bewaard


christen

eponiem, via Middelnederlands cristen en Oudnederlands kristin van Latijn christianus, dat verwijst naar Christus, in de betekenis van ‘belijder van de christelijke godsdienst’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1200

Hoe dichter bij de Paus ( of bij Rome), hoe slechter christen

Christen

een belijder van de christelijke godsdienst

christenen (plural)
christentje (diminutive singular)
christentjes (diminutive plural)
kristen

De naam christen was oorspronkelijk een spotnaam.

Paus Franciscus heeft zich in de Amerikaanse verkiezingsstrijd gemengd. De paus suggereerde na een bezoek aan Mexico dat de Republikein Donald Trump geen christen is. “Iemand die alleen aan muren bouwen denkt, waar dan ook, en niet aan het bouwen van bruggen, is geen christen”, zei de paus.

Volgens de Twentse pastoor onderscheidt de christelijke gemeenschap op Sri Lanka zich door hun sterk verzoenende houding jegens andere religies. „Ze vormen slechts een kleine minderheid, - zo’n zeven procent van de bevolking- maar zijn zeer verdraagzaam. Zo heb ik het meegemaakt dat tijdens een misviering de buren van het boeddhistische gebedshuis opzettelijk lawaai begonnen te maken om het geluid van biddende christenen te overstemmen. Ik heb bewondering voor hun lankmoedigheid.”


christendom

Afleiding van christen met het achtervoegsel -dom

Christendom

een religie gebaseerd op het evangelie en leven van Jezus zoals beschreven in het Nieuwe Testament

een monotheïstische godsdienst gebaseerd op het evangelie en leven van Jezus zoals beschreven in het Nieuwe Testament

Het christendom is met twee miljard gelovigen de grootste religie ter wereld.

De ‘uitvinding van het individu’ en het moderne westerse seculiere liberalisme zijn volgens filosoof Larry Siedentop een ‘buitenechtelijk kind’ van het christendom. Zijn boek Inventing the Individual leest als een alternatief kerstverhaal.


cisterciënzer

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘lid van geestelijke orde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1778

een monnik behorende tot de kloosterorde der Cisterciënzers


bevestigen

In de betekenis van ‘vastmaken’ voor het eerst aangetroffen in 1410

afgeleid van vestigen met het voorvoegsel be-

bestätigen

zeggen dat iets is zoals gevraagd is of verondersteld wordt

bevestigde (past)
bevestigd (past participle)
te bevestigen (active infinitive imperfect present)
zullen bevestigen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen bevestigen (active infinitive imperfect future)
hebben bevestigd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben bevestigd (active infinitive perfect present)
bevestigd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
bevestigd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
bevestigend (imperfect participle)
bevestigd (past participle)
bevestige (subjunctive)
bevestig (indicative imperfect present singular first-person)
bevestigt (indicative imperfect present singular second-person)
bevestigt (indicative imperfect present singular second-person)
bevestigt (indicative imperfect present singular second-person)
bevestigt (indicative imperfect present singular third-person)
bevestigde (indicative imperfect past singular first-person)
bevestigde (indicative imperfect past singular second-person)
bevestigde (indicative imperfect past singular second-person)
bevestigde (indicative imperfect past singular second-person)
bevestigde (indicative imperfect past singular third-person)
bevestigden (indicative imperfect past plural first-person)
bevestigden (indicative imperfect past plural second-person)
bevestigden (indicative imperfect past plural third-person)
zal bevestigen (indicative imperfect future singular first-person)
zult bevestigen (indicative imperfect future singular second-person)
zal bevestigen (indicative imperfect future singular second-person)
zult bevestigen (indicative imperfect future singular second-person)
zal bevestigen (indicative imperfect future singular second-person)
zult bevestigen (indicative imperfect future singular second-person)
zal bevestigen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen bevestigen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen bevestigen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen bevestigen (indicative imperfect future plural third-person)
zou bevestigen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou bevestigen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) bevestigen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt bevestigen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou bevestigen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden bevestigen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden bevestigen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden bevestigen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb bevestigd (perfect present first-person)
hebt bevestigd (perfect present second-person)
hebt bevestigd (perfect present second-person)
heeft bevestigd (perfect present second-person)
hebt bevestigd (perfect present second-person)
heeft bevestigd (perfect present third-person)
hebben bevestigd (perfect present first-person)
hebben bevestigd (perfect present second-person)
hebben bevestigd (perfect present third-person)
had bevestigd (perfect past first-person)
had bevestigd (perfect past second-person)
had bevestigd (perfect past second-person)
hadt bevestigd (perfect past second-person)
had bevestigd (perfect past third-person)
hadden bevestigd (perfect past first-person)
hadden bevestigd (perfect past second-person)
hadden bevestigd (perfect past third-person)
zal bevestigd hebben (perfect future first-person)
zal bevestigd hebben (perfect future second-person)
zult bevestigd hebben (perfect future second-person)
zult bevestigd hebben (perfect future second-person)
zal bevestigd hebben (perfect future second-person)
zult bevestigd hebben (perfect future second-person)
zal bevestigd hebben (perfect future third-person)
zullen bevestigd hebben (perfect future first-person)
zullen bevestigd hebben (perfect future second-person)
zullen bevestigd hebben (perfect future third-person)
zou bevestigd hebben (perfect conditional first-person)
zou bevestigd hebben (perfect conditional second-person)
zou bevestigd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt bevestigd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt bevestigd hebben (perfect conditional second-person)
zou bevestigd hebben (perfect conditional third-person)
zouden bevestigd hebben (perfect conditional first-person)
zouden bevestigd hebben (perfect conditional second-person)
zouden bevestigd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt bevestigd (impersonal passive present imperfect)
er is bevestigd (impersonal passive present perfect)
er werd bevestigd (impersonal passive past imperfect)
er was bevestigd (impersonal passive past perfect)
er zal bevestigd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal bevestigd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou bevestigd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou bevestigd zijn (impersonal passive conditional perfect)
bevestigd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
bevestigd te worden (passive infinitive imperfect present)
bevestigd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
bevestigd te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
bevestigd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
bevestigd te zijn (passive infinitive perfect present)
bevestigd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
bevestigd te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word bevestigd (singular imperfect present first-person)
wordt bevestigd (singular imperfect present second-person)
wordt bevestigd (singular imperfect present second-person)
wordt bevestigd (singular imperfect present second-person)
wordt bevestigd (singular imperfect present plural third-person)
worden bevestigd (singular imperfect present plural first-person)
worden bevestigd (singular imperfect present plural second-person)
worden bevestigd (singular imperfect present third-person)
werd bevestigd (singular imperfect past first-person)
werd bevestigd (singular imperfect past second-person)
werd bevestigd (singular imperfect past second-person)
werdt bevestigd (singular imperfect past second-person)
werd bevestigd (singular imperfect past plural third-person)
werden bevestigd (singular imperfect past plural first-person)
werden bevestigd (singular imperfect past plural second-person)
werden bevestigd (singular imperfect past third-person)
zal bevestigd worden (singular imperfect future first-person)
zult bevestigd worden (singular imperfect future second-person)
zult bevestigd worden (singular imperfect future second-person)
zult bevestigd worden (singular imperfect future second-person)
zal bevestigd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen bevestigd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen bevestigd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen bevestigd worden (singular imperfect future third-person)
zou bevestigd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou bevestigd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou bevestigd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt bevestigd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt bevestigd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou bevestigd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden bevestigd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden bevestigd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden bevestigd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben bevestigd (perfect present first-person)
bent bevestigd (perfect present second-person)
bent bevestigd (perfect present second-person)
is bevestigd (perfect present second-person)
zijt bevestigd (perfect present second-person)
is bevestigd (perfect present third-person)
zijn bevestigd (perfect present first-person)
zijn bevestigd (perfect present second-person)
zijn bevestigd (perfect present third-person)
was bevestigd (perfect past first-person)
was bevestigd (perfect past second-person)
was bevestigd (perfect past second-person)
waart bevestigd (perfect past second-person)
was bevestigd (perfect past third-person)
waren bevestigd (perfect past first-person)
waren bevestigd (perfect past second-person)
waren bevestigd (perfect past third-person)
zal bevestigd zijn (perfect future first-person)
zult bevestigd zijn (perfect future second-person)
zult bevestigd zijn (perfect future second-person)
zult bevestigd zijn (perfect future second-person)
zal bevestigd zijn (perfect future third-person)
zullen bevestigd zijn (perfect future first-person)
zullen bevestigd zijn (perfect future second-person)
zullen bevestigd zijn (perfect future third-person)
zou bevestigd zijn (perfect conditional first-person)
zou bevestigd zijn (perfect conditional second-person)
zou bevestigd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt bevestigd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt bevestigd zijn (perfect conditional second-person)
zou bevestigd zijn (perfect conditional third-person)
zouden bevestigd zijn (perfect conditional first-person)
zouden bevestigd zijn (perfect conditional second-person)
zouden bevestigd zijn (perfect conditional third-person)

een huwelijk ~: een huwelijk kerkelijk inzegenen

Het huwelijk wordt volgende week zondag bevestigd.


schip

In de betekenis van ‘groot zeewaardig vaartuig’ voor het eerst aangetroffen in 1076.

erfwoord: Middelnederlands sc(h)ip, scep (verbogen sceep), uit Oudnederlands skip, ontwikkeld uit Oergermaans *skipan ‘korjaal; vaatwerk, beker’, hetzij een leenwoord uit Latijn scyphus ‘beker, bokaal’, hetzij de nultrap van Indo-Europees *skeib-, labiaal-afleiding van de wortel *skei- ‘snijden, splijten’, waartoe ook Lets šk̨ibît ‘houwen, snijden’ behoort. Evenals Nederduits Schipp, Duits Schiff en Fries skip.

Als het schip lek is, gaan de ratten van boord.

als het verkeerd loopt, laten valse vrienden je in de steek

De schepen achter zich verbranden

een beslissing nemen en niet meer terug kunnen

De ratten verlaten het zinkende schip.

als de omstandigheden verslechteren denken sommigen alleen aan zichzelf en vertrekken

De wal keert het schip.

door beperkingen enigerlei niet verder kunnen

Een schip met zure appels zijn/komen

iemand begint bijna met huilen ofwel: het naderen van een zware bui

Een schip op het strand is een baken in zee.

van de fouten die anderen hebben gemaakt kun je zelf veel leren

Schoon schip maken

schulden betalen ofwel: de boel opruimen ofwel: na ruzie/problemen samen er uit komen en het verleden laten rusten

صَحْن

schepen (plural)
scheepje (diminutive singular)
scheepjes (diminutive plural)

middelste en grootste ruimte in de lengterichting van een kruiskerk die zich uitstrekt van de narthex tot het koor en wordt geflankeerd door zijbeuken


God

god zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.S

lieve God

1. (religie) vertrouwelijke aanspreekvorm voor het Opperwezen
2. uitroep van verbazing of wanhoop

mijn God

1. (religie) aanspreekvorm voor het Opperwezen
2. uitroep van verbazing of wanhoop

Alles wat God verboden heeft

Algemene ben. voor immoreel/afgekeurd/verwerpelijk gedrag

God

bovennatuurlijk en volmaakt wezen, dat beschikt over superieure krachten en dat onsterfelijk is

Veel woorden die met beginnen met "god-" met een kleine letter zijn naar hun betekenis oorspronkelijk ook met "God" gevormd, maar worden volgens spellingregel 16.T met een kleine letter geschreven. Deze woorden zijn daarom bij het trefwoord god te vinden.

in het monotheïsme: bovennatuurlijk en volmaakt wezen, dat beschikt over superieure krachten en onsterfelijk is

Hij was in die vijf dagen niet gek geworden en hij had de bijbel twee keer gelezen maar geloofde nog steeds niet in God.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


bijbel

van Bijbel en , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.P onder (3)

bijbels (plural)
bijbeltje (diminutive singular)
bijbeltjes (diminutive plural)

exemplaar van de Bijbel, het heilige boek van de christenen

Hij heeft thuis altijd twee bijbels liggen.

Hij vertelde me dat hij ooit vijf dagen volledig afgezonderd in de Australische outback was gedropt met niet meer dan een stuk zeil, wat eten en drinken en een bijbel. Het was een bewustwordings-survival-oefening van de kerk van zijn ouders.


kerk

Oud leenwoord, via Middelnederlands kerke en Oudnederlands kirika van Oudgrieks κυριακόν (kuriakón) "(huis) van de Heer", in de betekenis van ‘bedehuis’ voor het eerst aangetroffen in 777

voor het zingen de kerk uitgaan

(seksualiteit) zorgen dat de zaaduitstorting niet in de vagina terechtkomt

kisha

openbaar gebouw voor religieuze handelingen of samenkomsten

教会

きょうかい, kyōkai

եկեղեցի

Christelijke organisatie voor beleving van een specifieke christelijke godsdienst

教会

きょうかい, kyōkai

church

Georganiseerde groep die bepaalde christelijke standpunten aanhangt

kerken (plural)
kerkje (diminutive singular)
kerkjes (diminutive plural)

In bet. 3 en 4 kan kerk volgens de spellingregels met een hoofdletter worden geschreven, wanneer het als (deel van) een naam wordt gebruikt; in bet, 2 niet omdat het dan de aanduiding voor een stroming betreft

In bet. 2, 3 en 4 wordt het woord meestal vrouwelijk gebruikt, zeker in de schrijftaal. In bet. 1 zijn zowel mannelijke als vrouwelijke verwijswoorden mogelijk, waarbij de mannelijke verwijzing vooral voorkomt in het noordelijk deel van het Nederlandse taalgebied.

En over zijn graf werd een prachtige kerk gebouwd, die het middelpunt werd van de Nicolaasverering.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 10

Als ik vroeger naar een nieuwe plaats verhuisde, bezocht ik steevast alle kerken van de stad.

georganiseerde groep die bepaalde religieuze, m.n. christelijke, standpunten aanhangt (bijv. Katholieke Kerk, Gereformeerde Kerk etc.)


woord

In de betekenis van ‘taalkundig betekenisvolle klankencombinatie’ voor het eerst aangetroffen in 776

Een goed verstaander heeft maar een half woord nodig.

Een goed woord vindt altijd een goede plaats.

Wiens brood men eet, diens woord men spreekt.

Daar is geen woord Frans/Latijn/Chinees/Spaans bij.

Dat is heel erg duidelijk, iedereen (zelfs iemand die minder slim is) kan dat begrijpen

De woorden uit iemands mond halen/plukken

Iets al vóór iemand anders zeggen, zodat die andere het zelf niet meer hoeft te zeggen

Een goed woordje doen [voor iemand]

Positief over iemand spreken tegenover iemand anders, iemand tegenover een ander verdedigen

Een hartig woordje wisselen [met iemand]

Iemand duidelijk zeggen waar het op staat, iemand streng toespreken

Een woord terugnemen

Iets wat men zelf eerder heeft gezegd, weer intrekken

Er geen woorden voor hebben

Iets zo erg/choquerend vinden dat het niet meer in woorden is uit te drukken

Ergens geen woorden aan vuil (willen) maken

Het ene woord haalt het andere uit

Als de ene persoon een grote mond opzet, krijgt die dat van de ander terug

Het hoge woord moet/is eruit

Het moeilijke onderwerp waar iemand mee zit moet worden uitgesproken/is uitgesproken

Iemand aan het woord laten / Iemand het woord geven

Iemand anders de gelegenheid geven om te spreken

Iemand op zijn [haar/diens] woord geloven

Iemand te woord staan

Naar iemand luisteren en diegene uitleg geven

Woorden schieten tekort

Iets is zo heftig/choquerend enz. dat de bijbehorende emotie niet goed in woorden valt uit te drukken (vgl. Er geen woorden voor hebben)

Zijn woorden op een goudschaaltje wegen

Iets pas zeggen als het uitgebreid overdacht is

woord

spraakklank of betekeniseenheid die bestaat uit minimaal één vrij morfeem en minimaal nul gebonden morfemen

言葉

ことば ⁽ʲᵃ⁾, kotoba

単語

たんご ⁽ʲᵃ⁾, tango

Wort

het woord van god of de inhoud van de bijbel

福音

ふくいん ⁽ʲᵃ⁾, fukuin

sana

de natuurlijke eenheid van informatie voor een bepaalde computerarchitectuur

言語

げんご ⁽ʲᵃ⁾, gengo

woorden (plural)
woordje (diminutive singular)
woordjes (diminutive plural)

het woord van God, Jezus Christus, of de inhoud van de bijbel

In den beginne was het Woord, en het Woord was bij God, en het Woord was God. (Johannes 1:1-18).


Kerstmis

eponiem: samenstelling van Kerst zn "afgeleid van Christus" en mis zn
In de betekenis van ‘feest van Jezus' geboorte’ voor het eerst aangetroffen in 1274

Kersfees

een feest ter herinnering van de geboorte van Jezus met een vieringsdatum die verschilt per christelijke traditie

Bijna iedereen heeft tijdens Kerstmis een kerstboom in de kamer staan.


adventskalender

samenstelling van advent en kalender met het invoegsel -s-

adventskalender

de kalender bestaat vaak uit een platte kartonnen doos waarin 24 genummerde vakjes zijn aangebracht, elk nummer staat voor een datum van 1 tot 24 december, elke avond mag in de adventstijd een vakje met de juiste datum geopend worden en het daarin gevonden snoepje is dan van jou

adventskalenders (plural)
adventskalendertje (diminutive singular)
adventskalendertjes (diminutive plural)


advent

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘naderende komst (des Heren)’ voor het eerst aangetroffen in 1236

advent

een periode van vier weken voor Kerstmis
 2. de tijd waarin de komst en wederkomst van Jezus Christus worden verwacht

adventen (plural)
adventje (diminutive singular)
adventjes (diminutive plural)

Speciaal voor de advent maken we een adventskrans.


aanbidder

Naamwoord van handeling van aanbidden met het achtervoegsel -er

обожател

verliefd persoon, die een ander het hof maakt

aanbidders (plural)
aanbiddertje (diminutive singular)
aanbiddertjes (diminutive plural)

In het oude Egypte waren veel aanbidders van Zonnegod


non

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kloosterzuster’ voor het eerst aangetroffen in 1240

nonnen (plural)
nonnetje (diminutive singular)
nonnetjes (diminutive plural)

Nonnen kan men makkelijk herkennen aan hun typische zwart-witte kledij.


hel

In de betekenis van ‘onderwereld’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

iets voor de poorten van de hel wegslepen

zorgen dat iets met heel veel moeite en op het laatste moment toch lukt terwijl het daarvoor dreigde te mislukken

De weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens

veel goede voornemens hebben zonder ze daadwerkelijk uit te voeren

Hölle

een plek waar de ziel van daartoe veroordeelde overledenen naar toe gaan

toestand van straf en afwezigheid van God waar de zielen van verstokt zondige, verdoemde mensen zich na de dood in bevinden

"In doodzonde sterven zonder er berouw over gehad te hebben en zonder Gods barmhartige liefde te aanvaarden betekent uit eigen vrije keuze voor altijd van Hem gescheiden blijven. En het is deze staat van het zichzelf definitief uitsluiten van de gemeenschap met God en de gelukzaligen die men aanduidt met het woord “hel”."

De hel is in de islam een plaats voor eeuwige vernedering en bestraffing voor ongelovigen


aanbidding

Naamwoord van handeling van aanbidden met het achtervoegsel -ing.

поклонение

aanbiddingen (plural)
aanbiddinkje (diminutive singular)
aanbiddinkjes (diminutive plural)

een verering, een eerbiedvolle bewondering, adoratie

In alle tijdperken voor het onze heerste de overtuiging dat ons leven voor minstens de helft werd bepaald door goden of geesten, die door middel van gebeden en offers konden worden beïnvloed en die complexe vormen van aanbidding en onderwerping verlangden.

Alain de Botton
 “Hoe overleef ik de moderne wereld” (2022), Atlas Contact , ISBN 9789045045979


nuntius

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘pauselijk ambassadeur’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1602

nuntiussen (plural)
nuntii (plural)
nuntiusje (diminutive singular)
nuntiusjes (diminutive plural)


pars

m: van Gujarati પારસી (parsi) dat teruggaat op Perzisch پارس (pârs) "Perzië"

Volgens spellingregel 16.J heet een aanhanger van het geloof "pars" met een kleine letter. Iemand die tot de gelijknamige bevolkingsgroep in India behoort, wordt als zijn geloofsovertuiging niet aan de orde is, Pars met een hoofdletter genoemd.

aanhanger van het zoroastrisme zoals dat door vluchtelingen uit Iran naar Guajarat in India is gebracht

De geleerde moet met de eenvoudige en ongeletterde omgaan, de rijke met de arme, de blanke met de kleurling, de mysticus met de realist, de christen met de jood, de moslim met de pars en wel op een basis, die hen de lang gevestigde vooroordelen, welke feitelijk aanmatigingen zijn, doet prijsgeven.


gloria

lang zal hij leven in de gloria

heilwens, onderdeel van lied waarmee een jarige wordt toegezongen

gloria's (plural)
gloriaatje (diminutive singular)
gloriaatjes (diminutive plural)

gezang van de engelen bij Christus' geboorte en bepaald deel van de mis, waarbij vaak gezongen wordt

Dan verkondigt een engel uit den hoge aan de herders dat de Verlosser geboren is, welke aankondiging gevolgd wordt door het gloria van een menigte engelen. De herders gaan op weg naar Bethlehem.

De mis verliep oorspronkelijk volgens de bekende riten. Wij volgden de introitus, het confiteor, het kyrie eleison, de gloria.


pastor

pastores (plural)
pastors (plural)
pastortje (diminutive singular)
pastortjes (diminutive plural)

zielenherder, zielzorger, pastoor (bij rooms-katholieken), dominee (bij protestanten)


koraal

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘poliepenskelettenmassa’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘kerkgezang’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1612

koralen (plural)
koraaltje (diminutive singular)
koraaltjes (diminutive plural)


deken

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘overste, hoofd’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1210

In de betekenis van ‘beddek’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1326

dean

voorzitter van de Nederlandse orde van advocaten

dean

een kerkelijk of academisch ambt en territoriale eenheid

dekens (singular)
dekentje (diminutive)
dekentjes (diminutive singular)

De deken staat boven de pastoor en onder de bisschop in de katholieke hiërarchie.


lama

zn [1]: via Spaans llama van Quechua llama

zn [2]: via Engels lama van Tibetaans བླ་མ་ (blama) "geestelijk leider", in de betekenis van ‘boeddhistische priester’ voor het eerst aangetroffen in 1824

Eli Eli lama azavtani

Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten

شتر بیكوهان

soort Zuid-Amerikaans eeltpotig zoogdier Lama glama

lama's (plural)
lamaatje (diminutive singular)
lamaatjes (diminutive plural)


Hemelvaart

van Middelnederlands hemelvaert / hemelevaert, op te vatten als samenstelling van hemel zn en vaart zn : "het opvaren naar de hemel", geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

Hemelvaart

de herdenking dat Jezus Christus na zijn verrijzenis opgevaren is naar God Zijn Vader in de hemel

het moment en de herdenking ervan in het christendom en de islam dat Jezus Christus na zijn verrijzenis naar God Zijn Vader in de hemel is gegaan

Wat ga jij doen met Hemelvaart?

het moment en de dag waarop herdacht wordt dat Mohammed een nachtreis maakte op het hemelse dier Buraq


apostel

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘Godsgezant’ voor het eerst aangetroffen in 1240

via het Latijn uit het Grieks, van stellein (zenden) met het voorvoegsel apo-,

apostels (plural)
apostelen (plural)
aposteltje (diminutive singular)
aposteltjes (diminutive plural)


aartsbisschop

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘metropoliet’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Afgeleid van bisschop met het voorvoegsel aarts-

aartsbiskop

de voornaamste bisschop van een kerkprovincie.

aartsbisschoppen (plural)
aartsbisschopje (diminutive singular)
aartsbisschopjes (diminutive plural)

De dienst wordt geleid door de aartsbisschop van Canterbury.

De aartsbisschop van Canterbury, de bisschop van Londen, de kanselier, hoge ambtenaren en andere hooggeplaatsten, ze waren allen gekomen om hun respect aan de koningin te betuigen.

Victoria Holt
 “In de schaduw van de troon” (1978), Saga, ISBN 9788726484885

Wie moest Calonne vervangen? Abbé Vermond wist het al: zijn vriend Loménie de Brienne, aartsbisschop van Toulouse, was de man voor deze taak.

Victoria Holt
 “Bekentenissen van een koningin” (1968), Saga, ISBN 9788726484847


bekeerling

Naamwoord van handeling van bekeren met het achtervoegsel -ling.

Konvertit

iemand die zich recentelijk tot een bepaald geloof bekeerd heeft

bekeerlingen (plural)
bekeerlingetje (diminutive singular)
bekeerlingetjes (diminutive plural)


aalmoezenier

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘katholiek geestelijke’ voor het eerst aangetroffen in 1251

afgeleid van aalmoes met het achtervoegsel -ier met het invoegsel -en-

aalmoesenier

aalmoezeniers (plural)
aalmoezeniertje (diminutive singular)
aalmoezeniertjes (diminutive plural)

rooms-katholieke geestelijke voor militairen, gevangenen en leden van jeugdbewegingen


aanbidster

Naamwoord van handeling van aanbidden met het achtervoegsel -ster

обожателка

een vrouwelijk verliefd persoon, die een ander het hof maakt

aanbidsters (plural)
aanbidstertje (diminutive singular)
aanbidstertjes (diminutive plural)

vereerster van een goddelijk of heilig wezen

De vrome aanbidster van de heilige maagd Maria bad iedere dag een weesgegroetje


pater

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘priester’ voor het eerst aangetroffen in 1469

van Latijn pater "vader", in de zin van "geestelijk vader"

paters (plural)
patertje (diminutive singular)
patertjes (diminutive plural)

priester die tot een rooms-katholieke kloosterorde behoort

Paus Franciscus heeft zijn afschuw uitgesproken over de moord op de Nederlandse pater Frans van der Lugt.

Weblink bron “Paus bedroefd om dood pater Frans” (2014-04-09), NOS Nieuws

Deze documentaire weergaf het verhaal van een man die in zijn jeugd ernstig misbruikt werd door een pater.

Weblink bron “De journalistiek van tegenwoordig” (2016-06-22), Nederlandse Vereniging van Journalisten


aflaat

In de betekenis van ‘kwijtschelding van zonden’ voor het eerst aangetroffen in 901

Ablass

een kwijtschelding van tijdelijke straffen die men zou moeten ondergaan na het sterven, binnen de rooms-katholieke traditie

aflaten (plural)
aflaatje (diminutive singular)
aflaatjes (diminutive plural)

In de middeleeuwen kochten veel mensen aflaten tegen woekerprijzen.


aanbidden

van Middelnederlands aenbidden / anebeden, op te vatten als samenstelling van aan bw en bidden ww , in de betekenis van ‘met geestdrift vereren’ voor het eerst aangetroffen in 1240

adoratu

vereren van een god of heilige door daar een gebed aan te richten

aanbad (past)
aanbeden (past participle)
te aanbidden (active infinitive imperfect present)
zullen aanbidden (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen aanbidden (active infinitive imperfect future)
hebben aanbeden (active infinitive perfect present short-form)
te hebben aanbeden (active infinitive perfect present)
aanbeden zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
aanbeden te zullen hebben (active infinitive perfect future)
aanbiddend (imperfect participle)
aanbeden (past participle)
aanbidde (subjunctive)
aanbid (indicative imperfect present singular first-person)
aanbidt (indicative imperfect present singular second-person)
aanbidt (indicative imperfect present singular second-person)
aanbidt (indicative imperfect present singular second-person)
aanbidt (indicative imperfect present singular third-person)
aanbad (indicative imperfect past singular first-person)
aanbad (indicative imperfect past singular second-person)
aanbad (indicative imperfect past singular second-person)
aanbadt (indicative imperfect past singular second-person)
aanbad (indicative imperfect past singular third-person)
aanbaden (indicative imperfect past plural first-person)
aanbaden (indicative imperfect past plural second-person)
aanbaden (indicative imperfect past plural third-person)
zal aanbidden (indicative imperfect future singular first-person)
zult aanbidden (indicative imperfect future singular second-person)
zal aanbidden (indicative imperfect future singular second-person)
zult aanbidden (indicative imperfect future singular second-person)
zal aanbidden (indicative imperfect future singular second-person)
zult aanbidden (indicative imperfect future singular second-person)
zal aanbidden (indicative imperfect future singular third-person)
zullen aanbidden (indicative imperfect future plural first-person)
zullen aanbidden (indicative imperfect future plural second-person)
zullen aanbidden (indicative imperfect future plural third-person)
zou aanbidden (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou aanbidden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) aanbidden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt aanbidden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou aanbidden (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden aanbidden (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden aanbidden (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden aanbidden (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb aanbeden (perfect present first-person)
hebt aanbeden (perfect present second-person)
hebt aanbeden (perfect present second-person)
heeft aanbeden (perfect present second-person)
hebt aanbeden (perfect present second-person)
heeft aanbeden (perfect present third-person)
hebben aanbeden (perfect present first-person)
hebben aanbeden (perfect present second-person)
hebben aanbeden (perfect present third-person)
had aanbeden (perfect past first-person)
had aanbeden (perfect past second-person)
had aanbeden (perfect past second-person)
hadt aanbeden (perfect past second-person)
had aanbeden (perfect past third-person)
hadden aanbeden (perfect past first-person)
hadden aanbeden (perfect past second-person)
hadden aanbeden (perfect past third-person)
zal aanbeden hebben (perfect future first-person)
zal aanbeden hebben (perfect future second-person)
zult aanbeden hebben (perfect future second-person)
zult aanbeden hebben (perfect future second-person)
zal aanbeden hebben (perfect future second-person)
zult aanbeden hebben (perfect future second-person)
zal aanbeden hebben (perfect future third-person)
zullen aanbeden hebben (perfect future first-person)
zullen aanbeden hebben (perfect future second-person)
zullen aanbeden hebben (perfect future third-person)
zou aanbeden hebben (perfect conditional first-person)
zou aanbeden hebben (perfect conditional second-person)
zou aanbeden hebben (perfect conditional second-person)
zoudt aanbeden hebben (perfect conditional second-person)
zoudt aanbeden hebben (perfect conditional second-person)
zou aanbeden hebben (perfect conditional third-person)
zouden aanbeden hebben (perfect conditional first-person)
zouden aanbeden hebben (perfect conditional second-person)
zouden aanbeden hebben (perfect conditional third-person)
er wordt aanbeden (impersonal passive present imperfect)
er is aanbeden (impersonal passive present perfect)
er werd aanbeden (impersonal passive past imperfect)
er was aanbeden (impersonal passive past perfect)
er zal aanbeden worden (impersonal passive future imperfect)
er zal aanbeden zijn (impersonal passive future perfect)
er zou aanbeden worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou aanbeden zijn (impersonal passive conditional perfect)
aanbeden worden (passive infinitive imperfect present short-form)
aanbeden te worden (passive infinitive imperfect present)
aanbeden zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
aanbeden te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
aanbeden zijn (passive infinitive perfect present short-form)
aanbeden te zijn (passive infinitive perfect present)
aanbeden zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
aanbeden te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word aanbeden (singular imperfect present first-person)
wordt aanbeden (singular imperfect present second-person)
wordt aanbeden (singular imperfect present second-person)
wordt aanbeden (singular imperfect present second-person)
wordt aanbeden (singular imperfect present plural third-person)
worden aanbeden (singular imperfect present plural first-person)
worden aanbeden (singular imperfect present plural second-person)
worden aanbeden (singular imperfect present third-person)
werd aanbeden (singular imperfect past first-person)
werd aanbeden (singular imperfect past second-person)
werd aanbeden (singular imperfect past second-person)
werdt aanbeden (singular imperfect past second-person)
werd aanbeden (singular imperfect past plural third-person)
werden aanbeden (singular imperfect past plural first-person)
werden aanbeden (singular imperfect past plural second-person)
werden aanbeden (singular imperfect past third-person)
zal aanbeden worden (singular imperfect future first-person)
zult aanbeden worden (singular imperfect future second-person)
zult aanbeden worden (singular imperfect future second-person)
zult aanbeden worden (singular imperfect future second-person)
zal aanbeden worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen aanbeden worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen aanbeden worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen aanbeden worden (singular imperfect future third-person)
zou aanbeden worden (singular imperfect conditional first-person)
zou aanbeden worden (singular imperfect conditional second-person)
zou aanbeden worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt aanbeden worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt aanbeden worden (singular imperfect conditional second-person)
zou aanbeden worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden aanbeden worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden aanbeden worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden aanbeden worden (singular imperfect conditional third-person)
ben aanbeden (perfect present first-person)
bent aanbeden (perfect present second-person)
bent aanbeden (perfect present second-person)
is aanbeden (perfect present second-person)
zijt aanbeden (perfect present second-person)
is aanbeden (perfect present third-person)
zijn aanbeden (perfect present first-person)
zijn aanbeden (perfect present second-person)
zijn aanbeden (perfect present third-person)
was aanbeden (perfect past first-person)
was aanbeden (perfect past second-person)
was aanbeden (perfect past second-person)
waart aanbeden (perfect past second-person)
was aanbeden (perfect past third-person)
waren aanbeden (perfect past first-person)
waren aanbeden (perfect past second-person)
waren aanbeden (perfect past third-person)
zal aanbeden zijn (perfect future first-person)
zult aanbeden zijn (perfect future second-person)
zult aanbeden zijn (perfect future second-person)
zult aanbeden zijn (perfect future second-person)
zal aanbeden zijn (perfect future third-person)
zullen aanbeden zijn (perfect future first-person)
zullen aanbeden zijn (perfect future second-person)
zullen aanbeden zijn (perfect future third-person)
zou aanbeden zijn (perfect conditional first-person)
zou aanbeden zijn (perfect conditional second-person)
zou aanbeden zijn (perfect conditional second-person)
zoudt aanbeden zijn (perfect conditional second-person)
zoudt aanbeden zijn (perfect conditional second-person)
zou aanbeden zijn (perfect conditional third-person)
zouden aanbeden zijn (perfect conditional first-person)
zouden aanbeden zijn (perfect conditional second-person)
zouden aanbeden zijn (perfect conditional third-person)

In de kerkdienst werd God aanbeden.

Je moet maar toekijken hoe ze proberen zichzelf vol te gooien met drank of geld of God of roem of wat ze maar aanbidden, en dan rotten ze van binnenuit weg tot er niks anders meer over is dan het geld of de drank of God, of waar ze hun heil maar bij zochten.

John Green
 “Schildpadden tot in het oneindige” (2017), Gottmer , ISBN 9789025768652


beeldenstorm

samenstelling van beeld en storm met het invoegsel -en-

iconomaquía

een georganiseerde beweging die kerkgebouwen ontdoet van alle afbeeldingen, beeldhouwwerken en andere kunstwerken

beeldenstormen (plural)
beeldenstormpje (diminutive singular)
beeldenstormpjes (diminutive plural)

In 1566 vond er in de Nederlanden een beeldenstorm plaats, maar er waren in het Byzantijnse Rijk onder Constantijn V al eerder dergelijke bewegingen geweest en ook de veranderingen in de katholieke kerk na het Tweede Vaticaanse Concilie worden door sommigen gezien als een beeldenstorm.


banvloek

banvloeken (plural)
banvloekje (diminutive singular)
banvloekjes (diminutive plural)

een kerkelijke straf waardoor geestelijken of leken worden uitgesloten van de gemeenschap der gelovigen


parasiet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘die ten koste van andere(n) leeft’ voor het eerst aangetroffen in 1553

afgeleid van het Griekse 'σῖτος' (sitos) (tarwe, brood, eten) met het voorvoegsel para- (παρά-) (dus letterlijk: mee-eter)

Parasit

klaploper, iemand die ten koste van een ander leeft, een profiteur

parasieten (plural)
parasietje (diminutive singular)
parasietjes (diminutive plural)

persoon met een geestelijke functie die de priesters ondersteunden in de tempel, met name in Athene en het omliggende gebied Attika

Deze parasieten werden in de Attische dorpen gekozen uit de meest vooraanstaande families. De Griekse literatuur noemt een Atheens college van twaalf parasieten, die een rol speelden bij de tempelverering van Apollo, Pallas, Heracles en Athena. Ze hielpen priesters en bezoekers bij het offeren, waarbij de beloning bestond uit een derde deel van het geofferde. Het voedsel en vlees dat ze op deze manier verkregen, aten ze dus mee ‘aan de tafel’ van de offeraars.
Parasieten komen in de vroege Griekse bronnen ook voor in relatie tot magistraten en (buitenlandse) ambassadeurs. Ze assisteerden een hoogwaardigheidsbekleder en mochten dan, als mee-eters, deelnemen aan de grote publieke maaltijden voor politici.


abt

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘overste van monnikenklooster’ voor het eerst aangetroffen in 1220

Afkomstig van het Oudgriekse ἀββᾶς abbas (vader), dat op zijn beurt teruggaat op het Aramese אבא abba (mijn vader)

abten (plural)
abtje (diminutive singular)
abtjes (diminutive plural)

De tweede werd geboren in de zesde eeuw. Eigenlijk was hij een zeer eenvoudige monnik, die later abt werd van het klooster in Myra. Een bijzonder vrome man, die door zijn gebed de mensen kon genezen. Hij overleed op 10 december van het jaar 564.


bisschop

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘priester van de hoogste rang’ voor het eerst aangetroffen in 901

Komt van het Latijnse episcopus (bisschop) en van het Griekse episkopos (iemand die toezicht houdt), wat op haar beurt van het Griekse epi (naar) en skopeo (ik kijk naar) komt.

епископ

een christelijke geestelijke die aan het hoofd staat van een bisdom

bisschoppen (plural)
bisschopje (diminutive singular)
bisschopjes (diminutive plural)

Hij is al jaren een residerende bisschop.

Paus Franciscus heeft zaterdag nieuwe regels uitgevaardigd die het makkelijker moeten maken bisschoppen en leiders van religieuze ordes uit het ambt te zetten die seksueel misbruik door geestelijken hebben geprobeerd te verhullen of te bagatelliseren.

Myra is een stadje in Lycië, aan de zuidkust van Turkije. Daar hebben twee bisschoppen gewoond die Nicolaas heetten. De eerste leefde in het begin van de vierde eeuw en de geleerden zijn het nog steeds niet met elkaar eens of over hem iets met zekerheid kan worden gezegd.


beuk

In de betekenis van ‘boomsoort’ voor het eerst aangetroffen in 806.

[1] erfwoord: Oostelijke nevenvorm met i-umlaut van verdwenen regelmatig boek (nog in boekweit, boekvink), uit Middelnederlands boeke, bōke, uit Oudnederlands buoka, ontwikkeld uit Oergermaans *bōkō, bij Indo-Europees *bʰeh₂ǵos, waartoe ook Latijn fāgus ‘beuk’, Oudgrieks phēgós ‘soort eik’ en Albanees bung ‘wintereik’ behoren. Evenals Nederduits Böök, Duits Buche en Fries bûk.

صَحْن

lange smalle centrale hal van een kruiskerk

beuken (plural)
beukje (diminutive singular)
beukjes (diminutive plural)

middelste en grootste ruimte in de lengterichting van een kruiskerk die zich uitstrekt van de narthex tot het koor en wordt geflankeerd door zijbeuken

De beuk van de kerk bestond uit een middenschip en twee zijbeuken.


godheid

Afgeleid van god met het achtervoegsel -heid.

Gottheit

een hypothetisch bovennatuurlijk wezen dat verantwoordelijk wordt geacht voor (bepaalde aspecten van) de werkelijkheid

godheden (plural)
godheidje (diminutive singular)
godheidjes (diminutive plural)

Een afbeelding van een godheid.


evangelie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘elk van de vier boeken van het Nieuwe Testament’ voor het eerst aangetroffen in 1240

de blijde boodschap die het christendom predikt

In het evangelie staat dat Jezus Christus de erfzonde van Adam en Eva op zich nam zodat mensen weer naar de hemel zouden kunnen gaan.

een bijbelboek dat een ooggetuigeverslag van het optreden van Jesus bevat

Tijdens de mis heeft de priester een stuk uit het evangelie volgens Johannes voorgelezen.


geestelijke

Afgeleid van geestelijk met het achtervoegsel -e

De man die we laatst in de kerk zagen, is een geestelijke.

De abt vond het spotternij om die heilige ruimte te vullen met gezang voor zulk een wereldse geestelijke.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 14


geloof

geloven (singular)
geloofje (diminutive first-person)
geloofjes (diminutive singular)

Welk geloof hang jij aan?

De man die op 18 maart dit jaar het vuur opende in een tram in Utrecht heeft verklaard dit gedaan te hebben vanwege zijn geloof.


aalmoes

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gift’ voor het eerst aangetroffen in 1236

men zou hem een aalmoes geven

gezegd van iemand die er zeer armoedig uitziet

aalmoezen (plural)
aalmoesje (diminutive singular)
aalmoesjes (diminutive plural)

liefdegift aan een behoeftige; kleine gift aan een bedelaar


kruisiging

Naamwoord van handeling van kruisigen met het achtervoegsel -ing

het op de onder [1] genoemde manier ter dood brengen van Jezus Christus, zoals deze gebeurtenis wordt beschreven in het Nieuwe Testament


bedevaart

In de betekenis van ‘reis naar heilige plaats’ voor het eerst aangetroffen in 1240

bedevaarten (plural)
bedevaartje (diminutive singular)
bedevaartjes (diminutive plural)

reis naar een plaats die een bijzondere betekenis heeft binnen een religie

Een bedevaart naar Lourdes of naar Mekka kan het hoogtepunt zijn van iemands leven.


bekering

Naamwoord van handeling van bekeren met het achtervoegsel -ing.

Bekehrung

het (doen) overgaan van iemand tot een bepaald geloof.


eeuwigheid

Afleiding van eeuwig met het achtervoegsel -heid.

/ɪːβ̞əχɦɛɪ̯t/

eeuwigheden (plural)
eeuwigheidje (diminutive singular)
eeuwigheidjes (diminutive plural)

Volgens sommige christenen moet je tot in de eeuwigheid branden in de hel als je niet in hun stroming van het christendom gelooft.

Als zij van eeuwigheid fluisterde, wist ze waarover ze het had. Ze had genoeg jurken voor alle feesten die zouden komen.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 21


bekentenis

In de betekenis van ‘het erkennen’ voor het eerst aangetroffen in 1552

Naamwoord van handeling van bekennen met het achtervoegsel -enis

confession

een verklaring waarin men toegeeft een bepaalde daad gepleegd te hebben

bekentenissen (plural)
bekentenisje (diminutive singular)
bekentenisjes (diminutive plural)

Hij deed een bekentenis tijdens de biecht.


engel

via Middelnederlands engel / inghel en Latijn angelus van Oudgrieks ἄγγελος (ángelos) "bode, afgezant", in de betekenis van ‘bode van God’ voor het eerst aangetroffen in 1200

engelen (plural)
engeltje (diminutive singular)
engeltjes (diminutive plural)

geestelijk hemels wezen dat God dient en bemiddelt tussen God en mens

Dat is vast voorkomen door een engel.

Net als Scrooge in A Christmas Carol van Charles Dickens werd ik door drie engelen bezocht tijdens mijn tocht: de engel van het verleden, die van het heden en die van de toekomst.


plaag

Leenwoord uit het Latijn plaga “slag”, “wond”, in de (christelijke) betekenis van ‘(door God gezonden) onheil’ voor het eerst aangetroffen in 1240.

plagen (plural)
plaagje (diminutive singular)
plaagjes (diminutive plural)


ketter

Ontwikkeld uit Middelnederlands ketteren, cattren mv (begin 13e eeuw), ontleend aan kerkelijk latijn catharus in de pejoratieve betekenis van “afvallige, ketter” (uiteindelijk ontleend aan de Byzantijns Griekse benaming voor een afwijkende geloofsgemeenschap, de Katharói).

De pejoratieve term van ketter werd voor het eerst in het Nederlands door de Kartuizer Broeder Geraert gebruikt, in de betekenis van ‘die afwijkt van de geloofsleer’ voor het eerst aangetroffen in 1275 of 1276.

Ketzer

iemand die vanwege afwijking van de katholieke leer tot misdadiger verklaard was

ketters (plural)
kettertje (diminutive singular)
kettertjes (diminutive plural)

De ketters werden op het marktplein levend verbrand.

Doen andwerd ons vrouwe en sprachartoe
siet sprac si, mijn dochter hoe
mijn sone anderwerf werd bespuet
wie hem sijn pine werd vernvet
van ketteren ende van quaden cristinen

Toen antwoordde ons Vrouwe en sprak haar toe:
„Ziet”, sprak zij, „mijn dochter, hoe
mijn zoon andermaal bespuwd werd,
wie hem zijn pijn door ketters en door slechte christenen vernieuwd werd.

Broeder Geraert
 (1275 of 1276) in:
Maurits Gysseling (ed.)
 Leven van Sinte Lutgart, Cd-rom Middelnederlands (1998), Instituut voor Nederlandse Lexicologie (samenstelling en redactie) / Sdu Uitgevers/Standaard Uitgeverij, Den Haag/Antwerpen, fol. 34v op dbnl.org


Athene

de Griekse godin van de wijsheid, voluit Pallas Athene genaamd


boete

In de betekenis van ‘(geld)straf’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1254

boete

een bedrag dat je moet betalen als je een overtreding hebt begaan

boeten, boetes (plural)
boetetje (diminutive singular)
boetetjes (diminutive plural)

Na het doen van boete werden hem alle zonden vergeven.


anathema

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘vervloeking’ voor het eerst aangetroffen in 1532

vloek, banvloek, excommunicatie, kerkban


gave

In de betekenis van ‘iets dat gegeven wordt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100


bisdom

In de betekenis van ‘diocees’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Afgeleid van -bis- (verkorting van bisschop) met het achtervoegsel -dom.

stift

kerkrechtelijk afgebakend gebied dat onder de bevoegdheid van een bisschop staat

bisdommen (plural)
bisdommetje (diminutive singular)
bisdommetjes (diminutive plural)

De kardinaal bezocht bisdom Hasselt.


dominee

van Latijn domine, de vocatief van dominus zn "heer", gebruikt als aanspreekvorm voor hogergeplaatste mannen, zoals priesters en dokters
**[1] in de betekenis van ‘predikant’ aangetroffen vanaf 1619
**[2] de bredere betekenis in Suriname is vergelijkbaar met het oorspronkelijke ‘domine’
**[3] omdat de witte bef aan het traditionele kledingstuk van een dominee doet denken
**[4] omdat de leider van de groep voorgaat bij het brullen

Blikken dominee

Dominee die niet goed geschoold is of onoprecht; bij uitbreiding in het algemeen iemand die de schijn ophoudt

De koopman en de dominee

Spanningsveld tussen streven naar winst en welvaart en morele principes

Dominee, brand je bekje niet!

Waarschuwing dat voedsel of drank nog te warm is

De pastoor gaat voor en de dominee loopt met hem mee

Machtige mensen krijgen steeds voorrang boven de minder machtigen

Er gaat een dominee voorbij

Gezegd als het in gezelschap plotseling stil wordt

Pastor

voorganger van een protestantse eredienst

dominees (plural)
domineetje (diminutive singular)
domineetjes (diminutive plural)

De dominee staat op de kansel.

De dominee komt zelf van buiten de gemeente: „Als predikant ben ik onder de mensen, mijn beroep is vertrouwen. (…)"

Weblink bron
Titia Ketelaar
 “In het Zuid-Hollandse Westland zijn asielzoekers niet langer welkom” (6 september 2022) op nrc.nl

Volgens de javaanse traditie werd aan de KAUM (javaanse dominee) advies gevraagd welke dag het meest geschikt zou zijn.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Jubileumboek Puwa Nani 1961-1986 : 25 jaar” (1986), Puwa Nani, p. 8


avondmaal

Abendmahl

de rituele viering van het laatste avondmaal dat Jesus met zijn leerlingen nuttigde voor zijn terechtstelling aan het kruis

avondmalen (plural)
avondmaaltje [1] (diminutive singular)
avondmaaltjes [1] (diminutive plural)

In protestantse kerken wordt niet iedere zondag avondmaal gevierd.


theocratie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘staat met godheid als gezagsdrager’ voor het eerst aangetroffen in 1824

met het voorvoegsel theo- en met het achtervoegsel -cratie

theocracy

theocratieën (plural)
theocratietje (diminutive singular)
theocratietjes (diminutive plural)

staatsvorm die gebaseerd is op goddelijke (Grieks: θεος) macht (Grieks: κρατος)

Het huidige Iran is zeker een theocratie te noemen.


wet

In de betekenis van ‘rechtsregel’ voor het eerst aangetroffen in 901

Een wet van Meden en Perzen zijn

een regel waarvan nooit mag worden afgeweken

Nieuwe heren, nieuwe wetten

met een nieuwe baas komen er nieuwe regels

Nood breekt wet

bij moeilijke omstandigheden is er meer geoorloofd

Onder en boven de wet zijn

zich niet aan de regels hoeven te houden

wetten (plural)
wetje (diminutive singular)
wetjes (diminutive plural)

religieuze levensregels en voorschriften


abdis

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘overste van vrouwenklooster’ voor het eerst aangetroffen in 1265

abdissen (plural)
abdisje (diminutive singular)
abdisjes (diminutive plural)

Tenslotte trok Charlotte zich terug in Remiremont, waar zij abdis werd.


altaar

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘offertafel’ voor het eerst aangetroffen in 1200

alter

offertafel voor godsdienstige plechtigheden

altaren (plural)
altaars (plural)
altaartje (diminutive singular)
altaartjes (diminutive plural)

De priester las de mis aan het altaar.

Zo kan het interieur van een houten kerkje in de Alpen, met zijn kromme banken en scheve muren en een naïeve voorstelling van de Heilige Maagd boven het altaar, voor een christen het idee van nederigheid of lijdzaamheid tastbaarder maken, beter tot leven wekken dan wanneer dit slechts in een boek wordt uitgelegd.


patroon

In de betekenis van ‘huls met projectiel en buskruitlading’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1637

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ontwerp’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1400

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘beschermheilige’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1200

patroons (singular)
patroontje (diminutive)
patroontjes (diminutive singular)

: , beschermheer, beschermheilige, schutspatroon

Hij trad op als patroon van de klager.


dopen

In de betekenis van ‘dompelen, door doop in geloofsgemeenschap opnemen’ voor het eerst aangetroffen in 1240

taufen

iemand ritueel met water besprenkelen of erin onderdompelen en zodoende tot een geloof toelaten

doopte (past)
gedoopt (past participle)
te dopen (active infinitive imperfect present)
zullen dopen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen dopen (active infinitive imperfect future)
hebben gedoopt (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gedoopt (active infinitive perfect present)
gedoopt zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gedoopt te zullen hebben (active infinitive perfect future)
dopend (imperfect participle)
gedoopt (past participle)
dope (subjunctive)
doop (indicative imperfect present singular first-person)
doopt (indicative imperfect present singular second-person)
doopt (indicative imperfect present singular second-person)
doopt (indicative imperfect present singular second-person)
doopt (indicative imperfect present singular third-person)
doopte (indicative imperfect past singular first-person)
doopte (indicative imperfect past singular second-person)
doopte (indicative imperfect past singular second-person)
doopte (indicative imperfect past singular second-person)
doopte (indicative imperfect past singular third-person)
doopten (indicative imperfect past plural first-person)
doopten (indicative imperfect past plural second-person)
doopten (indicative imperfect past plural third-person)
zal dopen (indicative imperfect future singular first-person)
zult dopen (indicative imperfect future singular second-person)
zal dopen (indicative imperfect future singular second-person)
zult dopen (indicative imperfect future singular second-person)
zal dopen (indicative imperfect future singular second-person)
zult dopen (indicative imperfect future singular second-person)
zal dopen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen dopen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen dopen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen dopen (indicative imperfect future plural third-person)
zou dopen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou dopen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) dopen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt dopen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou dopen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden dopen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden dopen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden dopen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gedoopt (perfect present first-person)
hebt gedoopt (perfect present second-person)
hebt gedoopt (perfect present second-person)
heeft gedoopt (perfect present second-person)
hebt gedoopt (perfect present second-person)
heeft gedoopt (perfect present third-person)
hebben gedoopt (perfect present first-person)
hebben gedoopt (perfect present second-person)
hebben gedoopt (perfect present third-person)
had gedoopt (perfect past first-person)
had gedoopt (perfect past second-person)
had gedoopt (perfect past second-person)
hadt gedoopt (perfect past second-person)
had gedoopt (perfect past third-person)
hadden gedoopt (perfect past first-person)
hadden gedoopt (perfect past second-person)
hadden gedoopt (perfect past third-person)
zal gedoopt hebben (perfect future first-person)
zal gedoopt hebben (perfect future second-person)
zult gedoopt hebben (perfect future second-person)
zult gedoopt hebben (perfect future second-person)
zal gedoopt hebben (perfect future second-person)
zult gedoopt hebben (perfect future second-person)
zal gedoopt hebben (perfect future third-person)
zullen gedoopt hebben (perfect future first-person)
zullen gedoopt hebben (perfect future second-person)
zullen gedoopt hebben (perfect future third-person)
zou gedoopt hebben (perfect conditional first-person)
zou gedoopt hebben (perfect conditional second-person)
zou gedoopt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedoopt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedoopt hebben (perfect conditional second-person)
zou gedoopt hebben (perfect conditional third-person)
zouden gedoopt hebben (perfect conditional first-person)
zouden gedoopt hebben (perfect conditional second-person)
zouden gedoopt hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gedoopt (impersonal passive present imperfect)
er is gedoopt (impersonal passive present perfect)
er werd gedoopt (impersonal passive past imperfect)
er was gedoopt (impersonal passive past perfect)
er zal gedoopt worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gedoopt zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gedoopt worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gedoopt zijn (impersonal passive conditional perfect)
gedoopt worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gedoopt te worden (passive infinitive imperfect present)
gedoopt zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gedoopt te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gedoopt zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gedoopt te zijn (passive infinitive perfect present)
gedoopt zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gedoopt te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word gedoopt (singular imperfect present first-person)
wordt gedoopt (singular imperfect present second-person)
wordt gedoopt (singular imperfect present second-person)
wordt gedoopt (singular imperfect present second-person)
wordt gedoopt (singular imperfect present plural third-person)
worden gedoopt (singular imperfect present plural first-person)
worden gedoopt (singular imperfect present plural second-person)
worden gedoopt (singular imperfect present third-person)
werd gedoopt (singular imperfect past first-person)
werd gedoopt (singular imperfect past second-person)
werd gedoopt (singular imperfect past second-person)
werdt gedoopt (singular imperfect past second-person)
werd gedoopt (singular imperfect past plural third-person)
werden gedoopt (singular imperfect past plural first-person)
werden gedoopt (singular imperfect past plural second-person)
werden gedoopt (singular imperfect past third-person)
zal gedoopt worden (singular imperfect future first-person)
zult gedoopt worden (singular imperfect future second-person)
zult gedoopt worden (singular imperfect future second-person)
zult gedoopt worden (singular imperfect future second-person)
zal gedoopt worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gedoopt worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gedoopt worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gedoopt worden (singular imperfect future third-person)
zou gedoopt worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gedoopt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gedoopt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gedoopt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gedoopt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gedoopt worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gedoopt worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gedoopt worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gedoopt worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gedoopt (perfect present first-person)
bent gedoopt (perfect present second-person)
bent gedoopt (perfect present second-person)
is gedoopt (perfect present second-person)
zijt gedoopt (perfect present second-person)
is gedoopt (perfect present third-person)
zijn gedoopt (perfect present first-person)
zijn gedoopt (perfect present second-person)
zijn gedoopt (perfect present third-person)
was gedoopt (perfect past first-person)
was gedoopt (perfect past second-person)
was gedoopt (perfect past second-person)
waart gedoopt (perfect past second-person)
was gedoopt (perfect past third-person)
waren gedoopt (perfect past first-person)
waren gedoopt (perfect past second-person)
waren gedoopt (perfect past third-person)
zal gedoopt zijn (perfect future first-person)
zult gedoopt zijn (perfect future second-person)
zult gedoopt zijn (perfect future second-person)
zult gedoopt zijn (perfect future second-person)
zal gedoopt zijn (perfect future third-person)
zullen gedoopt zijn (perfect future first-person)
zullen gedoopt zijn (perfect future second-person)
zullen gedoopt zijn (perfect future third-person)
zou gedoopt zijn (perfect conditional first-person)
zou gedoopt zijn (perfect conditional second-person)
zou gedoopt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gedoopt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gedoopt zijn (perfect conditional second-person)
zou gedoopt zijn (perfect conditional third-person)
zouden gedoopt zijn (perfect conditional first-person)
zouden gedoopt zijn (perfect conditional second-person)
zouden gedoopt zijn (perfect conditional third-person)


heidendom

Afgeleid van heiden met het achtervoegsel -dom.

Heidentum

een verzamelnaam voor de polytheïstische religies waarmee het zich verspreidende christendom in aanraking kwam


hoogaltaar

hoogaltaren (plural)
hoogaltaars (plural)
hoogaltaartje (diminutive singular)
hoogaltaartjes (diminutive plural)

het voornaamste altaar dat uitbundig versierd is en dat op een verhoging staat

Het hoogaltaar was erg mooi versierd in die kerk.

Ik beklom de hoge trappen van de Ponte degli Scalzi alsof ik een hoogaltaar besteeg. Het oversteken van Canal Grande is een hoogmis die, voor de aanleg van de nieuwe brug, maar op drie plekken kon worden gevierd.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 22


hostie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘offerbrood’ voor het eerst aangetroffen in 1282

Afkomstig van het Latijnse hostia (offer).

hosties (plural)
hostiën (plural)
hostietje (diminutive singular)
hostietjes (diminutive plural)

rond plat offerbrood dat volgens de katholieke leer na de consacratie door de priester veranderd is in het lichaam en bloed van Jezus


jodendom

Afgeleid van jood met het achtervoegsel -dom met het invoegsel -en-


joods

Herkomst: Hebreeuws (vernederlandste vorm)

jüdisch

te maken hebbend met het joodse geloof, het jodendom

joodser (uninflected comparative)
joodst (uninflected superlative)
joodse (inflected positive)
joodsere (inflected comparative)
joodste (inflected superlative)
joodsers (partitive comparative)

Meer informatie over de spellingproblematiek van dit woord kan u vinden in het Wikipedia-artikel Joden (spelling).

te maken hebbend met de joodse godsdienst, het jodendom

Jom Kippoer is een belangrijk feest voor joodse gelovigen.


ziel

In de betekenis van ‘geest’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Door de ziel snijden

Zeer aangrijpend, bedroevend, schrijnend zijn

Een goed geloof en een kurken ziel dan kunje drijven

Hoe hoger het hart, hoe lager de ziel

Dwaasheid wordt gekenmerkt door hoogmoed

Lichaam en ziel

De mens in zijn geheel (d.w.z. het stoffelijke èn het onstoffelijke)

Seele

het veronderstelde wezen van het niet-stoffelijke van de mens

zielen (plural)
zieltje (diminutive singular)
zieltjes (diminutive plural)

Hij is misschien wel overleden, maar zijn ziel zal altijd voortleven.

Ik heb aan het begin van mijn carrière de fout gemaakt dat ik mijn ziel in mijn werk legde. Dat moet je niet doen, want je krijgt hem niet terug, niet in dezelfde staat tenminste. Ik neem mijn ziel met me mee de zaal uit, maar hij voelt steeds minder eigen, eerder als een vergeten rekwisiet dat ik uit beleefdheid meeneem voordat de lichten doven.

Graag zou ik willen geloven in een ziel die doorleeft na de dood, maar ik geloof eerder dat de zielen van onze overleden vrienden voortleven in de harten van mensen die aan hen terugdenken.


kardinaal

met het achtervoegsel -aal van Frans cardinal, in de betekenis van ‘hoogwaardigheidsbekleder in de r.-k. kerk’ voor het eerst aangetroffen in 1265

kardinal

hoge geestelijke in de hiërarchie van de Rooms-Katholieke Kerk,...

kardinalen (plural)
kardinaaltje (diminutive singular)
kardinaaltjes (diminutive plural)

hoge geestelijke in de hiërarchie van de Rooms-Katholieke Kerk, hij mag deelnemen aan de verkiezing van een nieuwe paus


hemel

In de betekenis van ‘firmament’ voor het eerst aangetroffen in 901

hemel

lucht, onmetelijke ruimte die overal op aarde bovenaan zichtbaar is

hemels (singular)
hemeltje (diminutive)
hemeltjes (diminutive singular)
hemelen (singular)

de gelukzalige toestand of plaats waar God verblijft of de goden verblijven, waar mensen na de dood heen kunnen gaan

Hij stapt over het lijk heen, nog steeds gebukt, je weet eigenlijk niet waarom je dat doet, want kogels vang je overeind net zo goed op als gebogen, maar het is een reflex om ze zo min mogelijk houvast te bieden, alsof je de hele tijd bang bent voor de hemel als je oorlog voert.


katholiek

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘rooms’ voor het eerst aangetroffen in 1567

Ontleend aan het Franse catholique of het Latijnse catholicus.

katholisch

overeenkomstig de geloofsleer van de Katholieke Kerk

katholieker (uninflected comparative)
katholiekst (uninflected superlative)
katholieke (inflected positive)
katholiekere (inflected comparative)
katholiekste (inflected superlative)
katholieks (partitive positive)
katholiekers (partitive comparative)

Alle christenen die zich katholiek noemen, erkennen de apostolische geloofsbelijdenis en de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel.

Als ik vroeger naar een nieuwe plaats verhuisde, bezocht ik steevast alle kerken van de stad. Op zondagochtend fietste ik richting onbekende kerkklokken om te zien of de gemeente en de sfeer daar iets voor mij was. Van protestants tot katholiek, pinkstergemeenschappen, synagogen en oecumenische vieringen.

Alle Belgische provinciehoofdsteden zijn tevens de zetel van een katholiek bisdom.


katholiek

iemand die het katholieke geloof aanhangt/lid is van de Katholieke Kerk

Wat is het verschil tussen protestanten en katholieken?


klooster

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘instelling waar mensen zich terugtrekken voor godsdienstig leven’ voor het eerst aangetroffen in 1200

Komt van het Latijnse woord claustrum (afgesloten plaats), dat weer van claudere (afsluiten) komt.

kloster

een gebouw waarin een kloostergemeenschap gevestigd is

kloosters (plural)
kloostertje (diminutive singular)
kloostertjes (diminutive plural)

Monniken leven vaak in een klooster.

Hij was van plan om een klooster te gaan stichten.

De tweede werd geboren in de zesde eeuw. Eigenlijk was hij een zeer eenvoudige monnik, die later abt werd van het klooster in Myra. Een bijzonder vrome man, die door zijn gebed de mensen kon genezen. Hij overleed op 10 december van het jaar 564.


penitentie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘boete’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1236

penitensha

een boetedoening in de vorm van gebeden of goede werken, die na de belijdenis en absolutie van de zonden in de biecht door de priester aan de biechteling wordt opgelegd

penitenties (plural)
penitentietje (diminutive singular)
penitentietjes (diminutive plural)


jood

joden (plural)
joodje (diminutive singular)
joodjes (diminutive plural)

aanhanger van het joodse geloof, volgens de joodse traditie iemand of een man die geboren is uit een joodse moeder; verder iemand of een man die is toegetreden tot het jodendom; ook iemand of een man die het joodse geloof belijdt

Wat misschien een beetje vreemd overkwam, omdat er door iedereen zo naar uit was gekeken, zowel door de antisemieten als door de joden zelf.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


vormsel

Naamwoord van handeling van vormen met het achtervoegsel -sel, in de betekenis van ‘een sacrament’ voor het eerst aangetroffen in 1410

konfirmation

een sacrament waardoor een gedoopte de kracht van de Heilige Geest ontvangt om zijn geloof standvastig te kunnen belijden

De meeste kinderen worden gedoopt als ze een baby zijn en doen hun eerste heilige communie als ze zeven of acht jaar zijn. De gebruikelijke leeftijd om het vormsel te ontvangen is twaalf of dertien jaar.


biecht

In de betekenis van ‘belijdenis (van zonden)’ voor het eerst aangetroffen in 901

Beichte

de erkenning van zonden aan een geestelijke

biechten (plural)
biechtje (diminutive singular)
biechtjes (diminutive plural)

het belijden van de eigen zonden aan een priester, zodat deze de zonden in naam van Jezus vergeeft, en de biechteling met de kerk verzoent

De biecht is een van de zeven sacramenten van de Katholieke Kerk.


biechten

afgeleid van biecht met het achtervoegsel -en

confesser

ten overstaan van een geestelijke bekennen welke religeuze wetten men overtreden heeft

biechtte (past)
gebiecht (past participle)
te biechten (active infinitive imperfect present)
zullen biechten (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen biechten (active infinitive imperfect future)
hebben gebiecht (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gebiecht (active infinitive perfect present)
gebiecht zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gebiecht te zullen hebben (active infinitive perfect future)
biechtend (imperfect participle)
gebiecht (past participle)
biechte (subjunctive)
biecht (indicative imperfect present singular first-person)
biecht (indicative imperfect present singular second-person)
biecht (indicative imperfect present singular second-person)
biecht (indicative imperfect present singular second-person)
biecht (indicative imperfect present singular third-person)
biechtte (indicative imperfect past singular first-person)
biechtte (indicative imperfect past singular second-person)
biechtte (indicative imperfect past singular second-person)
biechtte (indicative imperfect past singular second-person)
biechtte (indicative imperfect past singular third-person)
biechtten (indicative imperfect past plural first-person)
biechtten (indicative imperfect past plural second-person)
biechtten (indicative imperfect past plural third-person)
zal biechten (indicative imperfect future singular first-person)
zult biechten (indicative imperfect future singular second-person)
zal biechten (indicative imperfect future singular second-person)
zult biechten (indicative imperfect future singular second-person)
zal biechten (indicative imperfect future singular second-person)
zult biechten (indicative imperfect future singular second-person)
zal biechten (indicative imperfect future singular third-person)
zullen biechten (indicative imperfect future plural first-person)
zullen biechten (indicative imperfect future plural second-person)
zullen biechten (indicative imperfect future plural third-person)
zou biechten (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou biechten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) biechten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt biechten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou biechten (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden biechten (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden biechten (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden biechten (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gebiecht (perfect present first-person)
hebt gebiecht (perfect present second-person)
hebt gebiecht (perfect present second-person)
heeft gebiecht (perfect present second-person)
hebt gebiecht (perfect present second-person)
heeft gebiecht (perfect present third-person)
hebben gebiecht (perfect present first-person)
hebben gebiecht (perfect present second-person)
hebben gebiecht (perfect present third-person)
had gebiecht (perfect past first-person)
had gebiecht (perfect past second-person)
had gebiecht (perfect past second-person)
hadt gebiecht (perfect past second-person)
had gebiecht (perfect past third-person)
hadden gebiecht (perfect past first-person)
hadden gebiecht (perfect past second-person)
hadden gebiecht (perfect past third-person)
zal gebiecht hebben (perfect future first-person)
zal gebiecht hebben (perfect future second-person)
zult gebiecht hebben (perfect future second-person)
zult gebiecht hebben (perfect future second-person)
zal gebiecht hebben (perfect future second-person)
zult gebiecht hebben (perfect future second-person)
zal gebiecht hebben (perfect future third-person)
zullen gebiecht hebben (perfect future first-person)
zullen gebiecht hebben (perfect future second-person)
zullen gebiecht hebben (perfect future third-person)
zou gebiecht hebben (perfect conditional first-person)
zou gebiecht hebben (perfect conditional second-person)
zou gebiecht hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebiecht hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebiecht hebben (perfect conditional second-person)
zou gebiecht hebben (perfect conditional third-person)
zouden gebiecht hebben (perfect conditional first-person)
zouden gebiecht hebben (perfect conditional second-person)
zouden gebiecht hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gebiecht (impersonal passive present imperfect)
er is gebiecht (impersonal passive present perfect)
er werd gebiecht (impersonal passive past imperfect)
er was gebiecht (impersonal passive past perfect)
er zal gebiecht worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gebiecht zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gebiecht worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gebiecht zijn (impersonal passive conditional perfect)

het belijden van de eigen zonden aan een priester, zodat deze de zonden in naam van Jezus vergeeft

De man had berouw van zijn woedeuitbarsting, en is in de kerk gaan biechten.


kruisbeeld

crucifix

een beeld waarop Christus aan het kruis te zien is

kruisbeelden (plural)
kruisbeeldje (diminutive singular)
kruisbeeldjes (diminutive plural)

Hij heeft enkele kruisbeelden thuis.


huwelijk

In de betekenis van ‘echtverbintenis’ voor het eerst aangetroffen in 1236

Middelnederlands hūwelijc, houwelijc, -lic, door volksetymologische vereenzelviging met het achtervoegsel -lijk uit eerder hūweleec, hūweleic, samenstelling van huwe(n) v ‘echtpaar’ (waarvoor zie huwen) en leec ‘lied, gezang’. Evenals Middelnederduits hillik, hīlich, Oudhoogduits hīleih, Fries houlik en deels (het 2de lid) Engels wedlock, alle ‘huwelijk’.

Heirat

ambtelijke of kerkelijke verbintenis tussen twee personen

huwelijken (plural)
huwelijkje (diminutive singular)
huwelijkjes (diminutive plural)

sacrament en verbond waarmee een gedoopte man en vrouw zich voor het leven aan elkaar verbinden, met als doel het stichten van een gezin

Het huwelijk is een van de zeven sacramenten van de katholieke kerk.


schepping

Naamwoord van handeling van scheppen met het achtervoegsel -ing

Schöpfung

iets nieuws dat uit het niets gemaakt is

scheppingen (plural)
(scheppinkje) (diminutive singular)
(scheppinkjes) (diminutive plural)

het heelal zoals dat door God uit het niets gemaakt is

Alsof hij zich verantwoordelijk voelde voor de hele schepping, verontschuldigde hij zich voor de argwaan in de moderne wereld, die hem ertoe verplichtte bepaalde formaliteiten in acht te nemen, maar hij verzekerde mij dat we daar later nog een geschikt moment voor konden vinden, wanneer ik zou zijn uitgerust van mijn verplaatsing.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 14


islam

van Arabisch إِسْلَام (ʾislām) "onderwerping" (als gelovige aan Allah), in de betekenis van ‘moslimgodsdienst’ voor het eerst aangetroffen in 1820

الإسل

godsdienst die na alle profeten uit het jodendom en Christus, Mohammed ...

monotheïstische godsdienst die na alle profeten uit het jodendom en Christus, Mohammed als laatste profeet ziet

In Nederland staat het iedereen vrij om de islam als godsdienst te hebben.


missaal

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘misboek’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1392

missel

boekje met de inhoud van de liturgie, waarin men de voortgang van de mis kan volgen

missalen (plural)
missaaltje (diminutive singular)
missaaltjes (diminutive plural)


moslim

Leenwoord uit het Arabisch, in de betekenis van ‘aanhanger van de islam’ voor het eerst aangetroffen in 1824

Afkomstig van het Arabische moeslim (iemand die zich overgeeft)

moslims (plural)
moslimmetje (diminutive singular)
moslimmetjes (diminutive plural)

Moslims gaan vaak naar een moskee.

Nu zijn er in Nederland, zeker in de steden, veel mensen die de islam aanhangen. Zij zijn óf van landen afkomstig zijn waar veel moslims wonen, óf in Nederland geboren in een familie waar de islam een belangrijke plaats heeft, óf moslim geworden.

Weblink bron “In gesprek met moslims”, Protestantse Kerk in Nederland


pastoor

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘hoofd van parochie’ voor het eerst aangetroffen in 1475

pastoors (plural)
pastoortje (diminutive singular)
pastoortjes (diminutive plural)

een lid van de katholieke geestelijkheid die zich aan de zielzorg van zijn parochie wijdt


bidden

In de betekenis van ‘gebed richten tot God, smeken’ voor het eerst aangetroffen in 901

bad (past)
gebeden (past participle)
te bidden (active infinitive imperfect present)
zullen bidden (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen bidden (active infinitive imperfect future)
hebben gebeden (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gebeden (active infinitive perfect present)
gebeden zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gebeden te zullen hebben (active infinitive perfect future)
biddend (imperfect participle)
gebeden (past participle)
bidde (subjunctive)
bid (indicative imperfect present singular first-person)
bidt (indicative imperfect present singular second-person)
bidt (indicative imperfect present singular second-person)
bidt (indicative imperfect present singular second-person)
bidt (indicative imperfect present singular third-person)
bad (indicative imperfect past singular first-person)
bad (indicative imperfect past singular second-person)
bad (indicative imperfect past singular second-person)
badt (indicative imperfect past singular second-person)
bad (indicative imperfect past singular third-person)
baden (indicative imperfect past plural first-person)
baden (indicative imperfect past plural second-person)
baden (indicative imperfect past plural third-person)
zal bidden (indicative imperfect future singular first-person)
zult bidden (indicative imperfect future singular second-person)
zal bidden (indicative imperfect future singular second-person)
zult bidden (indicative imperfect future singular second-person)
zal bidden (indicative imperfect future singular second-person)
zult bidden (indicative imperfect future singular second-person)
zal bidden (indicative imperfect future singular third-person)
zullen bidden (indicative imperfect future plural first-person)
zullen bidden (indicative imperfect future plural second-person)
zullen bidden (indicative imperfect future plural third-person)
zou bidden (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou bidden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) bidden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt bidden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou bidden (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden bidden (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden bidden (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden bidden (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gebeden (perfect present first-person)
hebt gebeden (perfect present second-person)
hebt gebeden (perfect present second-person)
heeft gebeden (perfect present second-person)
hebt gebeden (perfect present second-person)
heeft gebeden (perfect present third-person)
hebben gebeden (perfect present first-person)
hebben gebeden (perfect present second-person)
hebben gebeden (perfect present third-person)
had gebeden (perfect past first-person)
had gebeden (perfect past second-person)
had gebeden (perfect past second-person)
hadt gebeden (perfect past second-person)
had gebeden (perfect past third-person)
hadden gebeden (perfect past first-person)
hadden gebeden (perfect past second-person)
hadden gebeden (perfect past third-person)
zal gebeden hebben (perfect future first-person)
zal gebeden hebben (perfect future second-person)
zult gebeden hebben (perfect future second-person)
zult gebeden hebben (perfect future second-person)
zal gebeden hebben (perfect future second-person)
zult gebeden hebben (perfect future second-person)
zal gebeden hebben (perfect future third-person)
zullen gebeden hebben (perfect future first-person)
zullen gebeden hebben (perfect future second-person)
zullen gebeden hebben (perfect future third-person)
zou gebeden hebben (perfect conditional first-person)
zou gebeden hebben (perfect conditional second-person)
zou gebeden hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebeden hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebeden hebben (perfect conditional second-person)
zou gebeden hebben (perfect conditional third-person)
zouden gebeden hebben (perfect conditional first-person)
zouden gebeden hebben (perfect conditional second-person)
zouden gebeden hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gebeden (impersonal passive present imperfect)
er is gebeden (impersonal passive present perfect)
er werd gebeden (impersonal passive past imperfect)
er was gebeden (impersonal passive past perfect)
er zal gebeden worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gebeden zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gebeden worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gebeden zijn (impersonal passive conditional perfect)

Voor het slapen bid ik altijd mijn avondgebed.

Mijn zondagochtendlijke fietstochten leidden me de afgelopen jaren echter niet langer naar kerkgebouwen, maar ik voelde me steeds meer aangetrokken tot de natuur. Toen ik aan het lopen was, werden Yosemite en Kings Canyon mijn kathedralen. In de natuur vind ik rust en vrede om na te denken en te bidden.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


processie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘plechtige optocht’ voor het eerst aangetroffen in 1240

processies (plural)
processietje (diminutive singular)
processietjes (diminutive plural)

optocht van geestelijke en andere gelovigen


verlossing

Naamwoord van handeling van verlossen met het achtervoegsel -ing.

salvation

de bevrijding van de gevolgen van de zonden van de mens door het geloof in Jesus

De kruisdood op Golgotha bracht ons allen de verlossing.


hervorming

Naamwoord van handeling van hervormen met het achtervoegsel -ing

reformation

beweging tot herstel der oorspronkelijke zuiverheid in de leer...

hervormingen (plural)
hervorminkje (diminutive singular)
hervorminkjes (diminutive plural)

De beweging tot herstel van de oorspronkelijke zuiverheid in de leer en de gebruiken van de Roomsche Kerk, in het begin van de 16de eeuw door LUTHER begonnen en de oorsprong van het protestantisme. (Vroeger en nog veelal: Reformatie genoemd)


verrijzenis

Naamwoord van handeling van verrijzen met het achtervoegsel -enis


doopvont

samenstelling van doop ww en vont zn , jongere vorm van "vont" (Middelnederlands vonte), aangetroffen vanaf 1704

pila baptismal

een bekken voor de bediening van de doop en het bewaren van het doopwater in een kerkgebouw

doopvonten (plural)
doopvontje (diminutive singular)
doopvontjes (diminutive plural)

Het doopvont wordt gebruikt bij de bediening van het sacrament van de Heilige Doop.


psalm

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘godsdienstig lied’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Psalm

elk van honderdvijftig gezangen uit de Tenach en het Oude Testament

psalmen (plural)
psalmpje (diminutive singular)
psalmpjes (diminutive plural)

Alles draait in dienst in Baptistenkerk om het thema dankbaarheid. Of het nu het gebed, de preek, een klein toneelspel of de tekst van psalmen, gezangen en liederen, is, alles daat erom dat mensen in het leven dankbaar moeten zijn.


vagevuur

In de betekenis van ‘plaats waar zielen gelouterd worden’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Samenstelling van vagen (zuiveren; een ablautvorm naast vegen) en vuur, dit als weergave van het Latijnse purgatorium

samenstelling van vaag ww en vuur met het invoegsel -e-

vaevuur

een toestand waar de zielen van gestorven personen gereinigd worden.

een toestand waarin de zielen van personen die gestorven zijn in vriendschap met God, zonder dat ze volledig zuiver waren, gereinigd worden, zodat ze de hemel kunnen binnengaan

Toen hij kwam te overlijden, ging zijn ziel naar het vagevuur.


zonde

zn, bn: erfwoord via Middelnederlands sonde van Oudnederlands sunda, in de betekenis van ‘overtreding’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Sünde

overtreding van een goddelijke wet of regel

zonden (plural)
zondes (plural)
zondetje (diminutive singular)
zondetjes (diminutive plural)

Het is natuurlijk een zonde om op kerstavond te applaudisseren, gelukkig dat ik niet de moraal van mijn grootmoeder heb geërfd.


gelijkenis

In de betekenis van ‘uiterlijke overeenkomst’ voor het eerst aangetroffen in 901

Afgeleid van gelijk met het achtervoegsel -enis.

resemblance

de mate waarin iets of iemand aan een ander doet denken

parable

een verhaal dat een bepaalde relgieuze les presenteert door het met een bepaalde gebeurtenis te vergelijken

De gelijkenis van de verloren zoon weerspiegelt het feit dat God zich verheugt op het berouw dat iemand betoont over zijn zonde als hij terugkeert tot het geloof.


profeet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘voorspeller’ voor het eerst aangetroffen in 1265

Prophet

een persoon die boodschappen van een godheid aan de mensen doorgeeft

profeten (plural)
profeetje (diminutive singular)
profeetjes (diminutive plural)

om een verschil van mening over de opvolging van de profeet (1300 jaar geleden) worden nu nog elke dag bommen geplaatst

Aangezien ik niks kon zeggen pakte zij het boek De profeet van Kahlil Gibran uit haar rugzak en begon mij hardop voor te lezen.


erfzonde

ˈɛr^əfˌsɔndə

原罪

schending van Gods regels door de eerste mens Adam als last die op ieder mens rust; kader om de natuur van de mens te begrijpen

Hij was ervan overtuigd dat het kind als onbeschreven blad ter wereld kwam. Het kind was van nature goed, betoogde hij, en daarom bepleitte hij een empirische opvoeding. En dat was iets heel nieuws; eerder vond men dat kinderen een erfzonde droegen, een overdracht van de zonden van Adam en Eva.

Weblink bron
Sarah Ouwerkerk
 “Weg met die kralen, ga maar spelen” (19 september 2019) op nrc.nl

Alleen in de dogmatiek zoals de kruisiging, de erfzonde en de drie-eenheid kan ik niet meer geloven. En als ik dat niet meer geloof, dan kan ik mezelf geen christen meer noemen.

Weblink bron
Sheila Kamerman & Hanina Ajarai
 “Joram van Klaveren: ‘Ik wil de islam met alle liefde uitleggen’” (4 februari 2019) op nrc.nl


mis

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘rooms-katholieke kerkdienst’ voor het eerst aangetroffen in 1236

Van Latijn missa (heenzending), afgeleid van het Latijnse mittere (zenden). Vermoedelijk afgeleid van de laatste woorden van de mis Ite, missa est (ga, het is de heenzending).

Parijs is wel een mis waard.

om een voordeel te behalen bij tegenstanders aansluiten

messe

een godsdienstoefening in de katholieke kerk, een eucharistieviering

missen (plural)
misje (diminutive singular)
misjes (diminutive plural)

een eucharistieviering, de katholieke eredienst waarin het sacrament van de eucharistie wordt gevierd

De mis is zojuist begonnen.

De Tridentijnse ritus, de traditionele mis die het Vaticaan in de jaren zestig in de ban deed, is weer toegestaan.

“Tridentijnse mis / ’In de latijnse mis voel je Gods aanwezigheid wél’” (2007-07-11), NS


kerkdienst

Gottesdienst

een bijeenkomst van een christelijke gemeente waarin God vereerd wordt

Op zondag wonen we een kerkdienst bij.


protestant

via Duits Protestant van Latijn protestans ww , "iemand die publiekelijk verklaart, getuigt, protesteert", in de betekenis van ‘hervormd’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1579, op te vatten als Naamwoord van handeling van protesteren met het achtervoegsel -ant

Protestant

christen die is aangesloten bij het protestantisme, een van de kerkgenootschappen ontstaan door afsplitsing van de Rooms-Katholieke Kerk in de zestiende eeuw

protestanten (plural)
protestantje (diminutive singular)
protestantjes (diminutive plural)

Maar van de eucharistie heb ik me altijd ver gehouden. Het is trouwens officieel ook zo dat je het als protestant vanuit je kerk niet kunt doen en aan de andere kant mag een priester je officieel waarschijnlijk ook niet de hostie aanreiken.


kruis

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘twee balken die elkaar rechthoekig snijden’ voor het eerst aangetroffen in 991

Elk huis(je) heeft zijn kruis(je).

Iedereen heeft zijn eigen persoonlijke problemen, die vaak niet bij anderen bekend zijn

Men draagt het kruis niet altijd op zijn rug.

Twee geloven in een huis is een groot kruis.

Iemand het (heilig) kruis (achter)nageven

Iemand verwensen; hopen dat bezoek niet terugkomt

Kreuz

christelijk religieus symbool afgeleid van de kruiziging van Jezus Christus

kruisen (singular)
kruisje (diminutive)
kruisjes (diminutive singular)
kruisen (singular)
kruizen (singular)

christelijk religieus symbool afgeleid van de kruisiging van Jezus Christus

Als ik de volle maan zie sla ik vreemd genoeg altijd een kruis, kus mijn duim en wijs naar de maan als gebaar van dankbaarheid voor de rijke ervaringen in mijn leven en de mensen om mij heen.

Ook al ben ik geen katholiek, toch sla ik vaak een kruisje voor mijn borst.


theologie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘godgeleerdheid’ voor het eerst aangetroffen in 1330

met het voorvoegsel theo- met het achtervoegsel -logie

Theologie

de leer over God, het goddelijke en de godsdienst

Velen hielden zich vroeger bezig met pastorale theologie.


hemelleer

Het licht der Goddelijke openbaring had zijnen geest bestraald, en het vruchtbaar zaad der reinste hemelleer had diepe wortelen in zijn hart geschoten.


openbaring

Naamwoord van handeling van openbaren met het achtervoegsel -ing

openbaringen (plural)
openbarinkje (diminutive singular)
openbarinkjes (diminutive plural)

een goddelijk geheim dat aan de mensheid bekend gemaakt wordt

Maar wij hebben steeds meer energie gestoken in het rationeel doorgronden van natuurlijke gebeurtenissen: er zijn geen voortekenen of openbaringen meer, geen vloeken of profetieën; onze toekomst zal niet in godshuizen maar in laboratoria worden ontsluierd.

Alain de Botton
 “Hoe overleef ik de moderne wereld” (2022), Atlas Contact , ISBN 9789045045979


synagoge

via Middelnederlands synagoge en Latijn synagoga van Oudgrieks συναγωγή (sunagoogè) "samenkomst, vergadering", van συν bw (sun) "bijeen" en ἄγω ww (agoo) "brengen, voeren", op te vatten als leenvertaling van Hebreeuws כְּנֶסֶת zn (knesset) "samenkomst, vergadering, synagoge"; in de betekenis van ‘Israëlitisch bedehuis’ voor het eerst aangetroffen in 1285

synagoges (plural)
synagogen (plural)
synagogetje (diminutive singular)
synagogetjes (diminutive plural)

gebedshuis, gebouw voor joodse godsdienstige bijeenkomst

Van protestants tot katholiek, pinkstergemeenschappen, synagogen en oecumenische vieringen.


tempel

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bedehuis’ voor het eerst aangetroffen in 1271

寺

てら ⁽ʲᵃ⁾, tera

tempels (plural)
tempeltje (diminutive singular)
tempeltjes (diminutive plural)

Heb je de tempel al gezien die ze hier in de buurt aan het bouwen zijn?

De Japanse bergen, tempels en gastvrijheid waren indrukwekkend.


dienst

In de betekenis van ‘het dienen’ voor het eerst aangetroffen in 1240.

Naamwoord van handeling van dienen met het achtervoegsel -st; Middelnederlands dienst, ontwikkeld uit Oergermaans *þewanōst-, nomen actionis afgeleid uit het w.w. *þewanōn- ‘dienen’; zie verder dienen. Evenals Nederduits Deenst, Duits Dienst en Fries tsjinst.

De ene dienst is d'anderen waard

wanneer iemand helpt, doet men graag iets terug

diensten (plural)
dienstje (diminutive singular)
dienstjes (diminutive plural)

'Dienst' is een uitzondering op de vaste regel dat zelfstandig gebruikte werkwoordsstammen met het achtervoegsel -st vrouwelijk zijn. In de praktijk wordt dienst vooral in betekenis 3 ook wel als vrouwelijk woord gebruikt. Van Dale en de Woordenlijst Nederlandse Taal beschouwen het woord echter uitsluitend als m.

Aan het einde van de dienst werd gezamenlijk het ¨Onze Vader¨ gebeden.

De predikanten De Lange (hervormde kerk), Van den Hout (gereformeerde kerk) en Wittmer (baptistengemeente) leiden de dienst. Van den Hout houdt de preek, waarin hij vertelt dat hij drie jongens heeft - alle drie op de basisschool - en dat ze het thuis wel eens 'gezellig' maken.


minister

[1] Van het Franse ministre, in de betekenis van ‘eerste staatsdienaar’ voor het eerst aangetroffen in 1698 .

[2] Leenwoord uit Latijn minister “dienaar”.

gesandt

een persoon die deelneemt aan de regering van een land

ministers (plural)
ministertje (diminutive singular)
ministertjes (diminutive plural)

De Wierookdrager, of de Minister over 't wierook. Deze legt een kleed over de gewyde dingen geduurende den Lofzang aan de H. Drieëenheit, en doet den Celebrant de gewyde kleederen aan.

Bernard Picart
 Derde hoofdstuk. Handelende over den Rang der Raden en Ministers van den Patriarch in het waarnemen der Patriarchale plichten. in:
Abraham Moubach (vert.)
 Naaukeurige beschryving der uitwendige godtsdienst-plichten, kerk-zeden en gewoontens van alle volkeren der waereldt., Deel 5 (1736), Hermanus Uytwerf, Amsterdam / Jan Daniel Beman, Rotterdam / Isaak van der Kloot, Den Haag, p. 74 op dbnl.org


parochie

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘kerkelijke gemeente’ voor het eerst aangetroffen in 1240

parroquia

gemeenschap van gelovigen in de katholieke kerk die bij één kerkgebouw hoort

parochiën (plural)
parochies (plural)
parochietje (diminutive singular)
parochietjes (diminutive plural)


aartsbisdom

afgeleid van bisdom met het voorvoegsel aarts-

nadbiskupija

het belangrijkste gebied van een kerkprovincie, dat geleid wordt door de aartsbisschop.

aartsbisdommen (plural)
aartsbisdommetje (diminutive singular)
aartsbisdommetjes (diminutive plural)

Godfried Danneels staat aan het hoofd van het aartsbisdom Mechelen-Brussel.


eucharistie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘Heilige Sacrament’ voor het eerst aangetroffen in 1669

Afkomstig van het Griekse eucharistia (dankzegging), samengesteld uit eu (goed) en charis (uiting van dank, blijdschap of gunst).

Eucharistie

een rooms-katholiek sacrament dat een voortzetting is van het laatste avondmaal van Christus

sacrament, ingesteld tijdens het Laatste Avondmaal, waardoor Jezus' lichaam en bloed en zijn kruisoffer tegenwoordig worden gesteld