stift

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘staafje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1477

stiften (plural)
stiftje (diminutive singular)
stiftjes (diminutive plural)


Ruth

via Middelnederlands Ruth van Hebreeuws רוּת en (roet) "verkwikking" of "vriendin", Moabitische vrouw uit de Bijbel

in de Bijbel een vrouw uit Moab die trouwt met een zoon van Elimelech en Noömi en na diens dood met Boaz; zij wordt moeder van Obed, de voorvader van David (12x: Rt. 1:4 +)

boek in de Bijbel, met Ruth als hoofdpersoon


ochtendgebed

Morgengebet

het eerste gebed na het ontwaken of na het opstaan

ochtendgebeden (plural)
ochtendgebedje (diminutive singular)
ochtendgebedjes (diminutive plural)

Hij kwam van het ochtendgebed, toen een zwarte wagen voor zijn huis stopte.


ochtendbeurt

Morgenpredigt

een preek in de morgen als taak van een bepaalde prediger

Morgenfütterung

voeding van vee of andere dieren in de vroege morgen

ochtendbeurten (plural)
ochtendbeurtje (diminutive singular)
ochtendbeurtjes (diminutive plural)

De vermoeiende ochtendbeurt is voorbij en uitgeput vallen haar ogen weer dicht.


zoendood

Samenstelling van zoen, (van verzoenen) en dood

de dood van Jezus als noodzakelijkheid voor de verzoening van de zonden der gelovigen

De zin: "De leer van de zoendood van Christus is geen leer van de evangelies, maar alleen Paulinisch" (DH 3438), is door Pius X, in het decreet "Lamentabili" als modernisme veroordeeld.


bacchanaal

eponiem: van Latijn Bacchanalia uitbundige meerdaagse feest ter ere van Bacchus, de in Rome gebruikelijke benaming voor Dionysos de Griekse god van de wijn en de extase, in de betekenis van ‘drinkgelag’ voor het eerst aangetroffen in 1698

bacchanalia

een woest drinkgelag, een losbandige drinkpartij


wijwaterkwast

kwast waarmee in de liturgie van de Rooms-Katholieke Kerk de priester wijwater over de gelovigen heen sprenkelt.

Ook de wierook en het wierookvat en het wijwatervat met daarin de wijwaterkwast vallen onder de taken van de misdienaar.


avatar

Leenwoord uit het Engels; op zijn beurt via Hindi/Urdu अवतार/اوتار (avatār) van Sanskriet अवतार avatāra

Avatar

(informatica) een kleine afbeelding die een bepaalde gebruiker symboliseert

de incarnatie van een godheid, met name in het hindoeïsme

Varaha en Narasimha zijn avatars van Visjnoe.


passie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘lijden van Christus’ voor het eerst aangetroffen in 1265

Als de vos de passie spreekt, boer pas op je kippen (ganzen).

als een bedrieger of slijmbal vrome dingen zegt moet je extra voorzichtig met deze persoon zijn

het lijdensverhaal van de kruisiging van Jezus


overste

In de betekenis van ‘aanspreektitel van een luitenant-kolonel; in België: meerdere in rang’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1588

het hoofd van een abdij of mannenklooster


numineus

van Engels numinous of Frans numineux (met het achtervoegsel -eus), in de betekenis "verwijzend naar het goddelijke" aangetroffen vanaf 1925 (zie vindplaats hieronder)

numineuzer (uninflected comparative)
numineust (uninflected superlative)
numineuze (inflected positive)
numineuzere (inflected comparative)
numineuste (inflected superlative)
numineuzers (partitive comparative)

ter plekke zin gevend aan het bestaan, direct verwijzend naar het goddelijke

Numineuze ervaringen zijn per definitie buitenredelijk.

Het Leven vinden wij niet in onszelf (het subjectieve), het is ook niet de weergave van wat anderen ervan gezien hebben, Bijbel, confessies (het schijnbaar objectieve) - om het Leven te zien moet het zich aan ons openbaren. Van beneden gezien draagt het een numineus karakter, verschrikt, daarom is het Leven in Christus in dit doodsgebied afgedaald om ons de visie van boven te geven, de liefde Gods, die redt.

Kerk en Geestesleven : IIe Martiniconferentie. in: De Nederlander , jrg. 31 nr. 9473 (17 september 1924), p. 3 kol. 2


boetprocessie

boetprocessies (plural)
boetprocessietje (diminutive singular)
boetprocessietjes (diminutive plural)

een processie die door een stad of dorp uitgaat als uiting van boetvaardigheid van de gemeenschap ten opzichte van God, van wie vergeving wordt gevraagd.

Luisterrijke boetprocessies.


Loofhuttenfeest

samenstelling van loofhut en feest met het invoegsel -en- , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

een joods feest in het begin van oktober dat zeven dagen duurt waarbij wordt herdacht dat de Israëlieten veertig jaar lang in de Sinaïwoestijn rondtrokken waarbij ze verbleven in tenten of hutten


Offerfeest

islamitisch feest ter herdenking van het offer aan de profeet Ibrahim (Abraham), die bereid was zijn zoon te offeren in opdracht van God


pinksterfeest

samenstelling van pinkster (van Pinksteren) en feest


moslimextremisme

is een term die een maatschappelijke en antiwesterse politieke stroming aanduidt die uitgaat van de waarden van het moslimfundamentalisme en die combineert met een extremistische signatuur


imam

Leenwoord uit het Arabisch, in de betekenis van ‘islamitische gebedsvoorganger’ voor het eerst aangetroffen in 1626

imams (plural)
imampje (diminutive singular)
imampjes (diminutive plural)

Een moskee is niet zoals een kerk het huis van God op aarde, maar wel een plaats waar de gemeenschap samenkomt. Vandaar dat een moskee meestal een eenvoudig rechthoekig gebouw is, georiënteerd naar Mekka, met een nis of ‘mihrab’ waar de imam voorgaat in het gebed en met een preekstoel of ‘minbar’.

Vrouwen stenigen mag, zei de imam

De theologen baseren zich op de uitleg van de algemeen geachte imam Malik (c. 711-795) en imam Ahmed ibn Hanbal (780-855).


halal

Leenwoord uit het Arabisch, in de betekenis van ‘rein volgens de islamitische spijswetten (van vlees)’ voor het eerst aangetroffen in 1989

halaller (uninflected comparative)
halalst (uninflected superlative)
halalle (inflected positive)
halallere (inflected comparative)
halalste (inflected superlative)
halals (partitive positive)
halallers (partitive comparative)

Je kunt nu eenmaal niet iets halals bereiken door haram te doen.

alle kippen in Nederland halal geslacht


Suikerfeest

Leenvertaling van Turks Şeker Bayramı , een bijnaam voor de viering van het einde van de Ramadan (Turks Ramazan Bayramı, Arabisch ‘id-al-fitr), in deze betekenis voor het eerst opgetekend in 1937, zie vindplaats hieronder.

een islamitisch feest waarop het einde van de ramadan gevierd wordt

De beteekenis van het vasten leert ons het best de Ramadan (de vastenmaand). Het is verre, dat deze vastenmaand iets pijnlijks en onaangenaams zou zijn. neen, deze vasten met de daarbij behoorende gewoonten, heeft iets van de heerlijkheid en van het betooverde van den Engelschen Kersttijd. En deze vastentijd wordt besloten door drie feestdagen, die dikwijls het „suikerfeest” worden genoemd, naar de algemeene gewoonte om aan alle bezoekers kandy aan te bieden.

J.K. Birge
 De godsdienstige opvoeding bij de Mohammedanen in: Berichten der Vereeniging tot Uitbreiding van het Evangelie in Egypte, jrg 44, 1936-1937, no 6 (januari 1937), p. 7 op Delpher.nl


voodoo

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘religieuze tovenarij’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1938

Bij rituelen die gebruikelijk zijn in voodoo, worden soms kippen geslacht en dansen mensen tot zij in vervoering zijn.


domina

domina's (plural)
dominae (plural)
dominaatje (diminutive singular)
dominaatjes (diminutive plural)


predikant

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘protestantse titel, dominee’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1557

predikanten (plural)
predikantje (diminutive singular)
predikantjes (diminutive plural)

iemand die gerechtigd is een kerkdienst te leiden in een protestantse kerk

De predikant kondigde aan welk gezang er gezongen ging worden en ging zitten.

De predikanten De Lange (hervormde kerk), Van den Hout (gereformeerde kerk) en Wittmer (baptistengemeente) leiden de dienst. Van den Hout houdt de preek, waarin hij vertelt dat hij drie jongens heeft - alle drie op de basisschool - en dat ze het thuis wel eens 'gezellig' maken.

Zo kwam ik bij de vraag: geloof ik in God? Hoewel ik protestant ben opgevoed en mijn hele leven als religieuze pelgrim op zoek naar God van kerk naar kerk zwierf ben ik nooit een grote fan van predikanten geweest.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


quiëtist

afgeleid van het Latijnse 'quietus' (rustig, stil) met het achtervoegsel -ist

Hij is bepaald geen quiëtist en geniet van het leven met volle teugen.


kerkfabriek

kerkfabrieken (plural)
kerkfabriekje (diminutive singular)
kerkfabriekjes (diminutive plural)

een openbare instelling die de materiële middelen beheert, nodig voor de uitoefening van de eredienst in de parochie.

De kerkfabriek heeft als opdracht en als taak de eredienst mogelijk te maken.


quiëtisme

afgeleid van het Latijnse 'quietus' (rustig, stil) met het achtervoegsel -isme

een geestelijke stroming die het zich uit de drukke wereld terugtrekken in stilte predikt

Het quiëtisme komt zowel onder katholieken als protestanten voor.


klanktaal

klanktalen (plural)
klanktaaltje (diminutive singular)
klanktaaltjes (diminutive plural)


zielenmis

samenstelling van ziel en mis met het invoegsel -en-

zielenmissen (plural)
zielenmisje (diminutive singular)
zielenmisjes (diminutive plural)

Om tien uur is er een zielenmis met gregoriaanse zangen.


paaszondag

Samenstelling van paas (afgeleid van Pasen) en zondag

Ostersonntag

paaszondagen (plural)
paaszondagje (diminutive singular)
paaszondagjes (diminutive plural)

de dag waarop christenen vieren dat Jezus opgestaan is uit de dood, op de derde dag na zijn kruisiging.


tweede paasdag

tweede paasdagen (plural)
tweede paasdagje (diminutive singular)
tweede paasdagjes (diminutive plural)

Op tweede paasdag gaan veel mensen naar de meubelboulevard.


paaszaterdag

Samenstelling van paas (afgeleid van Pasen) en zaterdag

paaszaterdagen (plural)
paaszaterdagje (diminutive singular)
paaszaterdagjes (diminutive plural)


paasmaandag

Samenstelling van paas (afgeleid van Pasen) en maandag

paasmaandagen (plural)
paasmaandagje (diminutive singular)
paasmaandagjes (diminutive plural)

Op paasmaandag gaan veel mensen naar de meubelboulevard.


Schortelwoensdag

Schortelwoensdagen (plural)
Schortelwoensdagje (diminutive singular)
Schortelwoensdagjes (diminutive plural)

de woensdag voor Pasen, waarop alle orgelmuziek, klokluiden e.d. geschorst werd tot paaszaterdag


Witte Donderdag

verbinding van  witte en donderdag, vanwege het gebruik om de beelden in de kerk die dag met een wit kleed te bedekken

ˌwɪtəˈdɔndərˌdɑx

Witte Donderdags (possessive)
Witte Donderdagen (plural)
Witte Donderdagje (diminutive singular)
Witte Donderdagjes (diminutive possessive)
Witte Donderdagjes (diminutive plural)


Stille Zaterdag

verbinding van  stille en zaterdag, omdat die dag de kerkklokken niet worden geluid totdat de paaswake begint; geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.L onder (1)

Stille Zaterdags (possessive)
Stille Zaterdagen (plural)
Stil Zaterdagje (diminutive singular)
Stil Zaterdagjes (diminutive possessive)
Stille Zaterdagjes (diminutive plural)


symboliek

Afgeleid van symbool met het achtervoegsel -iek

studie van het ontstaan en verwantschap van de geloofsbelijdenissen


excommunicatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘kerkban’ voor het eerst aangetroffen in 1529

Naamwoord van handeling van excommuniceren met het achtervoegsel -atie

uitsluiting van de sacramenten of de kerkgemeenschap

Excommunicatie is een ernstige kerkelijke straf.


spiritueel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onstoffelijk, geestig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1378

spiritueler (uninflected comparative)
spiritueelst (uninflected superlative)
spirituele (inflected positive)
spirituelere (inflected comparative)
spiritueelste (inflected superlative)
spiritueels (partitive positive)
spirituelers (partitive comparative)

Oorspronkelijk had Yoga in het Oosten vooral een spiritueel karakter.

Terwijl ik door het platte landschap liep raakte ik in een soort trance, heerlijk verdoofd ging alles op de automatische piloot en liep ik mijn spirituele fase in.


kerkban

Exkommunikation

uitsluiting van de sacramenten of de kerkgemeenschap

het uitgesloten worden van de sacramenten of uit de kerkgemeenschap


partnerkerk

partnerkerken (plural)
partnerkerkje (diminutive singular)
partnerkerkjes (diminutive plural)

kerk binnen een samenwerkingsverband van kerken

Zij zijn een nieuwe samenwerking begonnen met een partnerkerk in het naburige dorp.


paria

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verstoteling, iemand van de laagste kaste’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1724

paria's (plural)
pariaatje (diminutive singular)
pariaatjes (diminutive plural)

een persoon die buiten alle aanvaarde kasten valt; een uitgestotene, onaanraakbare

De positie van de paria's is in India altijd een groot probleem geweest.


proosdij

In de betekenis van ‘waardigheid van proost’ voor het eerst aangetroffen in 1296

afgeleid van proost met het achtervoegsel -ij

proosdijen (plural)
proosdijtje (diminutive singular)
proosdijtjes (diminutive plural)


angelologie

afgeleid van angelo met het achtervoegsel -logie

De theologische bestudering van engelen, de zogenaamde angelologie, is in de periode na de Verlichting nogal in onbruik geraakt.


angeloloog

afgeleid van angelo met het achtervoegsel -loog

angelologen (plural)
angeloloogje (diminutive singular)
angeloloogjes (diminutive plural)

iemand die zich bezig houdt met de leer van de Engelen


christologie

afgeleid van christus met het achtervoegsel -logie


christoloog

afgeleid van christus met het achtervoegsel -loog

christologen (plural)
christoloogje (diminutive singular)
christoloogjes (diminutive plural)


doxologie

afgeleid van doxo met het achtervoegsel -logie

lofprijzing aan het eind van psalmen, gebeden enz


ecclesiologie

afgeleid van het Griekse: ἐκκλησία 'ekklesia' (gemeenschap) met het achtervoegsel -logie

het theologisch nadenken over het begrip Kerk


ecclesioloog

afgeleid van het Griekse: ἐκκλησία 'ekklesia' (gemeenschap) met het achtervoegsel -loog

ecclesiologen (plural)
ecclesioloogje (diminutive singular)
ecclesioloogjes (diminutive plural)

theoloog die nadenkt over het begrip Kerk


hersenspoeling

Naamwoord van handeling van hersenspoelen met het achtervoegsel -ing

indoctrinatietechniek waarbij iemand zodanig aan psychische druk wordt blootgesteld, dat zijn oude gedachte- en ideeënpatronen, inclusief zijn normen-en-waardenstelsel, wordt uitgewist en vervangen door nieuwe


prediken

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘Gods woord verkondigen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1200

predikte (past)
gepredikt (past participle)
te prediken (active infinitive imperfect present)
zullen prediken (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen prediken (active infinitive imperfect future)
hebben gepredikt (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gepredikt (active infinitive perfect present)
gepredikt zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gepredikt te zullen hebben (active infinitive perfect future)
predikend (imperfect participle)
gepredikt (past participle)
predike (subjunctive)
predik (indicative imperfect present singular first-person)
predikt (indicative imperfect present singular second-person)
predikt (indicative imperfect present singular second-person)
predikt (indicative imperfect present singular second-person)
predikt (indicative imperfect present singular third-person)
predikte (indicative imperfect past singular first-person)
predikte (indicative imperfect past singular second-person)
predikte (indicative imperfect past singular second-person)
predikte (indicative imperfect past singular second-person)
predikte (indicative imperfect past singular third-person)
predikten (indicative imperfect past plural first-person)
predikten (indicative imperfect past plural second-person)
predikten (indicative imperfect past plural third-person)
zal prediken (indicative imperfect future singular first-person)
zult prediken (indicative imperfect future singular second-person)
zal prediken (indicative imperfect future singular second-person)
zult prediken (indicative imperfect future singular second-person)
zal prediken (indicative imperfect future singular second-person)
zult prediken (indicative imperfect future singular second-person)
zal prediken (indicative imperfect future singular third-person)
zullen prediken (indicative imperfect future plural first-person)
zullen prediken (indicative imperfect future plural second-person)
zullen prediken (indicative imperfect future plural third-person)
zou prediken (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou prediken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) prediken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt prediken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou prediken (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden prediken (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden prediken (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden prediken (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gepredikt (perfect present first-person)
hebt gepredikt (perfect present second-person)
hebt gepredikt (perfect present second-person)
heeft gepredikt (perfect present second-person)
hebt gepredikt (perfect present second-person)
heeft gepredikt (perfect present third-person)
hebben gepredikt (perfect present first-person)
hebben gepredikt (perfect present second-person)
hebben gepredikt (perfect present third-person)
had gepredikt (perfect past first-person)
had gepredikt (perfect past second-person)
had gepredikt (perfect past second-person)
hadt gepredikt (perfect past second-person)
had gepredikt (perfect past third-person)
hadden gepredikt (perfect past first-person)
hadden gepredikt (perfect past second-person)
hadden gepredikt (perfect past third-person)
zal gepredikt hebben (perfect future first-person)
zal gepredikt hebben (perfect future second-person)
zult gepredikt hebben (perfect future second-person)
zult gepredikt hebben (perfect future second-person)
zal gepredikt hebben (perfect future second-person)
zult gepredikt hebben (perfect future second-person)
zal gepredikt hebben (perfect future third-person)
zullen gepredikt hebben (perfect future first-person)
zullen gepredikt hebben (perfect future second-person)
zullen gepredikt hebben (perfect future third-person)
zou gepredikt hebben (perfect conditional first-person)
zou gepredikt hebben (perfect conditional second-person)
zou gepredikt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gepredikt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gepredikt hebben (perfect conditional second-person)
zou gepredikt hebben (perfect conditional third-person)
zouden gepredikt hebben (perfect conditional first-person)
zouden gepredikt hebben (perfect conditional second-person)
zouden gepredikt hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gepredikt (impersonal passive present imperfect)
er is gepredikt (impersonal passive present perfect)
er werd gepredikt (impersonal passive past imperfect)
er was gepredikt (impersonal passive past perfect)
er zal gepredikt worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gepredikt zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gepredikt worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gepredikt zijn (impersonal passive conditional perfect)
gepredikt worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gepredikt te worden (passive infinitive imperfect present)
gepredikt zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gepredikt te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gepredikt zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gepredikt te zijn (passive infinitive perfect present)
gepredikt zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gepredikt te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word gepredikt (singular imperfect present first-person)
wordt gepredikt (singular imperfect present second-person)
wordt gepredikt (singular imperfect present second-person)
wordt gepredikt (singular imperfect present second-person)
wordt gepredikt (singular imperfect present plural third-person)
worden gepredikt (singular imperfect present plural first-person)
worden gepredikt (singular imperfect present plural second-person)
worden gepredikt (singular imperfect present third-person)
werd gepredikt (singular imperfect past first-person)
werd gepredikt (singular imperfect past second-person)
werd gepredikt (singular imperfect past second-person)
werdt gepredikt (singular imperfect past second-person)
werd gepredikt (singular imperfect past plural third-person)
werden gepredikt (singular imperfect past plural first-person)
werden gepredikt (singular imperfect past plural second-person)
werden gepredikt (singular imperfect past third-person)
zal gepredikt worden (singular imperfect future first-person)
zult gepredikt worden (singular imperfect future second-person)
zult gepredikt worden (singular imperfect future second-person)
zult gepredikt worden (singular imperfect future second-person)
zal gepredikt worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gepredikt worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gepredikt worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gepredikt worden (singular imperfect future third-person)
zou gepredikt worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gepredikt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gepredikt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gepredikt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gepredikt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gepredikt worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gepredikt worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gepredikt worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gepredikt worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gepredikt (perfect present first-person)
bent gepredikt (perfect present second-person)
bent gepredikt (perfect present second-person)
is gepredikt (perfect present second-person)
zijt gepredikt (perfect present second-person)
is gepredikt (perfect present third-person)
zijn gepredikt (perfect present first-person)
zijn gepredikt (perfect present second-person)
zijn gepredikt (perfect present third-person)
was gepredikt (perfect past first-person)
was gepredikt (perfect past second-person)
was gepredikt (perfect past second-person)
waart gepredikt (perfect past second-person)
was gepredikt (perfect past third-person)
waren gepredikt (perfect past first-person)
waren gepredikt (perfect past second-person)
waren gepredikt (perfect past third-person)
zal gepredikt zijn (perfect future first-person)
zult gepredikt zijn (perfect future second-person)
zult gepredikt zijn (perfect future second-person)
zult gepredikt zijn (perfect future second-person)
zal gepredikt zijn (perfect future third-person)
zullen gepredikt zijn (perfect future first-person)
zullen gepredikt zijn (perfect future second-person)
zullen gepredikt zijn (perfect future third-person)
zou gepredikt zijn (perfect conditional first-person)
zou gepredikt zijn (perfect conditional second-person)
zou gepredikt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gepredikt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gepredikt zijn (perfect conditional second-person)
zou gepredikt zijn (perfect conditional third-person)
zouden gepredikt zijn (perfect conditional first-person)
zouden gepredikt zijn (perfect conditional second-person)
zouden gepredikt zijn (perfect conditional third-person)

De dominee predikte over de brief aan de Romeinen.


priesteres

Afgeleid van priester met het achtervoegsel -es.

Priesterin

een vrouw die de taak heeft religieuze rituelen te verzorgen

priesteressen (plural)
priesteresje (diminutive singular)
priesteresjes (diminutive plural)


gnosis

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘diepere kennis m.b.t. godsdienstige waarheden’ voor het eerst aangetroffen in 1824

de diepere kennis aangaande de godsdienstige waarheden


parament

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘priester- en altaartooi’ voor het eerst aangetroffen in 1265

paramenten (plural)
paramentje (diminutive singular)
paramentjes (diminutive plural)


vont

Ontleend aan middeleeuws (kerkelijk) Latijn fons “bron”.

bekken (op voetstuk), bestemd voor het gewijde doopwater, doopvont


christenheid

afgeleid van christen met het achtervoegsel -heid


marktaanbidding

marktaanbiddingen (plural)
marktaanbiddinkje (diminutive singular)
marktaanbiddinkjes (diminutive plural)

het schier religieuze geloof dat een vrije markt de oplossing van alle economische problemen beter aankan naarmate er minder overheidsinvloed is

De beeldvorming van de neoliberale marktaanbidding, dat wil zeggen de reclame en de verduistering van het object door zijn fraaie presentatie, is echter niet onbaatzuchtig maar uitsluitend gericht op winst.


heerschappij

Afgeleid van heer met het achtervoegsel -schap en met het achtervoegsel -ij.

Herrschaft

geheel der dingen waarover iemands macht zich uitstrekt, waarover hij heerst (bewind uitoefent) en het daarbij horende gezag geniet


decreet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verordening’ voor het eerst aangetroffen in 1240

uitvaardiging van een pauselijk besluit of wetsbepaling, als onderdeel van het rooms-katholieke rechtsbestel


atheïsme

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘godloochening’ voor het eerst aangetroffen in 1608

Afgeleid van het Latijnse atheismus, dat afgeleid is van het Griekse atheos ofwel ἄθεος (letterlijk: zonder God, goddeloos), met het achtervoegsel -isme

de overtuiging of het geloof dat goden niet bestaan

Volgens het atheïsme bestaan er geen goden.


lector

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘titel aan universiteit’ voor het eerst aangetroffen in 1762

degene die tijdens de liturgie de lezingen voorafgaand aan de evangelielezing voorleest


completen

alleen meervoud, via Middelnederlands completen van Latijn completa, in de betekenis van ‘avondgebed’ voor het eerst aangetroffen in 1236


subdiaken

afgeleid van diaken met het voorvoegsel sub-

subdiakenen (plural)
subdiakens (plural)

geestelijke die de laagste van de drie hogere wijdingen heeft ontvangen


cultus

Van het Latijnse cultus, in de betekenis van ‘godsverering, eredienst’ voor het eerst aangetroffen in 1824

verering van een godheid, godsverering, eredienst

De cultus van Apis nam dankzij de nieuwe Hellenistische god Sarapis nog meer toe in populariteit en zou deze populariteit behouden tot het christendom de ‘heidense’ religieuze gebruiken zou overstemmen in de publieke – en ongetwijfeld ook in de private – sfeer.


verering

Naamwoord van handeling van vereren met het achtervoegsel -ing

het aanroepen van en bewijzen van eer aan de heiligen

Bari, een machtige havenstad, riep hem al gauw uit tot 'redder op zee'. En de Noormannen, die Bari in bezit hadden, brachten hun verering voor de 'schutspatroon aller zeelieden' over naar Noord-Europa.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 10


ordineren

afgeleid van het Franse ordiner met het achtervoegsel -eren

ordineerde (past)
geordineerd (past participle)
te ordineren (active infinitive imperfect present)
zullen ordineren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen ordineren (active infinitive imperfect future)
hebben geordineerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geordineerd (active infinitive perfect present)
geordineerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geordineerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
ordinerend (imperfect participle)
geordineerd (past participle)
ordinere (subjunctive)
ordineer (indicative imperfect present singular first-person)
ordineert (indicative imperfect present singular second-person)
ordineert (indicative imperfect present singular second-person)
ordineert (indicative imperfect present singular second-person)
ordineert (indicative imperfect present singular third-person)
ordineerde (indicative imperfect past singular first-person)
ordineerde (indicative imperfect past singular second-person)
ordineerde (indicative imperfect past singular second-person)
ordineerde (indicative imperfect past singular second-person)
ordineerde (indicative imperfect past singular third-person)
ordineerden (indicative imperfect past plural first-person)
ordineerden (indicative imperfect past plural second-person)
ordineerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal ordineren (indicative imperfect future singular first-person)
zult ordineren (indicative imperfect future singular second-person)
zal ordineren (indicative imperfect future singular second-person)
zult ordineren (indicative imperfect future singular second-person)
zal ordineren (indicative imperfect future singular second-person)
zult ordineren (indicative imperfect future singular second-person)
zal ordineren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen ordineren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen ordineren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen ordineren (indicative imperfect future plural third-person)
zou ordineren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou ordineren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) ordineren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt ordineren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou ordineren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden ordineren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden ordineren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden ordineren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geordineerd (perfect present first-person)
hebt geordineerd (perfect present second-person)
hebt geordineerd (perfect present second-person)
heeft geordineerd (perfect present second-person)
hebt geordineerd (perfect present second-person)
heeft geordineerd (perfect present third-person)
hebben geordineerd (perfect present first-person)
hebben geordineerd (perfect present second-person)
hebben geordineerd (perfect present third-person)
had geordineerd (perfect past first-person)
had geordineerd (perfect past second-person)
had geordineerd (perfect past second-person)
hadt geordineerd (perfect past second-person)
had geordineerd (perfect past third-person)
hadden geordineerd (perfect past first-person)
hadden geordineerd (perfect past second-person)
hadden geordineerd (perfect past third-person)
zal geordineerd hebben (perfect future first-person)
zal geordineerd hebben (perfect future second-person)
zult geordineerd hebben (perfect future second-person)
zult geordineerd hebben (perfect future second-person)
zal geordineerd hebben (perfect future second-person)
zult geordineerd hebben (perfect future second-person)
zal geordineerd hebben (perfect future third-person)
zullen geordineerd hebben (perfect future first-person)
zullen geordineerd hebben (perfect future second-person)
zullen geordineerd hebben (perfect future third-person)
zou geordineerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geordineerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geordineerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geordineerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geordineerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geordineerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geordineerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geordineerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geordineerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geordineerd (impersonal passive present imperfect)
er is geordineerd (impersonal passive present perfect)
er werd geordineerd (impersonal passive past imperfect)
er was geordineerd (impersonal passive past perfect)
er zal geordineerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geordineerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geordineerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geordineerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
geordineerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
geordineerd te worden (passive infinitive imperfect present)
geordineerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
geordineerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
geordineerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
geordineerd te zijn (passive infinitive perfect present)
geordineerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
geordineerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word geordineerd (singular imperfect present first-person)
wordt geordineerd (singular imperfect present second-person)
wordt geordineerd (singular imperfect present second-person)
wordt geordineerd (singular imperfect present second-person)
wordt geordineerd (singular imperfect present plural third-person)
worden geordineerd (singular imperfect present plural first-person)
worden geordineerd (singular imperfect present plural second-person)
worden geordineerd (singular imperfect present third-person)
werd geordineerd (singular imperfect past first-person)
werd geordineerd (singular imperfect past second-person)
werd geordineerd (singular imperfect past second-person)
werdt geordineerd (singular imperfect past second-person)
werd geordineerd (singular imperfect past plural third-person)
werden geordineerd (singular imperfect past plural first-person)
werden geordineerd (singular imperfect past plural second-person)
werden geordineerd (singular imperfect past third-person)
zal geordineerd worden (singular imperfect future first-person)
zult geordineerd worden (singular imperfect future second-person)
zult geordineerd worden (singular imperfect future second-person)
zult geordineerd worden (singular imperfect future second-person)
zal geordineerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen geordineerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen geordineerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen geordineerd worden (singular imperfect future third-person)
zou geordineerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou geordineerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geordineerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geordineerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geordineerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geordineerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden geordineerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden geordineerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden geordineerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben geordineerd (perfect present first-person)
bent geordineerd (perfect present second-person)
bent geordineerd (perfect present second-person)
is geordineerd (perfect present second-person)
zijt geordineerd (perfect present second-person)
is geordineerd (perfect present third-person)
zijn geordineerd (perfect present first-person)
zijn geordineerd (perfect present second-person)
zijn geordineerd (perfect present third-person)
was geordineerd (perfect past first-person)
was geordineerd (perfect past second-person)
was geordineerd (perfect past second-person)
waart geordineerd (perfect past second-person)
was geordineerd (perfect past third-person)
waren geordineerd (perfect past first-person)
waren geordineerd (perfect past second-person)
waren geordineerd (perfect past third-person)
zal geordineerd zijn (perfect future first-person)
zult geordineerd zijn (perfect future second-person)
zult geordineerd zijn (perfect future second-person)
zult geordineerd zijn (perfect future second-person)
zal geordineerd zijn (perfect future third-person)
zullen geordineerd zijn (perfect future first-person)
zullen geordineerd zijn (perfect future second-person)
zullen geordineerd zijn (perfect future third-person)
zou geordineerd zijn (perfect conditional first-person)
zou geordineerd zijn (perfect conditional second-person)
zou geordineerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geordineerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geordineerd zijn (perfect conditional second-person)
zou geordineerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden geordineerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden geordineerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden geordineerd zijn (perfect conditional third-person)


adoptianisme

afgeleid van adoptie met het achtervoegsel -isme

een in de 2e eeuw ontstane opvatting, dat Christus in feite een door God uitverkoren profeet was


adventisme

afgeleid van advent met het achtervoegsel -isme

in 1831 door W. Miller gesticht protestants-christelijk kerkgenootschap, waarin de spoedige wederkomst van Christus centraal staat


eredienst

erediensten (plural)
eredienstje (diminutive singular)
eredienstjes (diminutive plural)


activisme

afgeleid van actief met het achtervoegsel -isme

zienswijze waarin sterke voorrang wordt gegeven aan de daad ten koste van meditatie, studie en gebed


christenanarchisme

samenstelling van christen en anarchisme

het streven naar anarchisme gebaseerd op (elementen van) het christendom


anglicanisme

afgeleid van anglicaan met het achtervoegsel -isme


animisme

In de betekenis van ‘opvatting dat alle dingen een ziel hebben’ voor het eerst aangetroffen in 1873

afgeleid van het Latijnse 'anima' (ziel) met het achtervoegsel -isme

levensbeschouwing die aan alle dingen een 'ziel' toekent


theocentrisme

afgeleid van centrisme met het voorvoegsel theo-

een religieuze overtuiging waarbij een god of meerdere goden de wezenlijke kern uitmaken van ons wereldbeeld


arianisme

afgeleid van ariaan met het achtervoegsel -isme, dat weer verwijst naar de stichter Arius

richting binnen het christendom vanaf de 4e eeuw die het leerstuk van de drie-eenheid afwees


manicheeër

Ontleend aan het Latijnse Manichaei, een afleiding van Mani, de stichter van deze religie.

een aanhanger van de oosterse openbaringsreligie die opgericht was door Mani


zonnetempel

samenstelling van zon en tempel met het invoegsel -e-

zonnetempels (plural)
zonnetempeltje (diminutive singular)
zonnetempeltjes (diminutive plural)

een tempel gewijd aan de verering van de zon als godheid

Zowel van Oeserkaf als van Nioeserre is een zonnetempel gevonden.


arminianisme

eponiem: afgeleid van arminiaan met het achtervoegsel -isme, naar de 16e-eeuwse Nederlandse predikant J. Arminius

religieuze stroming, gesticht door de aanhangers van Arminius, die in 1610 bij de Staten van Holland een remonstrantie indienden die de vijf voornaamste stellingen van hun geloof bevatte


bahaïsme

afgeleid van Bahá'u'lláh met het achtervoegsel -isme

het geheel aan theorieën, praktijken en denkwijzen die ontleend zijn aan het gedachtegoed van Bahá'u'lláh


manicheïsme

eponiem afgeleid van de naam der manicheeërs met het achtervoegsel -isme, die via Latijn Manichaeus en Oudgrieks Μανιχαίος (Manichaíos) teruggaat op klassiek Syrisch ܡܐܢܝ ܚܝܐ (Mānī ḥayyā) "de levende Mani", naar de 3e-eeuwse Parthische grondlegger Mani

Manichaeism

openbaringsreligie uit de late oudheid en vroege middeleeuwen, sterk beïnvloed door het gnosticisme en met een grote tegenstelling tussen goed en kwaad

Het manicheïsme is een oude religie.

Kuitems: „In 777 heerste Tengri Bögü Khan over de Oeigoeren. Hij hing het manicheïsme aan, een gnostische variant van het christendom, en maakte er de officiële religie van. (…)"

Weblink bron
Bart Funnekotter
 “Wanneer werd dit mysterieuze klooster voor de Khan gebouwd?” (9 juni 2020) op nrc.nl


baptisme

afgeleid van het Engels baptism met het achtervoegsel -isme

protestantisme dat de kinderdoop verwerpt en uitsluitend volwassenen als lid opneemt na aflegging van de geloofsbelijdenis en het ondergaan van de doop


messiasverwachting

samenstelling van messias en verwachting

de verwachting van de komst van de messias


messias

Herkomst: Hebreeuws (gangbare Nederlandse versie), letterlijk: 'gezalfd'

messiassen (plural)
messiasje (diminutive singular)
messiasjes (diminutive plural)

Hoofdlettergebruik: als naam gebruikt: Messias; als titel: messias

titel in de Tenach (OT) ter aanduiding van een priester of koning, die tot zijn functie gezalfd wordt; het woord wordt daarbij vaak gevolgd door 'van de Heer'; in vertalingen gewoonlijk niet 'messias', maar 'gezalfde' (39×: Lev. 4:3 +, 1 Sam. 2:10 +, 2 Sam. 1:14 +, Jes. 45:1, Hab. 3:13, Ps. 2:2 +, Klaagl. 4:20, Dan. 9:25 +, 1 Kron. 16:22, 2 Kron. 6:42); later aanduiding van een heilbrenger of de verwachte Heilbrenger; 'messias' of 'Messias' is de Griekse versie van het Hebreeuwse woord (2× in NT), 'Christos' is de Griekse vertaling daarvan (529× in NT), 'Christus' in het Latijn. Er wordt ontkend dat Jezus Christus de Messias is

in het christendom gelooft men dat de Messias is gekomen in de persoon van Jezus als Christus, de Gezalfde

binnen de islam wordt algemeen aangenomen dat de profeet Jezus de messias is


christensocialisme

samenstelling van christen en socialisme

stroming binnen het religieus-socialisme die de Christelijke leer en het (niet-Marxistisch) socialisme combineert


davvenen

davvende (past)
gedavvend (past participle)
te davvenen (active infinitive imperfect present)
zullen davvenen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen davvenen (active infinitive imperfect future)
hebben gedavvend (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gedavvend (active infinitive perfect present)
gedavvend zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gedavvend te zullen hebben (active infinitive perfect future)
davvenend (imperfect participle)
gedavvend (past participle)
davvene (subjunctive)
davven (indicative imperfect present singular first-person)
davvent (indicative imperfect present singular second-person)
davvent (indicative imperfect present singular second-person)
davvent (indicative imperfect present singular second-person)
davvent (indicative imperfect present singular third-person)
davvende (indicative imperfect past singular first-person)
davvende (indicative imperfect past singular second-person)
davvende (indicative imperfect past singular second-person)
davvende (indicative imperfect past singular second-person)
davvende (indicative imperfect past singular third-person)
davvenden (indicative imperfect past plural first-person)
davvenden (indicative imperfect past plural second-person)
davvenden (indicative imperfect past plural third-person)
zal davvenen (indicative imperfect future singular first-person)
zult davvenen (indicative imperfect future singular second-person)
zal davvenen (indicative imperfect future singular second-person)
zult davvenen (indicative imperfect future singular second-person)
zal davvenen (indicative imperfect future singular second-person)
zult davvenen (indicative imperfect future singular second-person)
zal davvenen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen davvenen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen davvenen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen davvenen (indicative imperfect future plural third-person)
zou davvenen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou davvenen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) davvenen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt davvenen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou davvenen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden davvenen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden davvenen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden davvenen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gedavvend (perfect present first-person)
hebt gedavvend (perfect present second-person)
hebt gedavvend (perfect present second-person)
heeft gedavvend (perfect present second-person)
hebt gedavvend (perfect present second-person)
heeft gedavvend (perfect present third-person)
hebben gedavvend (perfect present first-person)
hebben gedavvend (perfect present second-person)
hebben gedavvend (perfect present third-person)
had gedavvend (perfect past first-person)
had gedavvend (perfect past second-person)
had gedavvend (perfect past second-person)
hadt gedavvend (perfect past second-person)
had gedavvend (perfect past third-person)
hadden gedavvend (perfect past first-person)
hadden gedavvend (perfect past second-person)
hadden gedavvend (perfect past third-person)
zal gedavvend hebben (perfect future first-person)
zal gedavvend hebben (perfect future second-person)
zult gedavvend hebben (perfect future second-person)
zult gedavvend hebben (perfect future second-person)
zal gedavvend hebben (perfect future second-person)
zult gedavvend hebben (perfect future second-person)
zal gedavvend hebben (perfect future third-person)
zullen gedavvend hebben (perfect future first-person)
zullen gedavvend hebben (perfect future second-person)
zullen gedavvend hebben (perfect future third-person)
zou gedavvend hebben (perfect conditional first-person)
zou gedavvend hebben (perfect conditional second-person)
zou gedavvend hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedavvend hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedavvend hebben (perfect conditional second-person)
zou gedavvend hebben (perfect conditional third-person)
zouden gedavvend hebben (perfect conditional first-person)
zouden gedavvend hebben (perfect conditional second-person)
zouden gedavvend hebben (perfect conditional third-person)

Dit is de sjoel waar mijn voorouders davvenden.


brahmanisme

afgeleid van brahmaan met het achtervoegsel -isme

godsdienst van de Indiërs, volgend op de Vedische godsdienst, volgens welke men gelooft aan een onpersoonlijke god aan wie alles is onderworpen


ecclesia

via Middelnederlands van Latijn ecclesia


confessionalisme

afgeleid van confessioneel met het achtervoegsel -isme

het vooropstellen van de eenmaal aanvaarde belijdenis in het gehele leven en werken van de kerk


congregationalisme

afgeleid van congregatie met het achtervoegsel -isme

de leer van de volstrekte zelfstandigheid van de plaatselijke gemeente (in het protestantisme)


aartsprofeet

afgeleid van profeet met het voorvoegsel aarts-

aartsprofeten (plural)
aartsprofeetje (diminutive singular)
aartsprofeetjes (diminutive plural)

belangrijke profeet, een van de grote profeten uit de Bijbel

o Karmel! dat vrij 't heidendom
U eere alöm
Als lustplaats van dien Wijzen -
Uw lof wordt eindloos meer verbreed,
Hoor, hoor mijn zangtoon rijzen,
Voor u,voor d'Aartsprofeet:
Elias! (...)


chassidisme

In de betekenis van ‘stroming in jodendom’ voor het eerst aangetroffen in 1886

van chassied met het achtervoegsel -isme

religieus-joodse beweging/stroming, ontstaan in Oost-Europa in de 18de eeuw


congregatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘kerkelijke vereniging’ voor het eerst aangetroffen in 1893

afgeleid van het Latijnse grex (kudde, gezelschap) met het voorvoegsel con- en met het achtervoegsel -atie

congregaties (plural)
congregatiën (plural)

kerkelijke vereniging van leken, tot het houden van godsdienstoefeningen


aartsapostel

afgeleid van apostel met het voorvoegsel aarts-

aartsapostelen (plural)
aartsapostels (plural)
aartsaposteltje (diminutive singular)
aartsaposteltjes (diminutive plural)

Ook zien wij hem niet als Aartsapostel aan de overigen hunnen werkkring aanwijzen, van hen rekenschap hunner dadgen vorderen of hen berispen, vermanen of opwekken.


confessioneel

orthodox lid van de Nederlands Hervormde Kerk


confessioneel

overeenkomstig met, of uitgaande van een geloofsbelijdenis


kloostercongregatie

samenstelling van klooster en congregatie

vereniging van kloosters met een generaal kapittel, opgericht met een praktisch doel als onderwijs of missie, ontstaan na 1550


mystiek

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘geheimzinnig’ voor het eerst aangetroffen in 1780

afgeleid van het Frans mystique en daarvoor van het het Griekse μυστικός, 'mystikos', (geheimvol)

hartstochtelijk streven naar de bijzondere, persoonlijke vereniging van God met de menselijke ziel


evangelicalisme

afgeleid van het Engelse evangelical met het achtervoegsel -isme

orthodox-christelijke stroming die gekenmerkt wordt door persoonlijke geloofservaring en inzet voor evangelisatie, die vooral in Groot- Brittannië en de Verenigde Staten veel aanhangers heeft


basilica

eretitel toegekend aan kerkgebouwen die van bijzondere religieuze betekenis zijn

In de Katholieke Kerk is de basiliek of basilica een eretitel voor bijzondere kerken.

kerkgebouw met klassieke vorm, waarbij een hoger schip (middendeel) links en rechts door zuilenrijen is gescheiden van zijbeuken en een halfronde uitbouw aan de korte kant die traditioneel naar het oosten is gericht
Vaak worden aan deze basisvorm een transept en een toren toegevoegd.

Mahlers Auferstehungssymphonie onder leiding van Helmuth Rilling wordt gespeeld in de basilica van een klooster.


embolisme

afgeleid van het Griekse 'embolon' met het achtervoegsel -isme

embolismen (plural)
embolismetje (diminutive singular)
embolismetjes (diminutive plural)

Libera nos, quaesumus, Domine, ab omnibus malis (Verlos ons, Heer, van alle kwaad) etc.


evangelisme

afgeleid van evangelie met het achtervoegsel -isme


conciliarisme

afgeleid van concilie met het achtervoegsel -isme

beweging binnen de westerse (rooms-katholieke) kerk aan het einde van de 14e eeuw en het begin van de 15e eeuw n.Chr. met de opvatting, dat een algemeen concilie boven de paus staat

Volgens de aanhangers van het conciliarisme moet het hoogste gezag bij de gezamenlijke bisschoppen liggen wanneer zij verenigd in een concilie bijeenkwamen.


fallusdienst

eredienst met het mannelijk lid in erectie als religieus symbool


encratisme

afgeleid van het Grieks: 'egkrateia' = (onthouding) met het achtervoegsel -isme

benaming voor vroeg-christelijke ketterse sekten die extreem ascetische levensopvattingen huldigden


docetisme

afgeleid van het Griekse: δοκεῖν, (dokein = lijken of schijnen) met het achtervoegsel -isme

als ketters beschouwde theorieën volgens welke Christus slechts over een schijnlichaam zou beschikken


ascese

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘onthouding’ voor het eerst aangetroffen in 1832

streven naar zuiver gedrag door beteugeling van de begeertes en hartstochten

Volgelingen van Boeddha betrachten vaak een strenge ascese.


donatisme

afgeleid van Donatus, bisschop van Casae Nigrae (Numidië), begin 4e eeuw. met het achtervoegsel -isme

afgeleid van de Belgische magnetiseur Alfred d'Hont (1845-1900) (2)

schismatische stroming uit de kerkgeschiedenis van de 4e eeuw


fallussymbool

fallussymbolen (plural)
fallussymbooltje (diminutive singular)
fallussymbooltjes (diminutive plural)

afbeelding van het mannelijk lid in erectie als religieus symbool


predestinatie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘goddelijke voorbeschikking’ voor het eerst aangetroffen in 1541

Naamwoord van handeling van predestineren met het achtervoegsel -atie

leerstuk van de goddelijke voorbeschikking van de mens


exorcisme

afgeleid van het Griekse ἐξορκιζειν (bezweren) met het achtervoegsel -isme

Het zou echter te kort door de bocht zijn om nu te concluderen dat Chinese geneeskunde gebaseerd is op het uitvoeren van exorcisme door zijnde een bovennatuurlijk begaafde sjamaan.

“De magie van Chinese geneeskunde”, CNYS-TCM


loofhut

loofhutten (plural)
loofhutje (diminutive singular)
loofhutjes (diminutive plural)

hut waarin joden het Loofhuttenfeest vieren


figurisme

afgeleid van figuur met het achtervoegsel -isme

de leer dat de verhalen van het Oude Testament als voorafbeeldingen van de gebeurtenissen uit het Nieuwe Testament zijn te beschouwen


islamistisch

afgeleid van islamist met het achtervoegsel -isch

islamistischer (uninflected comparative)
islamistische (inflected positive)
islamistischere (inflected comparative)
islamistischers (partitive comparative)


moslimgeestelijke

islamitisch geestelijke, met name ayatollah of imam


moslimschool

moslimscholen (plural)
moslimschooltje (diminutive singular)
moslimschooltjes (diminutive plural)

school voor onderwijs op islamitische grondslag


panislamisme

afgeleid van islamisme met het voorvoegsel pan-

het bevorderen van het zelfbewustzijn en het streven naar zelfstandigheid van de moslims


moslimextremistisch

samenstelling van moslim en extremistisch

moslimextremistischer (uninflected comparative)
moslimextremistische (inflected positive)
moslimextremistischere (inflected comparative)
moslimextremistischers (partitive comparative)


moslimstrijder

moslim die zijn geloof gewapenderhand verdedigt of verspreidt


islamisme

afgeleid van islam met het achtervoegsel -isme

stroming van moslims die een grote invloed van de islam op het politieke leven voorstaan en die geen scheiding van kerk en staat willen


moslimterrorisme

terrorisme uitgeoefend door moslimfundamentalisten met een politiek-religieus doel


islamisering

Naamwoord van handeling van islamiseren met het achtervoegsel -ing


moslimstaat

staat op islamitische grondslag, met name waar op grond van de sharia wordt geregeerd


moslimvrouw

moslimvrouwen (plural)
moslimvrouwtje (diminutive singular)
moslimvrouwtjes (diminutive plural)


moslimbroederschap

samenstelling van moslim en broederschap

conservatieve islamitische politieke organisatie in verschillende Arabische landen


mohammedanisme

afgeleid van mohammedaan met het achtervoegsel -isme

benaming die buitenstaanders voor de islam gebruiken
Moslims onderwerpen zich direct aan God en wijzen nadrukkelijk de gedachte af dat mensen in Zijn plaats gesteld kunnen worden.

het mohammedanisme lijkt tot een zo mogelijk nog intolerantere houding te leiden dan men bij andere godsdiensten ook al ziet


moslimfundamentalisme

samenstelling van moslim en fundamentalisme

zeer orthodoxe, antiliberale richting in de islam met een sterk anti-intellectuele inslag


moslimgemeenschap

moslimgemeenschappen (plural)
moslimgemeenschapje (diminutive singular)
moslimgemeenschapjes (diminutive plural)


antichrist

afgeleid van christ met het voorvoegsel anti-

naam voor het apocalyptische wezen (eigenlijk den duivel zelf) dat vóór het einde der tijden op aarde zal verschijnen vanwege de naderende terugkeer van Jezus Christus om zijn Duizendjarig vredesrijk op aarde te vestigen


christenfundamentalisme

samenstelling van christen en fundamentalisme

een fundamentalistische beweging die vooral voorkomt onder protestanten in Nederland, de Verenigde Staten en andere landen


christen-socialisme

samenstelling van christen en socialisme

stroming binnen het religieus-socialisme die de Christelijke leer en het (niet-Marxistisch) socialisme combineert


David

van Hebreeuws דָּוִד en (Davied), "vaders broer" of "beminde", naam van een koning uit de Bijbel

nakomeling van Ruth, zoon van Isaï, vader van onder anderen Absalom en Salomo; opvolger van Saul als koning van alle stammen van Israël die Jeruzalem tot hoofdstad maakte; traditioneel beschouwd als dichter van psalmen (1023x: 1 Sam. 16:13 +, 2 Sam. 1:1 +, 1 Kon. 1:1 +, 2 Kon. 8:19 +, Jes. 7:2 +, Jer. 13:13 +, Ez. 34:23 +, Hos. 3:5, Am. 6:5 +, Zach. 12:7 +, Ps. 3:1 +, Spr. 1:1, Rt. 4:17 +, Hoogl. 4:4, Pr. 1:1, Ezra 3:10 +, Neh. 3:15 +, 1 Kron. 2:15 +, 2 Kron. 1:1 +; ook 59x in NT)


profete

vrouw die door god ingegeven vermaningen of toekomstvoorspellingen verkondigt


mohammedaan

eponiem, van verouderd Frans mahumetan, op te vatten als Mohammed met het achtervoegsel -aan, in de betekenis van ‘volgeling van Mohammed’ voor het eerst aangetroffen in 1617

mohammedanen (plural)
mohammedaantje (diminutive singular)
mohammedaantjes (diminutive plural)

door buitenstaanders gebruikte benaming voor een moslim
Een moslim onderwerpt zich direct aan God en wijst daarom nadrukkelijk de gedachte af dat een mens in Zijn plaats gesteld kan worden.

Dit alles veroorzaakte een gespannen toestand, die nog verscherpt werd door een machinegeweeraanval op een groep mohammedanen.

Weblink bron “ (1962-05-02), Nieuwe Leidsche Courant


zieneres

afgeleid van ziener met het achtervoegsel -es.

zieneressen (plural)
zieneresje (diminutive singular)
zieneresjes (diminutive plural)

vrouw die door een godheid ingegeven vermaningen of toekomstvoorspellingen verkondigt


jodenvervolging

samenstelling van jood zn en vervolging zn met het invoegsel -en- , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.J, zie opmerking 1, wanneer het de bedoeling is om aan te geven dat de vervolging vooral tegen het joodse geloof is gericht

persecución de judíos

systematische actie om joden tot bekering te dwingen en hen anders het leven onmogelijk te maken of te doden

De rooms-katholieke kerk in Spanje was de grote motor achter de jodenvervolging, die vaak verder ging dan de vorsten, die zich uit eigenbelang hadden omgeven met wel of niet bekeerde joodse bankiers, artsen en adviseurs, welkom was.

Weblink bron
André Spoor
 “Columbus, een bekeerde jood” (21 maart 1992) op nrc.nl


islamitisch

Afgeleid van islamiet met het achtervoegsel -isch

islamitischer (uninflected comparative)
islamitische (inflected positive)
islamitischere (inflected comparative)
islamitischers (partitive comparative)

In het uiterste noorden van Irak hebben strijders van Islamitische Staat op zo'n grote schaal etnische zuiveringen gepleegd dat Amnesty International van met bloed doordrenkte Killing Fields spreekt.

Het islamitische Haga Lyceum probeerde de publicatie van het uiterst kritische inspectierapport voor de zomer al te voorkomen, maar ook toen ving de school bot.

Weblink bron
Tjerk Gaulthérie van Weezel en Rik Kuiper
 “Gerechtshof brandt vingers niet aan inspectierapport over Haga Lyceum” (24 december 2019), de Volkskrant


gallicanisme

afgeleid van Gallië met het achtervoegsel -isme

benaming voor een geheel van opvattingen die op grond van historische, politieke en theologische motieven aan de Franse Katholieke Kerk een aantal voorrechten verschafte tegenover het centraal pauselijk gezag


antinomisme

afgeleid van antinoom met het achtervoegsel -isme

antinomismetje (diminutive singular)
antinomismetjes (diminutive plural)

Denkwijze of levensbeschouwing die zich niet aan wetten en wetsbepalingen onderwerpen wil vooral op theologisch gebied


rector

via Middelnederlands rector van Latijn rector, in de betekenis van ‘hoofd van een klooster of een onderwijsinrichting’ aangetroffen vanaf 1320

iemand die de bestuurlijke leiding heeft over een klooster of religieuze instelling


communicant

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘die ter communie gaat’ voor het eerst aangetroffen in 1494

afgeleid van het Latijnse commūnicans (deelnemer) (met het voorvoegsel com-)

Naamwoord van handeling van communiceren met het achtervoegsel -ant

communicanten (plural)
communicantje (diminutive singular)
communicantjes (diminutive plural)

iemand die zijn eerste of plechtige communie doet


commemoratie

afgeleid van het Latijnse memorare (in herinnering brengen) met het voorvoegsel com-

Naamwoord van handeling van commemoreren met het achtervoegsel -atie

commemoraties (plural)
commemoratietje (diminutive singular)
commemoratietjes (diminutive plural)

liturgische herinnering aan een heilige van wie het feest niet gevierd wordt


communiëren

afgeleid van het Franse communier (met het voorvoegsel com-)

communieerde (past)
gecommunieerd (past participle)
te communiëren (active infinitive imperfect present)
zullen communiëren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen communiëren (active infinitive imperfect future)
hebben gecommunieerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gecommunieerd (active infinitive perfect present)
gecommunieerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gecommunieerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
communiërend (imperfect participle)
gecommunieerd (past participle)
communiëre (subjunctive)
communieer (indicative imperfect present singular first-person)
communieert (indicative imperfect present singular second-person)
communieert (indicative imperfect present singular second-person)
communieert (indicative imperfect present singular second-person)
communieert (indicative imperfect present singular third-person)
communieerde (indicative imperfect past singular first-person)
communieerde (indicative imperfect past singular second-person)
communieerde (indicative imperfect past singular second-person)
communieerde (indicative imperfect past singular second-person)
communieerde (indicative imperfect past singular third-person)
communieerden (indicative imperfect past plural first-person)
communieerden (indicative imperfect past plural second-person)
communieerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal communiëren (indicative imperfect future singular first-person)
zult communiëren (indicative imperfect future singular second-person)
zal communiëren (indicative imperfect future singular second-person)
zult communiëren (indicative imperfect future singular second-person)
zal communiëren (indicative imperfect future singular second-person)
zult communiëren (indicative imperfect future singular second-person)
zal communiëren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen communiëren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen communiëren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen communiëren (indicative imperfect future plural third-person)
zou communiëren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou communiëren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) communiëren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt communiëren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou communiëren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden communiëren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden communiëren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden communiëren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gecommunieerd (perfect present first-person)
hebt gecommunieerd (perfect present second-person)
hebt gecommunieerd (perfect present second-person)
heeft gecommunieerd (perfect present second-person)
hebt gecommunieerd (perfect present second-person)
heeft gecommunieerd (perfect present third-person)
hebben gecommunieerd (perfect present first-person)
hebben gecommunieerd (perfect present second-person)
hebben gecommunieerd (perfect present third-person)
had gecommunieerd (perfect past first-person)
had gecommunieerd (perfect past second-person)
had gecommunieerd (perfect past second-person)
hadt gecommunieerd (perfect past second-person)
had gecommunieerd (perfect past third-person)
hadden gecommunieerd (perfect past first-person)
hadden gecommunieerd (perfect past second-person)
hadden gecommunieerd (perfect past third-person)
zal gecommunieerd hebben (perfect future first-person)
zal gecommunieerd hebben (perfect future second-person)
zult gecommunieerd hebben (perfect future second-person)
zult gecommunieerd hebben (perfect future second-person)
zal gecommunieerd hebben (perfect future second-person)
zult gecommunieerd hebben (perfect future second-person)
zal gecommunieerd hebben (perfect future third-person)
zullen gecommunieerd hebben (perfect future first-person)
zullen gecommunieerd hebben (perfect future second-person)
zullen gecommunieerd hebben (perfect future third-person)
zou gecommunieerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gecommunieerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gecommunieerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gecommunieerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gecommunieerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gecommunieerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gecommunieerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gecommunieerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gecommunieerd hebben (perfect conditional third-person)


kruisprocessie

kruisprocessies (plural)
kruisprocessietje (diminutive singular)
kruisprocessietjes (diminutive plural)

bidprocessie door de velden met het kruis voorop, gehouden tijdens de kruisdagen, om een goede oogst af te smeken


springprocessie

samenstelling van spring ww en processie

springprocessies (plural)
springprocessietje (diminutive singular)
springprocessietjes (diminutive plural)

processie waarbij de deelnemers telkens drie passen voorwaarts en twee passen achterwaarts maken


lichtprocessie

lichtprocessies (plural)
lichtprocessietje (diminutive singular)
lichtprocessietjes (diminutive plural)


palmprocessie

palmprocessies (plural)
palmprocessietje (diminutive singular)
palmprocessietjes (diminutive plural)


inquisiteur

inquisidor

functionaris van de kerkelijke rechtbank die ketters moet opsporen en bestraffen


godslastering

samenstelling van god zn en lastering zn met het invoegsel -s-

Gotteslästerung

belediging of bespotting van God/een godheid

Hij werd aangeklaagd wegens godslastering.


contraremonstrant

afgeleid van remonstrant met het voorvoegsel contra-

Nederlandse calvinist in de 17e eeuw, aanhanger van Gomarus, tegenstander van de remonstranten


gereformeerd

In de betekenis van ‘protestant’ voor het eerst aangetroffen in 1578

*vervoeging van reformeren: de stam met omvoegsel ge- -d

gereformeerder (uninflected comparative)
gereformeerdst (uninflected superlative)
gereformeerde (inflected positive)
gereformeerdere (inflected comparative)
gereformeerdste (inflected superlative)
gereformeerds (partitive positive)
gereformeerders (partitive comparative)

behorende tot een bepaalde calvinistische, protestantse kerk

De gereformeerde dominee hield iedere zondag een lange preek.


papisme

afgeleid van paap met het achtervoegsel -isme

stroming die sterk rooms-katholiek- of pausgezind is


papendom

afgeleid van paap met het achtervoegsel -dom met het invoegsel -en-

een jammerlijk gemiste kans om het papendom eindelijk eens aan het kruis te nagelen


papengebroed

samenstelling van paap en gebroed met het invoegsel -en-


mispaap

mispapen (plural)
mispaapje (diminutive singular)
mispaapjes (diminutive plural)


parochiepaap

parochiepapen (plural)
parochiepaapje (diminutive singular)
parochiepaapjes (diminutive plural)


dorpspaap

samenstelling van dorp en paap met het invoegsel -s-

dorpspapen (plural)
dorpspaapje (diminutive singular)
dorpspaapjes (diminutive plural)


papenmuts

samenstelling van paap en muts met het invoegsel -en-

papenmutsen (plural)
papenmutsje (diminutive singular)
papenmutsjes (diminutive plural)


paap

via Middelnederlands pape van Oudnederlands papo, in de betekenis van ‘geestelijke’ aangetroffen vanaf 1181-1210; dit gaat via Latijn papa terug op Oudgrieks πάπας (pápas) "bisschop, paus"
**[3] mogelijk omdat het verenkleed doet denken aan de kleding van geestelijken

papen (plural)
paapje (diminutive singular)
paapjes (diminutive plural)

In betekenis 3. "zangvogel" is het verkleinwoord paapje de meer gangbare vorm.

wereldlijk geestelijke bij de Rooms-Katholieke Kerk


theonomie

met het voorvoegsel theo- met het achtervoegsel -nomie

ethische leer volgens welke elke moraal of recht berust op Gods geopenbaarde wil


ordinatie

Naamwoord van handeling van ordineren met het achtervoegsel -atie

ordinaties (plural)
ordinatietje (diminutive singular)
ordinatietjes (diminutive plural)


confirmatie

Naamwoord van handeling van confirmeren met het achtervoegsel -atie

bevestiging als lidmaat van de protestantse kerk

bevestiging en versterking van de genade van het doopsel in onder andere de katholieke kerk (vormsel)

De confirmatie is een van de zeven sacramenten in de katholieke kerk.


denominatie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘naamgeving’ voor het eerst aangetroffen in 1524

Naamwoord van handeling van nomineren met het voorvoegsel de- en met het achtervoegsel -atie


predicatie

via Middelnederlands predicatie / predicacie van Oudfrans predication, op te vatten als Naamwoord van handeling van prediceren met het achtervoegsel -atie

predicaties (plural)
predicatiën (plural)
predikatie

toespraak door een voorganger om een bepaald geloof uit te dragen

Adressen voor pleeggezinnen waren vooral verkregen door oproepen vanaf kansel en preekstoel. Groningse pleegouders schreven aan de ouders van hun pleegdochter: „De predicatie was aangrijpend en na de mis holden moeders met betraande ogen naar de pastorie” – om zich op te geven.

Weblink bron
Frits Abrahams
 “Kind en honger (1)” (3 mei 2011) op nrc.nl


godsdienstonderwijs

samenstelling van godsdienst en onderwijs

het onderwijs in het schoolvak godsdienst


godsdienstleraar

godsdienstleraars (plural)
godsdienstleraren (plural)


moellah

islamitisch geestelijke, in het sjiisme (Iran en Azië) van hoge rang, onder het soennisme, van lage rang


godsdienstonderwijzer

samenstelling van godsdienst en onderwijzer


kerkleraar

doctor

eretitel die in de Rooms-Katholieke Kerk wordt toegekend aan schrijvers die uitmunten door hun schrijftalent

kerkleraars (plural)
kerkleraren (plural)

Martin Luther kan zowel voor lutheranen als katholieken een kerkleraar zijn.


soennisme

afgeleid van soenniet met het achtervoegsel -isme

grootste hoofdstroming van de islam gevolgd door het sjiisme


sjiisme

afgeleid van sjiiet met het achtervoegsel -isme

een van de twee grote ideologische stromingen binnen de islam waarvan de andere het soennisme is


Kerkslavisch

църковнославянски език

liturgische taal van de Slavische oosters-orthodoxe en oosters-katholieke Kerken


zenboeddhisme

boeddhisme met veel nadruk op meditatie als middel tot verlichting


exegeet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bijbelverklaarder’ voor het eerst aangetroffen in 1824

afgeleid van het Franse exégète of daarvoor van het Grieks 'exēgētḗs' (uitlegger)

verklaarder van een (religieus) geschrift b.v. een Bijbelverklaarder, iemand die aan exegese doet

wij hebben hier geen exegeet nodig, hoor!


Koranschool

escuela de Corán

instelling die vooral onderricht geeft in het heilige boek van de moslims

Koranscholen (plural)
Koranschooltje (diminutive singular)
Koranschooltjes (diminutive plural)
koranschool

de rond 14.000 Koranscholen in Pakistan worden door velen als kweekschool van de jihad beschouwd


shaker

afgeleid van shaken met het achtervoegsel -er (van het Engels)

shakers (plural)
shakertje (diminutive singular)
shakertjes (diminutive plural)

aanganger van een aan de quakers gerelateerde christelijke religie

ik heb hier iets leuks voor u in shakerstijl


kwezel

[1] bij uitbreiding uit de betekenis "overdreven vroom iemand"

[2] bij uitbreiding uit de betekenis "vrouw die een gelofte van kuisheid heeft gedaan", in de betekenis van "overdreven vroom iemand" voor het eerst aangetroffen in 1632

[3] van kwezelen ww "kleinigheden doen", vergelijk Middelnederlands queteren "over onbenullige dingen praten", in de betekenis van "vrouw die gelofte van kuisheid heeft gedaan" voor het eerst aangetroffen in 1625

geen groter ezel dan een kwezel

mensen handelen vaak onverstandig uit overdreven vroomheid

kwezels (plural)
kwezeltje (diminutive singular)
kwezeltjes (diminutive plural)

vrouw die een gelofte van kuisheid heeft gedaan, maar niet tot een religieuze orde behoort

Zeg Kwezelken, wilde gy dansen!
Ik zal u geven een ei.
Wel neen ik, zeî dat Kwezelken,
Van dansen ben ik vry;
'k En kan niet dansen,
'k En mag niet dansen,
Dansen is onze regel niet,
Begyntjes of Kwezelkens dansen niet.


kerklied

Kirchenlied

lied bedoeld om tijdens de eredienst of mis te zingen

kerkliederen (plural)
kerkliedje (diminutive singular)
kerkliedjes (diminutive plural)


zonnelied

samenstelling van zon en lied met het invoegsel -e-

zonneliederen (plural)
zonneliedje (diminutive singular)
zonneliedjes (diminutive plural)

gebed uit de rooms-katholieke traditie geschreven door de heilige Franciscus van Assisi


hindoeïsme

afgeleid van hindoe met het achtervoegsel -isme

godsdienst (in India en het Indisch subcontinent), waarin verschillende Goddelijke eigenschappen aparte personen zijn


broederschool

broederscholen (plural)
broederschooltje (diminutive singular)
broederschooltjes (diminutive plural)

school door katholieke broeders bestuurd


parochieschool

parochiescholen (plural)
parochieschooltje (diminutive singular)
parochieschooltjes (diminutive plural)

katholieke school onder het kerkbestuur van de parochie


nonnenschool

samenstelling van non en school met het invoegsel -en-

nonnenscholen (plural)
nonnenschooltje (diminutive singular)
nonnenschooltjes (diminutive plural)

school die door kloosterzusters geleid wordt


fraterschool

fraterscholen (plural)
fraterschooltje (diminutive singular)
fraterschooltjes (diminutive plural)

de fraterschool werd geleid door frater Venantius


Hooglied

samenstelling van hoog bn en lied zn als leenvertaling van Duits Hohe Lied en / Hoheslied en uit de Bijbelvertaling door Luther van Hebreeuws שִׁיר הַשִּׁירִים en (Sjier Hasjiriem) "Lied der liederen"; als naam van een boek uit de Bijbel geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P


vota

[1] Latijn gevormd meervoud van votum zn

[2] van Latijn vota, vergelijk devoot bn

plechtige beloften aan God die verbonden zijn met een bepaalde status in de kerk


zondagsschool

samenstelling van zondag en school met het invoegsel -s-

zondagsscholen (plural)
zondagsschooltje (diminutive singular)
zondagsschooltjes (diminutive plural)

school waar op zondag godsdienstig onderwijs gegeven wordt aan kinderen


geoniem

gebruikt als benaming voor de schriftgeleerden uit de periode van de 7e tot de 11e eeuw n. Chr., na de afsluiting van de Talmoed toen de rabbijnse autoriteiten zich in Babylonië bevonden

De joodse gemeenschap, die grotendeels in diaspora verblijft, staat onder het gezag van de religieuze leiders van Palestina en Babylonië (het huidige Irak). De Palestijnse geoniem combineren in hun leiding het politieke en godsdienstige leiderschap. In Babylonië is de exilarch (hoofd van de ballingen) – afstammeling van David – de tijdelijke en meer politiek actieve leider, en zijn de geoniem – afkomstig uit bepaalde families met onder andere hofbankiers – van de twee grote academies van Soera en Poembedita vooral verantwoordelijk voor de intellectuele, morele en religieuze leiding.

Elisabeth Cornelia van Aalsum
 “Lied van de Eenheid : Een onderzoek naar de bijbelse intertekstualiteit van het spirituele geschrift Sjier haJichoed”, proefschrift (2010), Eburon, Delft, ISBN 9789059724174, p. 17


monseigneur

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘titel van hoge geestelijken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1832

monseigneurs (plural)
monseigneurtje (diminutive singular)
monseigneurtjes (diminutive plural)

aanspreektitel voor een kardinaal, een bisschop of een prelaat


nuntiatuur

nuntiaturen (plural)
nuntiatuurtje (diminutive singular)
nuntiatuurtjes (diminutive plural)


kruishout

Streichmaß

een door een blok hout verschuifbare liniaal, die is voorzien van een ijzeren punt

kruishouten (plural)
kruishoutje (diminutive singular)
kruishoutjes (diminutive plural)


supranaturalisme

afgeleid van naturalisme met het voorvoegsel supra-


supralapsarisme

Afgeleid van het Latijnse lapsus (zondeval) met het voorvoegsel supra- met het achtervoegsel -isme.

geloofsopvatting dat de zondeval door God gewild (gepredestineerd) is


supernaturalisme

afgeleid van naturalisme met het voorvoegsel super-

geloof aan onmiddellijk van de godheid uitgaande openbaringen


supralapsariër

afgeleid van het Latijnse lapsus (zondeval) met het voorvoegsel supra- met het achtervoegsel -er


hexameron

afgeleid van het Griekse 'hèmera' (dag) met het voorvoegsel hexa-

het scheppingsverhaal in zes dagen, volgens de Bijbel


Hexateuch

afgeleid van het Griekse 'teuchos' (instrument, boekrol) met het voorvoegsel hexa-

de eerste zes boeken van het Oude Testament

De Hexateuch bestaat uit de Pentateuch, de vijf boeken van Mozes, plus het boek Jozua.


passion

oratorium met een tekst die handelt over het lijden van Christus


sabbatsjaar

samenstelling van sabbat en jaar met het invoegsel -s-

sabbatsjaren (plural)
sabbatsjaartje (diminutive singular)
sabbatsjaartjes (diminutive plural)

volgens de Thora het jaar waarin een stuk land onbebouwd moet blijven


perikoop

afgeleid van het Griekse 'koptein' (hakken) met het voorvoegsel peri-

bijbelfragment (dat in de eredienst wordt voorgelezen)


peristerium

peristeria (plural)
peristeriumpje (diminutive singular)
peristeriumpjes (diminutive plural)

van het baldakijn boven een altaar aan kettinkjes neerhangend vat om de hostie in te bewaren


-sofie

van het Griekse σοφία (bedrevenheid, wijsheid) ofwel 'sophos' (wijs) met het achtervoegsel -ie

achtervoegsel met de betekenis levensbeschouwing


theocentrisch

afgeleid van centrisch met het voorvoegsel theo-

God als het middelpunt van de schepping beschouwend

Hij was geen voorstander van een theocentrische levensbeschouwing.


theomanie

met het voorvoegsel theo- en met het achtervoegsel -manie


theogonie

afgeleid van het Griekse 'gon' ?? met het voorvoegsel theo- met het achtervoegsel -ie

leer van de afstamming van de (heidense) goden


theofanie

afgeleid van het Griekse 'phainesthai' (zich vertonen) met het voorvoegsel theo- met het achtervoegsel -ie

theofanieën (plural)
theofanietje (diminutive singular)
theofanietjes (diminutive plural)

waarneembare manifestatie van God of een god, godsverschijning


theodicee

afgeleid van het Griekse 'dikè' (recht, rechtvaardiging) met het voorvoegsel theo-

een argumentatie die een rechtvaardiging moet zijn voor het geloof in het bestaan van een God die zowel volmaakt goed als almachtig is, terwijl er toch kwaad in de wereld bestaat


theosofie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘mystiek-filosofische wereldbeschouwing’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1872

met het voorvoegsel theo- met het achtervoegsel -sofie

religieus-filosofisch systeem van wereldbeschouwing met soms neoboeddhistisch karakter


epifanie

afgeleid van het Griekse phainein (doen verschijnen, tonen) met het voorvoegsel epi- met het achtervoegsel -ie

epifanieën (plural)
epifanietje (diminutive singular)
epifanietjes (diminutive plural)

Driekoningen (feest van de verschijning van Christus)


satanisme

eponiem, afgeleid van Satan met het achtervoegsel -isme


fatwa

Leenwoord uit het Arabisch, in de betekenis van ‘door een islamitisch rechtsgeleerde geformuleerd decreet’ voor het eerst aangetroffen in 1989

fatwa's (plural)
fatwaatje (diminutive singular)
fatwaatjes (diminutive plural)

door een islamitisch rechtsgeleerde geformuleerd juridisch advies, decreet of vonnis

op 14 februari 1989 sprak Ayatollah Khomeini een fatwa (hier doodvonnis) uit jegens Salman Rushdie


kafir

iemand die niet gelooft in het bestaan in de God uit Tenach, Bijbel en Koran


exsecratie

afgeleid van sacreren met het voorvoegsel ex- en met het achtervoegsel -atie

exsecraties (plural)
exsecratietje (diminutive singular)
exsecratietjes (diminutive plural)


satansgebroed

eponiem, samenstelling van Satan en en gebroed zn met het invoegsel -s-

Gregory Peck speelt in de herfst van zijn carrière een ambassadeur die op een stormachtige nacht een kind adopteert dat op 6 juni om 6 uur is geboren. Doorgewinterde filmkijkers weten dan al: de duivel is in aantocht. Ook de mysterieuze zelfmoord van de kinderoppas op Damiens verjaardagspartijtje en de spastische reactie als het kind in de buurt komt van een kerk zijn duidelijke voorbodes: de zoon van Satan is onder ons. De film – met een Oscarwinnende soundtrack van Jerry Goldsmith – dankt zijn angstaanjagende reputatie vooral aan het feit dat vele fans de film op jeugdige leeftijd hebben gezien, toen ze nog niet overvoed waren met de clichés rond het satansgebroed.

Weblink bron
Mariska Graveland
 “The Omen” (7 juni 2001) op nrc.nl


consecratie

Naamwoord van handeling van consecreren met het achtervoegsel -atie


Beëlzebub

via Middelnederlands besebuc, Latijn Beelzebub en Oudgrieks Βεελζεβούλ (Beelzeboúl) van Hebreeuws בַּעַל זְבוּב en (Baäl-Zebub) letterlijk "heer van vliegen", vermoedelijk een spottende verbastering van de werkelijke naam die "verheven heer" zou kunnen betekenen; in de Bijbel genoemd als god van Ekron in 2 Koningen 1:2, 1:3, 1:6 en 1:16, en als vorst van de demonen in Matteüs 9:34 en Marcus 3:22

beˈʔɛlzəˌbʏp

de duivel uitdrijven met Beëlzebub

een oplossing kiezen die een ander, minstens even groot probleem oplevert

Filistijnse godheid, later in het christendom opgevat als de heerser over de duivels

De beul is niet eng, maar het vooruitzicht om voor al deze mensen mee te moeten doen aan een genant rollenspel, en een geinig antwoord klaarhebben op vragen als: „Heb jij naakt rond een vuur gedanst en Beëlzebub aangeroepen?”, is des te enger.

Weblink bron
Renske de Greef
 “‘Heb jij naakt rond een vuur gedanst en Beëlzebub aangeroepen?’” (23 oktober 2009) op nrc.nl

God heeft één naam.
De duivel heet Satan, Lucifer, Beëlzebub, Belial, Moloch, Mammon. Om er maar een paar te noemen. Hij heet zelfs Joost.

Weblink bron
Gerrit Komrij
 “De verlokkingen van de duivel; De Man met de Vele Gezichten” (27 december 1991) op nrc.nl


renegaat

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘afvallige’ voor het eerst aangetroffen in 1598

afgeleid van het Latijnse renegatum (re = opnieuw en negare = ontkennen) met het achtervoegsel -aat


apostaat

afgeleid van het Latijnse apostatum met het achtervoegsel -aat


sacreren

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘heiligen’ voor het eerst aangetroffen in 1285

afgeleid van het Franse sacrer (met het achtervoegsel -eren)

sacreerde (past)
gesacreerd (past participle)
te sacreren (active infinitive imperfect present)
zullen sacreren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen sacreren (active infinitive imperfect future)
hebben gesacreerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gesacreerd (active infinitive perfect present)
gesacreerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gesacreerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
sacrerend (imperfect participle)
gesacreerd (past participle)
sacrere (subjunctive)
sacreer (indicative imperfect present singular first-person)
sacreert (indicative imperfect present singular second-person)
sacreert (indicative imperfect present singular second-person)
sacreert (indicative imperfect present singular second-person)
sacreert (indicative imperfect present singular third-person)
sacreerde (indicative imperfect past singular first-person)
sacreerde (indicative imperfect past singular second-person)
sacreerde (indicative imperfect past singular second-person)
sacreerde (indicative imperfect past singular second-person)
sacreerde (indicative imperfect past singular third-person)
sacreerden (indicative imperfect past plural first-person)
sacreerden (indicative imperfect past plural second-person)
sacreerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal sacreren (indicative imperfect future singular first-person)
zult sacreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal sacreren (indicative imperfect future singular second-person)
zult sacreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal sacreren (indicative imperfect future singular second-person)
zult sacreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal sacreren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen sacreren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen sacreren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen sacreren (indicative imperfect future plural third-person)
zou sacreren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou sacreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) sacreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt sacreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou sacreren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden sacreren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden sacreren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden sacreren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gesacreerd (perfect present first-person)
hebt gesacreerd (perfect present second-person)
hebt gesacreerd (perfect present second-person)
heeft gesacreerd (perfect present second-person)
hebt gesacreerd (perfect present second-person)
heeft gesacreerd (perfect present third-person)
hebben gesacreerd (perfect present first-person)
hebben gesacreerd (perfect present second-person)
hebben gesacreerd (perfect present third-person)
had gesacreerd (perfect past first-person)
had gesacreerd (perfect past second-person)
had gesacreerd (perfect past second-person)
hadt gesacreerd (perfect past second-person)
had gesacreerd (perfect past third-person)
hadden gesacreerd (perfect past first-person)
hadden gesacreerd (perfect past second-person)
hadden gesacreerd (perfect past third-person)
zal gesacreerd hebben (perfect future first-person)
zal gesacreerd hebben (perfect future second-person)
zult gesacreerd hebben (perfect future second-person)
zult gesacreerd hebben (perfect future second-person)
zal gesacreerd hebben (perfect future second-person)
zult gesacreerd hebben (perfect future second-person)
zal gesacreerd hebben (perfect future third-person)
zullen gesacreerd hebben (perfect future first-person)
zullen gesacreerd hebben (perfect future second-person)
zullen gesacreerd hebben (perfect future third-person)
zou gesacreerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gesacreerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gesacreerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gesacreerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gesacreerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gesacreerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gesacreerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gesacreerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gesacreerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gesacreerd (impersonal passive present imperfect)
er is gesacreerd (impersonal passive present perfect)
er werd gesacreerd (impersonal passive past imperfect)
er was gesacreerd (impersonal passive past perfect)
er zal gesacreerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gesacreerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gesacreerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gesacreerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gesacreerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gesacreerd te worden (passive infinitive imperfect present)
gesacreerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gesacreerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gesacreerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gesacreerd te zijn (passive infinitive perfect present)
gesacreerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gesacreerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word gesacreerd (singular imperfect present first-person)
wordt gesacreerd (singular imperfect present second-person)
wordt gesacreerd (singular imperfect present second-person)
wordt gesacreerd (singular imperfect present second-person)
wordt gesacreerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gesacreerd (singular imperfect present plural first-person)
worden gesacreerd (singular imperfect present plural second-person)
worden gesacreerd (singular imperfect present third-person)
werd gesacreerd (singular imperfect past first-person)
werd gesacreerd (singular imperfect past second-person)
werd gesacreerd (singular imperfect past second-person)
werdt gesacreerd (singular imperfect past second-person)
werd gesacreerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gesacreerd (singular imperfect past plural first-person)
werden gesacreerd (singular imperfect past plural second-person)
werden gesacreerd (singular imperfect past third-person)
zal gesacreerd worden (singular imperfect future first-person)
zult gesacreerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gesacreerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gesacreerd worden (singular imperfect future second-person)
zal gesacreerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gesacreerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gesacreerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gesacreerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gesacreerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gesacreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gesacreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gesacreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gesacreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gesacreerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gesacreerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gesacreerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gesacreerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gesacreerd (perfect present first-person)
bent gesacreerd (perfect present second-person)
bent gesacreerd (perfect present second-person)
is gesacreerd (perfect present second-person)
zijt gesacreerd (perfect present second-person)
is gesacreerd (perfect present third-person)
zijn gesacreerd (perfect present first-person)
zijn gesacreerd (perfect present second-person)
zijn gesacreerd (perfect present third-person)
was gesacreerd (perfect past first-person)
was gesacreerd (perfect past second-person)
was gesacreerd (perfect past second-person)
waart gesacreerd (perfect past second-person)
was gesacreerd (perfect past third-person)
waren gesacreerd (perfect past first-person)
waren gesacreerd (perfect past second-person)
waren gesacreerd (perfect past third-person)
zal gesacreerd zijn (perfect future first-person)
zult gesacreerd zijn (perfect future second-person)
zult gesacreerd zijn (perfect future second-person)
zult gesacreerd zijn (perfect future second-person)
zal gesacreerd zijn (perfect future third-person)
zullen gesacreerd zijn (perfect future first-person)
zullen gesacreerd zijn (perfect future second-person)
zullen gesacreerd zijn (perfect future third-person)
zou gesacreerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gesacreerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gesacreerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gesacreerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gesacreerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gesacreerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gesacreerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gesacreerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gesacreerd zijn (perfect conditional third-person)


hadji

van Arabisch حُجِّي zn (ḥajjī), in de betekenis van ‘Mekkaganger’ voor het eerst aangetroffen in 1847

hadji's (plural)
hadjietje (diminutive singular)
hadjietjes (diminutive plural)
hadzji

moslim die gedurende de bedevaartsmaand Mekka bezoekt of ooit een pelgrimstocht naar Mekka heeft afgelegd

Hadji, zo mogen de moslims zich noemen die in Mekka zijn geweest.

Weblink bron
Annemarie Kas
 “Boer Narpasan (93) mag weer niet naar Mekka” (27 juli 2020) op nrc.nl

De islamistische hadji’s kanaliseerden het sluimerende verzet tegen de blanken.

Weblink bron
Paul Verhoeven (in interview)
 “De stille kracht mag 'iets harder'” (23 augustus 2010) op nrc.nl


limbo

m [1]: verwijzing naar de religieuze betekenis (o/m) omdat de dans oorspronkelijk als ritueel was bedoeld om geliefden uit het voorgeborchte naar de hemel te laten gaan

m [2]: afgeleid van Limburg met het achtervoegsel -o

plaats voor de zielen van mensen die niet als zondaars kunnen worden beschouwd en dus niet naar de hel gaan, maar die niet gedoopt zijn en dus ook niet tot de hemel worden toegelaten


symbolisme

afgeleid van symbool met het achtervoegsel -isme

theologische richting die de dogma's en geloofsvoorstellingen symbolisch opvat


synagoog

(verkorting) van synagoge, dat via Middelnederlands synagoge en Latijn synagoga komt van Oudgrieks συναγωγή (sunagoogè) "samenkomst, vergadering"

synagoges (plural)
synagogen (plural)
synagoogje (diminutive singular)
synagoogjes (diminutive plural)

gebedshuis van joden, gebouw voor joodse godsdienstige bijeenkomst