id

van het Latijn id, vertaling door James Strachey van het Duits Es zoals Sigmund Freud dat aan Georg Groddeck (eng) ontleend had

meest oorspronkelijke deel van iemands onderbewustzijn


kalverliefde

Samenstelling van kalver (afgeleid van de Middelnederlandse meervoudsvorm calver van calf) en liefde.

Jugendliebe

eerste, voorbijgaande verliefdheid, jeugdige verliefdheid, jeugdliefde

kalverliefdes (plural)
kalverliefden (plural)


paranoïde

afgeleid van het Griekse 'noös' (verstand, geest) met het voorvoegsel para- met het achtervoegsel -oïde

paranoïder (uninflected comparative)
paranoïedst (uninflected superlative)
paranoïdere (inflected comparative)
paranoïedste (inflected superlative)
paranoïdes (partitive positive)
paranoïders (partitive comparative)

Als je paranoïde bent wil dat nog niet zeggen dat ze niet achter je aanzitten.


bipolair

Afgeleid van het Latijnse voorvoegsel "bi-", afgeleid van "bis" (tweemaal) en "polus" (draaipunt).

afgeleid van pool met het voorvoegsel bi- en met het achtervoegsel -air

bipolar

waarin slechts twee toestanden of posities kunnen voorkomen

bipolairder (uninflected comparative)
bipolairst (uninflected superlative)
bipolaire (inflected positive)
bipolairdere (inflected comparative)
bipolairste (inflected superlative)
bipolairs (partitive positive)
bipolairders (partitive comparative)

Hij leed aan een bipolaire stoornis.


accuraat

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘nauwkeurig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1654

accurater (uninflected comparative)
accuraatst (uninflected superlative)
accurate (inflected positive)
accuratere (inflected comparative)
accuraatste (inflected superlative)
accuraats (partitive positive)
accuraters (partitive comparative)

nauwgezet en precies als karaktereigenschap van een persoon

De dwangmatige vrouw zou je natuurlijk ook accuraat kunnen noemen.

Deze man is én heel accuraat én heel flexibel, want hij weet zich altijd tot de kern van de zaak te beperken.


empathie

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘inlevingsvermogen’ voor het eerst aangetroffen in 1968

afgeleid van het Griekse woord ἐμπάθεια (empatheia), of invoelen met het achtervoegsel -pathie

inlevingsvermogen, de kunde of vaardigheid van het invoelen/inleven in een ander

Mensen zouden veel meer empathie moeten tonen.

Het is een overtuiging waarin empathie als zwakte wordt gezien, democratie als decadent, en vooruitgang draait om technologische versnelling — zonder rem of moreel kompas.


vermijdend

vermijdender (uninflected comparative)
vermijdendst (uninflected superlative)
vermijdende (inflected positive)
vermijdendere (inflected comparative)
vermijdendste (inflected superlative)
vermijdends (partitive positive)
vermijdenders (partitive comparative)

gericht op het ontwijken van gespannen situaties

De schuld van de slechte relatie wordt bij hem gelegd: hij vertoont vermijdend gedrag, hij vermijdt confrontaties en gesprekken die tot heftige emoties of tot ruzies kunnen leiden.


enthousiasme

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘geestdrift’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1784

geestdrift, het geheel van iets vervuld zijn

Als hij zelfverzekerd door de loopgraven beende en zich tot de mannen richtte, kon hij net zo veel enthousiasme als hij wilde in zijn woorden leggen als hij refereerde aan de verpletterende nederlaag van de vijand die met een laatste salvo de genadeslag zou krijgen, maar de mannen gaven hem alleen wat vaag gemopper ten antwoord en stemden voorzichtigheidshalve zwijgend toe door naar hun kistjes te kijken.

`Ik weet het; zei de majordomus. 'Het was ijdele hoop dat dit u zou ontgaan. Ik vraag u met klem de grootmoedigheid op te brengen om mijn nederige excuses te aanvaarden. Deze uit de toon vallende decoratie is het jammerlijke gevolg van het enthousiasme van de nieuwe eigenaar.'

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 16

Ten slotte is bij veel mensen de koek gewoon op, na het enthousiasme aan het begin verliezen ze de motivatie om door te gaan.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


bemoeizuchtig

Afgeleid van bemoeizucht met het achtervoegsel -ig

bemoeizuchtiger (uninflected comparative)
bemoeizuchtigst (uninflected superlative)
bemoeizuchtige (inflected positive)
bemoeizuchtigere (inflected comparative)
bemoeizuchtigste (inflected superlative)
bemoeizuchtigs (partitive positive)
bemoeizuchtigers (partitive comparative)

tot vervelens toe geneigd zich te bemoeien met andermans zaken

Een bemoeizuchtig persoon.

Nee, ik zal wel de rol spelen van de bemoeizuchtige Vrouwe Desdea.

Jack Vance
 “Lyonesse: De tuin van Suldrin” (1984), Uitgeverij Meulenhoff , ISBN 9029015152

Ik zie aan haar ogen wat ze denkt, ze heeft helemaal geen zin in de bemoeizuchtige Andrea die enthousiast met de oxymeter komt aanzetten.

Arlen Hoebergen
 “Gemaakt om te lopen” (2014), Elmar (uitgeverij), ISBN 9789038927404


veldtheorie

veldtheorieën (plural)
veldtheorietje (diminutive singular)
veldtheorietjes (diminutive plural)

analyse van aandrijvende en terughoudende krachten in een specifieke situatie


pseudologie

met het voorvoegsel pseudo- met het achtervoegsel -logie

neiging om gefantaseerde belevenissen als waar te vertellen


onbezorgdheid

Afgeleid van onbezorgd met het achtervoegsel -heid.

onbezorgdheden (plural)
onbezorgdheidje (diminutive singular)
onbezorgdheidjes (diminutive plural)

onbekommering wegens iets dat al of niet zal of kan gebeuren


onderbewustzijn

samenstelling van onder vz en bewustzijn zn

Unterbewusstsein

het geheel van processen dat zich in iemands geest afspeelt en waar deze zich niet van bewust is

In dromen kan het onderbewustzijn soms een glimp van zichzelf laten zien.


psychopaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘met afwijkend gedrag’ voor het eerst aangetroffen in 1910

met het voorvoegsel psycho- met het achtervoegsel -paat

Psychopath

iemand die lijdt aan een persoonlijkheidsstoornis die antisociaal gedrag veroorzaakt

psychopaten (plural)
psychopaatje (diminutive singular)
psychopaatjes (diminutive plural)

Robert D. Hare, expert op het vlak van psychopathie, en Paul Babiak, ontdekten dat 1% van de Amerikaanse bazen psychopaten zijn

Hij zei: Mien, ik moet je wat bekennen; ik ben psychopaat. Ik zei: Oh, dat geeft niet. Als je je brood maar verdient! (Simon Carmiggelt)


archaïsme

afgeleid van archaïsch met het achtervoegsel -isme

archaïsmen (plural)
archaïsmetje (diminutive singular)
archaïsmetjes (diminutive plural)

wat het karakter draagt van een primitief ontwikkelingsstadium


functionaliteit

Afgeleid van functioneel met het achtervoegsel -iteit

Door de aard van de betekenis is het meervoud bij correct gebruik zeldzaam.

wijze van reageren onder het aspect van primair of secundair


spiritueel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onstoffelijk, geestig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1378

spiritueler (uninflected comparative)
spiritueelst (uninflected superlative)
spirituele (inflected positive)
spirituelere (inflected comparative)
spiritueelste (inflected superlative)
spiritueels (partitive positive)
spirituelers (partitive comparative)

Oorspronkelijk had Yoga in het Oosten vooral een spiritueel karakter.

Terwijl ik door het platte landschap liep raakte ik in een soort trance, heerlijk verdoofd ging alles op de automatische piloot en liep ik mijn spirituele fase in.


contiguïteit

Afgeleid van contigu met het achtervoegsel -iteit.

het verschijnsel dat als een bepaalde "mentale inhoud" in het verleden vrijwel meteen werd gevolgd door een andere, op een later tijdstip de tweede inhoud meteen ook zal volgen als de eerste inhoud weer verschijnt

De contiguïteit van de geconditioneerde en ongeconditioneerde stimulus is de bepalende factor voor het leggen van een associatie.


getalbegrip

het vermogen om de betekenis van getallen en hun onderlinge relaties te begrijpen


gemanipuleerd

*vervoeging van manipuleren: de stam met omvoegsel ge- -d

De gemanipuleerde bevolking was ervan overtuigd dat zonder economische groei het eind der tijden nabij was.


psychodrama

afgeleid van drama met het voorvoegsel psycho-

psychodrama's (plural)
psychodramaatje (diminutive singular)
psychodramaatjes (diminutive plural)


dramatherapie

psychotherapie waarbij toneelspelen als middel tot ontplooiing wordt gebruikt


autosuggestie

afgeleid van suggestie met het voorvoegsel auto-

autosuggesties (plural)
autosuggestietje (diminutive singular)
autosuggestietjes (diminutive plural)

het verschijnsel dat eigen gedachten (suggestie) een positief of negatief effect kunnen hebben op lichamelijk of geestelijk welzijn


motivatie

Naamwoord van handeling van motiveren met het achtervoegsel -atie

Het was alsof er meerdere mensen in mijn hoofd meeliepen, iedere stem met een eigen motivatie: soms vanuit mijn ego, soms vanuit mijn verstand en soms vanuit pure angst.

Aan de motivatie mankeerde dus niets. Het was slechter gesteld met de concentratie.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


motiveren

In de betekenis van ‘met redenen omkleden’ voor het eerst aangetroffen in 1824.

motiveerde (past)
gemotiveerd (past participle)
te motiveren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen motiveren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen motiveren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gemotiveerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gemotiveerd (active infinitive perfect present long-form)
gemotiveerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gemotiveerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
motiverend (imperfect participle)
gemotiveerd (past participle)
motivere (subjunctive)
motiveer (indicative imperfect present singular first-person)
motiveert (indicative imperfect present singular second-person)
motiveert (indicative imperfect present singular second-person)
motiveert (indicative imperfect present singular second-person)
motiveert (indicative imperfect present singular third-person)
motiveerde (indicative imperfect past singular first-person)
motiveerde (indicative imperfect past singular second-person)
motiveerde (indicative imperfect past singular second-person)
motiveerde (indicative imperfect past singular second-person)
motiveerde (indicative imperfect past singular third-person)
motiveerden (indicative imperfect past plural first-person)
motiveerden (indicative imperfect past plural second-person)
motiveerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal motiveren (indicative imperfect future singular first-person)
zult motiveren (indicative imperfect future singular second-person)
zal motiveren (indicative imperfect future singular second-person)
zult motiveren (indicative imperfect future singular second-person)
zal motiveren (indicative imperfect future singular second-person)
zult motiveren (indicative imperfect future singular second-person)
zal motiveren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen motiveren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen motiveren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen motiveren (indicative imperfect future plural third-person)
zou motiveren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou motiveren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) motiveren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt motiveren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou motiveren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden motiveren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden motiveren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden motiveren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gemotiveerd (perfect present first-person)
hebt gemotiveerd (perfect present second-person)
hebt gemotiveerd (perfect present second-person)
heeft gemotiveerd (perfect present second-person)
hebt gemotiveerd (perfect present second-person)
heeft gemotiveerd (perfect present third-person)
hebben gemotiveerd (perfect present first-person)
hebben gemotiveerd (perfect present second-person)
hebben gemotiveerd (perfect present third-person)
had gemotiveerd (perfect past first-person)
had gemotiveerd (perfect past second-person)
had gemotiveerd (perfect past second-person)
hadt gemotiveerd (perfect past second-person)
had gemotiveerd (perfect past third-person)
hadden gemotiveerd (perfect past first-person)
hadden gemotiveerd (perfect past second-person)
hadden gemotiveerd (perfect past third-person)
zal gemotiveerd hebben (perfect future first-person)
zal gemotiveerd hebben (perfect future second-person)
zult gemotiveerd hebben (perfect future second-person)
zult gemotiveerd hebben (perfect future second-person)
zal gemotiveerd hebben (perfect future second-person)
zult gemotiveerd hebben (perfect future second-person)
zal gemotiveerd hebben (perfect future third-person)
zullen gemotiveerd hebben (perfect future first-person)
zullen gemotiveerd hebben (perfect future second-person)
zullen gemotiveerd hebben (perfect future third-person)
zou gemotiveerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gemotiveerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gemotiveerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gemotiveerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gemotiveerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gemotiveerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gemotiveerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gemotiveerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gemotiveerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gemotiveerd (impersonal passive present imperfect)
er is gemotiveerd (impersonal passive present perfect)
er werd gemotiveerd (impersonal passive past imperfect)
er was gemotiveerd (impersonal passive past perfect)
er zal gemotiveerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gemotiveerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gemotiveerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gemotiveerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gemotiveerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gemotiveerd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gemotiveerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gemotiveerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gemotiveerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gemotiveerd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gemotiveerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gemotiveerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gemotiveerd (singular imperfect present first-person)
wordt gemotiveerd (singular imperfect present second-person)
wordt gemotiveerd (singular imperfect present second-person)
wordt gemotiveerd (singular imperfect present second-person)
wordt gemotiveerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gemotiveerd (singular imperfect present plural first-person)
worden gemotiveerd (singular imperfect present plural second-person)
worden gemotiveerd (singular imperfect present third-person)
werd gemotiveerd (singular imperfect past first-person)
werd gemotiveerd (singular imperfect past second-person)
werd gemotiveerd (singular imperfect past second-person)
werdt gemotiveerd (singular imperfect past second-person)
werd gemotiveerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gemotiveerd (singular imperfect past plural first-person)
werden gemotiveerd (singular imperfect past plural second-person)
werden gemotiveerd (singular imperfect past third-person)
zal gemotiveerd worden (singular imperfect future first-person)
zult gemotiveerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gemotiveerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gemotiveerd worden (singular imperfect future second-person)
zal gemotiveerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gemotiveerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gemotiveerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gemotiveerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gemotiveerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gemotiveerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gemotiveerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gemotiveerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gemotiveerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gemotiveerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gemotiveerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gemotiveerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gemotiveerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gemotiveerd (perfect present first-person)
bent gemotiveerd (perfect present second-person)
bent gemotiveerd (perfect present second-person)
is gemotiveerd (perfect present second-person)
zijt gemotiveerd (perfect present second-person)
is gemotiveerd (perfect present third-person)
zijn gemotiveerd (perfect present first-person)
zijn gemotiveerd (perfect present second-person)
zijn gemotiveerd (perfect present third-person)
was gemotiveerd (perfect past first-person)
was gemotiveerd (perfect past second-person)
was gemotiveerd (perfect past second-person)
waart gemotiveerd (perfect past second-person)
was gemotiveerd (perfect past third-person)
waren gemotiveerd (perfect past first-person)
waren gemotiveerd (perfect past second-person)
waren gemotiveerd (perfect past third-person)
zal gemotiveerd zijn (perfect future first-person)
zult gemotiveerd zijn (perfect future second-person)
zult gemotiveerd zijn (perfect future second-person)
zult gemotiveerd zijn (perfect future second-person)
zal gemotiveerd zijn (perfect future third-person)
zullen gemotiveerd zijn (perfect future first-person)
zullen gemotiveerd zijn (perfect future second-person)
zullen gemotiveerd zijn (perfect future third-person)
zou gemotiveerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gemotiveerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gemotiveerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gemotiveerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gemotiveerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gemotiveerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gemotiveerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gemotiveerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gemotiveerd zijn (perfect conditional third-person)

Ik had er soms ook moeite mee om elke dag weer gemotiveerd door te gaan.

Heel veel dank aan mijn mentor René Boender. Hij geloofde in mij, motiveerde me groot te denken.


nivellering

Naamwoord van handeling van nivelleren met het achtervoegsel -ing

"Geestelijke nivellering en karakterverlies hebben overal toegeslagen, ook in de Gereformeerde Kerken in Nederland."


gemotiveerd

*vervoeging van motiveren: de stam met omvoegsel ge- -d

met de innerlijke drang om iets te doen, enthousiast, gedreven, geestdriftig, bevlogen

Wij willen gemotiveerde mensen die met passie in ons bedrijf willen werken

De gemotiveerde student had al zijn huiswerk al gemaakt lang voordat het was opgegeven.


deprogrammeren

afgeleid van het Franse déprogrammer (met het voorvoegsel de- en met het achtervoegsel -eren)

deprogrammeerde (past)
gedeprogrammeerd (past participle)
te deprogrammeren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen deprogrammeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen deprogrammeren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gedeprogrammeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gedeprogrammeerd (active infinitive perfect present long-form)
gedeprogrammeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gedeprogrammeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
deprogrammerend (imperfect participle)
gedeprogrammeerd (past participle)
deprogrammere (subjunctive)
deprogrammeer (indicative imperfect present singular first-person)
deprogrammeert (indicative imperfect present singular second-person)
deprogrammeert (indicative imperfect present singular second-person)
deprogrammeert (indicative imperfect present singular second-person)
deprogrammeert (indicative imperfect present singular third-person)
deprogrammeerde (indicative imperfect past singular first-person)
deprogrammeerde (indicative imperfect past singular second-person)
deprogrammeerde (indicative imperfect past singular second-person)
deprogrammeerde (indicative imperfect past singular second-person)
deprogrammeerde (indicative imperfect past singular third-person)
deprogrammeerden (indicative imperfect past plural first-person)
deprogrammeerden (indicative imperfect past plural second-person)
deprogrammeerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal deprogrammeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult deprogrammeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal deprogrammeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult deprogrammeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal deprogrammeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult deprogrammeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal deprogrammeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen deprogrammeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen deprogrammeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen deprogrammeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou deprogrammeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou deprogrammeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) deprogrammeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt deprogrammeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou deprogrammeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden deprogrammeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden deprogrammeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden deprogrammeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gedeprogrammeerd (perfect present first-person)
hebt gedeprogrammeerd (perfect present second-person)
hebt gedeprogrammeerd (perfect present second-person)
heeft gedeprogrammeerd (perfect present second-person)
hebt gedeprogrammeerd (perfect present second-person)
heeft gedeprogrammeerd (perfect present third-person)
hebben gedeprogrammeerd (perfect present first-person)
hebben gedeprogrammeerd (perfect present second-person)
hebben gedeprogrammeerd (perfect present third-person)
had gedeprogrammeerd (perfect past first-person)
had gedeprogrammeerd (perfect past second-person)
had gedeprogrammeerd (perfect past second-person)
hadt gedeprogrammeerd (perfect past second-person)
had gedeprogrammeerd (perfect past third-person)
hadden gedeprogrammeerd (perfect past first-person)
hadden gedeprogrammeerd (perfect past second-person)
hadden gedeprogrammeerd (perfect past third-person)
zal gedeprogrammeerd hebben (perfect future first-person)
zal gedeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zult gedeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zult gedeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zal gedeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zult gedeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zal gedeprogrammeerd hebben (perfect future third-person)
zullen gedeprogrammeerd hebben (perfect future first-person)
zullen gedeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zullen gedeprogrammeerd hebben (perfect future third-person)
zou gedeprogrammeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gedeprogrammeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gedeprogrammeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedeprogrammeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedeprogrammeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gedeprogrammeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gedeprogrammeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gedeprogrammeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gedeprogrammeerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gedeprogrammeerd (impersonal passive present imperfect)
er is gedeprogrammeerd (impersonal passive present perfect)
er werd gedeprogrammeerd (impersonal passive past imperfect)
er was gedeprogrammeerd (impersonal passive past perfect)
er zal gedeprogrammeerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gedeprogrammeerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gedeprogrammeerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gedeprogrammeerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gedeprogrammeerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gedeprogrammeerd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gedeprogrammeerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gedeprogrammeerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gedeprogrammeerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gedeprogrammeerd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gedeprogrammeerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gedeprogrammeerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gedeprogrammeerd (singular imperfect present first-person)
wordt gedeprogrammeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gedeprogrammeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gedeprogrammeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gedeprogrammeerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gedeprogrammeerd (singular imperfect present plural first-person)
worden gedeprogrammeerd (singular imperfect present plural second-person)
worden gedeprogrammeerd (singular imperfect present third-person)
werd gedeprogrammeerd (singular imperfect past first-person)
werd gedeprogrammeerd (singular imperfect past second-person)
werd gedeprogrammeerd (singular imperfect past second-person)
werdt gedeprogrammeerd (singular imperfect past second-person)
werd gedeprogrammeerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gedeprogrammeerd (singular imperfect past plural first-person)
werden gedeprogrammeerd (singular imperfect past plural second-person)
werden gedeprogrammeerd (singular imperfect past third-person)
zal gedeprogrammeerd worden (singular imperfect future first-person)
zult gedeprogrammeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gedeprogrammeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gedeprogrammeerd worden (singular imperfect future second-person)
zal gedeprogrammeerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gedeprogrammeerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gedeprogrammeerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gedeprogrammeerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gedeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gedeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gedeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gedeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gedeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gedeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gedeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gedeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gedeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gedeprogrammeerd (perfect present first-person)
bent gedeprogrammeerd (perfect present second-person)
bent gedeprogrammeerd (perfect present second-person)
is gedeprogrammeerd (perfect present second-person)
zijt gedeprogrammeerd (perfect present second-person)
is gedeprogrammeerd (perfect present third-person)
zijn gedeprogrammeerd (perfect present first-person)
zijn gedeprogrammeerd (perfect present second-person)
zijn gedeprogrammeerd (perfect present third-person)
was gedeprogrammeerd (perfect past first-person)
was gedeprogrammeerd (perfect past second-person)
was gedeprogrammeerd (perfect past second-person)
waart gedeprogrammeerd (perfect past second-person)
was gedeprogrammeerd (perfect past third-person)
waren gedeprogrammeerd (perfect past first-person)
waren gedeprogrammeerd (perfect past second-person)
waren gedeprogrammeerd (perfect past third-person)
zal gedeprogrammeerd zijn (perfect future first-person)
zult gedeprogrammeerd zijn (perfect future second-person)
zult gedeprogrammeerd zijn (perfect future second-person)
zult gedeprogrammeerd zijn (perfect future second-person)
zal gedeprogrammeerd zijn (perfect future third-person)
zullen gedeprogrammeerd zijn (perfect future first-person)
zullen gedeprogrammeerd zijn (perfect future second-person)
zullen gedeprogrammeerd zijn (perfect future third-person)
zou gedeprogrammeerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gedeprogrammeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gedeprogrammeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gedeprogrammeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gedeprogrammeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gedeprogrammeerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gedeprogrammeerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gedeprogrammeerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gedeprogrammeerd zijn (perfect conditional third-person)

genezen van de gevolgen van een hersenspoeling


voorprogrammeren

programmeerde voor (past)
voorgeprogrammeerd (past participle)
voor te programmeren (active infinitive imperfect present long-form)
hebben voorgeprogrammeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben voorgeprogrammeerd (active infinitive perfect present long-form)
voorgeprogrammeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
voorgeprogrammeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
voorprogrammerend (imperfect participle)
voorgeprogrammeerd (past participle)
programmeer voor (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
programmeert voor (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
programmeert voor (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
programmeert voor (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
programmeert voor (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
programmeren voor (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
programmeren voor (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
programmeren voor (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
programmeerde voor (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
programmeerde voor (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
programmeerde voor (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
programmeerde voor (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
programmeerde voor (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
programmeerden voor (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
programmeerden voor (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
programmeerden voor (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden voorprogrammeren (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
voorprogrammeer (subordinate-clause present)
voorprogrammeert (subordinate-clause present)
voorprogrammeert (subordinate-clause present)
voorprogrammeert (subordinate-clause present)
voorprogrammeert (subordinate-clause present)
voorprogrammeerde (subordinate-clause past)
voorprogrammeerde (subordinate-clause past)
voorprogrammeerde (subordinate-clause past)
voorprogrammeerde (subordinate-clause past)
voorprogrammeerde (subordinate-clause past)
voorprogrammeerden (subordinate-clause past)
voorprogrammeerden (subordinate-clause past)
voorprogrammeerden (subordinate-clause past)
heb voorgeprogrammeerd (perfect present first-person)
hebt voorgeprogrammeerd (perfect present second-person)
hebt voorgeprogrammeerd (perfect present second-person)
heeft voorgeprogrammeerd (perfect present second-person)
hebt voorgeprogrammeerd (perfect present second-person)
heeft voorgeprogrammeerd (perfect present third-person)
hebben voorgeprogrammeerd (perfect present first-person)
hebben voorgeprogrammeerd (perfect present second-person)
hebben voorgeprogrammeerd (perfect present third-person)
had voorgeprogrammeerd (perfect past first-person)
had voorgeprogrammeerd (perfect past second-person)
had voorgeprogrammeerd (perfect past second-person)
hadt voorgeprogrammeerd (perfect past second-person)
had voorgeprogrammeerd (perfect past third-person)
hadden voorgeprogrammeerd (perfect past first-person)
hadden voorgeprogrammeerd (perfect past second-person)
hadden voorgeprogrammeerd (perfect past third-person)
zal voorgeprogrammeerd hebben (perfect future first-person)
zal voorgeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zult voorgeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zult voorgeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zal voorgeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zult voorgeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zal voorgeprogrammeerd hebben (perfect future third-person)
zullen voorgeprogrammeerd hebben (perfect future first-person)
zullen voorgeprogrammeerd hebben (perfect future second-person)
zullen voorgeprogrammeerd hebben (perfect future third-person)
zou voorgeprogrammeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou voorgeprogrammeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou voorgeprogrammeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt voorgeprogrammeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt voorgeprogrammeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou voorgeprogrammeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden voorgeprogrammeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden voorgeprogrammeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden voorgeprogrammeerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt voorgeprogrammeerd (impersonal passive present imperfect)
er is voorgeprogrammeerd (impersonal passive present perfect)
er werd voorgeprogrammeerd (impersonal passive past imperfect)
er was voorgeprogrammeerd (impersonal passive past perfect)
er zal voorgeprogrammeerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal voorgeprogrammeerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou voorgeprogrammeerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou voorgeprogrammeerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
voorgeprogrammeerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
voorgeprogrammeerd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
voorgeprogrammeerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
voorgeprogrammeerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
voorgeprogrammeerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
voorgeprogrammeerd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
voorgeprogrammeerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
voorgeprogrammeerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word voorgeprogrammeerd (singular imperfect present first-person)
wordt voorgeprogrammeerd (singular imperfect present second-person)
wordt voorgeprogrammeerd (singular imperfect present second-person)
wordt voorgeprogrammeerd (singular imperfect present second-person)
wordt voorgeprogrammeerd (singular imperfect present plural third-person)
worden voorgeprogrammeerd (singular imperfect present plural first-person)
worden voorgeprogrammeerd (singular imperfect present plural second-person)
worden voorgeprogrammeerd (singular imperfect present third-person)
werd voorgeprogrammeerd (singular imperfect past first-person)
werd voorgeprogrammeerd (singular imperfect past second-person)
werd voorgeprogrammeerd (singular imperfect past second-person)
werdt voorgeprogrammeerd (singular imperfect past second-person)
werd voorgeprogrammeerd (singular imperfect past plural third-person)
werden voorgeprogrammeerd (singular imperfect past plural first-person)
werden voorgeprogrammeerd (singular imperfect past plural second-person)
werden voorgeprogrammeerd (singular imperfect past third-person)
zal voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect future first-person)
zult voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect future second-person)
zal voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect future third-person)
zou voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden voorgeprogrammeerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben voorgeprogrammeerd (perfect present first-person)
bent voorgeprogrammeerd (perfect present second-person)
bent voorgeprogrammeerd (perfect present second-person)
is voorgeprogrammeerd (perfect present second-person)
zijt voorgeprogrammeerd (perfect present second-person)
is voorgeprogrammeerd (perfect present third-person)
zijn voorgeprogrammeerd (perfect present first-person)
zijn voorgeprogrammeerd (perfect present second-person)
zijn voorgeprogrammeerd (perfect present third-person)
was voorgeprogrammeerd (perfect past first-person)
was voorgeprogrammeerd (perfect past second-person)
was voorgeprogrammeerd (perfect past second-person)
waart voorgeprogrammeerd (perfect past second-person)
was voorgeprogrammeerd (perfect past third-person)
waren voorgeprogrammeerd (perfect past first-person)
waren voorgeprogrammeerd (perfect past second-person)
waren voorgeprogrammeerd (perfect past third-person)
zal voorgeprogrammeerd zijn (perfect future first-person)
zult voorgeprogrammeerd zijn (perfect future second-person)
zult voorgeprogrammeerd zijn (perfect future second-person)
zult voorgeprogrammeerd zijn (perfect future second-person)
zal voorgeprogrammeerd zijn (perfect future third-person)
zullen voorgeprogrammeerd zijn (perfect future first-person)
zullen voorgeprogrammeerd zijn (perfect future second-person)
zullen voorgeprogrammeerd zijn (perfect future third-person)
zou voorgeprogrammeerd zijn (perfect conditional first-person)
zou voorgeprogrammeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou voorgeprogrammeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt voorgeprogrammeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt voorgeprogrammeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou voorgeprogrammeerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden voorgeprogrammeerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden voorgeprogrammeerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden voorgeprogrammeerd zijn (perfect conditional third-person)

iemand zodanig instrueren dat hij precies doet of zegt wat van hem verlangd wordt


hersenspoeling

Naamwoord van handeling van hersenspoelen met het achtervoegsel -ing

indoctrinatietechniek waarbij iemand zodanig aan psychische druk wordt blootgesteld, dat zijn oude gedachte- en ideeënpatronen, inclusief zijn normen-en-waardenstelsel, wordt uitgewist en vervangen door nieuwe


psychofysiologie

afgeleid van fysiologie met het voorvoegsel psycho-

onderzoek en leer van de fysische kant van geestelijke processen


psyche

afkomstig van het Oudgriekse ψυχή (psukhē, “geest”)

psychen (plural)
psyches (plural)
psyche's (plural)

de zetel van de bewustzijnsverschijnselen


arbeidspsychologie

samenstelling van arbeid en psychologie met het invoegsel -s-

studie van de mens in zijn betrekking tot zijn arbeid


bedrijfspsychologie

samenstelling van bedrijf en psychologie met het invoegsel -s-

onderdeel van de psychologie dat het effect van de werkomstandigheden op de mens bestudeert


biopsychologie

afgeleid van psychologie met het voorvoegsel bio-

de studie van het geestelijk functioneren en gedrag met betrekking tot andere biologische processen


denkpsychologie

samenstelling van denk ww en psychologie

deel van de algemene psychologie dat het denken onderzoekt


dieptepsychologie

psychologie die de invloed van het onbewuste op menselijk gedrag onderzoekt


onderbewuste

samenstelling van onder vz en bewuste zn

afgeleid van onderbewust met het achtervoegsel -e

die elementen van de psychische belevingswereld waarvan men zich op een bepaald moment niet bewust is, maar waar men wel gemakkelijk toegang toe heeft


dierpsychologie

psychologie van het dier (met uitzondering van de mens)


farmacopsychologie

samenstelling van het griekse φάρμακον, pharmakon, "gif in het klassieke Grieks; drug in het moderne Grieks" en psychologie

studie van de werking van geneesmiddelen op de menselijke geest


functiepsychologie

samenstelling van functie en psychologie

psychologie van waarnemen, denken, voelen en willen


gedragspsychologie

samenstelling van gedrag en psychologie met het invoegsel -s-

psychologie die zich specialiseert in de studie van observeerbaar menselijk en dierlijk gedrag


gestaltpsychologie

samenstelling van het Duitse Gestalt en psychologie

stroming in de psychologie die vanwege het unieke karakter van de eenheid in de menselijke waarneming en beleving, weigert om menselijke gedragingen in afzonderlijke elementen te splitsen


godsdienstpsychologie

samenstelling van godsdienst en psychologie

vakgebied, dat de invloed, de betekenis en het wezen van religie voor de individuele mens onderzoekt


groepspsychologie

samenstelling van groep en psychologie met het invoegsel -s-

de studie van het (psychologisch) functioneren van een mens binnen een groep


individualpsychologie

samenstelling van het Duitse Individual en psychologie

stroming die van een holistische benadering van de mens uitgaat


kinderpsychologie

samenstelling van kind en psychologie met het invoegsel -er-

wetenschap die zich bezighoudt met de psychologie van het kind

Een gedragsstoornis wordt in de kinderpsychologie gezien als een psychiatrisch ziektebeeld bij kinderen.


kleurenpsychologie

samenstelling van kleur en psychologie met het invoegsel -en-

leer van de uitwerking van kleuren op de gemoedstoestand


leerpsychologie

samenstelling van leer ww en psychologie


massapsychologie

onderzoek van de mensenmassa als zodanig en van alle handelingen en toestanden die massavorming kunnen beïnvloeden


ontwikkelingspsychologie

samenstelling van ontwikkeling en psychologie met het invoegsel -s-

psychologie van de ontwikkeling van de persoonlijkheid


organisatiepsychologie

samenstelling van organisatie en psychologie

tak van de psychologie die de mens in relatie tot zijn werk en werkorganisatie bestudeert

In de organisatiepsychologie draait het om de relatie tussen de werknemer en diens sociale werkomgeving.


parapsychologie

Afgeleid van psychologie met het voorvoegsel para-

studie van de paranormale verschijnselen


pathopsychologie

samenstelling van het Griekse 'pathos' (het lijden) en psychologie

psychologie van de belevingen van de zieke mens


personeelspsychologie

samenstelling van personeel en psychologie met het invoegsel -s-

psychologie in dienst van aanwerving en selectie van personeel


reflectiepsychologie

samenstelling van reflectie en psychologie


sportpsychologie

tak van de psychologie, die de mentale aspecten van beweging bestudeert


taalpsychologie

dat gedeelte van de psychologie dat zich bezighoudt met cognitieve en linguïstische processen die ten grondslag liggen aan natuurlijke taal en taalgedrag


testpsychologie

samenstelling van test ww en psychologie

de leer van het stellen van een diagnose op het terrein van psychologie (met behulp van testen en vragenlijsten)


wetenschapspsychologie

samenstelling van wetenschap en psychologie met het invoegsel -s-

de studie vanuit de psychologie naar de wetenschap en gerelateerde zaken


zielknijper

In de betekenis van ‘schertsend voor een psychiater’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1862

zielknijpers (plural)
zielknijpertje (diminutive singular)
zielknijpertjes (diminutive plural)


parathymie

met het voorvoegsel para- en met het achtervoegsel -thymie


afhankelijke persoonlijkheidsstoornis

Samenstelling van afhankelijke en persoonlijkheidsstoornis

trastorno de la personalidad por dependencia

een persoonlijkheidsstoornis die wordt gekenmerkt door een aanhoudende psychologische afhankelijkheid van andere mensen


persoonlijkheidsstoornis

samenstelling van persoonlijkheid zn en stoornis zn met het invoegsel -s-

stoornis in de persoonlijkheid die normaal functioneren hindert

'Ik geloof met honderd procent zekerheid dat Trump voldoet aan de criteria van een onbehandelbare persoonlijkheidsstoornis'

‘Van Hitler, Mao Zedong en Stalin staat wel min of meer vast dat ze een narcistische persoonlijkheidsstoornis hadden, zij voldeden aan de uiterlijke kenmerken én er is genoeg biografische kennis over hen verzameld. Nou, we weten wat die drie in de wereldgeschiedenis hebben aangericht.’


angststoornis

angststoornissen (plural)
angststoornisje (diminutive singular)
angststoornisjes (diminutive plural)

neurose gekenmerkt door terugkerende periodes van intense pathologische angst


borderlinepersoonlijkheidsstoornis

samenstelling van borderline zn en persoonlijkheidsstoornis zn , leenvertaling van Engels borderline personality disorder

psychisch ziektebeeld met een aanhoudend patroon van sterke wisselingen in emoties, relaties met anderen, zelfbeeld en met een sterke impulsiviteit

Er lijkt sprake te zijn van een aardverschuiving, 30 tot 40% van zowel het opgenomen als ambulante psychiatrische patiëntenbestand vertoont geen neurose of psychose meer (zoals lang werd gedacht), maar is ten prooi gevallen aan iets tussen beide stoornissen in: de borderlinepersoonlijkheidsstoornis (BPS).

Weblink bron
Jan Derksen
 “Het Borderline syndroom” (31 oktober 1989) op nrc.nl


contactstoornis

stoornis die erin bestaat dat men geen of slechts moeizaam contacten kan leggen


conversiestoornis

psychische stoornis veroorzaakt door acute stress door angst of woede die de persoon niet kan verwerken en die zich kan uiten in verlamming van de ledematen, problemen met gezicht of gehoor, algemene vermindering van de zintuiglijke waarneming en verlies van het spraakvermogen


denkstoornis

denkstoornissen (plural)
denkstoornisje (diminutive singular)
denkstoornisjes (diminutive plural)

stoornis met betrekking tot de inhoud van de gedachten of de manier waarop iemand denkt en communiceert


depersonalisatiestoornis

samenstelling van depersonalisatie en stoornis

stoornis waarbij de patiënt het gevoel heeft los te staan van de omgeving, in een droom te leven, achter glas te staan of het eigen lichaam als vreemd ervaart


dwangstoornis

obsessive-compulsive disorder

psychische stoornis die gekenmerkt wordt door dwanggedachten en dwanghandelingen

dwangstoornissen (plural)
dwangstoornisje (diminutive singular)
dwangstoornisjes (diminutive plural)


eetstoornis

eetstoornissen (plural)
eetstoornisje (diminutive singular)
eetstoornisjes (diminutive plural)

bepaalde stoornis in het eetgedrag (zoals te veel of juist te weinig eten tot zich nemen), over het algemeen met een psychische oorzaak


gegeneraliseerde angststoornis

Samenstelling van gegeneraliseerde en angststoornis

een psychische stoornis waarbij de patiënt lijdt aan langdurige buitensporige angstgevoelens


geslachtsidentiteitsstoornis

samenstelling van geslachtsidentiteit en stoornis met het invoegsel -s-

stoornis waarbij iemand zich ongemakkelijk voelt bij de geldende normen voor zijn of haar sekse en zich aanhoudend identificeert met het andere geslacht


dyscalculie

afgeleid van calculus met het voorvoegsel dys- met het achtervoegsel -ie

een leerstoornis op het gebied van rekenen


ontwijkende persoonlijkheidsstoornis

Samenstelling van ontwijkende en persoonlijkheidsstoornis

trastorno de la personalidad por evitación

persoonlijkheidsstoornis die zich kenmerkt door geremdheid en het gevoel minderwaardig te zijn


ontwikkelingsstoornis

samenstelling van ontwikkeling en stoornis met het invoegsel -s-

een neurologische, psychische of lichamelijke aandoening die optreedt bij kinderen of adolescenten en die een belemmering vormt voor de normale ontwikkeling


minderwaardigheidscomplex

samenstelling van minderwaardigheid en complex met het invoegsel -s-

complex waarbij iemand zich minderwaardig voelt ten opzichte van anderen

ik heb geen minderwaardigheidscomplex dokter, ik ben minderwaardig


Kan met en zonder koppelteken worden geschreven.

gedragsstoornis waarbij kinderen ongehoorzaam en driftig zijn, zich vaak niet aan de regels houden en meerdere problemen hebben in de sociale omgang

Kinderen en jongeren met een oppositioneel opstandige gedragsstoornis (ODD) zijn moeilijk opvoedbaar, ongehoorzaam en in verzet, maar niet gewelddadig.


paniekstoornis

stoornis waarbij pathologische paniekaanvallen optreden die niet in verhouding zijn tot de omstandigheden


paranoïde persoonlijkheidsstoornis

Samenstelling van paranoïde en persoonlijkheidsstoornis

pa·ra·noï·de per·soon·lijk·heids·stoor·nis, pa·ra·no·ide per·soon·lijk·heids·stoor·nis

persoonlijkheidsstoornis met paranoïde kenmerken


pijnstoornis

pain disorder

stoornis waarbij de patiënt acuut of chronisch lichamelijk pijn lijdt, waarvoor geen lichamelijke oorzaak te vinden is

Een chronische pijnstoornis.


somatisatiestoornis

samenstelling van somatisatie en stoornis

stoornis die wordt gekenmerkt door een chronisch geestelijk lijden dat zich onder andere uit in het hebben van vele lichamelijke symptomen


pervasieve ontwikkelingsstoornis

Samenstelling van pervasieve en ontwikkelingsstoornis

een term gebruikt ter aanduiding van vier ontwikkelingsstoornissen (plus een restgroep)


posttraumatische stressstoornis

Samenstelling van posttraumatische en stressstoornis

een stoornis die ontstaat tg.v. ernstige stressgevende situaties, waarbij sprake is van levensbedreiging, ernstig lichamelijk letsel of een bedreiging van de fysieke integriteit


schizotypische persoonlijkheidsstoornis

Samenstelling van schizotypische en persoonlijkheidsstoornis

trastorno esquizotípico de la personalidad

een persoonlijkheidsstoornis waarbij een persoon zich sociaal isoleert, deviante gedragingen en gedachten heeft en vaak onconventionele opvattingen bezit, bijvoorbeeld het geloof in buitenzintuiglijke waarneming


schizoïde persoonlijkheidsstoornis

Samenstelling van schizoïde en persoonlijkheidsstoornis

schi·zoï·de per·soon·lijk·heids·stoor·nis, schi·zo·ide per·soon·lijk·heids·stoor·nis

persoonlijkheidsstoornis gekenmerkt door een afstandelijkheid in sociale contacten en een beperkt bereik in emotionele expressie

Of de stoornis eigenlijk wel een stoornis is, staat nog ter discussie, omdat de patiënt of zijn omgeving er niet noodzakelijk onder lijden


stemmingsstoornis

samenstelling van stemming en stoornis met het invoegsel -s-

stoornis waarbij de gemoedsstemming of emotie van de patiënt ziekelijk is verstoord of niet past bij de situatie waarin hij verkeert


stressstoornis

een stoornis die vooral wordt veroorzaakt door stress


theatrale persoonlijkheidsstoornis

Samenstelling van theatrale en persoonlijkheidsstoornis

trastorno histriónico de la personalidad

persoonlijkheidsstoornis die zich kenmerkt door overdreven emotionele uitingen en het zoeken van aandacht


ticstoornis

een neurologische of psychische aandoening die het optreden van tics als belangrijkste kenmerk hebben


stoornis van de lichaamsbeleving

Samenstelling van stoornis, van, de en lichaamsbeleving

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-stoornis van de lichaamsbeleving.ogg

een psychische aandoening die zich kenmerkt door een afwijkend beeld dat men van zijn eigen lichaam heeft


hypochonder

afgeleid van het Griekse 'chondros' (kraakbeen) met het voorvoegsel hypo-

hypochonders lijden vaak aan het 'ik heb alle ziektes'-syndroom


slapeloosheid

afgeleid van slapeloos met het achtervoegsel -heid

een slaapstoornis, het niet kunnen slapen

Dat het hier en daar een beetje pijn deed, had niets met de slapeloosheid te maken, ik had het wel erger meegemaakt.


burn-outsyndroom

geheel van klachten als gevolg van langdurig te hoge werkdruk


concentratiekampsyndroom

samenstelling van concentratiekamp en syndroom

psychische ziekte waarbij persoonlijke ervaringen in een concentratiekamp nog als dagelijkse werkelijkheid worden ervaren


DAMP-syndroom

(samenkoppeling) van het acroniem DAMP (Deficits in Attention, Motor Control and Perception; een tekort aan aandacht, motorische beheersing en perceptie) en syndroom.

min of meer hypothetische mentale stoornis, bedacht door een Zweedse psychiater en verwant aan ADHD

Het DAMP-syndroom is geen psychiatrische diagnose.


diogenessyndroom

eponiem, samenstelling van Diogenes en "de Griekse filosoof Diogenes uit de 4e eeuw v.Chr." en syndroom zn "ziektebeeld" , omdat het aan de levenswijze van deze wijsgeer doet denken; aaneengeschreven volgens spellingregel 6.A, met een kleine letter volgens spellingregel 16.D

obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis die gepaard gaat met een verregaande veronachtzaming van de persoonlijke en huiselijke hygiëne en ziekelijke verzamelwoede, zonder schaamtegevoelens

Het diogenessyndroom wordt gekarakteriseerd door extreme zelfverwaarlozing, verwaarlozing van het leefmilieu en sociale terugtrekking.

Weblink bron
C.J. Kerssens
 “Het diogenessyndroom: een vorm van psychose?” (8 april 2010) op tijdschriftvoorpsychiatrie.nl


grafologie

In de betekenis van ‘handschriftkunde’ voor het eerst aangetroffen in 1898

afgeleid van het Griekse γραφειν (grafein) met het achtervoegsel -logie

kunst om psychologische eigenschappen van een persoon te bepalen uit zijn handschrift


grafoloog

afgeleid van het Griekse γραφειν (grafein) met het achtervoegsel -loog

grafologen (plural)
grafoloogje (diminutive singular)
grafoloogjes (diminutive plural)


onlineverslaving

verslaving aan het online op internet zijn


seksverslaving

een vorm van een obsessieve-compulsieve stoornis met een sterk seksueel aspect


zelfaanvaarding

zelfaanvaardingen (plural)
zelfaanvaardinkje (diminutive singular)
zelfaanvaardinkjes (diminutive plural)

aanvaarding van jezelf, tevreden zijn met wie je bent

"Het proces van zelfaanvaarding wordt door Krishnamurti voorgesteld als een loslaten van de gedachte dat we moeten veranderen."


adoratie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘aanbidding’ voor het eerst aangetroffen in 1553

Naamwoord van handeling van adoreren met het achtervoegsel -atie

Zijn blik zat tegen adoratie aan.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


verering

Naamwoord van handeling van vereren met het achtervoegsel -ing


zelfkritiek

Selbstkritik

beoordeling van het zelf, meestal gericht op dat wat verbeterd zou moeten worden

Volgens analyticus en commentator Jan Mulder zou enige zelfkritiek de voetballers niet misstaan.


sublimeren

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘naar een hoger niveau brengen’ voor het eerst aangetroffen in 1784

afgeleid van het Franse sublimer met het achtervoegsel -eren

sublimeerde (past)
gesublimeerd (past participle)
te sublimeren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen sublimeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen sublimeren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gesublimeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gesublimeerd (active infinitive perfect present long-form)
gesublimeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gesublimeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
sublimerend (imperfect participle)
gesublimeerd (past participle)
sublimere (subjunctive)
sublimeer (indicative imperfect present singular first-person)
sublimeert (indicative imperfect present singular second-person)
sublimeert (indicative imperfect present singular second-person)
sublimeert (indicative imperfect present singular second-person)
sublimeert (indicative imperfect present singular third-person)
sublimeerde (indicative imperfect past singular first-person)
sublimeerde (indicative imperfect past singular second-person)
sublimeerde (indicative imperfect past singular second-person)
sublimeerde (indicative imperfect past singular second-person)
sublimeerde (indicative imperfect past singular third-person)
sublimeerden (indicative imperfect past plural first-person)
sublimeerden (indicative imperfect past plural second-person)
sublimeerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal sublimeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult sublimeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal sublimeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult sublimeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal sublimeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult sublimeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal sublimeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen sublimeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen sublimeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen sublimeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou sublimeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou sublimeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) sublimeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt sublimeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou sublimeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden sublimeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden sublimeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden sublimeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gesublimeerd (perfect present first-person)
hebt gesublimeerd (perfect present second-person)
hebt gesublimeerd (perfect present second-person)
heeft gesublimeerd (perfect present second-person)
hebt gesublimeerd (perfect present second-person)
heeft gesublimeerd (perfect present third-person)
hebben gesublimeerd (perfect present first-person)
hebben gesublimeerd (perfect present second-person)
hebben gesublimeerd (perfect present third-person)
had gesublimeerd (perfect past first-person)
had gesublimeerd (perfect past second-person)
had gesublimeerd (perfect past second-person)
hadt gesublimeerd (perfect past second-person)
had gesublimeerd (perfect past third-person)
hadden gesublimeerd (perfect past first-person)
hadden gesublimeerd (perfect past second-person)
hadden gesublimeerd (perfect past third-person)
zal gesublimeerd hebben (perfect future first-person)
zal gesublimeerd hebben (perfect future second-person)
zult gesublimeerd hebben (perfect future second-person)
zult gesublimeerd hebben (perfect future second-person)
zal gesublimeerd hebben (perfect future second-person)
zult gesublimeerd hebben (perfect future second-person)
zal gesublimeerd hebben (perfect future third-person)
zullen gesublimeerd hebben (perfect future first-person)
zullen gesublimeerd hebben (perfect future second-person)
zullen gesublimeerd hebben (perfect future third-person)
zou gesublimeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gesublimeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gesublimeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gesublimeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gesublimeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gesublimeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gesublimeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gesublimeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gesublimeerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gesublimeerd (impersonal passive present imperfect)
er is gesublimeerd (impersonal passive present perfect)
er werd gesublimeerd (impersonal passive past imperfect)
er was gesublimeerd (impersonal passive past perfect)
er zal gesublimeerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gesublimeerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gesublimeerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gesublimeerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gesublimeerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gesublimeerd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gesublimeerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gesublimeerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gesublimeerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gesublimeerd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gesublimeerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gesublimeerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gesublimeerd (singular imperfect present first-person)
wordt gesublimeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gesublimeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gesublimeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gesublimeerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gesublimeerd (singular imperfect present plural first-person)
worden gesublimeerd (singular imperfect present plural second-person)
worden gesublimeerd (singular imperfect present third-person)
werd gesublimeerd (singular imperfect past first-person)
werd gesublimeerd (singular imperfect past second-person)
werd gesublimeerd (singular imperfect past second-person)
werdt gesublimeerd (singular imperfect past second-person)
werd gesublimeerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gesublimeerd (singular imperfect past plural first-person)
werden gesublimeerd (singular imperfect past plural second-person)
werden gesublimeerd (singular imperfect past third-person)
zal gesublimeerd worden (singular imperfect future first-person)
zult gesublimeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gesublimeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gesublimeerd worden (singular imperfect future second-person)
zal gesublimeerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gesublimeerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gesublimeerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gesublimeerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gesublimeerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gesublimeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gesublimeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gesublimeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gesublimeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gesublimeerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gesublimeerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gesublimeerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gesublimeerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gesublimeerd (perfect present first-person)
bent gesublimeerd (perfect present second-person)
bent gesublimeerd (perfect present second-person)
is gesublimeerd (perfect present second-person)
zijt gesublimeerd (perfect present second-person)
is gesublimeerd (perfect present third-person)
zijn gesublimeerd (perfect present first-person)
zijn gesublimeerd (perfect present second-person)
zijn gesublimeerd (perfect present third-person)
was gesublimeerd (perfect past first-person)
was gesublimeerd (perfect past second-person)
was gesublimeerd (perfect past second-person)
waart gesublimeerd (perfect past second-person)
was gesublimeerd (perfect past third-person)
waren gesublimeerd (perfect past first-person)
waren gesublimeerd (perfect past second-person)
waren gesublimeerd (perfect past third-person)
zal gesublimeerd zijn (perfect future first-person)
zult gesublimeerd zijn (perfect future second-person)
zult gesublimeerd zijn (perfect future second-person)
zult gesublimeerd zijn (perfect future second-person)
zal gesublimeerd zijn (perfect future third-person)
zullen gesublimeerd zijn (perfect future first-person)
zullen gesublimeerd zijn (perfect future second-person)
zullen gesublimeerd zijn (perfect future third-person)
zou gesublimeerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gesublimeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gesublimeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gesublimeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gesublimeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gesublimeerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gesublimeerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gesublimeerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gesublimeerd zijn (perfect conditional third-person)

het omzetten van oerdriften in sociaal of maatschappelijk geaccepteerde vormen


subliminaal

In de betekenis van ‘onder de bewustzijnsdrempel’ voor het eerst aangetroffen in 1961

afgeleid van het Latijnse 'limen' (2e nv. liminis) (drempel) met het voorvoegsel sub- met het achtervoegsel -aal

subliminaler (uninflected comparative)
subliminaalst (uninflected superlative)
subliminale (inflected positive)
subliminalere (inflected comparative)
subliminaalste (inflected superlative)
subliminaals (partitive positive)
subliminalers (partitive comparative)

onderbewust (onder de bewustzijnsdrempel)


zelfacceptatie

"Zelfacceptatie is “met jezelf op een vriendschappelijke basis door het leven gaan”."


subtekst

afgeleid van tekst met het voorvoegsel sub-

subteksten (plural)
subtekstje (diminutive singular)
subtekstjes (diminutive plural)


extraversie

afgeleid van versie met het voorvoegsel extra-

afgeleid van extravert met het achtervoegsel -ie


introversie

afgeleid van versie met het voorvoegsel intro-

afgeleid van introvert met het achtervoegsel -ie


narcist

afgeleid van het Latijnse 'Narcissus' met het achtervoegsel -ist

narcisten (plural)
narcistje (diminutive singular)
narcistjes (diminutive plural)

iemand wiens gedrag wordt gekenmerkt door een obsessie met de persoon zelf (vaak het uiterlijk), egoïsme, dominantie, ambitie en gebrek aan inlevingsvermogen

Mijn baas is een onverbeterlijke narcist

Europa, sta op tegen Zonnekoning Trump, de ultieme gaslighter en met hubris vergiftigde narcist.


zwaarmoedigheid

afgeleid van zwaarmoedig met het achtervoegsel -heid

zwaarmoedigheden (plural)
zwaarmoedigheidje (diminutive singular)
zwaarmoedigheidjes (diminutive plural)

het zwaarmoedig zijn, de mate waarin iets of iemand zwaarmoedig is

Wel was hij somtijds ten prooi aan zwaarmoedigheid, maar hij wist zichzelf te beheerschen, zich als het ware vastklemmende aande producten zijner rijke verbeelding.

Hij had daarentegen een zekere aanleg voor depressies die samenhingen met slecht weer, en aangezien het nu al tien dagen bijna onafgebroken regende, had de zwaarmoedigheid aardig vat op hem gekregen.

Håkan Nesser
 “Het grofmazige net” (2001), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044524048


zelfhelp

het oplossen of verzachten van problemen zonder tussenkomst van professionele hulpverleners


zelfhulpboek

zelfhulpboeken (plural)
zelfhulpboekje (diminutive singular)
zelfhulpboekjes (diminutive plural)

een boek dat gebruikt wordt om problemen op te lossen of te verzachten zonder tussenkomst van anderen


zelfhulptechniek

zelfhulptechnieken (plural)
zelfhulptechniekje (diminutive singular)
zelfhulptechniekjes (diminutive plural)

een bepaalde manier waarop iemand problemen kan verhelpen of verzachten zonder tussenkomst van anderen


opwinding

Naamwoord van handeling van opwinden met het achtervoegsel -ing

opwindingen (plural)
opwindinkje (diminutive singular)
opwindinkjes (diminutive plural)

een toestand van geestelijke of erotische geprikkeldheid

In alle opwinding vergat hij de tijd.

Van heimwee had ik bepaald geen last als we vroeger met ons gezin op vakantie gingen. Dolenthousiast was ik: een halfjaar van tevoren keek ik er al naar uit. Dat ik nu al reizend kan werken, vind ik geweldig. Voor het eerst lopen door de straten van New York of waar dan ook ter wereld: er maakt zich een enorme opwinding van mij meester als ik op een nieuwe plek kom. Dat ik geen vaste werkplek heb, is voor mij geen punt. Ik weet genoeg werkplekken te vinden die te huur zijn. Voor geroezemoes of getinkel van bestek kan ik me goed afsluiten.

Maar het kan ook voelen alsof de moderne tijd ons steeds dieper in hebzucht, wanhoop en opwinding dompelt.

Alain de Botton
 “Hoe overleef ik de moderne wereld” (2022), Atlas Contact , ISBN 9789045045979


autoritarisme

afgeleid van autoritair met het achtervoegsel -isme

verwijst naar een reeks persoonlijkheidskenmerken die voorspellen dat een individu een sterke neiging naar fascistische en antidemocratische overtuigingen en gedragingen zal hebben


behaviorisme

geen meervoud van Amerikaans Engels behaviorism, in de betekenis van ‘richting in psychologie’ voor het eerst aangetroffen in 1928

richting in de psychologie die zich uitsluitend bezighoudt met waarneembaar gedrag van mens en dier

John Watson (1878-1958), de grondlegger van het behaviorisme, vond dat moeders hun kinderen niet moesten verpesten met affectie. Met emotionele binding en gedrag zoals knuffelen en kussen zou je onzekere slapjanussen kweken. Zo voedde hij ook zijn eigen drie kinderen op. Zij kampten op latere leeftijd alle drie met grote psychische problemen, die ze weten aan hun liefdeloze, afstandelijke opvoeding. De oudste zoon pleegde zelfmoord, de dochter en andere zoon deden er pogingen toe.


amputatiefetisj

desorden de identidad de la integridad corporal

amputatiefetisjen (plural)
amputatiefetisje (diminutive singular)
amputatiefetisjes (diminutive plural)

een psychische aandoening waarbij de patiënt een sterk overheersend verlangen heeft om één of meer gezonde ledematen te laten amputeren


afweermechanisme

samenstelling van afweer ww en mechanisme

afweermechanismen (plural)
afweermechanismes (plural)

in de psychoanalyse, methode waarmee het 'ik' zich verdedigt tegen de impulsen uit het driftleven


defensiemechanisme

samenstelling van defensie en mechanisme

defensiemechanismen (plural)
defensiemechanismes (plural)

mechanisme waarmee de ziel zich onbewust beschermt tegen trauma’s of onaangename inzichten

Hossam Midrouffa haalde automatisch zijn schouders op, het defensiemechanisme waarmee Arabische ondergeschikten westerlingen monddood of krankzinnig van woede konden maken.


cognitivisme

afgeleid van cognitief met het achtervoegsel -isme

tak van de psychologie die zich bezighoudt met de studie van de kennisverwerving en -toepassing


constructionisme

afgeleid van het Engelse construction met het achtervoegsel -isme

psychologische kennistheorie die stelt dat veel (misschien alle) verschijnselen in de werkelijkheid "sociale constructies" zijn die slechts ervaren worden als werkelijk bestaand en van andere zaken onderscheidbaar, omdat daarover in de samenleving een (vaak impliciete) afspraak is gemaakt


constructivisme

In de betekenis van ‘kunstrichting die werkt met geometrische figuren’ voor het eerst aangetroffen in 1934

afgeleid van het Engelse constructive met het achtervoegsel -isme

opvatting dat wat we beschouwen als de werkelijkheid (de werkelijkheidsopvatting) door middel van communicatie (door dialogen) wordt geconstrueerd


egotisme

afgeleid van ego met het achtervoegsel -isme

te overdreven geneigd zijn om over zichzelf te spreken, zelfingenomenheid


escapisme

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘vluchtgedrag’ voor het eerst aangetroffen in 1955

afgeleid van het Engelse escape met het achtervoegsel -isme

escapism

de neiging om zich aan taken, verantwoordelijkheden en/of verplichtingen te onttrekken

escapism

de neiging de alledaagse realiteit te ontvluchten, het verlangen naar ultieme vrijheid


penisnijd

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘afgunst bij de vrouw wegens het ontbreken van een penis’ voor het eerst aangetroffen in 1965

de door Freud veronderstelde, onbewuste afgunst bij de vrouw wegens het gemis van een penis


castratieangst

fobie voor het verliezen van de mannelijke geslachtsdelen


vervolgingswaan

samenstelling van vervolging en waan met het invoegsel -s-

psychose waarbij iemand overtuigd is te worden achtervolgd en dit als zeer beangstigend en gevaarlijk ervaart


vervolgingswaanzin

samenstelling van vervolging en waanzin met het invoegsel -s-


achtervolgingswaanzin

samenstelling van achtervolging en waanzin met het invoegsel -s-


freudiaan

afgeleid van Freud met het achtervoegsel -iaan


negationisme

afgeleid van negatie met het achtervoegsel -isme

ontkenning van het bestaan van algemeen aanvaarde feiten (uit de geschiedenis) zoals b.v. de Holocaust, corona als ernstige ziekte, de door mensen veroorzaakte klimaatverandering etc.


achtbaan

Oorspronkelijk was een achtbaan een kermisattractie met een achtvormige weg of spoor.

rutsjebane

een attractie met een karretje dat over een baan met bochten, stijgingen en dalingen rijdt

achtbanen (plural)
achtbaantje (diminutive singular)
achtbaantjes (diminutive plural)

een opeenvolgende reeks gevoelens en emoties, vaak beurtelings positief en negatief

Een emotionele achtbaan.

Het is echt wonderbaarlijk hoe goed ze mensen om de tuin kan leiden, hun het idee kan geven dat ze gaaf is, terwijl ze vanbinnen in een achtbaan zit en compleet aan diggelen ligt. Ik vraag me wel eens af of we een stabiel leven hadden kunnen hebben - mijn vader die dagelijks naar Buitenlandse Zaken wandelt - bolhoed, club op St. James's, mijn moeder thuis met een borduurwerkje.

Jessie Burton (vert.Marja Borg)
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704

Nu ben je zenuwachtig, omdat je dit ritje in de achtbaan van je gedachten in precies dezelfde vorm al duizenden keren hebt gemaakt, en ook omdat je zelf je eigen gedachten wilt kiezen.

John Green
 “Schildpadden tot in het oneindige” (2017), Gottmer , ISBN 9789025768652


dwangneurose

dwangneurosen (plural)
dwangneuroses (plural)

zenuwziekte waarbij de lijder gedwongen bepaalde handelingen verricht


-pathie

van het Griekse 'pathos' (lijden, aandoening, pijn)

ter vorming van woorden met de betekenis 'aandoening, lijden of gevoel' b.v. antipathie


-thymie

van het Griekse -thumia, van thumos (leven, lust, wil)

met de betekenis ‘psychische gesteldheid’ b.v. hypothymie, dysthymie


horror

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘afschuw’ voor het eerst aangetroffen in 1847

[3] van Engels horror als alternatief voor horreur

afkeer van iets angstaanjagends, hevige schrikreactie

Kinderen begonnen uit pure horror te schreeuwen toen ze zagen dat het enorme monster hun strandkastelen vernielde”, klinkt het sarcastisch.


overcompensatie

Naamwoord van handeling van overcompenseren met het achtervoegsel -atie

te sterke reactie bij het pogen om een (vermeend) psychisch tekort of minderwaardigheidsgevoel op te heffen


compulsie

afgeleid van het Latijnse pellere (stoten, drijven) met het voorvoegsel com-

compulsies (plural)
compulsietje (diminutive singular)
compulsietjes (diminutive plural)


synchroniciteit

[1] van Engels synchronicity
[2] van Duits Synchronizität

Bij Carl Gustav Jung het samenvallen in de tijd van twee of meer niet causaal op elkaar betrekking hebbende gebeurtenissen, die voor de betrokkene toch als betekenisvol worden ervaren.

Jung bracht de werking van astrologie, tarot en I Tjing in verband met synchroniciteit en niet met causaliteit.

Weblink bron “ (8 maart 2016) op nl.wikibooks.org


intellect

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verstand’ voor het eerst aangetroffen in 1650

geheel van verstandelijke vermogens van een mens


dysthymie

met het voorvoegsel dys- en met het achtervoegsel -thymie

een minimaal twee jaar durende lichte vorm van depressie die zich kenmerkt door een gebrek aan plezier en genoegen in het leven


hyperthymie

met het voorvoegsel hyper- en met het achtervoegsel -thymie


dysthym

afgeleid van het Griekse thym met het voorvoegsel dys-


cyclothymie

met het voorvoegsel cyclo- en met het achtervoegsel -thymie


psychonoom

met het voorvoegsel psycho- en met het achtervoegsel -noom

psychonomen (plural)
psychonoompje (diminutive singular)
psychonoompjes (diminutive plural)

de psychonoom bestudeert in principe dezelfde verschijnselen als de psycholoog, maar met meer objectiviteit, exactheid en kwantificering


pessimist

afgeleid van pessimisme met het achtervoegsel -ist

pessimisten (plural)
pessimistje (diminutive singular)
pessimistjes (diminutive plural)

iemand die geneigd is alles van de negatieve kant te zien

Toen de wapenstilstand ten slotte een aannemelijk vooruitzicht werd, begon de hoop het er levend af te brengen zelfs bij de grootste pessimisten post te vatten.


persoonlijkheidsleer

samenstelling van persoonlijkheid en leer met het invoegsel -s-

psychologie die zich bezighoudt met de studie van de menselijke persoonlijkheid


persoonlijkheidstest

samenstelling van persoonlijkheid en test met het invoegsel -s-

persoonlijkheidstests (plural)
persoonlijkheidstesten (plural)

psychologische test om iemands eigenschappen en karaktertrekken vast te stellen


aerofobie

met het voorvoegsel aero- met het achtervoegsel -fobie

aerofobie

ziekelijke vrees voor frisse lucht, tocht, wind

ziekelijke angst om te vliegen, vliegangst


luchtzuiger

luchtzuigers (plural)
luchtzuigertje (diminutive singular)
luchtzuigertjes (diminutive plural)

paard (Equus caballus) met gedragsprobleem: het paard neemt tussen zijn tanden een stuk hout zoals een staldeur vast en zuigt dan lucht naar binnen


identiteitscrisis

samenstelling van identiteit en crisis met het invoegsel -s-

identiteitscrises (plural)
identiteitscrisissen (plural)
identiteitscrisisje (diminutive singular)
identiteitscrisisjes (diminutive plural)

toestand van onzekerheid omtrent de eigen identiteit

Hebt u ook zo'n last van een identiteitscrisis?


midlifecrisis

midlifecrises (plural)
midlifecrisissen (plural)
midlifecrisisje (diminutive singular)
midlifecrisisjes (diminutive plural)

een identiteitscrisis in de periode rond het veertigste levensjaar


puberteitscrisis

samenstelling van puberteit en crisis met het invoegsel -s-

puberteitscrises (plural)
puberteitscrisissen (plural)


quarterlifecrisis

samenstelling van quarter, life en crisis

quarterlifecrises (plural)
quarterlifecrisissen (plural)

identiteitscrisis rond het dertigste levensjaar

Jonge, meestal hoogopgeleide mensen van eind twintig en in de dertig, worden in de quarterlifecrisis geconfronteerd met het 'is dit alles?'-gevoel


zenuwcrisis

zenuwcrises (plural)
zenuwcrisissen (plural)

algemene benaming voor een aantal acute psychische aandoeningen die optreden bij mensen die eerder geen klachten hadden


integratief

afgeleid van integratie met het achtervoegsel -ief

integratiever (uninflected comparative)
integratiefst (uninflected superlative)
integratieve (inflected positive)
integratievere (inflected comparative)
integratiefste (inflected superlative)
integratiefs (partitive positive)
integratievers (partitive comparative)

niet gebonden aan een specifieke behandelwijze

de integratieve psychotherapie gaat uit van de principes die ten grondslag liggen aan vele behandelmodellen


introspectie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘innerlijke zelfwaarneming’ voor het eerst aangetroffen in 1865

afgeleid van het Franse introspection of daarvoor van het Latijnse 'specere' kijken met het voorvoegsel intro-

activiteit waarbij de eigen gedachten, gevoelens en herinneringen tot onderwerp van overdenking gemaakt worden, innerlijke zelfwaarneming


kortetermijngeheugen

samenstelling van korte, termijn en geheugen

geheugen waarin gebeurtenissen, feiten, kennis voor korte tijd opgeslagen worden


langetermijngeheugen

samenstelling van lange termijn en geheugen

geheugen waarin gebeurtenissen, feiten, kennis voor lange tijd opgeslagen worden


woordgeheugen

deel van het lange-termijngeheugen dat met name wordt gebruikt als opslagplaats van woorden


geheugenkunst

geheugenkunsten (plural)
geheugenkunstje (diminutive singular)
geheugenkunstjes (diminutive plural)

de kunst om het geheugen te oefenen om een groot aantal zaken gemakkelijk te onthouden


gezichtsverlies

samenstelling van gezicht en verlies met het invoegsel -s-

het is erg zielig dat je niet kunt stoppen met raketten naar de buren afschieten om geen gezichtsverlies te lijden


burn-out

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘oververmoeidheid door stress’ voor het eerst aangetroffen in 1994

(samenkoppeling) van het Engelse burn en out

het gevoel opgebrand te zijn, geen energie of motivatie meer vinden als gevolg van langdurig te hoge werkdruk

laagopgeleide jongeren hebben vaakst burn-out

'Werkgevers doen weinig om herhaling burn-out werknemer te voorkomen'

“Een burn-out wijst erop dat je al te lang iets doet waar je ongelukkig van wordt”

Veel mensen gaan na een crisis of burn-out een pelgrimstocht of lange trail lopen. Ik ben ervan overtuigd dat lopen, alleen zijn en afstand nemen heel erg kan helpen bij het verwerken van verlies en om weer geestelijk gezond te worden.

Vandaag verschijnt op Videoland een documentaire over TMF. Daarin komt ook de schaduwkant van het succes naar voren. Verschillende vj's van toen zeggen dat ze een burn-out kregen van de lange werkweken die ze moesten maken.

Weblink bron “30 jaar geleden begon TMF, herinneringen nog springlevend” (1 mei 2025), NOS


antropofobie

met het voorvoegsel antropo- met het achtervoegsel -fobie


gefrustreerd

*vervoeging van frustreren: de stam met omvoegsel ge- -d

van een persoon dat hij of zij belemmerd is de verwezenlijking van diens wensen, doelen of ambities

De gefrustreerde leerling was ontevreden met het bepaalde rapportcijfer hij wilde eigenlijk een 10 halen.


gefrustreerd

Ze vroeg hoe het met mij was, en begon me net te vertellen wat voor cadeaus ze had gekregen toen de lijn definitief wegviel. ‘Neeeee!’ Gefrustreerd belde ik weer, maar ook na de tweede en derde poging bleef het stil.


remming

Naamwoord van handeling van remmen met het achtervoegsel -ing

remmingen (plural)
remminkje (diminutive singular)
remminkjes (diminutive plural)


querulantenwaan

samenstelling van querulant en waan met het invoegsel -en-

een vorm van paranoïde waanstoornis waarbij men ervan overtuigd is dat een groot onrecht is geschied dat ongedaan gemaakt dient te worden


querulantisme

afgeleid van querulant met het achtervoegsel -isme

psychopathische toestand waarbij iemand zich als querulant gedraagt


psychopathisch

afgeleid van pathisch met het voorvoegsel psycho-

afgeleid van psychopaat met het achtervoegsel -isch

psychopathischer (uninflected comparative)
psychopathische (inflected positive)
psychopathischere (inflected comparative)
psychopathischers (partitive comparative)

als van een psychopaat (gekenmerkt door antisociaal gedrag)


psychopathie

met het voorvoegsel psycho- en met het achtervoegsel -pathie

afgeleid van psychopaat met het achtervoegsel -ie

aangeboren eigenschap waarbij de gewetensfunctie, die zich in baby- en peuterfase zou moeten ontwikkelen, achterblijft of geheel niet tot stand komt waardoor iemand antisociaal gedrag vertoont


psychoanalytisch

afgeleid van analytisch met het voorvoegsel psycho-

afgeleid van psychoanalyse met het achtervoegsel -isch

psychoanalytischer (uninflected comparative)
psychoanalytische (inflected positive)
psychoanalytischere (inflected comparative)
psychoanalytischers (partitive comparative)

betrekking hebbend op, behorend tot de psychoanalyse


zelfbedrog

voorkeur voor een opvatting ondanks het besef dat die in strijd is met de werkelijkheid

Daniel Day-Lewis (1957, Londen) stort zich altijd vol overgave op zijn rollen, en dat is nog zwak uitgedrukt. Hij noemt zijn werkwijze ‘de techniek van zelfbedrog’. Dit houdt in dat hij ook buiten de opnames zijn rol blijft spelen.

Weblink bron
Mariska Graveland
 “De man van de zelfbedrog-techniek” (27 februari 2008) op nrc.nl

Iedereen kan zich vergalopperen; er bestaat geen garantie tegen zelfbedrog. We kunnen blind worden voor ons eigen belang. Religies of ideeën waarop we in iedere noodsituatie kunnen vertrouwen, kunnen zich plotseling tegen ons keren. We weten het allemaal en toch schieten we met die gedeelde kennis uiteindelijk niets op.

Weblink bron
Martin Walser
 “Europa moet Bush direct corrigeren” (24 maart 2003) op nrc.nl


psychohygiëne

afgeleid van hygiëne met het voorvoegsel psycho-


lusteloos

afgeleid van lust (stam van het werkwoord lusten) met het achtervoegsel -loos met het invoegsel -e-

apathetic

zonder energie, fut om iets te ondernemen

lustelozer (uninflected comparative)
lusteloost (uninflected superlative)
lusteloze (inflected positive)
lustelozere (inflected comparative)
lustelooste (inflected superlative)
lustelozers (partitive comparative)


psychoactief

afgeleid van actief met het voorvoegsel psycho-

psychoactiever (uninflected comparative)
psychoactiefst (uninflected superlative)
psychoactieve (inflected positive)
psychoactievere (inflected comparative)
psychoactiefste (inflected superlative)
psychoactiefs (partitive positive)
psychoactievers (partitive comparative)

de psyche, het bewustzijn en het gedrag beïnvloedend


theomanie

met het voorvoegsel theo- en met het achtervoegsel -manie


bindingsangst

samenstelling van binding en angst met het invoegsel -s-


nachtangst

een slaapstoornis (pavor nocturnus) waarbij de betrokkene ontwaakt uit een diepe slaap gepaard gaande met huilen, gillen, een snelle ademhaling en zweten


rijangst

een overmatige en niet-functionele angst om een voertuig te besturen of om bijrijder te zijn


amaxofobie

afgeleid van het Griekse hamaxa (wagen) met het achtervoegsel -fobie


separatieangst

een psychische aandoening die zich bij kinderen kan ontwikkelen waarbij het kind overmatig gespannen of angstig is als de ouders er niet zijn


spinnenangst

samenstelling van spin en angst met het invoegsel -en-

een overmatige, zeer specifieke fobie voor spinnen en spinachtigen


verlatingsangst

samenstelling van verlating en angst met het invoegsel -s-

angst (vooral onder kinderen) om in de steek te worden gelaten

Had ik niet beter thuis kunnen blijven om ze elke dag te kunnen zien? Had ik de tocht niet beter 10 jaar kunnen uitstellen totdat ze uit huis zouden zijn? En welk effect zou deze tocht op mijn jonge tieners hebben? Een vader die zo lang van huis is zou misschien onbewust verlatingsangst of aandachttekort kunnen veroorzaken.


angstcomplex

samenstelling van angst zn en complex zn

neurotisch bepaald, chronisch angstgevoel

NRC Handelsblad en Nieuwsuur hebben op journalistieke wijze aangetoond dat in de salafistische hoek van de islamitische gemeenschap godsdienstige doe-het-zelvers de islam zodanig hebben uitgehold en platgeslagen dat er nog slechts een angstcomplex van is overgebleven


angstneurose

angstneurosen (plural)
angstneuroses (plural)

neurose die verband houdt met enigerlei angst


angstpsychose

angstpsychosen (plural)
angstpsychoses (plural)

psychose met angst als belangrijkste symptoom

Als Luke me een angstpsychose wilde bezorgen in de hoop dat ik eventueel een doodgeboren kind ter wereld zou brengen en Damaris ging zijn vrouw worden, wat lag er dan meer voor de hand dan dat ze aan zijn plannen meewerkte? Maar was het mogelijk dat twee jonge mensen zo'n duivelse moord beraamd hadden? Want moord zou het zijn! Ik trachtte de situatie te overzien en te besluiten wat er gedaan diende te worden.

Victoria Holt
 “Erfgenaam van Kirkland” (1962), Saga, ISBN 9788726484977


bloedvrees

een extreme, irrationele angst voor bloed


ruimtevrees

het ondergaan van angstgevoelens in grote open ruimten


vreesreactie

een automatische reactie op een bedreigende of schadelijke prikkel


arachnofobie

afgeleid van Oudgrieks ἀράχνη (aráchnè) "spin" met het achtervoegsel -fobie

ziekelijke angst voor spinnen en spinachtigen


cenofobie

afgeleid van het Griekse koinos [gemeenschappelijk] ?? met het achtervoegsel -fobie

ziekelijke angst voor grote, lege ruimten


hematofobie

met het voorvoegsel hemato- en met het achtervoegsel -fobie


psychogenese

met het voorvoegsel psycho- en met het achtervoegsel -genese

de ontwikkeling van de psyche en de psychische functie


functieleer

functieleren (plural)
functieleertje (diminutive singular)
functieleertjes (diminutive plural)

het terrein binnen de psychologie dat zich richt op de basisfuncties van de hersenen die in alle gedrag een rol spelen


psychodiagnostiek

afgeleid van diagnostiek met het voorvoegsel psycho-

onderzoek van de menselijke geest met behulp van tests, interviews e.d


driftbevrediging

de bevrediging van een (instinctieve) drift

zullen we weer eens wat aan driftbevrediging doen?