rorschachtest

In de betekenis van ‘psychologische test’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1961

samenstelling van Rorschach en en test zn

rorschachtesten (plural)
rorschachtests (plural)

een psychologische test die door Hermann Rorschach geïntroduceerd werd in 1921 en waarbij iemand van tien grote inktvlekken moet zeggen wat hij daarin ziet


desensitisatie

psychotherapie voor mensen met angsten en fobieën waarbij de patiënt wordt blootgesteld aan angst opwekkende prikkels van toenemende sterkte


stereotypie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vervaardiging van gegoten drukvormen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

afgeleid van stereotype met het achtervoegsel -ie

steeds herhaalde doelloze beweging of handeling


perfectionisme

van Engels perfectionism met het achtervoegsel -isme, in de betekenis "stroming binnen het protestantisme" aangetroffen vanaf 1880 (zie vindplaats hieronder)

sterke behoefte om dingen volgens hoge standaarden foutloos te doen

Volgens Matsumoto is schoonmaken heilzaam. „Van schoonmaken leer je perfectionisme overwinnen. Als je schoonmaakt met een bezem, en je ziet na het schoonmaken dat er een blaadje valt, wat dan? Je moet dat leren aanvaarden, dat doe ik iedere dag.”

Weblink bron
Bobbie van der List
 “Schoonmaken helpt ‘ontstressen’, volgens de Japanse monnik” (26 februari 2020) op nrc.nl

Om het succes toe te lichten van de Duitse economie in crisistijd, beginnen we onder begeleiding door Wagner in de ‘glazen fabriek’ van Dresden waar Volkswagen met punctualiteit en perfectionisme zijn Phaetons in elkaar zet.

Weblink bron
Hans Beerekamp
 “Degelijk Duitsland als lichtend voorbeeld” (25 september 2012) op nrc.nl


DD

[1]: (initiaalwoord) van differentiële diagnose bw

[2]: (initiaalwoord) van dubbele diagnose bw

gelijktijdig verslaafd zijn en een geestesziekte hebben

Caroline van Loon,coördinator zorgprogramma dubbele diagnose (DD) Emergisgeeft in haar inleiding aan dat de omschrijving van wat DD is, in de loop der tijd steeds nauwkeuriger is geworden.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Anton Feijtel
 “Mensen met dubbele diagnose: behandeling, wonen, werken.” (13 maart 2018), Ypsilon boven de Westerschelde, ‘s-Heer Hendrikskinderen op YpsilonZeeland.nl


hubris

Europa, sta op tegen Zonnekoning Trump, de ultieme gaslighter en met hubris vergiftigde narcist.


verzamelstoornis

(neologisme) samenstelling van verzamel ww en stoornis zn

verzamelzucht, de psychiatrische aandoening van een persoon die dwangmatig spullen verzamelt en bijna niets kan weggooien.

Maar iemand met een verzamelstoornis kent een andere waarde toe aan zijn spullen. Hij kan bijvoorbeeld levendige herinneringen hebben aan een bepaald fietsstoeltje dat van zijn dochter is geweest. Als dat stoeltje weggedaan wordt, dan vreest hij dat ook zijn herinneringen aan zijn dochter weg zijn.

Suzanna Timmer
 Het nut van opruimen (9 maart 2016) in: Provinciale Zeeuwse Courant , p. 53.


verwerkingsproces

samenstelling van verwerking zn en proces zn met het invoegsel -s-

alle handelingen en gebeurtenissen die gebeuren m.b.t. het omgaan met een traua

De bewuste wijze waarop Marc en zijn familie zich konden voorbereiden op zijn dood gunt Maurice ook anderen in dezelfde situatie. ,,Als je de kracht hebt om eroverheen te stappen, dan kun je zoveel doen voor het verwerkingsproces van de mensen om je heen.”

Weblink bron “Maurice de Hond: ‘Dankzij Marc heb ik de kracht gekregen om door te gaan’” (05-06-2020), Tubantia

Als Verbraak doorvraagt, wordt Van den Boogaard zelfs boos. Voor hem is de hele affaire een trauma en het schrijven van het boek een verwerkingsproces. “Als je me dan vraagt: ‘Is dit echt zo?’, tref je me midden in mijn hart.” Een DNA-test: waarom zou hij? Hij hoeft niks van de Oranjes.

Weblink bron
Jan Smit
 “Boekpromotie voor gevorderden: coming out als bastaardkind prins Bernhard” (14/02/2018), HP de Tijd


neerslachtigheid

afleiding van neerslachtig met het achtervoegsel -heid

Bloeddruk, temperatuur en spierspanning worden hoger en de gebruiker kan gaan zweten en tandenknarsen en ook een droge mond en grote pupillen krijgen. Gebruikers kunnen verder onder meer verschijnselen als hoofdpijn, verwarring, misselijkheid, angst, neerslachtigheid, hartkloppingen, uitputting, uitdroging, oververhitting en spierspasmes ervaren. Ook een epileptische aanval, delier of drugspsychose is niet uitgesloten.

Weblink bron “Meer vergiftigingen door royaal gebruik lachgas en 3-MMC” (22-07-2020), Reformatorisch Dagblad

Hij zat voorovergebogen, ellebogen op zijn knieën, zijn handen tegen de zijkant van zijn hoofd gedrukt het toonbeeld van neerslachtigheid.

Robert Harris
 “Vaderland” (2012), Cargo, ISBN 9789023472483


thanatofilie

gevormd uit Oudgrieks θάνατος (thánatos) "dood" met het achtervoegsel -filie

Verscheidene seriemoordenaars in de gezondheidszorg, onder wie Genene Jones lijden aan zogenoemde thanatofilie, een obsessieve belangstelling voor alles wat met dood te maken heeft.

Paula Lampe
 “Seriemoordenaars in de gezondheidszorg” (2014), Paula Lampe, ISBN 9789402125788, p. 126


taalpsychologisch

samenstelling van taal zn en psychologisch bn

taalpsychologischer (uninflected comparative)
taalpsychologische (inflected positive)
taalpsychologischere (inflected comparative)
taalpsychologischers (partitive comparative)

betrekking hebbend op de geestelijke verwerking, perceptie en productie van taal


sensitivitytraining

oefening in groepsverband waarbij een deelnemer zich meer bewust wordt van de eigen gevoelens en die van de anderen en leert daarover vrijuit te communiceren

Zij eist volgens haar website een ondubbelzinnige rectificatie van Sheehan in de VS en Nederland, inclusief een door hem te beleggen persconferentie, een verplichte sensitivitytraining voor de omgang met seksueel andersgeaarden, en de vergoeding van de proces- en advocatenkosten.

Weblink bron
Ger Groot
 “Klaag die gekke generaal toch niet aan” (29 maart 2010) op nrc.nl

Niet alleen de studenten, maar ook de toneelspelers eisen democratie. Sensitivitytrainingen en improvisaties moeten tot bevrijd en ook nog eens ‘maatschappelijk relevant’ theater leiden.

Weblink bron
Anneriek de Jong
 “Klein monument voor een bezielde toneelspeler” (23 maart 2009) op nrc.nl

Jongsma (lang, sterk, met een baardje van een week) is een geboren Fries. Hij ging al jong naar Amsterdam, werkte in de verpleging, raakte daar “sociaal doorgeluld van al die vergaderingen en sensitivitytrainingen” en kwam via allerlei omwegen in woonwagenkampen terecht.

Weblink bron
Herman Staal
 “Stadsnomaden willen niet verkassen” (2 december 1997) op nrc.nl


winningmood

de verwachting hebben dat men kan gaan winnen

Lewis Hamilton hoopt dat hij zondag alsnog een derde opeenvolgende wereldtitel, de vierde uit zijn carrière, kan vieren. De 31-jarige Brit won alvast de drie vorige GP’s en zit dus in de winningmood.

Weblink bron “Hamilton blijft hopen op wereldtitel: “Je weet nooit wat er gebeurt”” (22/11/2016), De Standaard

"Wij willen winnen", zei Stones. "Als je zo'n match ingaat met een andere instelling, handrem op, beter als tweede eindigen of geen kaart pakken, dan loopt het gegarandeerd mis. Ik heb daar verwarrende ervaringen mee. Ik wil de winningmood in het kamp houden. Dat proberen we bij Manchester City ook altijd."

Weblink bron “Engelse spelers gaan voor winst tegen België: "Moeten groepswinnaar worden"” (25 juni 2018), De Morgen


winnersmentaliteit

samenstelling van winner zn en mentaliteit zn met het invoegsel -s-

de instelling of houding van iemand die wint; de houding waarmee je winnaar kunt worden

Vooral de mentaliteit stoort hem. "Ik wil niet zeggen dat er geen winnersmentaliteit is, maar op cruciale momenten, en dan denk ik aan Bulgarije-uit, heb je een wedstrijd verloren op mentaliteit."

Nervositeit kende ze niet. „Als ik eenmaal in de ringen hing of de balk aanraakte, dan kwam ik in een roes terecht. Dan vergat ik alles om me heen. Ik had een winnersmentaliteit en een drive.”

Weblink bron
Leon ten Voorde
 “Oud-turnster Truus Wotte uit Enschede overleden: ‘Ook op latere leeftijd was ze nog lenig en sterk’” (8-09-2020), Tubantia

Voorafgaand aan de sprint geven studenten en atlete Schippers een masterclass over training, keuzes, brandstof, innoveren en winnersmentaliteit.

Weblink bron “Dafne Schippers neemt het op tegen zonneauto” (11 juni 2015), Het Parool


winnaarsmentaliteit

samenstelling van winnaar zn en mentaliteit zn met het invoegsel -s-

"Een aankoop moet meerwaarde hebben. Hakim Ziyech maakt het spel van Ajax onvoorspelbaarder. Hij laat anderen beter functioneren. Da's dus een goede aankoop. Dat geldt ook voor Davinson Sánchez, hij voegt iets toe aan Ajax wat er niet in grote mate was: een winnaarsmentaliteit."

Weblink bron “Jonk: Ajax is favoriet maar niet onklopbaar” (18-12-2016), NOS

Daarnaast brengt hij een echte winnaarsmentaliteit mee. Dat waren wel ingrediënten die wij zochten."

Weblink bron “Fraser: Vitesse is perfect voor mij” (13-06-2016), NOS


winnaarmentaliteit

samenstelling van winnaar zn en mentaliteit zn

Ik was gewoon vastbesloten te winnen, wilde niet nóg een keer een Wimbledon-finale verliezen”, doelde ze op twee jaar geleden, toen Serena Williams haar klopte. Met die winnaarmentaliteit speelde ze het hele toernooi en overleefde ze in de vierde ronde een set achterstand tegen nummer 1 van de wereld Angelique Kerber.

Weblink bron
Rik Spekenbrink
 “Muguruza wil met Federer dansen” (15-07-2017), Tubantia

Jeugdvoorzitter Erik Kottink kenschetste Thomas als een fanatiek, bevlogen speler met een winnaarmentaliteit. “Hij weet zijn medespelers goed te coachen en trekt ook in de kleedkamer zijn mond open.

Weblink bron
Marcel Tettero
 “Stevo Geesteren huldigt sporters” (05-06-2017), Tubantia


waardeoriëntatie

samenstelling van waarde zn en oriëntatie zn

de manier waarop men financiële midden waardeert

Het model van de sociale waardeoriëntatie deelt mensen in volgens drie categorieën. Zestig procent van de mensen is pro-sociaal, wat betekent dat ze van mening zijn dat alle middelen gelijk verdeeld moeten worden onder iedereen. Dertig procent is individualistisch, en dus voornamelijk bezorgd om zijn eigen middelen. De overige tien procent is competitief: hoeveel ze hebben is voor deze mensen van geen tel, zolang ze maar meer hebben dan anderen.

Weblink bron “De meest ‘sociale’ hersenen zijn vatbaarder voor depressie” (30 november 2017), Tubantia


compensatiemechanisme

samenstelling van compensatie zn en mechanisme zn

compensatiemechanismen (plural)
compensatiemechanismes (plural)

bovenmatige inspanning die onbewust bedoeld is om een ervaren tekortkoming goed te maken

De rusteloosheid en de ordeverstoringen van deze kinderen lijken voort te komen uit een overmaat aan energie maar fysiologische metingen laten juist zien dat deze kinderen een lagere graad van alertheid hebben. De voortdurende overbeweeglijkheid lijkt een compensatiemechanisme te zijn, waarmee de kinderen zichzelf waakzaam houden.

Weblink bron
Ad Bergsma
 “'Het zijn geen slechte kinderen, ze hebben een biologische afwijking'” (18 januari 1996) op nrc.nl


conatief

conative

betrekking hebbend op het willen en streven van een persoon

conatiever (uninflected comparative)
conatiefst (uninflected superlative)
conatieve (inflected positive)
conatievere (inflected comparative)
conatiefste (inflected superlative)
conatiefs (partitive positive)
conatievers (partitive comparative)


legenestsyndroom

samenstellende samenstelling van lege bn, nest zn en syndroom zn

complex van klachten die kunnen ontstaan bij ouders als de kinderen het ouderlijk huis verlaten

Zaterdag waagden alle kuikens de sprong uit het nest. Met succes. Ze zwemmen nu alle twaalf trots achter hun moeder aan door de sloot. „Nu heb ik last van het legenestsyndroom,” aldus Akke Feddema, de eigenares van de woning waar de eend haar nestje had gemaakt.

Weblink bron
Rosanne Kok
 “Internet smelt massaal voor schattige kuikentjes” (1-01-2017), Tubantia

Het is een ijzersterk gegeven gebleken dat een vrouw als Carmen zich moet profileren in de mannenwereld van de criminaliteit en tegelijkertijd een kwetsbare moeder is die kampt met het legenestsyndroom.

Weblink bron
Joep School
 “‘Ik ben niet zo van de glamour, het is gebakken lucht’” (6-08-2017), Tubantia

Noa was een vroege leerling toen ze twee jaar geleden haar vwo-diploma haalde aan het St Vituscollege in Bussum. Vervolgens nam ze een zogenoemd tussenjaar en reisde ze de wereld over. Geen gemakkelijke periode voor haar moeder, die last kreeg van het legenestsyndroom toen ook Noa's broer Julian (22) uit huis ging.

Weblink bron
Suzanne Borgdorff
 “Glamoureuze tv-carrière lonkt voor ‘snelle en sociale’ dochter Linda de Mol” (19-06-2019), Tubantia


ludduvuddu

geen meervoud, verbastering van liefdesverdriet

of pijn die men voelt over het verbroken zijn van een relatie of over de onbereikbaarheid van een geliefde

Simpel was het allerminst, maar dat hadden de 60 deelnemers aan het Groot Almelo’s Dictee ook niet verwacht. Woorden als lovehandles, gepriviligieerde bourgeoisie, kalasjnikov, sannyasin en ludduvuddu maakten dit dictee méér dan pittig.

Weblink bron “Met 'slechts' 25 fouten Groot Almelo's Dictee winnen” (09-12-2010), Tubantia


neuroticisme

afleiding van neurose met het achtervoegsel -isme

neuroticism

een tendens tot emotionele instabiliteit

„Dit onderzoek geeft aan hoe belangrijk het is om te investeren in behandelingen en interventies die helpen bij neuroticisme”, aldus onderzoeksleider Pim Cuijpers, hoogleraar klinische psychologie aan de VU. Nu ligt de nadruk volgens hem te veel op de aanpak van afzonderlijke stoornissen die uit neuroticisme voortkomen.

Weblink bron “„Neuroten kosten samenleving miljarden”” (4 oktober 2010), Reformatorisch Dagblad

De meeste onderzoeken naar de link tussen persoonlijkheid en een gelukkig leven baseren zich op de ‘Big Five’ aan persoonlijkheden; extraversie, altruïsme, openheid, consciëntieusheid en neuroticisme.

Weblink bron
Door Postma
 “Deze karaktereigenschappen voorspellen welvaart” (24/01/2017), HP de Tijd


rationalisering

afgeleid van rationaliseren ww met het achtervoegsel -ing

redenering achteraf om een opvatting of handeling te rechtvaardigen

Je wordt je pas bewust van de keuze voor deodorant X nadat je onbewuste de beslissing voor je heeft genomen. Een ogenschijnlijk bewuste keuze is in die zin slechts een rationalisering achteraf van een onbewuste beslissing.

Weblink bron
Kees van Duyn
 “Pssst! Je kiest zelf voor deodorant X” (31 mei 2011) op nrc.nl

De vraag waar het nu om gaat is, welk deel van ons gedrag operant is en welk deel intelligent. Het antwoord op die vraag wordt bemoeilijkt door de eigenaardigheid van mensen om voor al hun gedrag, hoe ondoordacht ook, rationaliseringen te geven.

Weblink bron “De mythe van de innerlijke drijfveer” (28 augustus 1990) op nrc.nl


bonding

Veel woorden in de lijst zijn afkomstig uit het Engels. Zoals bonding (het krijgen van een emotionele band), factfree politics (beleid dat niet op feiten is gebaseerd), storytelling (het vertellen van verhalen), shinen (stralen) en pinpointen (precies aanwijzen).

Het hormoon oxytocine speelt een belangrijke rol bij bijvoorbeeld vriendschapsrelaties en de 'bonding' tussen moeder en baby; dat werd al aangetoond bij zowel apen als bij mensen.

Weblink bron “Chimpansees smeden band door delen van eten” (15-01-2014), Tubantia

Bonding hoort erbij: ,,Je moet als vrouw de mannendenkwereld leren begrijpen. Dus ga mee een biertje drinken op de vrijdagmiddag en ga het contact aan. Al vind ik andersom ook dat mannen meer ‘one of the girls’ mogen worden.

Weblink bron
Jette Pellemans
 “Mannen mogen op het werk best wat meer 'one of the girls' worden” (04-05-2018), Tubantia


concentratiestoornis

samenstelling van concentratie zn en stoornis zn

concentration disorder

het zich slecht kunnen richten op iets specifieks

Want de gevolgen van langdurige ondervoeding kunnen groot zijn. Depressie, schizofrenie, concentratiestoornis, stress, suikerziekte, hart- en vaatziekten - de kans op zulke aandoeningen stijgt, legt Tessa Roseboom uit.

Weblink bron
Paulus Houthuijs
 “Wat honger met je doet: 'Een generatie in Jemen houdt hier last van'” (21-11-2018), NOS

Ongeveer een op de vijf kampte nog met vermoeidheid, een op de tien met geheugenproblemen en 13 procent was kortademig en/of had last van concentratiestoornis.

Weblink bron
ZA 10 JULI
 “'Jongeren lopen reëel risico op long covid, ook na milde infectie'” (ZA 10 JULI 2021), NOS


controlefreak

samenstelling van controle zn en freak zn

persoon die op een (al te) strikte wijze bekijkt of alles gaat zoals hij of zij denkt dan het zou moeten gaan

Twaalf jaar later krijg hij een nieuwe kans, nu voor beste acteur voor zijn rol in de biografische film The Aviator. Hij speelt de obsessieve-compulsieve controlefreak en vliegtuigbouwer Howard Hughes. Martin Scorsese is de regisseur. De film wordt een groot succes en maakt van Howard Hughes een begrip.

Weblink bron “And the Oscar did not go to... Leonardo DiCaprio!” (28-02-2016), NOS

Bijna dertien jaar doet Armin van Buuren zijn grootste shows ooit, vanavond en morgen in de Johan Cruijff ArenA. Drumstellen zullen uit het plafond komen, acrobaten door de lucht vliegen en trampolinespringers gaan capriolen maken. Controlefreak Armin is bij alles betrokken.

Weblink bron
Dennis Jansen
 “De succesfactoren van Mr. Perfect Armin van Buuren” (12-05-2017), Tubantia


denkproces

de opeenvolgende denkstappen die leiden van een probleemstelling naar een conclusie

De stichting heeft nog geen idee waar ze het moeten zoeken. Het 'denkproces' is gaande, zegt Blonk, en wie daarbij wil helpen is meer dan welkom. "Kom maar eens meedenken. De koffie staat klaar."

Weblink bron “Een jaar na de Ice Bucket Challenge: wat leverde het op?” (16-07-2015), NOS

Mulisch beschrijft zijn denkproces. Als hij bijvoorbeeld tot de conclusie komt dat een personage een dier als toehoorder nodig heeft. "Een poes misschien, afkomstig uit de Romeinse ruïnes?", dubt hij de ene dag. "Een poedel? Of is dat te opzichtig? Ik ben trouwens niet erg gesteld op dat soort dameshonden", schrijft hij de volgende dag. Het wordt uiteindelijk een kraai. "Alles veel beter nu."

"Iemand mag niet zomaar iets roepen, maar moet hardop nadenken", zegt Judith Blenken Blijdenstein, directeur van Accenture. "Zo volg je een logisch denkproces. Soms loopt iemand vast, omdat diegene te veel onderzoekend nadenkt. Je haalt een hoop informatie uit zo'n vraag."


elektracomplex

eponiem samenstelling van Elektra en "figuur uit de Griekse mythologie " en complex zn "verdrongen gedachten" , afkomstig uit het werk van de Zwitserse 20e-eeuwse psycholoog C.G. Jung

Electra complex

overdreven liefde van een dochter voor haar vader, gepaard gaand met jaloersheid tegenover de moeder

Geef de Trump-stemmer een sixpack tissues en trek zijn onbewuste open als een blik rotte sardientjes. Is het Oedipus, verlatingsangst, castratieangst, penisnijd? Het Elektracomplex? Domneurose? Diepteschizofrenie? Zeg het me, lieve psychiaters. Ik wil het weten. Is het de eeuwige behoefte aan de goedkeuring van een afwezige of strenge vader? Overcompensatie voor een gebrek aan liefde? De behoefte om maar klappen te blijven krijgen van die ouwe van je?

Weblink bron
Stella Bergsma
 “Is Trump gek? Een volkomen gratuite amateuranalyse” (04/02/2017), HP de Tijd

Naast al dat feestgedruis, zetten we ook intellectueel graag de bloemetjes buiten. Voor we de kaap van twintig bereiken, willen we literaire werken op onze lezerslijst afgevinkt hebben en trots kunnen inpikken wanneer het gaat over het Elektracomplex of de sociaal-Darwinisten.

Weblink bron
Mona Thijs
 “Dit staat op de bucketlist van de gemiddelde tiener” (30/08/2016), De Standaard


herprogrammering

naamwoord van handeling van herprogrammeren met het achtervoegsel -ing

reprogramming

een computer voorzien van een nieuw computerprogramma

poging iemand die foute, radicale standpunten inneemt te laten inzien dat hij andere keuzes kan maken


feeststemming

samenstelling van feest zn en stemming zn

feeststemmingen (plural)
feeststemminkje (diminutive singular)
feeststemminkjes (diminutive plural)

de gemoedstoestand die past bij een feestelijke gebeurtenis

Niet dat er veel reden was voor een feeststemming. Het leek alsof de oorlogsjaren zich herhaalden. Boter, kaas en eieren waren alleen op de bon te krijgen.

Carla de Jong
 “Geheim leven” (2019), Ambo Anthos, ISBN 9789026346132

Gertjan Verbeek ging een jaar geleden aan de slag als trainer van Adelaide United, waarmee hij meteen de beker won. Maar van een feeststemming is momenteel geen sprake meer in huize-Verbeek. De coach krijgt geen salaris en vertrekt komende week naar Nederland.

Weblink bron “Voetbal in coronatijd: Verbeek en Til naar huis, machine De Jong breekt niet” (06-04-2020), NOS


gelatenheid

afleiding van gelaten met het achtervoegsel -heid

meekness

geestestoestand waardoor men een onaangename situatie alleen door doffe...

geestestoestand waardoor men een onaangename situatie alleen door doffe aanvaarding kan accepteren

Ooit had de gedachte haar met opwinding vervuld, nu was er gelatenheid over die gemiste kans. Ónzin, Reid. Ik ben een goede verpleegster. Ik heb daarbuiten alleen lagere school. Ze zien me aankomen op de universiteit.'

Terwijl de VN in een spoedzitting bijeen is om over de situatie in Mali te overleggen, overheerst in de hoofdstad Bamako gelatenheid. "Mensen op straat zeggen: tsja, Mali. Dit gaat nog zes keer gebeuren", zegt antropoloog en Mali-deskundige Mirjam de Bruijn vanuit Bamako.


jeugdhulp

psychosociale hulpverlening aan kinderen

Maandag is vergaderdag bij de jeugdhulp waar Katie alweer zo lang werkt dat ze er liever niet bij stilstaat. Ze heeft een dozijn reorganisaties overleefd omdat ze weet waar ze goed in is én wat ze vooral aan anderen moet overlaten.

Jeugdzorg is het geheel van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Bijna 89 procent van de 380.000 jongeren (368.000) kreeg jeugdhulp.

Weblink bron “Minder meldingen huiselijk geweld in eerste helft van dit jaar” (VR 29 OKTOBER 2021), NOS


onwerkelijkheid

Afleiding van werkelijkheid met het voorvoegsel on-

afleiding van onwerkelijk met het achtervoegsel -heid

gevoel dat iets helemaal niet bestaat of zou kunnen bestaan

Een droom die allang is vervaagd en slechts een gevoel van onwerkelijkheid bij hem heeft achtergelaten.

Eerder verklaarde de familie van I. nog bij De Telegraaf er niet zeker van te zijn dat de man in de video inderdaad I. is. Tegen de NOS zegt de zus dat voor de familie vaststaat dat het hem is. "De twijfel die ik heb, komt denk ik voort uit de onwerkelijkheid."

Weblink bron “Schoonfamilie Laura H. leeft in 'een achtbaan van emoties'” (05-05-2017), NOS


geestesgesteldheid

samenstelling van geest zn en gesteldheid zn met het invoegsel -s-

mental condition

de manier waarop iemand denkt en voelt; psychische toestand

De belangrijkste trek van Speranski's intellect, die vorst Andrej het meeste trof, was zijn absolute, onwankelbare vertrouwen in de kracht en de legitimiteit van het verstand. Het was duidelijk dat in Speranski's hoofd nooit die voor vorst Andrej zeer vertrouwde gedachte zou kunnen opkomen dat het onmogelijk was alles uit te drukken wat je dacht, en dat hij nooit de twijfel zou kennen of het niet allemaal onzin was wat hij dacht en wat hij geloofde. En juist die bijzonderheid van Speranski's geestesgesteldheid trok vorst Andrej het meest aan.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1

De rechtbank in Den Haag heeft een man die zijn familieleden heeft mishandeld en bedreigd op vrije voeten gesteld, omdat toegezegde rapporten over zijn geestesgesteldheid niet zijn geleverd. Daarom kan de rechtbank niet oordelen over zijn toerekeningsvatbaarheid en of hij wel of niet de gevangenis in moet.

Weblink bron “Rechter laat man die moeder sloeg gaan omdat psychiatrisch rapport ontbreekt” (18-02-2020), NOS


gemoedsgesteldheid

samenstelling van gemoed zn en gesteldheid zn met het invoegsel -s-

de geestelijke stemming waarin iemand verkeert

Toen vorst Andrej het paleis verliet, had hij het gevoel alsof hij alle betrokkenheid en geluk die de overwinning hem bezorgd hadden, nu had achtergelaten en overgegeven aan de onverschillige handen van de minister van oorlog en zijn hoffelijke adjudant. Zijn hele gemoedsgesteldheid was nu anders: de slag leek hem een herinnering uit een ver verleden.

Blind optimisme is een aangeleerde gemoedsgesteldheid die elke aandacht voor onheilstijdingen afdoet als pessimisme. Het is een kunstmatig gekweekt bewustzijn waarin angst wordt uitgeschakeld, terwijl angst toch een primaire, beschermende emotie is. Zonder een gezonde dosis angst waren we al lang het haasje geweest.

Weblink bron “Droom je een weg naar Twentse glorie” (21-03-2015), Tubantia


relatietherapie

samenstelling van relatie zn en therapie zn

een vorm van therapie die poogt een slechte (huwelijks)relatie tussen twee mensen te verbeteren

Hij vindt het akeliger dan voorheen, Owen, al die ingehouden woede die maar een paar centimeter onder de oppervlakte vibreert terwijl ze elkaar met hernieuwd begrip en geforceerde kalmte bejegenen, in een laatste poging om weer nader tot elkaar te komen; een geur van dure relatietherapie blijft hangen als ze hun kamers verlaten.

Johan Harstad (vert. Edith Koenders en Paula Stevens)
 “Max, Mischa & het Tet-offensief” (2017), Podium , ISBN 9789057598500

Christine Blasey Ford (51), inmiddels hoogleraar psychologie in Californië, zegt in het interview met The Washington Post dat zij begin jaren 80 door een 'stomdronken' Kavanaugh op een bed is geduwd. Ford zegt dat ze er nooit over heeft gepraat, tot ze in 2012 met haar man in relatietherapie zat.

Weblink bron “Vrouw die kandidaat-opperrechter VS van wangedrag beschuldigt maakt zich bekend” (16-09-2018), NOS


impulsbeheersing

samenstelling van impuls zn en beheersing zn

impulsbeheersingen (plural)
impulsbeheersinkje (diminutive singular)
impulsbeheersinkjes (diminutive plural)

Poetin, schreef de Republikein, „lijkt te lijden aan enkele neuro/psychologische gezondheidsproblemen”. Juist „deze man, die zich altijd liet voorstaan op de controle van zijn emoties, vertoont nu on-karakteristieke woedeaanvallen en een verlies aan impulsbeheersing”.


massapsychose

samenstelling van massa zn en psychose zn

massapsychosen (plural)
massapsychoses (plural)

'psychose' die ontstaat als collectieve denkbeelden of dreigingen, zowel echt als fictief, door een groep wordt gestuurd als resultaat van geruchten en angst

Voor historici en sociologen (en filmliefhebbers) is het een eindeloos fascinerend verslag van een massapsychose. Een documentaire over de nationale leugen waarin 190 miljoen Sovjetburgers zich wentelden toen Jozef Stalin op 5 maart 1953 stierf.


kippenvelmoment

samenstelling van kippenvel zn en moment zn

kippenvelmomenten (plural)
kippenvelmomentje (diminutive singular)
kippenvelmomentjes (diminutive plural)

moment waarop men een dusdanige sensatie ervaart dat men kippenvel krijgt


apperceptie

De algemene schilderskwaal van de loodwitvergiftiging herkennend had Willem Augustijn een korte apperceptie van het Workumer trekschip waarin hij ooit, terugkerend uit de diepste diepten van zijn triduum, voorstellingen had gehad van hoe alleen beenzwart de volmaakte witheid van de suiker kon bewerken, of ook hoe juist wassing met helder galappelextract onzichtbare inkt zwart deed worden

Thomas Rosenboom
 “Gewassen vlees” (2014), Em. Querido's Uitgeverij , ISBN 9789021436173


trichofobie

gevormd uit Oudgrieks θρίξ (thríx) "haar" met het achtervoegsel -fobie

ziekelijke angst voor losse haren en haaruitval

Trichofobie, oftewel een afschuw van losse haren, bijvoorbeeld op kleding of in het doucheputje, is een van de meest voorkomende menselijke angsten.

Hugh Aldersey-Williams (vert. Inge Pieters)
 “Anatomie: het grote verhaal van het menselijk lichaam”, e-book (2013), Uitgeverij De Bezige Bij b.v., Amsterdam, ISBN 9789400403567, hfst. Het hoofd


aankoopgedrag

samenstelling van aankoop zn en gedrag zn

wat mensen aanschaffen en hoe ze dat doen

Het onderwijsbedrijf verzamelde geanonimiseerde gegevens van gebruikers over onder meer leeftijd, geslacht, burgerlijke staat, beroep, aankoopgedrag en geografische gegevens.

Weblink bron “Ook beheerders Facebookpagina verantwoordelijk voor privacy” (5 juni 2018), NOS


schuurtjesman

samenstelling van schuurtje en man met het invoegsel -s-

schuurtjesmannen (plural)
schuurtjeslieden (plural)
schuurtjeslui (plural)
schuurtjesmannetje (diminutive singular)
schuurtjesmannetjes (diminutive plural)

Iemand die zich alleen op zijn gemak voelt in zijn eigen hobby- of werkruimte.

Opa is altijd bezig met zijn verzameling oude motorfietsen, hij is echte schuurtjesman.

Schuurtjesmannen Een tijdje geleden kwam mijn collega uit de kast. In zijn column in deze krant schreef hij ‘en public’ dat hij liever in zijn schuurtje rommelt dan naar het strand gaat. Dat maakt Adri van der Laan een onvervalste ‘Shedi’. In goed Nederlands: schuurtjesman.

Weblink bron
Martijn de Bonte
 “Schuurtjesmannen” (05-09-2014), Eilanden-Nieuws

Veel mannen, maar ook enkele vrouwen, hebben een schuurtje waar ze uren in doorbrengen met hun hobby, verborgen talent, uit de hand gelopen passie of gewoon voor de stilte en de rust. Zij zijn trots op hun schuur. Pieter Post is zelf ook zo’n schuurtjesman; met zijn werkplek op de NDSM-werf weet hij als geen ander wat het betekent je te kunnen terugtrekken in je eigen territorium.

Weblink bron
Peter Vlam
 “De Schuurtjesmannen van Tuindorp Oostzaan.”


aandachtsstoornis

samenstelling van aandacht zn en stoornis zn met het invoegsel -s-

stoornis die zich uit in concentratieproblemen; aandoening waarbij men zich onvoldoende kan concentreren op de zaken waarmee men bezig is

Menselijke hersenen, schrijven de onderzoekers, verwerken naar schatting 11,2 miljoen informatiedeeltjes (BITS) per seconde. Mensen zijn zich bewust van maar een minimaal deel daarvan, zo'n 45 bits per seconde. De rest wordt weggefilterd en dat mechanisme heet aandacht. Een letter of cijfer is ongeveer vijf bits. Bij mensen met een aandachtsstoornis werkt het filter minder goed waardoor ze zich slechter kunnen concentreren op wat belangrijk is, zoals hun behandeling.

Weblink bron
Rinke van den Brink
 “Muziektherapie forensisch-psychiatrische kliniek vergroot kans behandelsucces” (11-01-2020), NOS

Door Methylfenidaat worden mensen met ADHD rustiger en kunnen ze zich beter concentreren. Hoe het middel precies werkt is niet precies bekend. Je zou van een stimulerend middel niet verwachten dat het een positief effect heeft op mensen die overactief zijn. Toch blijkt dat twee op de drie kinderen met ADHD er rustiger door worden en zich beter kunnen concentreren. Methylfenidaat is echter slechts een hulpmiddel, de aandachtsstoornis verdwijnt er niet door. Tijdens het gebruik zullen veel van de verschijnselen wel minder extreem zijn, waardoor gedragstherapie meer effect heeft.

Weblink bron “Wat is Ritalin?” (10-03-2012), NOS


stockholmsyndroom

samenstelling van Stockholm en en syndroom zn , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.H, van Engels Stockholm syndrome, dat zelf een leenvertaling is van Zweeds norrmalmstorgssyndromet, een verwijzing naar de gijzeling in Stockholm in 1973 , waarbij dit verschijnsel voor het eerst werd beschreven

verschijnsel dat mensen na verloop van tijd sympathie ontwikkelen voor personen die hen gevangen houden

Dus ik dacht: dat is vast een soort stockholmsyndroom. We spreken daarvan als het slachtoffer bevriend raakt met de dader. De gedachte is dat iemand dat doet om de angst die je anders zou hebben, niet te voelen.

Weblink bron
Menno Oosterhoff
 “Liever wilde ik de risico’s van antidepressiva niet zien” (22 april 2017) op nrc.nl

„Tangled” kende bovendien een serieus, goed uitgediept psychologisch thema: Rapunzel lijdt aan het stockholmsyndroom. Zij wordt gegijzeld gehouden door haar gevaarlijk innemende stiefmoeder Gothel, en ze houdt hartverscheurend veel van haar.

Weblink bron
Herien Wensink
 “Wantrouw die prins op het witte paard” (11 december 2013) op nrc.nl


misokinesie

van Engels misokinesia, gevormd uit Oudgrieks μῖσος (mísos) "haat" en κίνησις (kínèsis) "beweging" met het achtervoegsel -ia, als benaming in 2013 voorgesteld door drie psychiaters van het AMC , de Belg Damiaan Denys en Nederlanders Arjan Schröder en Nienke Vulink

snel erg gestoord raken wanneer iemand anders een kleine beweging telkens herhaalt

Mensen met misokinesie kunnen slecht tegen kleine, repeterende bewegingen van anderen.

Weblink bron
Merel Slobbe
 “Zit eens stil!” (13 januari 2022) op psychologiemagazine.nl


adoniscomplex

eponiem, samenstelling van Adonis en "een beeldschone god " en complex zn "geheel van verdrongen gedachten en gevoelens" ; afkomstig uit de Engelse titel The Adonis Complex : The Secret Crisis of Male Body Obsession van een boek over deze aandoening uit 2000, bedacht door de auteur, de 20e-eeuwse Amerikaanse arts en hoogleraar H. Pope , het woord is in het Nederlands bekend geworden door een uitzending van het tv-programma Zembla in 2002

ziekelijke behoefte bij een man om er mooi en gespierd uit te zien

Dat deze aandacht voor het eigen lichaam ook riskante vormen kan aannemen, bleek uit een bericht in Het Parool van 10 januari 2001. Daarin werd een nieuwe ‘welvaartsziekte’ gesignaleerd: naar schatting tussen de vijftig- en honderdduizend mannen in Nederland zouden lijden aan wat het ‘adoniscomplex’ werd genoemd: ‘een ziekelijke neiging tot ijdelheid: het oppompen en verheerlijken van het lichaam’. Dat gaat, zo vervolgt het bericht, vaak gepaard met het gebruik van verboden spierversterkende middelen als anabole steroïden.

Piet Meeuse
 De gebruiker gebruikt : Over de technologisering van het lichaam in: Raster., 106 jrg. 34 nr. 2 (2004), De Bezige Bij, Amsterdam, ISBN 9023415841, p. 134


computerspelverslaafd

samenstelling van computerspel zn en verslaafd zn

computerspelverslaafder (uninflected comparative)
computerspelverslaafdst (uninflected superlative)
computerspelverslaafde (inflected positive)
computerspelverslaafdere (inflected comparative)
computerspelverslaafdste (inflected superlative)
computerspelverslaafds (partitive positive)
computerspelverslaafders (partitive comparative)

met een ziekelijke en onbedwingbare drang tot het spelen van videospellen

Een computerspelverslaafd kind kan allerlei bijkomende problemen krijgen.

Elfie Tromp beschrijft in haar nieuw roman Underdog het leven van computerspelverslaafde Rein en zijn zus Adelien. (…) Rein is verslaafd aan het spelletje World of Warcraft.

Weblink bron
Marloes Otten
 “Recensie: Underdog” (3 december 2015) op chicklit.nl


belastingschuw

samenstelling van belasting zn en schuw bn

belastingschuwer (uninflected comparative)
belastingschuwst (uninflected superlative)
belastingschuwe (inflected positive)
belastingschuwere (inflected comparative)
belastingschuwste (inflected superlative)
belastingschuws (partitive positive)
belastingschuwers (partitive comparative)

bang voor het betalen van belastingen; geneigd om de belastingen te ontduiken

Rijke en belastingschuwe politieke vluchtelingen hebben namelijk een voor deze groep karakteristiek probleem, dat verder niet zo gebruikelijk is onder politieke vluchtelingen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “De tweede doodzonde” (2020), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645149


geheugentherapie

samenstelling van geheugen zn en therapie zn

geheugentherapieën (plural)
geheugentherapietje (diminutive singular)
geheugentherapietjes (diminutive plural)

behandeling die erop gericht is om zaken die men vergeten is weer bewust te worden

Door intense geheugentherapie had Bettan ten slotte de confrontatie aan kunnen gaan met haar ervaringen van seksuele vergrijpen van de kant van haar vader en zich daarmee verder kunnen bevrijden van haar angst.


priming

beïnvloeding van mensen die hen ongemerkt voorbereid om een bepaalde opvatting te gaan huldigen

Deelnemers schreven zich in via de website coolchallenge.nl, waar al op staat: „Koud douchen is gezond”. Priming van deelnemers en een placebo-effect zijn dus niet uitgesloten.

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Koud douchen gezond? Niet zo snel.” (16 september 2016) op nrc.nl

Een parfum kan iemand gek maken. Priming heet dat in de wetenschap. De vrouw die één keer een verheffende ervaring heeft gehad met een man die Chanel pour Monsieur draagt, zal de volgende keer bij het ruiken van die geur onmiddellijk weer aan die ervaring denken.

Weblink bron
Tanja Deurloo & Monique Snoeijen
 “Loop in de liefde je neus achterna” (13 februari 2016) op nrc.nl

Aangezien er tijdens het experiment zowel concrete als abstracte stimuli verwerkt dienden te worden die allen nieuwe primings konden veroorzaken, werd verwacht dat het effect van de gemanipuleerde priming vrij snel af zou zwakken.

Eva van de Sande datum=augustus 2008
 “Het effect van priming op de interpretatie van representationele gebaren”, afstudeerscriptie, Universiteit van Tilburg, p. 28


gaslighting

van Engels gaslighting, een verwijzing naar de film Gaslight

manipulatie waarbij je eigen waarnemingen telkens weer als onjuist worden voorgesteld zodat je aan je eigen waarnemingsvermogen gaat twijfelen

Alleen Luc gaat op een avond, waar er in een gezelschapsspel een vergelijk tussen de zussen plaatsvindt, in tegen de uitspraak dat Georgine de aansprekendste zou zijn. ‘Wie heeft er de schoonste ogen van de hele wereld?’ Er volgen momenten, steeds buiten het oog van de gemeenschap, op een toren, in een koets, waardoor Marie zich in het geheim maar met goede redenen van zijn liefde overtuigd weet (voortreffelijk zet Loveling hiervoor haar verteller in). Maar Luc richt zich tegelijkertijd tot Georgine. Hoe zit dat nu? Is het gaslighting? Wil hij haar wel of niet? Kan het bestaan? Wat als het niet kan zijn?

Weblink bron
Manon Uphoff
 “De ‘zotheid’ van een intelligente vrouw” (10 juni 2021) op nrc.nl

Iedereen kent wel zo’n persoon, die graag heimelijk aan stoelpoten zaagt, die met subtiele hints iemands zelfvertrouwen probeert te ondermijnen en altijd op zoek is naar manieren om de ander zich wat kleiner te laten voelen. In extreme gevallen is daar dus een woord voor: gaslighting.

Weblink bron
Peter de Bruijn
 “Hoe een oude film de koppen bepaalt” (6 november 2018) op nrc.nl


psychologiestudent

samenstelling van psychologie zn en student zn

persoon die psychologie studeert aan een universiteit of hogeschool

Psychologiestudent Naomi de Leng begon een petitie tegen het gebruik van de software en verzamelde duizenden handtekeningen. "We moeten een kamerscan maken waarop onze hele persoonlijke ruimte te zien is. Ze lezen ook onze oogbewegingen af, onze mondbewegingen, alles. Het gaat echt veel te ver."

Weblink bron
Dinsdag 28 april 2020, 07:01
 “Software tegen spieken: 'Dat gaat gewoon echt te ver'” (Dinsdag 28 april 2020, 07:01), NOS

Een 14-jarige scholier en basketballer, een 23-jarige psychologiestudent: van veel slachtoffers van het dodelijke drama op festival Astroworld in de VS is inmiddels de identiteit bekend. Op sociale media reageren rapper Travis Scott en zijn partner Kylie Jenner op het drama: het stel zegt niet op de hoogte te zijn geweest van de ernst van de situatie.

Weblink bron
NOS Nieuws
 “Identiteit festivalslachtoffers bekend, Travis Scott: ik had het niet door” (Zondag 7 november 2021, 21:16), NOS


traumaverwerking

samenstelling van trauma zn en verwerking zn

handelingen die nodig zijn om de schadelijke emotionele gevolgen van een schadelijke gebeurtenis te beperken

Toch verandert er iets binnen de ziekenhuismuren. Bij de opleidingen komt traumaverwerking tegenwoordig veel nadrukkelijker aan bod. En vanuit de afdelingen zelf ontstaan initiatieven om een collega bij te staan die iets meemaakt dat een flinke impact heeft.

Weblink bron “Artsen met een trauma: praat met directe collega's” (Woensdag 1 april 2015, 07:26), NOS

Ook met de uitgaven voor onderwijs wordt nu al begonnen, zodat de vaak getraumatiseerde, kinderen nu al onderwijs kunnen krijgen. Onderwijs waarbij traumaverwerking voorop staat. Een tent is vaak de klas en niet zelden worden de lessen in de open lucht gegeven.

Weblink bron “Waar gaat het geld voor Haïti naartoe?” (Vrijdag 26 februari 2010, 13:25), NOS


frustratietolerantie

samenstelling van frustratie zn en tolerantie zn

het vermogen om met teleurstellingen om te kunnen gaan

Joran van der Sloot heeft een lage 'frustratietolerantie' en weinig respect voor vrouwen. Dat meldt CNN op basis van een psychologisch rapport dat is overhandigd aan de rechter in Peru.

Weblink bron “Rapport: Van der Sloot emotioneel onvolwassen” (Dinsdag 22 juni 2010, 16:00), NOS


gevangenispsycholoog

samenstelling van gevangenis zn en psycholoog zn

gedragsdeskundige die verbonden is aan een gevangenis


warmtebehoefte

samenstelling van warmte zn en behoefte zn

warmtebehoeften (plural)
warmtebehoeftes (plural)


loyaliteitsconflict

samenstelling van loyaliteit zn en conflict zn met het invoegsel -s-

loyaliteitsconflicten (plural)
loyaliteitsconflictje (diminutive singular)
loyaliteitsconflictjes (diminutive plural)

probleem dat men ervaart als twee of meer beloften of gevoelens van trouw strijdig met elkaar zijn

Ze denkt dat andere geadopteerden zeggen tegen het advies te zijn uit een loyaliteitsconflict. "Ze praten over rijkdom en kansen, maar als ze daar waren opgegroeid, hadden ze niet anders geweten."

Weblink bron “'Zielige kindjes helpen klinkt goed, maar je moet verder kijken'” (Woensdag 2 november 2016, 13:03), NOS

Ook bracht hij haar in een loyaliteitsconflict. Het meisje verklaarde dat ze vindt dat haar stiefvader straf verdient, maar ook dat ze graag wil dat hij snel naar huis komt zodat het gezin herenigd wordt.

Weblink bron “Vier jaar cel voor maken van kinderporno van stiefdochter” (Maandag 14 mei 2018, 15:43), NOS


herverwerking

afleiding van verwerking met het voorvoegsel her-

opnieuw beleven van van iets dat in het verleden is gebeurd


levensinstelling

samenstelling van leven zn en instelling zn met het invoegsel -s-

En bij een positieve levensinstelling, hoort natuurlijk een mooi verhaal: "Mijn oudste dochter is 80. Komt ze bij de dokter, dan vraagt de dokter: 'Waaraan zijn uw ouders overleden?' Dan zegt ze: 'Ik zal mijn vader even opbellen en vragen hoe het met hem is'. Ja, kostelijk."

Weblink bron “Optimistische 100-plussers vestigen nieuw wereldrecord” (Vrijdag 7 oktober 2016, 17:40), NOS

"Vanuit zijn vertrekpunt als verbaal begaafde rapper uit Zwolle is hij na een lange reis uitgekomen op Lobi da Basi. Het is een album, maar ook een collectieve inspanning, een totaalervaring, een gevoel, misschien wel een levensinstelling", schreef de jury onder voorzitterschap van popjournalist Leon Verdonschot.

Weblink bron “Twee Edisons voor rapper Typhoon en zijn 'Lobi da Basi'” (Maandag 2 maart 2015, 22:41), NOS


narc

narcs (plural)
narcje (diminutive singular)
narcjes (diminutive plural)


EQ

een index voor emotionele intelligentie, gemeten als de mate waarin iemand emoties aanvoelt, begrijpt, verwerkt en reguleert

Uit recent onderzoek is gebleken dat veel Amerikaanse werkgevers het EQ van hun personeel belangrijker vinden dan het IQ.


attitudeverandering

samenstelling van attitude zn en verandering zn

aanpassing van de houding die men heeft ten opzichte van iets of iemand

Onderwijspsycholoog Bob van der Meer vindt dat scholen zelf moeten kunnen kiezen op welke manier ze pesten aanpakken. Hij is ook niet erg te spreken over de meeste anti-pestprogramma's. "Pesten kan niet door middel van een methode worden aangepakt en opgelost. Daar is attitudeverandering voor nodig", zegt Van der Meer.

Weblink bron “Anti-pestmethodes, zin of onzin?” (Maandag 26 mei 2014, 12:07), NOS


calimerocomplex

samenstelling van calimero zn en complex zn

calimerocomplexen (plural)
calimerocomplexje (diminutive singular)
calimerocomplexjes (diminutive plural)

het gevoel dat men door klein en machteloos te zijn continu ten onrechte wordt benadeeld

"Zij zijn groot en ik is klein en da's niet eerlijk, o nee"


bedruktheid

afleiding van bedrukt met het achtervoegsel -heid

De student ontwierp een centrum met een ondergronds museum, een auditorium en een plek voor lezingen en debatten, schrijft Omroep Gelderland. De jury noemde zijn idee om ondergronds te gaan "vernieuwend en gedurfd", omdat het een sfeer van bedruktheid overbrengt.

Weblink bron “Plan voor ondergronds museum bij Muur van Mussert wint ontwerpwedstrijd” (Dinsdag 20 februari 2018, 20:15), NOS


cijfergevoel

samenstelling van cijfer zn en gevoel zn

het vermogen om het juiste gebruik van cijfers en getallen aan te voelen


solastalgie

afleiding van et Engelse solace (vertroosting)

psychisch of existentieel lijden als gevolg van de klimaatopwarming

Het zien veranderen van een landschap door een ramp of mondiale opwarming heeft invloed op de menselijke psyche. Dit heet ‘solastalgie’.

Weblink bron
PETE MULLER
 “Solastalgie: heimwee naar een verloren wereld” (01/03/2023)


contactgestoord

samenstelling van contact zn en gestoord bn

contactgestoorder (uninflected comparative)
contactgestoordst (uninflected superlative)
contactgestoorde (inflected positive)
contactgestoordere (inflected comparative)
contactgestoordste (inflected superlative)
contactgestoords (partitive positive)
contactgestoorders (partitive comparative)

niet goed in het leggen van intermenselijke contacten

Mensen van mijn studie dachten dat ik contactgestoord was, maar ik durfde gewoon niet naar buiten.

Weblink bron
Simon Andries
 “'Etnische zakenvrouw van het jaar' loopt met roze helm op de bouwplaats” (29/01/2018), NOS


fomo

van Engels FOMO, een (letterwoord) van Engels fear of missing out zn , geschreven met kleine letters volgens spellingregel 17.C

dwangmatige zorg dat je misschien iets misloopt als je niet voortdurend contact onderhoudt met anderen

Zo denderde er na een ruim jaar van lockdowns, verstilling en thuisisolatie iets terug in mijn leven dat ik bepaald niet had gemist: gejaagdheid, onrust, fomo.

Weblink bron
Gijs van der Sanden
 “Ja, het is nu saai, maar die oude onrust en fomo? Nooit weer” (11 mei 2021) op nrc.nl


jomo

van Engels JOMO, een (letterwoord) van Engels joy of missing out zn , geschreven met kleine letters volgens spellingregel 17.C

genoegen door het besef dat je niet voortdurend contact hoeft te onderhouden met anderen

Maar vraag mensen waar ze het meest tegen opzien, na de lockdown, en je krijgt ook een hele reeks bezórgde reacties. Dat alles weer móét straks, dat de agenda te snel te vol zal stromen met verplichtingen, verjaardagen, vergaderingen. Dat het vast weer veel te druk wordt in de stad, de trein, de winkels, de klas, het zwembad, op kantoor, op de snelweg. Dat je een deel van al die mensen dan weer een hánd moet geven, of erger nog, dat er verwacht wordt dat je ze drie keer zoent. Nu leven we nog in zalige ‘jomo’: de joy of missing out.

Weblink bron
Ellen de Bruin
 “Moeten we straks écht weer zoenen en naar kantoor?” (28 april 2021) op nrc.nl


cultuurpsycholoog

samenstelling van cultuur zn en psycholoog zn

iemand die psychologisch onderzoek doet naar wat gewoon is een bepaalde menselijke samenleving

Volgens Charles Picavet is zo'n mannenpil er voorlopig nog niet, hij is cultuurpsycholoog en deed onderzoek naar anticonceptiegebruik in Nederland. "Er wordt wel wat onderzoek gedaan, maar dat heeft nog niet tot fantastische resultaten geleid."

Weblink bron “Waarom er nog (lang) geen mannenpil is” (Woensdag 26 september 2018, 06:11), NOS


combinatieklem

samenstelling van combinatie zn en klem zn

benauwend gevoel dat ontstaat als men teveel dingen tegelijkertijd moet doen


dertigersdip

samenstelling van dertiger zn en dip zn met het invoegsel -s-

dertigersdips (plural)
dertigersdipje (diminutive singular)
dertigersdipjes (diminutive plural)

depressieve stemming van hoogopgeleide dertigers als ze concluderen dat allerlei idealen, die ze wat betreft hun carrière en hun relaties hadden, niet zijn uitgekomen

“Ik heb een heuse dertigersdip gehad. Ik ben toen naar New York gegaan en er maakte zich daar een enorm gevoel van verliezen van me meester. Had ik niet op mijn zestiende daarnaartoe moeten gaan? Had ik niet moeten proberen in Carnegie Hall op te treden? Nu kom ik never nooit nergens meer, ik ben te oud.”

Weblink bron “‘Ik ben van de extremen’” (21/08/2009), HP de Tijd


ecorexia

kofferwoord gevormd uit ecologie zn en anorexia zn

neiging om zo obsessief met het milieu bezig te zijn dat men daardoor klachten ondervindt

Eco-angst, ecorexia, klimaatstress en klimaatdepressie. Het zijn woorden die steeds vaker opduiken. En ook al zijn het nog geen wetenschappelijk erkende of onderbouwde labels, het zal niet lang duren tot er wel serieus onderzoek naar wordt gedaan. Dat zegt ten minste Jaap van der Stel, lector psychische gezondheidszorg aan de Hogeschool Leiden en schrijver van het boek Veerkracht bij Klimaatverandering.

Weblink bron “Ecorexia en klimaatdepressie: modewoorden of serieus ziektebeeld?” (Donderdag 5 december 2019, 16:42), NOS

In Amerika spreken ze ook wel van 'ecorexia', een aandoening waarbij mensen geobsedeerd zijn door duurzaam leven. Volgens Coenen gaat het mis als je niet meer goed kunt functioneren, niet deelneemt aan sociale aangelegenheden, vanuit je omgeving negatieve feedback krijgt en zélf fysieke en mentale klachten krijgt van je gedrag. „Mensen die perfectionistisch zijn en graag de controle willen houden, zullen er eerder last van ondervinden.”

Weblink bron
Marloes de Moor
 “Geobsedeerd door duurzaam leven: 'Ik stootte mensen af met vega-hapjes'” (22-12-2017), Tubantia


emptynestsyndroom

psychosociale problemen die sommige ouders ervaren als de kinderen het ouderlijk huis verlaten om zelfstandig te gaan wonen

Vijf ouders over het emptynestsyndroom: ‘Ik heb als een puber met liefdesverdriet liggen huilen op zijn bed’.
“Zodra iemand vroeg hoe het met me ging sinds de kinderen uit huis waren, sprongen de tranen in mijn ogen en kon ik mezelf met moeite herpakken’

De film gaat over een verloskundige (Lieke van Lexmond) die zonder vaste partner toch zwanger blijkt. Van emptynestsyndroom tot spermadonor, in Zwanger & Co zullen alle vormen en uitdagingen van het moderne ouderschap aan bod komen.

Weblink bron “Manuel Broekman en Imanuelle Grives in nieuwe film Zwanger & Co” (24-09-2020), Tubantia


spelletjesverslaafd

samenstelling van spelletje zn en verslaafd bn met het invoegsel -s-

spelletjesverslaafder (uninflected comparative)
spelletjesverslaafdst (uninflected superlative)
spelletjesverslaafde (inflected positive)
spelletjesverslaafdere (inflected comparative)
spelletjesverslaafdste (inflected superlative)
spelletjesverslaafds (partitive positive)
spelletjesverslaafders (partitive comparative)

de dwangmatige behoefte hebbend om computerspellen te spelen


spelletjesverslaafde

iemand met de dwangmatige behoefte om computerspellen te spelen

Wat de Britse onderzoekers eveneens vergeten te vermelden, is dat al die spelletjesverslaafden toch ook nog naar school moeten, waar ze, als vanouds, contacten leggen en sociale vaardigheden oefenen in de klas en op de speelplaats. En inderdaad, daar moeten touwtjespringen en zakdoekleggen het eveneens vaak afleggen tegen de games en de ruilgadgets van spannende Japanse superhelden als Pokémon en Yu-Gi-Oh!

Weblink bron
Nathalie Bekx & Edwige Roels
 “TRENDWATCHERS. Playstation2gether” (03/11/2004 o), De Standaard


über-ich

van Duits Über-Ich zn , geschreven met kleine letters volgens spellingregel 16.T

sturend deel van de persoonlijkheid dat door opvoeding en socialisatie wordt gevormd en sociale normen en waarden bevat

Via een vrij geniale tussenkomst van Freud, die de hele ziel op het rooster legde en daarbij onderscheid maakte tussen onze driften (es), ons geweten (über-ich) en het geknede karakter dat zich resulteert uit die twee (ich), zijn we inmiddels gestrand bij een biopsychosociaal model.

Weblink bron
Emma Bruns
 “Dokter, waarom ben ik zo somber?” (27 oktober 2011) op nrc.nl


decemberblues

samenstelling van december zn en blues zn


maandagochtendblues

samenstelling van maandagochtend en blues zn


winterblues

verlaagd stemmingsniveau in de winter als de dagen kort zijn


neurodivergent

afleiding van divergent met het voorvoegsel neuro-

neurodivergenter (uninflected comparative)
neurodivergentst (uninflected superlative)
neurodivergente (inflected positive)
neurodivergentere (inflected comparative)
neurodivergentste (inflected superlative)
neurodivergents (partitive positive)
neurodivergenters (partitive comparative)

afwijkend van het gemiddelde betreffende sociale, cognitieve of neurologische ontwikkeling

De man is, zoals hij zelf zegt, ‘een neurodivergente student’. Neurodivergentie omvat autisme, dyslexie, dyspraxie, dyscalculie, ADHD, hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit. Zijn brein werkt op een andere manier en dat is een gegeven waar de TU Delft in zijn ogen niet voldoende rekening mee houdt.

Weblink bron
Sandra Don
 “Niet drie maar twee uur en ‘verkeerde’ locatie aangegeven: student eist herkansingen bij hoogste rechter” (16-08-2023), Tubantia


scopofilie

gevormd uit Oudgrieks σκοπός (skopós) "toeschouwer" en φιλία (filía) "voorliefde", als leenvertaling van Duits Schaulust zoals die door Freud werd gebruikt

drang om naar handelingen en lichaamsdelen van een ander te kijken omdat die aan seks doen denken

Nadat begrippen als spiegelfase, voyeurisme, scopofilie en fetisjisme de discussie over film tien jaar lang hebben beheerst, jaren waarin filmwetenschappers uitputtend discussieerden over de ‘mannelijke blik’ en zich afvroegen waarom vrouwen nog met plezier naar de film gingen als ze daarin toch uitsluitend het object van die blik konden zijn, begint Zižek ergens anders.

Weblink bron
Thomas Elsaesser
 Under Western Eyes : Slavoj Žižek, Alfred Hitchcock en de film noir in: De Gids., jrg. 158 nr. 4 (april 1995), Meulenhoff, Amsterdam, p. 267


neurodivers

afleiding van divers met het voorvoegsel neuro-


energieverslinder

samenstelling van energie zn en verslinder zn

een activiteit die veel energie kost en weinig voldoening geeft


gedragsonderzoeker

samenstelling van gedrag zn en onderzoeker zn met het invoegsel -s-

iemand die het handelen van mensen of dieren onderzoekt

Gedragsonderzoeker: 'Meer mensen staan achter de coronamaatregelen': Hoofdonderzoeker van de gedragsunit van het RIVM, Marijn de Bruin, legt uit hoe zij onderzoek doen en hoe het gedrag van Nederlanders rondom de coronamaatregelen eruit ziet.

Weblink bron “Gedragsonderzoeker: 'Meer mensen staan achter de coronamaatregelen'” (Dinsdag 9 november 2021, 16:32), NOS

"Veel mensen zien het nut wel in van het virus onderdrukken en bijvoorbeeld handen wassen, drukte mijden en afstand houden", zegt gedragsonderzoeker Marijn de Bruin van het RIVM. "Maar het knelt echt bij de maatregelen die ons sociale leven inperken." Zo vroegen veel respondenten zich af: "Waarom mag ik wel bij mijn ouders op bezoek, maar mijn ouders niet bij mij?".

Weblink bron “Steun voor maatregelen sterk afgenomen, maar meeste mensen houden zich er nog aan” (Vrijdag 26 februari 2021, 07:00), NOS


gedragsbeïnvloeding

samenstelling van gedrag zn en beïnvloeding zn met het invoegsel -s-

bewuste handelingen die erop gericht zijn het handelen van iemand in een gewenste richting te wijzigen


ideatie

van Engels ideation zn , als term voorgesteld door de 19e-eeuwse Engelse filosoof James Mill in hoofdstuk 2 van zijn boek Analysis of the Phenomena of the Human Mind uit 1829, in de betekenis "bewustwording van ideeën" aangetroffen vanaf 1905 (zie vindplaats hieronder)

bewustwording en ontwikkeling van een abstract denkbeeld

Andere abstracte schilders, zoals Malewitsj en Mondriaan, ziet hij nog altijd verstrikt in de logica van de figuratie en de daarmee gepaard gaande dualismen. Volgens Henry blijft de abstractie bij deze kunstenaars gebonden aan de wereld van de verschijning. Eerder dan zich aan het zijn over te geven - zoals Kandinsky - construeren zij een idee van het zijn, waaraan zij vervolgens in hun schilderkunst vorm geven. Men zou bij hen dan ook eerder over ‘ideatie’ dan over ‘abstractie’ moeten spreken, aldus Henry, die zich in belangrijke mate laat leiden door het denken van Heidegger.

Charo Crego
 Boekbespreking : Kunst : Michel Henry in: Streven., jrg. 56 nr. 6 (maart 1989), Streven VZW, Antwerpen, p. 572

De dichter 't meest weet dat het woord geen gepreformeerde, geen geijkte ta[a]l kan toebehoren. Hij gebruikt de plasticiteit van het woord als vormmateriaal van zijn ideatie. Het woord heeft dàn alleen waarde voor hem, als het de uitdrukkingsmogelijkheid biedt van wat hij te zeggen heeft en van wat hem bezielt.

Weblink bron
P.Th. Hugenholtz
 Het lege woord in: De Gids., jrg. 134 nr. 3 (1971), Stichting De Gids, Amsterdam, p. 144

En hij werd goed behandeld van wie náging adem-haling en bloeds-omloop, en de verteering der spijzen en de werking der zenuwen, en de zintuigen, en het geheugen, en de ideatie zelfs, buiten al het overige...

Karel van de Woestijne
 De geschiedenis van het gedicht. in: Vlaanderen., jrg. 3 nr. 4 (april 1905), C.A.J. van Dishoeck, Bussum, p. 218


hoogsensitief

samenstelling van hoog bw en sensitief bn

hoogsensitiever (uninflected comparative)
hoogsensitiefst (uninflected superlative)
hoogsensitieve (inflected positive)
hoogsensitievere (inflected comparative)
hoogsensitiefste (inflected superlative)
hoogsensitiefs (partitive positive)
hoogsensitievers (partitive comparative)

Een andere prikkelrijke omgeving is de kermis, een plek waar weinig hooggevoeligen zich wagen. Daar wilde de Tilburgse kermis vorig jaar iets aan doen. Zij introduceerden een prikkelarme kermis voor hoogsensitief publiek. Twee uur lang werden geluidsinstallaties gedempt en lichten gedimd. Deze zomer werkten ook vier andere kermissen mee aan een prikkelarme proef.

Weblink bron
Sjors Beukeboom
 “Prikkelarme omgevingen: deze initiatieven gingen de supermarkt voor” (Maandag 24 september 2018, 17:37), NOS

Het is niet alleen de slimheid die hoogbegaafden anders maakt dan de gemiddelde mens, legt ze uit. "Veel mensen die hoogbegaafd zijn, zijn ook hoogsensitief. Dat betekent dat ze slecht tegen prikkels kunnen en snel moe worden als het niet gaat zoals ze willen."

Weblink bron “'Bij normale mensen voel je je juist dommer'” (Woensdag 4 januari 2017, 17:09), NOS


geremdheid

afleiding van geremd met het achtervoegsel -heid

de mate waarin iemand zich terughoudend gedraagt; de mate waarin iemand zich niet vrij en open opstelt

"Het bepaalt de manier waarop je je gedraagt. Altijd is er een stemmetje in je hoofd dat zegt: dat kun je beter wel doen en dat niet. Het is een soort deken van geremdheid die over je heen ligt en waar je niet onderuit kunt kruipen."

Weblink bron “Als 4 mei een dag van schaamte is, omdat je vader fout was in de oorlog” (Vrijdag 4 mei 2018, 12:07), NOS


gezinstherapeut

samenstelling van gezin zn en therapeut zn met het invoegsel -s-

psychosociaal hulpverlener die gezinnen als geheel behandelt

Twaalf oud-pleegkinderen zeggen dat ze seksueel zijn misbruikt. Drie van hen blijken in hetzelfde huis te hebben gewoond. Alle drie vertelden los van elkaar te zijn misbruikt door pleegvader W., die nu nog werkt als gezinstherapeut.

Weblink bron “Tientallen nieuwe meldingen over mishandelingen in jeugddorp De Glind” (Donderdag 13 oktober 2022, 11:04), NOS

Enid de Kort is gezinstherapeut en ziet veel (kinder)ellende van dichtbij. Aruba staat op nummer twee in de top-10 van echtscheidingslanden. "We kennen geen traditioneel gezin. Vaders zijn niet betrokken bij de opvoeding. Moeder heeft twee of drie baantjes om het hoofd boven water te houden en heeft geen tijd voor de kinderen. Oma werkt ook."

Weblink bron
Dick Drayer
 “Kindermisbruik op Aruba groot probleem” (Maandag 27 november 2017, 06:50), NOS


gezinstherapie

samenstelling van gezin zn en therapie zn met het invoegsel -s-

psychosociale behandeling van een gezin als geheel

Over een derde pleegvader waren meerdere signalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag bekend. Een maatschappelijk werker bevestigt dat de pleegvader ook diverse keren is aangesproken op te hardhandig ingrijpen. Toch mocht hij aanblijven als pleegouder. Ook tegen hem is geen aangifte gedaan. Hij bleef onbestraft en werkt nu als therapeut en geeft gezinstherapie, schrijft Omroep Gelderland.

Weblink bron “'Tientallen klachten van misbruik en mishandeling in Gelders jeugddorp'” (Donderdag 6 oktober 2022, 07:05), NOS

"Je krijgt bijvoorbeeld gezinstherapie opgedrongen en als je moe bent is dat geen reden om er niet aan mee te doen. Als je weigert, dan doen ze een zorgmelding en dreigen ze met het uit huis plaatsen van je kinderen."

Weblink bron
Mitchell van de Klundert
 “Moeders kritisch over hulp criminele jongeren: 'Alsof je Holleedertjes hebt'” (Vrijdag 27 september 2019, 20:34), NOS


gezondheidspsychologie

samenstelling van gezondheid zn en psychologie zn met het invoegsel -s-

de wetenschap die de relatie tussen psyche en gezondheid onderzoekt

"In de eerste helft van het jaar was er een gevoel van grote urgentie en er werd gehandhaafd", zegt Andrea Evers, hoogleraar gezondheidspsychologie. "Mensen stonden heel erg achter de lockdown omdat ze de maatregelen begrepen."

Weblink bron “Het is stiller maar niet zo rustig als in maart, 'gevoel van urgentie moet terug'” (Dinsdag 27 oktober 2020, 22:18), NOS

Het team wordt geleid door professor Marijn de Bruin, in het dagelijks leven hoogleraar gezondheidspsychologie aan het Radboud UMC.

Weblink bron “Corona-onderzoek: vooral afstand houden knap lastig” (Donderdag 7 mei 2020, 08:02), NOS

Veel stress in tijden van corona komt voort uit onzekerheid, vertelde hoogleraar gezondheidspsychologie Andrea Evers gisteravond in het programma Het coronavirus: feiten en fabels:

Weblink bron
Ivo Landman
 “Fysiek en mentaal fit blijven in coronatijd: 'Ga weg van die bank'” (Woensdag 29 april 2020, 18:17), NOS


gezondheidszorgpsycholoog

samenstelling van gezondheidszorg zn en psycholoog zn

psycholoog die psychologische zorg verleent aan mensen met lichamelijke of geestelijke ziekten

"We merken dat verslaafden veel minder de telefoon oppakken en om hulp vragen. Onze telefoon staat normaal gesproken roodgloeiend. Nu rinkelt hij amper", aldus Daphne Kanner, gezondheidszorgpsycholoog bij een Rotterdamse ggz-instelling bij Rijnmond.

Weblink bron “De telefoon rinkelt amper bij de GGZ. Waar zijn de verslaafden?” (Zaterdag 2 mei 2020, 11:34), NOS

In de serie In de frontlinie publiceren we dagelijks de ervaringen van zorgmedewerkers die we volgen. De tekst komt tot stand na een interview met een NOS-redacteur. Vandaag Marije Veenstra, gezondheidszorgpsycholoog in verpleeghuis Gooiers Erf in Hilversum.

Weblink bron “'Ik hou m’n hart vast, op sommige plekken overlijdt de helft van de bewoners'” (Vrijdag 10 april 2020, 17:06), NOS


gedachtekracht

samenstelling van gedachte zn en kracht zn

de kracht die je krijgt door positief te denken

Per dag hebben wij gemiddeld zo’n 60.000 gedachten, is uit onderzoek van psycholoog Timothy Brown gebleken. Veel van die gedachten zijn terugkerend en vaak zijn we daar niet eens van bewust. Wat geloof jij met je gedachten over jezelf en de wereld om je heen. Helpen die jou? Wie jij gelooft te zijn, is dat wel wie je wilt zijn en wie je eigenlijk echt bent? We zijn ons vaak niet bewust van overtuigingen over onszelf, vaak zelfs belemmeren ze ons in ons gedrag. We kunnen daardoor tegen dingen als angst, depressie of andere vervelende dingen aanlopen. Ik ga met jou op onderzoek naar jouw gedachten en krachten! Gedachtekracht dus, in jouw voordeel!

Weblink bron “Ik ga met jou op onderzoek naar jouw gedachten en krachten! Gedachtekracht dus, in jouw oordeel!”


gedachteproces

samenstelling van gedachte zn en proces zn

de manier waarop men al denkend tot conclusies komt

De derde eigenschap waaraan mensachtige kunstmatige intelligentie moet voldoen is de lastigste. Reflectie betekent dat een brein of machine afwegingen kan maken over het eigen gerag en eigen gedachteprocessen. Bij mensen noemen we dit vaak zelfbewustzijn. We hebben nog een lange weg te gaan als we willen begrijpen waarom mensen deze buitengewone eigenschap hebben. En het is nog niet zeker of machines dit op een dat ook zullen kunnen. Zowel voor wetenschappers als filosofen is het een intrigerend gebied.

Weblink bron
Ben Medlock
 “Betekent overwinning op go-kampioen dat computer kan denken als een mens?” (12 maart 2016), NewScientist


gedachtecontrole

samenstelling van gedachte zn en controle zn

het zo kunnen beheersen van gedachten en gevoelens dat deze je helpen om zo goed mogelijk te presteren

Gedachtecontrole: Sommige gedachten helpen je om goed te presteren, andere gedachten doen dat niet. Tijdens het sporten gaan er voortdurend gedachten door je hoofd, zoals 'het moet goed gaan' of 'ik ga deze penalty raak schieten'. Sommige gedachten helpen je om goed te presteren, andere gedachten doen dat niet. Tijdens de mentale training leer je hoe gedachten vaak de oorzaak zijn van negatieve emoties. Hoe je ze kunt herkennen en vervolgens hoe je ze om kan buigen in gedachten die je zelfvertrouwen zullen versterken. Je leert om te gaan met storende gedachten, zodat je gedachten je prestatie op een positieve manier beïnvloeden.

Weblink bron “Gedachtecontrole” (Woensdag 29 mei 2019, 17:40), de groene Amsterdammer


groepsproces

samenstelling van groep zn en proces zn met het invoegsel -s-

de interacties en ontwikkelingen die ontstaan als mensen in een groep opereren

Hiddink en Eijkelkamp kunnen met hun ervaring - beiden hebben ook een (trainers)verleden bij Oranje - dit groepsproces bewaken, waardoor Faber met assistenten Boudewijn Zenden (hij komt vanaf dit kalenderjaar fulltime in dienst van PSV), Adil Ramzi en Ruud Hesp vooral de aandacht op het tactische aspect kunnen vestigen.

Weblink bron
Franklin Stoker
 “PSV omgeven door onzekerheid bij herstart eredivisie” (Zondag 19 januari 2020, 08:45), NOS

Bij Mios-Biganos heeft hij naar eigen zeggen veel geleerd. Over het groepsproces, maar ook over hoe zijn oom als trainer te werk ging. Toen al was hij gecharmeerd van het trainersvak. "Ik hou van het coachen, het zit in mij. Ik begreep als speler ook altijd de keuzes die coaches maakten, zelfs als het in mijn nadeel was."

Weblink bron
Chiel van Koldenhoven
 “Fransman Mayonnade nieuwe bondscoach Nederlandse handbalsters” (Vrijdag 8 februari 2019, 10:45), NOS

Dat is natuurlijk niet zo voor de kandidaten. Zij proberen opdrachten te winnen. En tijdens die opdrachten moet je als kijker goed opletten. "Let vooral goed op tijdens de uitleg van de opdrachten en hoe de kandidaten die interpreteren en ze proberen uit te voeren. Soms komen ze op briljante oplossingen, maar ook heel vaak lukt het niet. Hoe komt dat? Wie is er verantwoordelijk? Hoe verloopt het groepsproces? Wat zegt je onderbuikgevoel? Wat zegt je verstand? Allemaal heel belangrijk", zegt Van de Westelaken.

Weblink bron “Waar je volgens oud-deelnemers wel (en niet) op moet letten tijdens WIDM” (Zaterdag 5 januari 2019, 16:00), NOS


ADHD-patiënt

ADHD-patiënten (plural)
ADHD-patiëntje (diminutive singular)
ADHD-patiëntjes (diminutive plural)

persoon die is gediagnostiseerd als hebbende ADHD


ADHD'er

afleiding van ADHD met het achtervoegsel -er

ADHD'ers (plural)
ADHD'ertje (diminutive singular)
ADHD'ertjes (diminutive plural)

Bekende medicijnen gaan door voor breindoping. Met name Ritalin is populair. Van alle gebruikende studenten zit 60 procent aan dat middel. Veel ADHD'ers zweren erbij, maar bij niet-ADHD'ers heeft Ritalin kennelijk ook effect. Ook gaven sommige studenten aan weleens speed of adderall te hebben genomen.

Weblink bron “'1 op 10 studenten weleens aan concentratiedoping'” (Donderdag 9 april 2015, 06:53), NOS


extravertheid

afgeleid van extravert met het achtervoegsel -heid

sterke gerichtheid op wisselwerking met personen in je omgeving


basisbeperking

samenstelling van basis zn en beperking zn

onoverkomelijke grenzen aan houding en gedrag als deel van iemands persoonlijkheid

De ervaringen gaan hem te ver, hij zou ze misschien wel moeten durven toelaten, maar hij blokkeert. Hij blijft vasthouden aan het oude; dogma en vooroordeel onderstrepen deze basisbeperking.

Jeanne Meijs
 “Puberteit : De smalle weg naar innerlijke vrijheid”, 6e druk (2017), Uitgeverij Christofoor, ISBN 9789062382484, p. 25


aanvalsdrift

samenstelling van aanval zn en drift zn met het invoegsel -s-

de innerlijke neiging of drang om aan te vallen


levensangst

samenstelling van leven zn en angst zn met het invoegsel -s-

alle angsten die men kan hebben voor zaken die zouden kunnen gebeuren in het leven

Hij debuteerde in 1972 met de verhalenbundel In de bovenkooi. Daarna volgden nog tientallen bundels. Terugkerende thema's in Biesheuvels werk waren zijn gereformeerde opvoeding en het verblijf in psychiatrische inrichtingen. Zelf bracht de auteur daar een aanzienlijk deel van zijn leven door. Hij kampte met depressies, psychoses en 'levensangst' als gevolg van een bipolaire stoornis.

Weblink bron “Schrijver Maarten Biesheuvel (81) overleden” (30 juli 2020, 14:01), NOS


gemoedsstemming

samenstelling van gemoed zn en stemming zn met het invoegsel -s-


droomtoestand

samenstelling van droom zn en toestand zn

een geestestoestand die lijkt op die van iemand die aan het dromen is

Een bezoek aan Enigma moet een droomtoestand creëren en gasten worden aangemaand om de realiteit te vergeten. Wie Adrià zegt, zegt een creatieve, pure en gedetailleerde keuken. Een droom voor foodies dus.

Weblink bron
Kim De Craene
 “Vijf culinaire hotspots in Barcelona” (24 februari 2020 om 10:00), De Standaard


driftaanval

driftaanvallen (plural)
driftaanvalletje (diminutive singular)
driftaanvalletjes (diminutive plural)

plotseling opkomende, onbeheerste woede aanval

NIAMEY - De president van Niger is vastgezet bij een vermoedelijke couppoging. Het presidentieel paleis was al een tijdje afgesloten door zijn eigen presidentiële garde, maar volgens een bron uit zijn omgeving is president Mohamed Bazoum inmiddels gedetineerd. Het presidentieel paleis sprak eerder op X (voorheen Twitter) van een „driftaanval” en dreigt met ingrijpen.

Weblink bron “Mogelijke coup in Niger: president vastgezet door presidentiële garde” (26 jul. 2023), De Telegraaf


vrouwenhart

samenstelling van vrouw zn en hart zn met het invoegsel -en-

vrouwenharten (plural)
vrouwenhartje (diminutive singular)
vrouwenhartjes (diminutive plural)

De minneburcht wordt bestormd en een vrouwenhart kan in stormloop worden genomen.

Jan Valentijn Meininger
 “Vertoog over de liefde” (1987), Het Spectrum , ISBN 9027418063

De gravin zag hen binnenkomen, wachtte tot ze allen plaats hadden genomen, en zei toen: 'Voor de angst en het leed die zich van mijn geest hebben meester gemaakt, door de vertwijfeling die een vrouwenhart overmant, zullen jullie, door eigen ervaring, wel begrip kunnen opbrengen, nietwaar, dames? Deze tranenvloed en dit geweeklaag zijn echter alleen maar een uiting van de beklemming en het verdriet die me verteren.

Joanot Martorell en Martí Joan de Galba
 “Tirant lo Blanc” (1987), Schocken, ISBN 0805238999

„Ik weet het," zegt hij met een afwezige glimlach, „dat uw vrouwenhart geen vrees kent.

Johanna van Ammers-Küller
 “Tavelinck-trilogie” (1970), Strengholt, ISBN 9060101723


zelfconstructie

samenstelling van zelf zn en constructie zn

ontwikkeling van de eigen identiteit doordat je in wisselwerking met anderen ook jezelf beter leert kennen

We willen niet het misverstand wekken dat ‘het (ware) zelf’ iets is wat na een speurtocht gevonden en gekend kan worden. (…) Kennen en ontwikkelen gaan hand in hand. We zouden dan ook misschien beter kunnen spreken van een doorlopend proces van zelfconstructie.

Tom Luken
 Zelfkennis als fundament voor loopbaanontwikkeling? (2006) in:
Hans van Huijgevoort e.a. (red.)
 Zelfkennis in loopbaanontwikkeling. Verder bouwen op vruchtbare grond, Garant, Antwerpen / Apeldoorn, ISBN 9789044119701, p. 25


aandachtsaspect

samenstelling van aandacht zn en aspect zn met het invoegsel -s-

dat wat betrekking heeft op het aandachtkrijgen en aandachttrekken

Cliënte voelt zich buitengesloten in het gezin door rivaliteit met haar mooiere en succesvollere zus en verzet zich daartegen. Ze lijkt in de belevingswereld van vader te willen binnendringen. Ze creëert een eigen ‘kamp’. Daarnaast wekt ze de indruk of ze aan vader en moeder wil bewijzen dat ze de werkelijkheid kan verdragen en niet langer buitengesloten hoeft te worden. Misschien zit er ook een aandachtsaspect aan: ‘Dat wat ik meemaak is oneindig veel erger dan wat vader vermoedelijk heeft doorstaan of wil ze de aandacht afleiden van de ellende van vader.

Weblink bron “Partnerproblematiek: een systeemtheoretische benadering”, psychotraumanet.org


kunstzin

van het Duits, samenstelling van kunst zn en zin zn

Luigi had zijn kunstzin ontwikkeld, zo goed en zo kwaad als in afzondering mogelijk was.

Alexandre Dumas père
 “De graaf van Monte-Cristo” (2007), L.J. Veen , ISBN 9789020413021

De leeuwen en de tombe waren met verschillende kleuren ingelegd: goud, lazuur en ander gekleurd emailwerk dat met grote kunstzin was uitgehaald.


reflectievermogen

samenstelling van reflectie zn en vermogen zn


victimologie

stelselmatige bestudering van de problemen die slachtoffers van misdrijven ervaren

Victimologie wordt doorgaans als een subdiscipline van criminologie gezien.

Weblink bron
Lisa van Reemst e.a.
 Vooruitgang in de victimologie in: Tijdschrift voor Criminologie, jrg. 62 nr. 1 (2020), Koninklijke Boom uitgevers b.v., Meppel, p. 3


hartversterkend

samenstelling van hart zn en versterkend zn

hartversterkender (uninflected comparative)
hartversterkendst (uninflected superlative)
hartversterkende (inflected positive)
hartversterkendere (inflected comparative)
hartversterkendste (inflected superlative)
hartversterkends (partitive positive)
hartversterkenders (partitive comparative)

"Rood, hartverwarmend en hartversterkend, met een beetje houtlagering en lekker dik.

Hella van der Wijst
 “Wandelen met Hella” (2022), Zilt, ISBN 9789493198289

De keizer en de heelmeesters drongen er echter bij hem op aan dat hij minstens een hartversterkend middel zou innemen en vleesnat drinken waarmee hij voldoende krachten zou opdoen om de strijd aan te binden.

Terstond werd zij daar vandaan gehaald en door de heelmeesters met hartversterkende middelen weer tot bewustzijn gebracht.


hypnotherapie

samenstelling van hypno zn "hypnose" en therapie zn

psychotherapie waarbij de patiënt onder hypnose wordt gebracht

Ik ga toch zeker niet naar de hel om iets wat ik in mijn slaap heb gezegd!' Uiteindelijk lukte het Lan Xi niet om uit de aanvaller te trekken wat hij meende te hebben gezegd in zijn slaap, dus vroeg hij of hij bezwaar had tegen hypnotherapie.

Liu Cixin
 “Het donkere woud” (2008), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645828

Kinderen met ernstige buikpijn zouden in veel gevallen van hun klachten af kunnen komen door hypnotherapie. Met hypnose kunnen kinderen leren om hun darmen beter te beheersen. Dat blijkt uit een onderzoek van professor Marc Benninga van het AMC in Amsterdam.

Weblink bron
Rinke van den Brink
 “'Hypnose helpt bij buikpijn kind'” (Maandag 22 oktober 2012, 19:26), NOS


psychopatenprogramma

samenstelling van psychopaat zn en programma zn met het invoegsel -en-

intensieve behandeling van mensen bij wie het geweten niet is ontwikkeld, omdat ze zich slecht in anderen kunnen inleven en geen berouw ervaren

Was het toeval of had de moord iets te maken met het psychopatenprogramma?

Vera Kurian (vert. Yvonne de Swart)
 “Opgeruimd staat netjes”, e-book (2022), Uitgeverij Volt, Amsterdam, ISBN 9789021467894, hfst. 16


borderlinestoornis

samenstelling van borderline zn en stoornis zn

persoonlijkheidsstoornis die wordt gekenmerkt door een aanhoudend patroon van instabiele interpersoonlijke relaties, een instabiel zelfbeeld, instabiele emoties en een sterke impulsiviteit


borderlinesyndroom

geen meervoud, samenstelling van borderline zn en syndroom zn

persoonlijkheidsstoornis met symptomen van een neurose en een psychose die wordt gekenmerkt door een aanhoudend patroon van instabiele interpersoonlijke relaties, een instabiel zelfbeeld, instabiele emoties en een sterke impulsiviteit


onderwijspsychologie

samenstelling van onderwijs zn en psychologie zn

werkveld binnen de psychologie dat zich richt op het optimaliseren van onderwijs- en leerprocessen in scholen, opleidingen en cursussen

Ontwikkelings- en onderwijspsychologie houdt zich bezig met het verloop van de ontwikkeling en de dynamiek van cognitie, zelf-regulatie en emotionele competentie en met implicaties voor onderwijs en de klinische praktijk.

Weblink bron “Ontwikkelings- en Onderwijspsychologie” op Universiteit Leiden


brainwashing

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘hersenspoeling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1957

Naamwoord van handeling van brainwashen met het achtervoegsel -ing


manziekte

behoefte bij een vrouw aan veel seks met mannen, die het normaal sociaal functioneren verstoort

Ottilie van Heemeren is een exotische schoonheid met een boudoir Sarah Bernhard waardig, maar ze verkwist haar schilderstalent door haar luiheid en manziekte.

Weblink bron
Elisabeth Leijnse
 Cécile de Jong van Beek en Donk : Hilda van Suylenburg, nr. 68 (december 2005) in:
Ton Anbeek e.a.
 Lexicon van literaire werken. (1989-2014), Wolters-Noordhoff, Groningen / Garant-Uitgevers, Antwerpen, ISBN 9001032303, p. 3


écriture automatique

het onbewuste schrijven: het vrijelijk uiten van het onbewuste zonder correctie door de rede

Nadenken is het universum in je bovenkamer zelfstandig voor je laten werken, een soort écriture automatique.

Weblink bron
Bas van Putten
 “We missen het onderweg zijn” (29 april 2021) op nrc.nl


brown-out

een daling van de betrokkenheid en inzet van een werknemer, doordat zijn werk aan zin of betekenis verliest


mentalisatie

de vaardigheid het eigen en andermans gedrag in termen van interne mentale toestanden te zien


acrofobie

van Neolatijn acrophobia, gevormd met -ia uit Oudgrieks ἄκρον (ákron) "piek, top" en φόβος (fóbos) "angst"

overmatige angst om op een hoge plaats te zijn

En zo kan in een behandeling van tweeënhalf uur, waarvan een groot deel voorgesprek en uitrusten na de pil en slechts luttele minuten blootstelling, iemand van een angst afgeholpen worden. (…) Om iemand bloot te stellen, moet je die angst wel kunnen opwekken. „We hebben virtual reality geprobeerd, maar dat is niet hetzelfde als het echte werk”, zegt Kroese. „We hebben daarom een samenwerking met diverse hondeneigenaren en een duiventemmer, die langskomen met hun dieren. Een vogelspin, voor mensen met arachnofobie, en muizen hebben we zelf in huis.” Ook hebben ze toegang tot een lift en daarmee tot een plek op hoogte, voor mensen met acrofobie.

Weblink bron
Sarah Ouwerkerk
 “Braken voor geld, kliniek zoekt overgever” (26 september 2022) op nrc.nl


fiep

[2] klanknabootsing van een zuigend geluid

special interest

zeer sterke preoccupatie in een beperkt interessegebied bij een persoon met autisme

Ik zou het liefst de hele dag vertellen over mijn fiep, maar volgens Pien is dat erg onbeleefd.


contactarmoede

geen meervoud, samenstelling van contact zn en armoede zn


contactgestoordheid

geen meervoud, afgeleid van contactgestoord met het achtervoegsel -heid


aantrekkingsvermogen

samenstelling van aantrekking zn en vermogen zn met het invoegsel -s-

het vermogen of de kracht om anderen aan te trekken of te fascineren


dadertherapie

samenstelling van dader zn en therapie zn

psychotherapie voor iemand die een misdrijf gepleegd heeft, bv. voor incestplegers of mensen die wegens pedoseksualiteit veroordeeld zijn, vooral om de kans op recidive te verkleinen


cultuurpessimist

samenstelling van cultuur zn en pessimist zn

iemand die somber gestemd is ten aanzien van de ontwikkeling van de cultuur en de de vooruitgang in het algemeen


agressietest

samenstelling van agressie zn en test zn

agressietests (plural)
agressietesten (plural)
agressietestje (diminutive singular)
agressietestjes (diminutive plural)

een psychologische test die ontworpen is om de mate en aard van agressie in een persoon te meten


alarmstand

toestand waarin iemand voorbereid is om een gevaarlijke situatie aan te kunnen


copingstrategie

deels van het Engels, samenstelling van coping zn en strategie zn


copingstijl

gehanteerde stijl in de omgang met stress


copingmechanisme

samenstelling van coping zn en mechanisme zn

copingmechanismen (plural)
copingmechanismes (plural)


arbeidsmentaliteit

samenstelling van arbeid zn en mentaliteit zn met het invoegsel -s-

de houding die mensen hebben t.a.v. hun werk

“Met alle wijzigingen van de jongste jaren, zoals het optrekken van de pensioenleeftijd en gepensioneerden die onbeperkt mogen bijverdienen, rijpte bij ons het idee om iets voor die doelgroep te gaan doen. Met hun maturiteit zit in deze groep nog heel wat potentieel. Kandidaten die zich aandienen, zijn stuk voor stuk mensen die heel graag willen werken. Ze zijn gemotiveerd en flexibel en beschikken over de juiste arbeidsmentaliteit. Het is fijn werken met deze doelgroep”, vertelt Vandenhende.

Weblink bron “Nestor zendt vijftigplussers en gepensioneerden uit” (Woensdag 15 mei 2019 om 11:13), De Standaard


angstreductie

samenstelling van angst zn en reductie zn

vermindering van een angstig gevoel; minder bang worden


dertigersdilemma

samenstelling van dertiger en dilemma zn met het invoegsel -s-

depressieve stemming van hoogopgeleide dertigers als ze concluderen dat allerlei idealen, die ze wat betreft hun carrière en hun relaties hadden, niet zijn uitgekomen


autoriteitsconflict

samenstelling van autoriteit zn en conflict zn met het invoegsel -s-

autoriteitsconflicten (plural)
autoriteitsconflictje (diminutive singular)
autoriteitsconflictjes (diminutive plural)

situatie waarbij men strijdt over wie het gezag heeft; situatie waarbij het gezag niet wordt aanvaard


autoriteitsgevoeligheid

samenstelling van autoriteit zn en gevoeligheid zn met het invoegsel -s-

de mate waarin men zich laat beïnvloeden door het gezag;

de mate waarin men zich afzet tegen het gezag


autovrees

autovrezen (plural)
autovreesje (diminutive singular)
autovreesjes (diminutive plural)

een overmatige en niet-functionele angst om een voertuig te besturen of om bijrijder te zijn

Angst is een verzamelnaam waar heel wat zaken kunnen onder vallen. Denk maar aan: autovrees, claustrofobie, paniek- of hyperventilatieaanvallen, spinnenvrees, bloosangst, sociale angst, hypochondrie, naaldenfobie, bloedfobie, insectenfobie, onweerfobie... Dit zijn allemaal fobieën waar mensen in hun leven hinder van kunnen ondervinden.


baatziek

baatzieker (uninflected comparative)
baatziekst (uninflected superlative)
baatzieke (inflected positive)
baatziekere (inflected comparative)
baatziekste (inflected superlative)
baatzieks (partitive positive)
baatziekers (partitive comparative)


piekerstoornis

samenstelling van piekeren ww en stoornis zn

soort angststoornis; aandoening die gepaard gaat met veel angsten en zorgen die niet of niet helemaal terecht zijn

Er zijn verschillende angststoornissen; zoals een paniekstoornis, sociale angststoornis, specifieke fobie, piekerstoornis, en ptss, maar denk ook aan vliegangst. Bij een angststoornis maken mensen zich extreem veel zorgen over heel kleine dingen en zijn ze voortdurend rampscenario’s aan het uitdenken. „Ze denken aan dingen die mis kunnen gaan, ze hopen de angst te bezweren en denken dat de angst minder groot zal zijn als ze zich zorgen blijven maken.”

Weblink bron
Lisa Vermeij
 “Jimmy over partner met angststoornis: ‘Als er veel stress is, heeft ze ook meer last van angst’” (16-03-2022), Tubantia


persoonlijkheidsprobleem

samenstelling van persoonlijkheid zn en probleem zn met het invoegsel -s-

persoonlijkheidsproblemen (plural)
persoonlijkheidsprobleempje (diminutive singular)
persoonlijkheidsprobleempjes (diminutive plural)

een psychische aandoening die gekenmerkt wordt door een star en duurzaam patroon van gedachten, gevoelens en gedragingen die binnen de cultuur van de betrokkene duidelijk afwijken van de verwachtingen

Het lijkt erop dat ze na de moord op haar kinderen een eind wilde maken aan haar leven.' De vader verkeerde in shock en werd in een ziekenhuis opgenomen. Hij verklaarde later dat zijn echtgenote al jaren met 'persoonlijkheidsproblemen' kampte.

Weblink bron “Wanhopige moeder laat kinderen sterven in huisbrand” (30-11-2012), Tubantia

Maar de rechtbank Overijssel ging daar niet in mee. Die ziet de kleinzoon als een minderjarige, die verminderd toerekeningsvatbaar is en zeer complexe persoonlijkheidsproblemen heeft waaraan hij langdurig geholpen moet worden. Gezien zijn jonge, leerbare leeftijd moet daar geen jarenlange, kale detentie tussen volwassenen aan voorafgaan, vond de rechtbank.

Weblink bron “Hoger beroep aangehouden in moordzaak Herman Smit (71) uit Wierden” (22-01-2020), Tubantia


opvoedingstip

samenstelling van opvoeding zn en tip zn met het invoegsel -s-

opvoedingstips (plural)
opvoedingstipje (diminutive singular)
opvoedingstipjes (diminutive plural)

aanbeveling over hoe men kinderen kan vormen en groot brengen

,,Ik ga binnenkort dood door borstkanker”, klonk het maandag plots in de Facebookgroep Drukke mama’s, waar jonge ouders over het algemeen vooral kleertjes verkopen en allerhande opvoedingstips delen.

Weblink bron
Koen Van De Sype
 “Tina (41) gaat dood en doet verdrietige oproep: ‘Hoe gaan mijn kindjes mij niet vergeten?” (20-02-2020), Tubantia

Of er dan betere manieren zijn om te straffen, daar wil Noens geen praktische opvoedingstips over geven. ,,De eerste zin in mijn boek is niet voor niets: ‘Dit is geen opvoedingsboek, maar een boek over opvoeding.’ Ik wil niet de zoveelste expert in rij zijn die ouders uitlegt hoe ze hun kinderen zouden moeten opvoeden, straffen en belonen. De bibliotheken staan vol van dat soort boeken. Ook het internet stroomt over van het opvoedingsadvies over alle aspecten die bij opvoeden komen kijken. Je kunt ondertussen zelfs al via Google een stappenplan vinden over hoe je jouw kind het best kunt knuffelen!”


oudertraining

samenstelling van ouder zn en training zn

oudertrainingen (plural)
oudertraininkje (diminutive singular)
oudertraininkjes (diminutive plural)

opvoedingscursus voor ouders (met kinderen die een gedragsafwijking hebben)


ontspanningsoefening

samenstelling van ontspanning zn en oefening zn met het invoegsel -s-

ontspanningsoefeningen (plural)
ontspanningsoefeningetje (diminutive singular)
ontspanningsoefeningetjes (diminutive plural)

training waarbij men zich zowel geestelijk als lichamelijk leert ontspannen

De leerlingen begonnen de dag met een ontspanningsoefening tegen de zenuwen.

Weblink bron “Eindtoets op de Valentijnschool in Amsterdam” (dinsdag 21 april 2015, 07:39), NOS

Genezing is een zeldzaam begrip in de psychiatrie. Zodra verbindingen in het brein zich eenmaal hebben gevormd, is het niet zo gemakkelijk om die weer ongedaan te maken. ‘Het gaat vooral om het creëren van een leefbare situatie,’ stelt Schröder. Zelf speelde hij een belangrijke rol in het opstellen van een vierzuilig behandelplan voor misofonie. Die behandeling bevat, naast concentratie- en ontspanningsoefeningen, ook een taak waarbij patiënten thuis opnames van hun triggergeluiden moeten bewerken, bijvoorbeeld door de toonhoogte te veranderen. Een gevoel van controle maakt het geluid minder dreigend voor het brein, zo is het idee.

Weblink bron
Sebastiaan van de Water
 “Ig Nobelprijs voor Nederlands onderzoek dat misofonie ontdekte” (18 september 2020), NewScientist


zelfhulpprogramma

samenstelling van zelfhulp zn en programma zn

zelfhulpprogramma's (plural)
zelfhulpprogrammaatje (diminutive singular)
zelfhulpprogrammaatjes (diminutive plural)

training die erop gericht is dat patiënten zichzelf, zonder inmenging van hulpverleners, kunnen helpen of behandelen; een vorm van zorg waarbij de betrokkene(n) een problematiek probeert/proberen op te lossen of hanteerbaar te maken, zonder tussenkomst van professionele hulpverleners

€ 76.199,00 Prof. dr. J.B. Prins, UMC St Radboud, ontwikkeling van een online zelfhulpprogramma interventie ontwikkeling en effectstudie

Weblink bron “Uitgaven aan wetenschappelijk onderzoek” (woensdag 28 maart 2012, 21:55), NOS


vaktherapie

psychosociale hulp waarbij niet praten maar doen centraal staat

Vaktherapie is een andere manier van behandelen van psychosociale en psychiatrische problematiek. Niet praten, maar juist doen en ervaren staan bij vaktherapie centraal. Dit kan bijvoorbeeld via een rollenspel, muziek, dans, bewegingsoefeningen, sport, spelen, tekenen of houtbewerking.

Weblink bron “Wat houdt vaktherapie in?”, vaktherapie


polyseksueel

afgeleid van seksueel met het voorvoegsel poly-

polyseksueler (uninflected comparative)
polyseksueelst (uninflected superlative)
polyseksuele (inflected positive)
polyseksuelere (inflected comparative)
polyseksueelste (inflected superlative)
polyseksueels (partitive positive)
polyseksuelers (partitive comparative)

seksueel gericht op beide/meerdere (?) geslachten/genders


dwangneurotisch

samenstelling van dwang zn en neurotisch

afleiding van dwangneurose met het achtervoegsel -isch

dwangneurotischer (uninflected comparative)
dwangneurotische (inflected positive)
dwangneurotischere (inflected comparative)
dwangneurotischers (partitive comparative)


faalangstig

afgeleid van faalangst met het achtervoegsel -ig

faalangstiger (uninflected comparative)
faalangstigst (uninflected superlative)
faalangstige (inflected positive)
faalangstigere (inflected comparative)
faalangstigste (inflected superlative)
faalangstigs (partitive positive)
faalangstigers (partitive comparative)


balansboek

balansboeken (plural)
balansboekje (diminutive singular)
balansboekjes (diminutive plural)

dagboek dat men kan helpen bij het maken van een juiste (loopbaan)keuze

Het balansboek is een persoonlijk werkboek om te ontdekken waar je in het dagelijks leven energie van krijgt, wat je energie kost en in hoeverre je zorgt voor voldoende afwisseling tussen in- en ontspanning. Door het onderzoeken van energiebronnen en het luisteren naar stresssignalen kun je patronen en bijbehorende overtuigingen ontdekken, met als doel het maken van de voor jou juiste (loopbaan)keuzes.


humeurigheid

de mate waarin men slecht gestemd, nukkig, kribbig of nors is

Kamelen staan bekend om hun humeurigheid, maar een dodelijke aanval op een mens is zeldzaam.

Weblink bron “Kameel maakt korte metten met dierenbeul” (dinsdag 24 mei 2016, 11:48), NOS

Mensen hebben een slaapstoornis al ze langer dan drie maanden last hebben van slecht slapen in combinatie met slaperigheid, vermoeidheid, humeurigheid en slecht presteren overdag. Volgens psycho-fysioloog Kerkhof, verbonden aan het slaapstoornissencentrum van het Medisch Centrum Haaglanden, dreigt het slaapprobleem een epidemie te worden.

Weblink bron
Dik Verkuil
 “Helft jonge vrouwen heeft slaapstoornis” (zondag 28 december 2014, 17:25), NOS


identiteitsvorming

samenstelling van identiteit zn en vorming zn met het invoegsel -s-

ontwikkeling van een eigen karakter en persoonlijkheid

SZW vindt dat informele scholing gericht op taal, cultuur of religie bijdraagt aan de eigen identiteitsvorming van jongeren binnen de Nederlandse maatschappij. Maar ook aan de vorming van het zelfvertrouwen en het leren van sociale vaardigheden, wat maakt dat zij beter hun weg in de samenleving weten te vinden. Dit gaat in grote getalen heel goed.

Weblink bron “Reactie minister Dennis Wiersma en ministerie van SZW” (1 december 2022), NOS

Het rapport van de commissie onder leiding van Tjibbe Joustra werd vanochtend gepresenteerd, maar de conclusies lekten vrijdag al uit. Minister Dekker zegt dat het kabinet alle aanbevelingen uit het rapport overneemt. Zo komt er onder meer een onafhankelijk landelijk expertisecentrum voor adoptie, dat kennis over identiteitsvorming en nazorg bundelt.

Weblink bron “Voorlopig geen nieuwe adopties uit het buitenland” (8 februari 2021), NOS


hooggevoelig

hooggevoeliger (uninflected comparative)
hooggevoeligst (uninflected superlative)
hooggevoelige (inflected positive)
hooggevoeligere (inflected comparative)
hooggevoeligste (inflected superlative)
hooggevoeligs (partitive positive)
hooggevoeligers (partitive comparative)

sterker geprikkeld dan gemiddeld voor emoties, pijn, genot en andere lichamelijke en geestelijke ervaringen


indringendheid

het indruk kunnen maken; het emoties kunnen opwekken

Het aantal psychiatrische patiënten dat met euthanasie werd geholpen, is vorig jaar toegenomen tot 83. In 2016 waren het er 60. Dat verbaast Kohnstamm niet. "De stijging is een inhaalactie. Het gaat om patiënten die al decennialang allerlei therapieën hebben doorstaan en nu een jaar of 50, 60 zijn. De indringendheid waarmee zij om euthanasie vragen, wordt sterker en er wordt nu ook anders over gedacht."

Weblink bron “Opnieuw meer meldingen van euthanasie” (woensdag 7 maart 2018, 07:40), NOS


inflatieangst

samenstelling van inflatie zn en angst zn

de vrees voor al te sterke geldontwaarding

De aandelenbeurzen kleurden vandaag dieprood en op de obligatiemarkten steeg de rente. Het is een breuk met het beeld van de voorbije jaren van stijgende koersen en dalende rente. Aan de ommezwaai liggen inflatieangst en rentevrees ten grondslag.

Weblink bron “Inflatieangst en rentevrees maken belegger bang” (woensdag 12 mei 2021, 22:36), NOS


neuropsychologisch

afleiding van neuropsychologie met het achtervoegsel -isch

afleiding van psychologisch met het voorvoegsel neuro-

neuropsychologischer (uninflected comparative)
neuropsychologische (inflected positive)
neuropsychologischere (inflected comparative)
neuropsychologischers (partitive comparative)


antigevoel

afleiding van gevoel met het voorvoegsel anti-

een negatieve emotionele gewaarwording die men ergens bij krijgt


IQ-score

niveau van het IQ (intelligentiequotiënt) van een persoon


antimobbingcel

samenstelling van mobbing zn en cel zn met het voorvoegsel anti-

afgesloten ruimte die iemand beschermt tegen pesten op het werk


depersonalisatiesyndroom

samenstelling van depersonalisatie zn en syndroom zn

aandoening waarbij iemand zichzelf of het of het eigen lichaam als onwerkelijk ervaart

Als derealisatie en/of depersonalisatie langdurig aanhouden en ernstig zijn, kan er sprake zijn van het Derealisatie- en Depersonalisatie Syndroom. Je kunt dan ook last hebben van andere symptomen. Onder het Derealisatie en Depersonalisatie Syndroom vallen onder andere deze klachten:

Weblink bron “Wat zijn derealisatie en depersonalisatie?”


zelfovertuiging

samenstelling van zelf en overtuiging zn

zonder druk vanuit de buitenwereld zelfstandig tot een conclusie komen

Hoe gaan die koppige Nederlanders dan toch een fietshelm dragen? In het plan van minister Madlener wordt "zelfovertuiging" genoemd als belangrijkste tactiek.

Weblink bron
Noor de Kort
 “Nederlanders willen geen fietshelm, maar dat gaat misschien veranderen” (16 april 2025), NOS


rechtspsychologie

samenstelling van recht zn en psychologie zn met het invoegsel -s-

honderdeel van de toegepaste psychologie dat zich vooral richt op psychologische theorieën, methoden en problemen op het gebied van de rechtspraak


PTSS

(initiaalwoord) van posttraumatische stressstoornis; vergelijk Engels PTSS

geestelijke en lichamelijke aandoeningen die het gevolg zijn van een schokkende ervaring die niet je niet goed hebt kunnen verwerken

Wanneer mensen zich eenzaam voelen, is de kans groter dat zij na een heftige gebeurtenis last krijgen van PTSS.

Weblink bron
Laura Bergshoef
 “Onderzoek: door coronapandemie hebben meer mensen last van PTSS” (6 juli 2023) op nrc.nl


ongecultiveerd

afleiding van gecultiveerd met het voorvoegsel on-

ongecultiveerder (uninflected comparative)
ongecultiveerdst (uninflected superlative)
ongecultiveerde (inflected positive)
ongecultiveerdere (inflected comparative)
ongecultiveerdste (inflected superlative)
ongecultiveerds (partitive positive)
ongecultiveerders (partitive comparative)


serotoninetheorie

samenstelling van serotonine zn en theorie zn

serotoninetheorieën (plural)
serotoninetheorietje (diminutive singular)
serotoninetheorietjes (diminutive plural)

een hypothese die stelde dat een tekort aan serotonine de oorzaak van een depressie zou zijn


assepoestercomplex

samenstelling van assepoester zn en complex zn

de (vermeende) verborgen angst van van vrouwen voor onafhankelijkheid


copycateffect

samenstelling van copycat zn en effect zn

een psychologisch fenomeen waarbij individuen de handelingen, het gedrag of gebeurtenissen van anderen imiteren, vaak na verspreiding in de media of gebeurtenissen in het echte leven. Deze imitatie kan zich op verschillende manieren uiten, zoals in criminaliteit en zelfmoord. Men denkt dat deze beïnvloed wordt door factoren als media-aandacht, roem en sociaal leren


halo-effect

beïnvloeding van een conclusie door iets dat niet ter zake doet of dat wordt overgewaardeerd doordat al een cognitieve bias van indrukken van een persoon, bedrijf, merk of product aanwezig zijn


hawthorne-effect

eponiem, samenstelling van Hawthorne en "fabrieken van Western Electric" en effect zn

hawthorne-effecten (plural)
hawthorne-effectje (diminutive singular)
hawthorne-effectjes (diminutive plural)

het effect van een interventie op een onderzocht persoon dat uitsluitend te wijten is aan het feit dat deze aan een onderzoek meedoet


tourettesyndroom

eponiem, (verkorting) van gillesdelatourettesyndroom, naar de 19e-eeuwse Franse arts G. Gilles de la Tourette die dit ziektebeeld als eerste beschreef; geschreven met een kleine letters volgens spellingregel 16.D en aaneengeschreven volgens spellingregel 6.M

ziektebeeld waarbij je onbedwingbaar opeens zenuwtrekjes vertoont en ongepaste kreten slaakt

Het tourettesyndroom kenmerkt zich door het maken van korte bewegingen of geluiden waar je geen controle over hebt.

Weblink bron
Yoni Pasman
 “Billie Eilish noemt leven met tourettesyndroom ‘erg vermoeiend’” (23 mei 2022) op linda.nl


gilles de la tourette

(verkorting) van syndroom van Gilles de la Tourette, geschreven met kleine letters volgens spellingregel 16.C

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-gilles de la tourette.ogg

Hieronder vind je alle cursussen, trainingen, opleidingen, workshops, lezingen ea. [sic!] rond omgaan met gilles de la tourette.

Weblink bron Gearchiveerde versie “ op vind-een-psycholoog.nl


gillesdelatourettesyndroom

eponiem, samenstelling van Gilles de la Tourette en "syndroom" en zn , naar de 19e-eeuwse Franse arts G. Gilles de la Tourette die dit ziektebeeld als eerste beschreef; geschreven met kleine letters volgens spellingregel 16.D en aaneengeschreven volgens spellingregel 6.M

gillesdelatourettesyndromen (plural)
GTS
gilles-de-la-tourettesyndroom

Vervolgens dient de kanttekening gemaakt te worden dat de classificatie van het gillesdelatourettesyndroom veelal gebaseerd is op onderzoek bij jongens.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Louise Smallenburg
 “Het R-getal van de ‘TikTok-tic’ : Tics delen met TikTok-filmpjes: echt of nep?” (30 juni 2022) op medischcontact.nl