weer

Gewere

feodaal recht op de heerschappij over een vastgoed

recht op de heerschappij (beheer, genot of bewoning) over goederen, ambten en mensen (onvrije dienaren) die wel of niet aan een ander toebehoren


mark

In de betekenis van ‘grens’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 792

marken (plural)
markje (diminutive singular)
markjes (diminutive plural)

een leen dat grensde aan het gebied van een ander rijk, meestal bestuurd door een markgraaf of markies

De naam Denemarken maakt duidelijk dat dit gebied een mark was aan de grens met de Franken.


erfelijk

Naamwoord van handeling van erven met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

oorerflik

wat op genetische wijze door nazaten verkregen kan worden

hereditary

overdraagbaar op de oudste zoon, of meestal bij het ontbreken daarvan op de oudste dochter

erfelijker (uninflected comparative)
erfelijkst (uninflected superlative)
erfelijke (inflected positive)
erfelijkere (inflected comparative)
erfelijkste (inflected superlative)
erfelijks (partitive positive)
erfelijkers (partitive comparative)

Het stadhouderschap werd met Willem IV erfelijk.


leen

In de betekenis van ‘wat men voor tijdelijk gebruik ontvangt’ voor het eerst aangetroffen in 1215

Middelnederlands ‘leengoed, lening’, ontwikkeld uit Oergermaans *laih(w)na-, afgeleid uit de Indo-Europese wortel *leikʷ- ‘overlaten’, waartoe ook behoren Oudiers -léici ‘laten gaan’, airlicud ‘lenen’, Latijn linquere ‘verlaten’, Oudgrieks leípein ‘ver-, achterlaten’ en Litouws laikýti ‘houden’. Evenals Duits Lehen ‘leengoed’, Fries lien en Zweeds lån ‘lening’.

Lehen

leengoed; vastgoed dat door de heer aan zijn vazal ten gebruike werd afgestaan

lenen (plural)
leentje (diminutive singular)
leentjes (diminutive plural)

onroerend goed (bijv. land, ambt of geldelijke inkomsten) dat door de leenheer voor genot en gebruik werd uitgeleend aan de vazal, in ruil voor een verplichting van persoonlijke trouw, militaire bijstand en belastinginkomsten

Vlaanderen was eerst een leen van het Franse Rijk, later van het Duitse.


horige

Afgeleid van horig met het achtervoegsel -e

halfvrije dienstman van een middeleeuws heer


zwaardleen

zwaardlenen (plural)
zwaardleentje (diminutive singular)
zwaardleentjes (diminutive plural)

een leen waarvan de heer alleen een mannelijke persoon kon zijn

Het graafschap Holland was oorspronkelijk een zwaardleen.


burggraaf

In de betekenis van ‘adellijke titel’ voor het eerst aangetroffen in 1220

burggraven (plural)
burggraafje (diminutive singular)
burggraafjes (diminutive plural)

edelman, lager dan een graaf maar hoger dan een baron


gouwgraaf

gouwgraven (plural)
gouwgraafje (diminutive singular)
gouwgraafjes (diminutive plural)


landgraaf

landgraven (plural)
landgraafje (diminutive singular)
landgraafjes (diminutive plural)

onmiddellijk aan de koning ondergeschikte graaf


markgraaf

markgraven (plural)
markgraafje (diminutive singular)
markgraafjes (diminutive plural)

markies, één graad hoger dan de gewone graaf


paltsgraaf

paltsgraven (plural)
paltsgraafje (diminutive singular)
paltsgraafjes (diminutive plural)

edelman aan wie de keizer enkele soevereine rechten toegekend had


vrijgraaf

vrijgraven (plural)
vrijgraafje (diminutive singular)
vrijgraafjes (diminutive plural)

een rechter naar oorspronkelijk oud-westfaalse wetten


feodalisme

afgeleid van feodaal met het achtervoegsel -isme


feodaal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tot het leenstelsel behorend’ voor het eerst aangetroffen in 1650

afgeleid van het Latijnse feudum (leengoed) met het achtervoegsel -aal

feodaler (uninflected comparative)
feodaalst (uninflected superlative)
feodale (inflected positive)
feodalere (inflected comparative)
feodaalste (inflected superlative)
feodaals (partitive positive)
feodalers (partitive comparative)


keurmede

via Middelnederlands keurmiede of coormiede van Oudnederlands kurimieda, een samenstelling van kuri "keuze", verwant aan Nederlands keuren) en miede, "loon, geschenk" verwant aan het Duits Miete

door de heer te kiezen beste stuk uit de nalatenschap van een horige (keurmedige)

De keurmede is een oud, middeleeuws, feodaal recht, een herenrecht.


lijfeigene

iemand die met het lijf een meester toebehoort: een onvrije, slaaf of horige

De vader van Peter Kropotkin was de eigenaar van ongeveer 1200 mannelijke lijfeigenen en ongeveer evenveel vrouwen. De eigenaar van de lijfeigenen was diegene die besloot wie met wie trouwde, waardoor veel gedwongen huwelijken gesloten werden. Ook kwam het vaak voor dat lijfeigenen werden verkocht of vergokt


leenroerigheid

afgeleid van leenroerig met het achtervoegsel -heid


leenroerig

Samenstellende afleiding van leen en de stam van roeren met het achtervoegsel -ig

leenroerige (inflected positive)
leenroerigs (partitive positive)

afkomstig en afhankelijk van een leenheer


zadelleen

een leen waarvoor oorspronkelijk door de leenman aan de leenheer jaarlijks een gezadeld paard ten dienste moest worden aangeboden.

Enghuizen was toen een Zutphens zadelleen.


cijns

In de betekenis van ‘schatting, belasting’ voor het eerst aangetroffen in 1253.

Naast tijns; Middelnederlands tsens, tsins, tsijs ‘schatting, belasting’, leenwoord uit Oudfrans cens ‘cijns’, uit Latijn cēnsus ‘pacht; schatting van het vermogen’.

Grundzins

een aan onroerend goed gerelateerde jaarlijkse uitkering aan de leen- of grondheer

een jaarlijkse betaling in natura of geld aan de leen- of grondheer uit onroerende goederen, ambten of het gebruik van andermans recht


lijfeigenschap

afgeleid van lijfeigene met het achtervoegsel -schap

In 1781 schafte keizer Jozef II bij keizerlijk besluit de lijfeigenschap af. Ten oosten van de rivier de Elbe werd de lijfeigenschap langer intact gehouden. In Rusland werd de lijfeigenschap pas afgeschaft in 1861


vazal

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘leenman’ voor het eerst aangetroffen in 1220

vazallen (plural)
vazalletje (diminutive singular)
vazalletjes (diminutive plural)

iemand die in de middeleeuwen zijn vrije status en bezit opgaf aan een leenheer die hem in ruil hiervoor veiligheid en werk (eventueel een ambt op zijn landgoed) aanbood. De vazal verplichtte zich tot het vervullen van herendienst, en de afdracht van een deel van de oogst als hij boer was op het leen


leenheer

iemand die een gebied in leen geeft aan een leenman waarvoor hij persoonlijke trouw en militaire bijstand als tegenprestatie verlangt

De Tsjetsjeense leider en de Russische president hebben een exclusieve relatie, die feodale trekken vertoont. Toen Ramzans vader, de voormalige Tsjetsjeense president Achmat Kadyrov in 2004 bij een aanslag om het leven kwam, reisde Ramzan ijlings af naar Moskou, om de relatie met de Russische leenheer te bestendigen.


leenman

iemand die een gebied van een hogere edele (de leenheer) in leen heeft gekregen in ruil voor militaire bijstand en persoonlijke trouw

Erve Alferink, thans gelegen aan de Bathemerweg 4, werd ruim 650 jaar geleden voor het eerst genoemd in een officiële akte van belening, waarbij proost Ricolt van Hesewijc van de Sint Pieter in Utrecht Erve Alphaerdinc overdroeg aan leenman Vrederik van Heker.

Hendriks zoon Richard Leeuwenhart was de eerste van de grote Plantagenet-koningen. Hij verstevigde zijn positie ten opzichte van de Engelse edelen, terwijl hij in Frankrijk grote delen van het het land aan het gezag van de koning Filips II wist te onttrekken. Formeel was Richard als hertog van Anjou en Aquitanië leenman van Filips, maar van onderwerping wilde hij niets weten. Integendeel.


burggravin

afgeleid van burggraaf met het achtervoegsel -in

burggravinnen (plural)
burggravinnetje (diminutive singular)
burggravinnetjes (diminutive plural)

vrouwelijke vorm van burggraaf, edelvrouw, een rang lager dan gravin


markgravin

markgravinnen (plural)
markgravinnetje (diminutive singular)
markgravinnetjes (diminutive plural)


baanderheer

ridder, die recht had eigen vaan te voeren


saisine

Vonselbsterwerb

directe eigendomsovergang onder algemene titel op de erfgenamen

Anrufung

inroeping van de bevoegdheid van de rechter

Gewere

feodaal recht op de beheersing over een vastgoed

recht op de heerschappij (beheer, genot of bewoning) over goederen, ambten en mensen (onvrije dienaren) die wel of niet aan een ander toebehoren

⧖ Bij den overgang van „roturier” land betaalde de tijnsman een zeker bedrag. Daarvoor vergunde hem de leen- en grondheer dan de „saisine”, d.i. het volledig bezitrecht. In werkelijkheid is hier slechts sprake van een investituur (Verlei) een bevestiging van het reeds bestaande recht, een erkenning der van elders aanwezige saisine, een soort van kwitantie der honorifieke en fiscale verplichtingen, die den titel zelf onbeoordeeld liet.

⧖ In zijn tweede deel behandelt de heer L. de Nederlandsche bezitactiën, en begint daarbij met een geschiedkundig overzigt [sic!] te geven van de wijze, waarop zich in de latere middeleeuwen uit de gewere of saisine eene eigenaardige bezitactie ontwikkeld heeft, die, onder den naam van complainte in Frankrijk ontstaan, naderhand ook in ons vaderland werd overgenomen.


leeneed

eed van trouw die een vazal aflegt aan zijn leenheer