calcium

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1847

kalsium

scheikundig element met symbool Ca en atoomnummer 20. Het is een zilverwit aardalkalimetaal


cocaïne

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘alkaloïde uit de coca’ voor het eerst aangetroffen in 1898

كوكايين

een drug die bereid wordt uit de bladeren van de coca die euforie en ongevoeligheid voor pijn veroorzaakt en leidt tot verslaving

Er wordt een strenger beleid uitgevoerd tegen het bezit van cocaïne.

Bijna 4.000 kilo cocaïne onderschept in Rotterdam Het gaat om de op één na grootste vangst ooit in de haven. De drugs hadden een waarde van 140 miljoen euro.

Ik begreep dat ik die avond mijn eerste kans op cocaïne gemist had en daarmee mijn kans om werknemer van de maand te worden waarschijnlijk had verspeeld.

Voor de tweede keer in een week tijd heeft de douane in de haven van Hamburg een grote drugsvangst gedaan. In een containerschip uit Brazilië zat 1,5 ton cocaïne verstopt.

Weblink bron
Weer grote drugsvangst in Hamburg
 “ (07-08-2019), NOS


concentreren

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verenigen’ voor het eerst aangetroffen in 1777

afgeleid van het Franse concentrer (met het voorvoegsel con- en met het achtervoegsel -eren)

concentreerde (past)
geconcentreerd (past participle)
te concentreren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen concentreren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen concentreren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geconcentreerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geconcentreerd (active infinitive perfect present long-form)
geconcentreerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geconcentreerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
concentrerend (imperfect participle)
geconcentreerd (past participle)
concentrere (subjunctive)
concentreer (indicative imperfect present singular first-person)
concentreert (indicative imperfect present singular second-person)
concentreert (indicative imperfect present singular second-person)
concentreert (indicative imperfect present singular second-person)
concentreert (indicative imperfect present singular third-person)
concentreerde (indicative imperfect past singular first-person)
concentreerde (indicative imperfect past singular second-person)
concentreerde (indicative imperfect past singular second-person)
concentreerde (indicative imperfect past singular second-person)
concentreerde (indicative imperfect past singular third-person)
concentreerden (indicative imperfect past plural first-person)
concentreerden (indicative imperfect past plural second-person)
concentreerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal concentreren (indicative imperfect future singular first-person)
zult concentreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal concentreren (indicative imperfect future singular second-person)
zult concentreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal concentreren (indicative imperfect future singular second-person)
zult concentreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal concentreren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen concentreren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen concentreren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen concentreren (indicative imperfect future plural third-person)
zou concentreren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou concentreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) concentreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt concentreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou concentreren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden concentreren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden concentreren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden concentreren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geconcentreerd (perfect present first-person)
hebt geconcentreerd (perfect present second-person)
hebt geconcentreerd (perfect present second-person)
heeft geconcentreerd (perfect present second-person)
hebt geconcentreerd (perfect present second-person)
heeft geconcentreerd (perfect present third-person)
hebben geconcentreerd (perfect present first-person)
hebben geconcentreerd (perfect present second-person)
hebben geconcentreerd (perfect present third-person)
had geconcentreerd (perfect past first-person)
had geconcentreerd (perfect past second-person)
had geconcentreerd (perfect past second-person)
hadt geconcentreerd (perfect past second-person)
had geconcentreerd (perfect past third-person)
hadden geconcentreerd (perfect past first-person)
hadden geconcentreerd (perfect past second-person)
hadden geconcentreerd (perfect past third-person)
zal geconcentreerd hebben (perfect future first-person)
zal geconcentreerd hebben (perfect future second-person)
zult geconcentreerd hebben (perfect future second-person)
zult geconcentreerd hebben (perfect future second-person)
zal geconcentreerd hebben (perfect future second-person)
zult geconcentreerd hebben (perfect future second-person)
zal geconcentreerd hebben (perfect future third-person)
zullen geconcentreerd hebben (perfect future first-person)
zullen geconcentreerd hebben (perfect future second-person)
zullen geconcentreerd hebben (perfect future third-person)
zou geconcentreerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geconcentreerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geconcentreerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geconcentreerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geconcentreerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geconcentreerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geconcentreerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geconcentreerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geconcentreerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geconcentreerd (impersonal passive present imperfect)
er is geconcentreerd (impersonal passive present perfect)
er werd geconcentreerd (impersonal passive past imperfect)
er was geconcentreerd (impersonal passive past perfect)
er zal geconcentreerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geconcentreerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geconcentreerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geconcentreerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
geconcentreerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
geconcentreerd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
geconcentreerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
geconcentreerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
geconcentreerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
geconcentreerd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
geconcentreerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
geconcentreerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word geconcentreerd (singular imperfect present first-person)
wordt geconcentreerd (singular imperfect present second-person)
wordt geconcentreerd (singular imperfect present second-person)
wordt geconcentreerd (singular imperfect present second-person)
wordt geconcentreerd (singular imperfect present plural third-person)
worden geconcentreerd (singular imperfect present plural first-person)
worden geconcentreerd (singular imperfect present plural second-person)
worden geconcentreerd (singular imperfect present third-person)
werd geconcentreerd (singular imperfect past first-person)
werd geconcentreerd (singular imperfect past second-person)
werd geconcentreerd (singular imperfect past second-person)
werdt geconcentreerd (singular imperfect past second-person)
werd geconcentreerd (singular imperfect past plural third-person)
werden geconcentreerd (singular imperfect past plural first-person)
werden geconcentreerd (singular imperfect past plural second-person)
werden geconcentreerd (singular imperfect past third-person)
zal geconcentreerd worden (singular imperfect future first-person)
zult geconcentreerd worden (singular imperfect future second-person)
zult geconcentreerd worden (singular imperfect future second-person)
zult geconcentreerd worden (singular imperfect future second-person)
zal geconcentreerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen geconcentreerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen geconcentreerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen geconcentreerd worden (singular imperfect future third-person)
zou geconcentreerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou geconcentreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geconcentreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geconcentreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geconcentreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geconcentreerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden geconcentreerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden geconcentreerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden geconcentreerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben geconcentreerd (perfect present first-person)
bent geconcentreerd (perfect present second-person)
bent geconcentreerd (perfect present second-person)
is geconcentreerd (perfect present second-person)
zijt geconcentreerd (perfect present second-person)
is geconcentreerd (perfect present third-person)
zijn geconcentreerd (perfect present first-person)
zijn geconcentreerd (perfect present second-person)
zijn geconcentreerd (perfect present third-person)
was geconcentreerd (perfect past first-person)
was geconcentreerd (perfect past second-person)
was geconcentreerd (perfect past second-person)
waart geconcentreerd (perfect past second-person)
was geconcentreerd (perfect past third-person)
waren geconcentreerd (perfect past first-person)
waren geconcentreerd (perfect past second-person)
waren geconcentreerd (perfect past third-person)
zal geconcentreerd zijn (perfect future first-person)
zult geconcentreerd zijn (perfect future second-person)
zult geconcentreerd zijn (perfect future second-person)
zult geconcentreerd zijn (perfect future second-person)
zal geconcentreerd zijn (perfect future third-person)
zullen geconcentreerd zijn (perfect future first-person)
zullen geconcentreerd zijn (perfect future second-person)
zullen geconcentreerd zijn (perfect future third-person)
zou geconcentreerd zijn (perfect conditional first-person)
zou geconcentreerd zijn (perfect conditional second-person)
zou geconcentreerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geconcentreerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geconcentreerd zijn (perfect conditional second-person)
zou geconcentreerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden geconcentreerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden geconcentreerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden geconcentreerd zijn (perfect conditional third-person)
concentreer me (first-person present singular)
concentreren ons (first-person present plural)
concentreerde me (first-person past singular)
concentreerden ons (first-person past plural)
zal me concentreren (first-person future singular)
zullen ons concentreren (first-person future plural)
concentreert je (second-person present singular)
concentreren je (second-person present plural)
concentreerde je (second-person past singular)
concentreerden je (second-person past plural)
zal, zult je concentreren (second-person future singular)
zullen je concentreren (second-person future plural)
concentreert zich/u (second-person present plural)
concentreert zich/u (second-person past singular)
concentreerde zich/u (second-person past plural)
concentreerde zich/u (second-person future singular)
zult zich/u concentreren (second-person future plural)
zult zich/u concentreren (second-person)
concentreert u (second-person present plural)
concentreert u (second-person past singular)
concentreerde u (second-person past plural)
concentreerde u (second-person future singular)
zult u concentreren (second-person future plural)
zult u concentreren (second-person)
concentreert zich (third-person present singular)
concentreren zich (third-person present plural)
concentreerde zich (third-person past singular)
concentreerden zich (third-person past plural)
zal zich concentreren (third-person future singular)
zullen zich concentreren (third-person future plural)
zich concentrerend (imperfect participle)
zich geconcentreerd hebben (past)
concentreer u/je , concentreert je (imperative)
concentrere zich (subjunctive)

het ontdoen van overtollig oplosmiddel van een oplossing

De oplossing werd geconcentreerd door indamping onder voorzichtig verwarmen.


suiker

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zoetstof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1253

Ergens met boter en suiker ingaan

Aan iets overgeleverd zijn; gemakkelijk te beïnvloeden zijn, ergens snel intuinen; er gloeiend bij zijn, gesnapt [2] worden

Niet van suiker zijn

Ergens tegen kunnen (vgl. Tegen een stootje kunnen)

suikers (plural)
suikertje (diminutive singular)
suikertjes (diminutive plural)

een type verbinding van koolstof-, waterstof- en zuurstofatomen


corrosie

Naamwoord van handeling van corroderen met het achtervoegsel -ie

korrosion

roest, een langzame verbinding met zuurstof

roest, aantasting van een materiaal door elektrochemische reacties


water

In de betekenis van ‘vloeistof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

erfwoord via Middelnederlands water van Oudnederlands watar dat teruggaat op de Germaanse r/n-stam *wator van de Proto-Indo-Europees-stam *wódr-

bang zijn zich aan koud water te branden

water bij de wijn doen

meer verdragen, toegeven, door de vingers zien

zij lijken op elkaar als twee druppels water

zich als een vis in het water voelen

zich volledig thuis, op z'n gemak voelen

in zulk water vangt men zulke vissen

van zo'n volk kun je zulke dingen verwachten
van dergelijke daden kan men zulke gevolgen verwachten

waar de dijk het laagst is, loopt het water het eerst over

Gods water over Gods akker laten lopen

zich om niets bekommeren
in troebel water vissen

hij is weer boven water gekomen

hij is weer teruggekomen / hij heeft weer teruggevonden (na lange afwezigheid)

een storm in een glas water

veel ophef maken over iets dat de moeite niet waard is

water maken

(scheepvaart) lek zijn
(scheepvaart) water inlatend

te water laten

een schip van de kant af in het water zetten

waters (singular)
wateren (singular)
watertje (diminutive)
watertjes (diminutive singular)

vloeistof die zelf helder is, zonder geur of smaak, maar waar veel andere stoffen gemakkelijk in opgaan

vloeistof waarv#an de moleculen bestaan uit één atoom zuurstof en twee atomen waterstof (H₂O)

Het water gaat er anders dan voorheen.

Ronald Giphart e.a.
 “Een familie en een Griekse god” (2023), The House of Books, ISBN 9789044366471

Vaak wordt water gebruikt als oplosmiddel.


dichtheid

Afgeleid van dicht met het achtervoegsel -heid.

grootheid voor aantal eenheden per lengte, oppervlak of inhoud


koolwaterstof

Kolhenwasserstoff

een verbinding die uit koolstof en waterstof is opgebouwd

koolwaterstoffen (plural)
koolwaterstofje (diminutive singular)
koolwaterstofjes (diminutive plural)

CH₄ is een bekende koolwaterstof.


cohesie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘samenhang’ voor het eerst aangetroffen in 1824

afgeleid van het Latijnse cohaesio (met het voorvoegsel co-)

Zusammenhalt

een onderlinge aantrekking van moleculen van een zelfde stof

We spreken van cohesie als dezelfde soort moleculen elkaar vasthouden en van adhesie als verschillende soorten moleculen elkaar vasthouden.


ijzer

Leenwoord uit het Keltisch, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1220

Een ijzer in het vuur hebben

een plan hebben dat nog onbekend is voor de buitenwereld

Lood om oud ijzer zijn

de keuze hebben tussen twee alternatieven die even goed (of slecht) zijn en voor de kiezer dus geen werkelijk verschil maken

Men kan geen ijzer met handen breken

iets niet doen omdat er op dat moment de tijd/middelen niet voor handen zijn

yster

een scheikundig element met het symbool Fe en het atoomnummer 26, ook wel bekend als een grijs overgangsmetaal

Te Ter-Neuzen (thans Terneuzen) werden een paar jaren geleden, hoofdzakelijk door Belgisch kapitaal, groote fabrieken gebouwd ter bewerking van ijzer en staal.


zuurstof

Leenvertaling van wetenschappelijk Neo-Latijn oxygenium als benaming voor het chemische element, voor het eerst aangetroffen in het jaar 1789 (niet 1793 ), zie vindplaats hieronder.

suurstof

een scheikundig element en een bij kamertemperatuur kleurloos twee-atomig gas O₂

een scheikundig element met symbool O en atoomnummer 8, en een bij kamertemperatuur kleurloos twee-atomig gas O₂ en bij lage temperaturen een blauwige vloeistof

De zuurstof (oxygenium) is die grondstof, welke de oorzaak is van alle zuren (acida) en metaalkalken, metaalverzuursels (oxyda), alleen verschillende naar den aard der zuurvatbare grondslagen, waarmede zij zich vereenigt, als ook naar de verschillende hoeveelheden dezer vereeniging.

Johann Friedrich Christian Pichler
 Methodus formulas medicas conscribendi. In usum praelectionum academicarum. in:
A. Balthazaar (ed. en vert.)
 Manier om geneeskundige voorschriften voor te schryven. Uit het Latyn vertaald, en met aanmerkingen verbeterd, en vermeerderd (1789.), J.B. Elwe, Amsterdam, p. 48 op Delpher.nl

De atmosfeer van de aarde bestaat gedeeltelijk uit zuurstof.


atoom

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kleinste deeltje’ voor het eerst aangetroffen in 1826

met het voorvoegsel a- en met het achtervoegsel -toom

uit het Grieks: a-tomos (a= niet en tomos= deel), dus: niet verder deelbaar

atomen (plural)
atoompje (diminutive singular)
atoompjes (diminutive plural)

het kleinste deel van een element dat nog dezelfde eigenschappen van dat element bezit

Het waterstofatoom is het kleinste atoom dat er bestaat.


acryl

In de betekenis van ‘kunststof’ voor het eerst aangetroffen in 1974

afgeleid van acroleïne met het achtervoegsel -yl

Acryl

(scheikunde) een op wol lijkende textielvezel

Dat bedrijf is gespecialiseerd in het gebruik van acryl.


molecule

van Frans molecule, in de betekenis van ‘kleinste deel met alle chemische eigenschappen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

molekule

het kleinste deeltje van een stof dat nog alle eigenschappen van die stof bezit

moleculen (plural)
molecules (plural)
moleculetje (diminutive singular)
molecuultje (diminutive singular)
moleculetjes (diminutive plural)
molecuultjes (diminutive plural)
molecuul


element

Van Oudfrans element of Latijn elementum. In de betekenis van ‘hoofdstof, eenheid’ voor het eerst aangetroffen in 1265

Afgeleid van de eerste drie letters van het Romeinse alfabet: L-M-N.

elementen (plural)
elementje (diminutive singular)
elementjes (diminutive plural)

de naam voor een stof die via de scheikunde niet meer in verschillende substanties te splitsen is, zo'n stof bestaat louter uit één type van atomen


azijn

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vloeistof uit azijnzuur en water’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285

asyn

en 2. verdund azijnzuur verkregen door oxidatie van verdund alcohol om voedsel te bereiden

verkregen door oxidatie van verdunde alcohol (CH₃-COOH)


alcohol

via modern Latijn alcohol en Spaans alcohol afgeleid van Arabisch كُحْل zn (kuḥl) "kohl, antimoon" in combinatie met اَل lw (al) "de/het", in de betekenis van ‘kleurloze vloeistof’ voor het eerst aangetroffen in 1770

alkohol

elk van de verbindingen uiteen groep koolwaterstoffen die gekenmerkt zijn...

elk van de verbindingen uit een groep koolwaterstoffen die gekenmerkt zijn door de aanwezigheid van een -O-H-verbinding

Alcoholen kunnen in een reactie met een zuur esters vormen.

'Jorge ging vlak voor haar staan, ze rook de zurige, verschaalde lucht van alcohol in zijn adem.

Jessie Burton (vert.Marja Borg)
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704


super

Leenwoord uit het Engels of Duits, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: geweldig!’ voor het eerst aangetroffen in 1992

[1] (informeel), (spreektaal) bijvoeglijk naamwoord waaruit over het algemeen een zeer positief oordeel spreekt, vaak gebruikt als versterkend voorvoegsel (supergoed, superfijn, superleuk enz.)

benzine met een octaangetal hoger dan 95, superbenzine


argon

In de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1910

van Oudgrieks ἀργόν (argón) "lui, nietsdoend", zo genoemd door de Engelse scheikundigen Lord Rayleigh en W. Ramsay toen zij in 1894 deze stof uit lucht vrijmaakten

argon

een scheikundig element en kleurloos edelgas met het symbool Ar en het atoomnummer 18


fluor

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘gas’ voor het eerst aangetroffen in 1847

Afkomstig van het Latijnse fluere (stromen).

fluoor

een chemisch element en een geelgroen halogeen

een chemisch element met symbool F en atoomnummer 9 en een geelgroen halogeen

Is fluor ook fluoreserend?


fosfor

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1720

van het Griekse phosporus dat te vertalen is met "lichtbaken"

met symbool P en atoomnummer 15. Het is een niet-metaal dat in verschillende kleuren kan voorkomen waarvan rood en wit het bekendst zijn

Het reservoir is van een fabriek nabij een inmiddels gesloten fosfaatmijn in de buurt van de stad Tampa. Het water is een mix van zout water, gemengd met afval- en regenwater. Volgens het milieudepartement van Florida bevat het verhoogde niveaus van fosfor en stikstof en is het water relatief zuur, maar is het hoogstwaarschijnlijk niet giftig.

Weblink bron “Florida werkt met man en macht om 'catastrofale overstroming' te voorkomen” (Maandag 5 april 2021, 03:38), NOS


kobalt

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1780

genoemd naar een Duitse mijnwerkersterm "kobold" (aardgeest) .

kobalt

scheikundig element met symbool Co en atoomnummer 27. Het is een zilverkleurig overgangsmetaal


krypton

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1912

van het Griekse "krypton", vertaald als "verborgen"

kripton

scheikundig element met symbool Kr en atoomnummer 36. Het is een kleurloos edelgas


neon

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1901

Afkomstig van het Griekse neon (nieuw), met het achtervoegsel -on .

neon

een chemisch element en een kleurloos edelgas

een chemisch element, met symbool Ne en atoomnummer 10, en een kleurloos edelgas

Ik weet helaas niet of neon gevaarlijk is voor de gezondheid.


potas

een mengsel van zouten dat hoofdzakelijk uit kaliumcarbonaat bestaat verkregen door verbranding van hout

Van potas en vet werd zeep gezoden.


radon

In de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1947

afgeleid van radium met het achtervoegsel -on

met symbool Rn en atoomnummer 86. Een kleurloos edelgas


ununbium

Deze tijdelijke naam is opgebouwd uit de Latijnse naam van de cijfers van het getal dat het aantal protonen in de kern aangeeft: 112. Sinds 19 februari 2010 heet het element officieel copernicium.

Ununbium

verouderde naam van een scheikundig element met symbool Uub en atoomnummer 112. Het is een overgangsmetaal. Thans heet het copernicium met symbool Cn


ununhexium

ununhexium

verouderde naam voor een scheikundig element met het symbool Uuh en het atoomnummer 116. Thans heet dit element livermorium met als symbool Lv


ununoctium

ununoctium

een scheikundig element met het symbool Uuo en het atoomnummer 118. Thans heet dit element oganesson met als symbool Og


ununpentium

ununpentium

een scheikundig element met het symbool Uup en het atoomnummer 115. Thans heet dit element moscovium met als symbool Mc


ununquadium

ununquadium

verouderde naam voor een scheikundig element met het symbool Uuq en het atoomnummer 114. Thans heet dit element flerovium met als symbool Fl


ununseptium

ununseptium

een scheikundig element met het symbool Uus en het atoomnummer 117. Thans heet dit element tennessine met als symbool Ts


ununtrium

ununtrium

een scheikundig element met het symbool Uut en het atoomnummer 113. Thans heet het nihonium met symbool Nh


unununium

oude naam van het scheikundig element roentgenium met atoomnummer 111, had symbool Uuu, thans symbool Rg


zout

In de betekenis van ‘keukenzout, natriumchloride’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1001

Met een korrel[tje] zout nemen

Iets niet al te serieus of zwaar opvatten

Met het zout komen als het ei op is

Pas met een oplossing komen als het probleem er niet meer is

Op alle slakken zout leggen

Over alle onbelangrijke dingen/ kleinigheden commentaar hebben/klagen; ieder minuscuul en onbeduidend foutje bekritiseren

Zout in de wond strooien

Iets wat toch al vervelend is nog eens extra benadrukken of nog meer verergeren

zouten (plural)
zoutje (diminutive singular)
zoutjes (diminutive plural)

een verbinding die bestaat uit een metaal en een zuurrest

Ze kon het zout in de lucht bijna proeven.

Jessie Burton vert. Marja Borg
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704

Salmiak is een zout van ammonia en zoutzuur.

Het was fascinerend om te zien hoeveel zout ik verloor: na dagen zonder douche stond mijn shirt stijf van de zoute strepen en bleef het bijna rechtop staan.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


trans

aan de andere kant van het centrale atoom of de dubbele binding (binnen een molecuul)

Deze dubbele binding is niet cis maar trans.


cis

gelegen aan dezelfde kant van een dubbele binding of centraal atoom (binnen een molecuul)

Vetzuren in voeding kunnen dus dubbele bindingen met een cis of trans configuratie vertonen. De cis configuratie is de vorm, waaronder de meeste natuurlijke vetzuren voorkomen.

André Huyghebaert & John Van Camp
 Transvetzuren in onze voeding: huidige stand van zaken in: Tijdschrift voor voeding en diëtetiek, jrg. 42 nr. 1 (februari 2016)


sol

In de betekenis van ‘muzieknoot’ voor het eerst aangetroffen in 1350

[2] van Middelnederlands sol (zie hieronder)

solen, sols (singular)
solletje (diminutive first-person)
solletjes (diminutive singular)
sollen (singular)
solletje (diminutive second-person)
solletjes (diminutive singular)
sols (singular)
solletje (diminutive third-person)
solletjes (diminutive singular)

Een goudsol bevat gouddeeltjes ter grootte van enige nanometers.


emulsie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘melkachtige oplossing’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1761

emulsies (plural)
emulsietje (diminutive singular)
emulsietjes (diminutive plural)

een mengsel waarin niet-oplosbare stoffen in uiterst fijne druppeltjes verdeeld blijven zweven


bel

In de betekenis van ‘een schel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1236

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘paese handelsnaam van een Italiaanse kaassoort’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1968

eponiem, genoemd naar de Schots-Amerikaanse uitvinder A.G. Bell
In de betekenis van ‘geluidseenheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950

In de betekenis van ‘gasbolletje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1586

bellen (plural)
belletje (diminutive singular)
belletjes (diminutive plural)

Een zeepbel ontstaat door de oppervlaktespanning van water.


goud

In de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 901

Afkomstig van Middelnederlands gout, van Oudnederlands golt, van de Proto-Indo-Europese wortel *ghlo-.

Gouden appels op zilveren schalen zijn

iets is erg prachtig/goed/verstandig (verwoord)

De morgenstond heeft goud in de mond.

als men vroeg opstaat kan men veel werk verzetten

Een gouden dak op het huis hebben

wonen in een huis dat gebouwd is met geleend geld

Een goed hart is goud waard.

je treft niet snel meer mensen met een goed karakter

eigen haard is goud waard

een gezin en woning zijn het belangrijkste wat een mens kan hebben

Het gouden kalf aanbidden

erg gehecht zijn aan geld en goederen (rijkdom)

Het is niet alles goud wat er blinkt.

de dingen lijken mooier dan ze in werkelijkheid zijn; mooie verwachtingen kunnen weleens een addertje onder het gras verbergen

goud

een edelmetaal met atoomnummer 79 dat wordt aangegeven met het symbool Au, het is een geel metalliek overgangsmetaal

Ik heb gehoord dat ze in Amsterdam aardbeien snoepen die in goud zijn gedoopt.

Jessie Burton vert. Mieke Trouw-Luyckx
 “Het huis aan de gouden bocht” (2014), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789021809526

Hij vertelt dat de shoguns nieuwe beperkingen hebben gesteld aan het verschepen van goud en zilver vanuit Dejima.


anorganisch

In de betekenis van ‘niet-levend’ voor het eerst aangetroffen in 1860

Afgeleid van organisch met het voorvoegsel a-

无机

niet tot de koolstofverbindingen behorend

anorganischer (uninflected comparative)
anorganische (inflected positive)
anorganischere (inflected comparative)
anorganischers (partitive comparative)


antibioticum

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘microbedodend middel’ voor het eerst aangetroffen in 1924

afgeleid van het Griekse βίος (bíos; "leven") met het voorvoegsel anti- en met het achtervoegsel -icum


ozon

In de betekenis van ‘een gas’ voor het eerst aangetroffen in 1855

Ozon

(scheik.) een vorm van zuurstof met drie zuurstofatomen inplaats van twee

een vorm van zuurstof met drie zuurstofatomen in plaats van twee dat wordt gebruikt om te oxideren en te desinfecteren


tin

In de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

錫

スズ ⁽ʲᵃ⁾, すず ⁽ʲᵃ⁾, súzu

scheikundig element met symbool Sn en atoomnummer 50; het is een zilvergrijs overgangsmetaal


brug

In de betekenis van ‘verbinding over water’ voor het eerst aangetroffen in 840

Bruggen slaan / bouwen

(onverzoenlijke) standpunten bij elkaar brengen

Men moet geen hei roepen, voor men over de brug is

bruggen (plural)
bruggetje (diminutive singular)
brugje (diminutive singular)
bruggetjes (diminutive plural)
brugjes (diminutive plural)


atoomnummer

atoomnummers (plural)
atoomnummertje (diminutive singular)
atoomnummertjes (diminutive plural)

de kernlading van een atoom, het aantal protonen in een atoomkern, dat ieder chemisch element bepaald


mol

mol

hoeveelheid van een stof die net zo veel deeltjes bevat als er atomen...

Bij het aangeven van hoeveelheden wordt standaard het enkelvoud gebruikt.

mol, hoeveelheid van een stof die net zo veel deeltjes bevat als er atomen zijn in 12 gram koolstof-12

Het gewicht van 5 mol water is 80 gram.


lood

Leenwoord uit het Keltisch, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Uit Westgermaans *loudhom, mogelijk verwant aan Proto-Indo-Europees base *plou(d)- vloeien, maar afkomst niet zeker. Verwant aan Angelsaksich lēad, Eng. lead, Duit Lot (schietlood) Zweeds, Deens lod.

lood

loden (plural)
loodje (diminutive singular)
loodjes (diminutive plural)

een scheikundig element met symbool Pb en atoomnummer 82, het is een donkergrijs hoofdgroepmetaal met een hoog soortelijke gewicht

Mijn 18 kilo zware rugzak, bepakt met voedsel en water, voelde als lood op mijn rug.


aluin

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘dubbelzout’ voor het eerst aangetroffen in 1240

een van de stoffen die eenzelfde kristalstructuur bezitten als [1]


zwavel

In de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1450

De naam zwavel komt uit het sanskriet waar het sulvere werd genoemd.

swael

scheikundig element met symbool S en atoomnummer 16. Het is een geel niet-metaal

- Voor het feit dat een deel van de energie die bij deze snelle uitzetting vrijkwam, kon stollen tot deeltjes, die met elkaar de lichte waterstof-, lithium- en heliumatomen vormden, waarna deze uitgroeiden tot clusters die sterren voortbrachten met een gloeiende vloeibare kern, waarin alle elementen tot stand kwamen - koolstof, stikstof, zuurstof, zwavel en fosfor - die nodig waren voor de vorming van de voor het leven onontbeerlijke nucleïnezuren.

Alain de Botton
 “Hoe overleef ik de moderne wereld” (2022), Atlas Contact , ISBN 9789045045979

Hij rook sterk naar zwavel, en als men het op een kledingstuk liet zitten, zou er een gat in branden.

Victoria Holt
 “Bekentenissen van een koningin” (1968), Saga, ISBN 9788726484847


koper

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘metaal’ voor het eerst aangetroffen in 1240

[1] afgeleid van kopen met het achtervoegsel -er.

[2] de naam is vermoedelijk een verbastering van "Cyprus".

bakër

: , een scheikundig element met symbool Cu en atoomnummer 29. Het is een roodgeel overgangsmetaal

Na het veel duurdere zilver is koper de beste geleider van elektrische stroom en van warmte van alle metalen.


kraker

In de betekenis van ‘iem. die een leegstaand huis binnendringt voor bewoning’ voor het eerst aangetroffen in 1970

Naamwoord van handeling van kraken met het achtervoegsel -er

krakers (plural)
krakertje (diminutive singular)
krakertjes (diminutive plural)

fabriek of laboratoriumopstelling waarin met scheikundige technieken grotere organische moleculen (polymeren) gesplitst worden in kleinere organische moleculen of omgevormd tot moleculen die betere eigenschappen hebben met betrekking tot hun geschiktheid als brandstof


ammoniak

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘verbinding van stikstof en waterstof’ voor het eerst aangetroffen in 1562

ammonia

een chemische verbinding van stikstof en waterstof met samenstelling NH₃

' Het was verdomme veel te heet in de kamer en het stonk er naar ammoniak.

Thomas Harris
 “De schreeuw van het lam” (1994), Luitingh-Sijthoff , ISBN 902451990X

Neptunus bestond vrijwel geheel uit drie ringen: de buitenste was helder en levendig blauw, als wimpers en oogschaduw - dat was de atmosfeer van waterstof en helium; de middelste ring was wit — dat was de mantel van twintigduizend kilometer, volgens astronomen een oceaan van water en ammoniak; het donkere midden was de kern van rotsen en ijs, qua massa gelijk aan heel de Aarde.

Liu Cixin
 “Het einde van de dood” (2021), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645835


beryllium

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1847

ontleend aan Latijn beryllium met het achtervoegsel -ium

berillium

een chemisch element en een donkergrijs aardalkalimetaal, met symbool Be en atoomnummer 4

Hoewel beryllium erg giftig is, wordt het toegepast als venstermateriaal in röntgenbuizen.


as

In de betekenis van ‘verbrandingsresidu’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

[B1,2] Van het Oudnederlandse asca, Middelnederlandse assc(h)e. Voert terug op het Oudgermaanse *asko

[B3,4,5] Samentrekking van a (5) met het achtervoegsel -es

As is verbrande turf

Aan een voorwaardelijke belofte of onderstelling heb je niets

In de as leggen

Geheel verwoesten (van gebouwen, steden e.d.)

In zak en as zitten

Niet meer weten wat te doen in een troosteloze situatie

assen (plural)
asje (diminutive singular)
asjes (diminutive plural)

verbrandingsresidu b.v. vliegas, potas, loodas

De as van sigaretten wordt opgevangen in een asbak.

As is verbrande turf zei oma altijd.

' Hij zuchtte en tikte de as van zijn sigaret in de asbak.

Hij legt de klemtoon op het woord 'gebeurtenissen' want 'Arabische Lente' smaakt als as in zijn mond.

Safae el Khannoussi
 “Oroppa” (2024), Uitgeverij Pluim , ISBN 9789493339125


vijzel

Mörser

A 1. een vat waarin met een stamper stoffen fijngestampt kunnen worden

vijzels (singular)
vijzeltje (diminutive)
vijzeltjes (diminutive singular)

Vijzels worden van hard materiaal zoals messing, porselein of agaat vervaardigd.


fase

van Frans phase, in de betekenis van ‘schijngestalte van planeet, stadium’ aangetroffen vanaf 1824

Phase

periode als onderdeel van een langere ontwikkeling

fasen, fases (plural)
fasetje (diminutive singular)
fasetjes (diminutive plural)
phase

verschijningsvorm van een stof met homogene chemische en fysische eigenschappen

Stoffen kunnen voorkomen in 3 fasen: de vaste, vloeibare en gasvormige fase.


fosfaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zout van fosforzuur’ voor het eerst aangetroffen in 1883

afgeleid van fosfor met het achtervoegsel -aat

fosfato

een zout van een van de vormen van fosforzuur

Zonder fosfaat geen landbouw, zelfs geen ecologische landbouw, want er zijn nauwelijks groeiprocessen in bacteriën, planten en dieren die geen fosformoleculen vereisen


reactie

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘tegenbeweging’ voor het eerst aangetroffen in 1734

Van het Latijnse re-, opnieuw, + actio, daad, handeling met het voorvoegsel re-

reacció

een actie die een gevolg is van een stimulus

reacties (plural)
reactietje (diminutive singular)
reactietjes (diminutive plural)
reaktie

een proces waarbij stoffen veranderen doordat er bindingen gevormd en/of verbroken worden

De reactie van H₂ met O₂ leidt tot de vorming van H₂O.


olie

Van het Latijnse oleum, in de betekenis van ‘vette vloeistof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100

Olie in/op het vuur gieten/gooien

Iets zeggen of doen waardoor een toch al gespannen situatie verder verergert of een ruzie nog eens opnieuw begint

Olie op de golven gieten

Door iets te zeggen of te doen de mensen rustiger laten worden

oliën (plural)
olies (plural)
olietje (diminutive singular)
olietjes (diminutive plural)

benaming voor uiteenlopende soorten vettige vloeistoffen die niet of nauwelijks met water mengen

Er zit veel olie in de grond.

Vanwege de olie is de Nigerdelta al decennia het strijdtoneel van rebellen die de overheid en olieconcerns bestrijden, zoals Shell, dat volgens Amnesty International verantwoordelijk is voor grootschalige vervuiling in de delta.

Seada Nourhussen
 “Grondstoffen zijn soms een vloek” (2010-07-23), Trouw

Als de olie geperst is wordt hĳ eerst beoordeeld op smaak en zuurgraad voordat hĳ extra vergine mag heten.

Door archive.org gearchiveerde versie van 2017-01-20
Roxanne
 “Dit is het verschil tussen olijfolie en extra vergine olijfolie” (2020-01-10), Foodies Magazine


afbraak

decomposition

de ontbinding van een scheikundige stof in kleinere bestanddelen

De afbraak van alcohol gebeurt voornamelijk in de lever.


aluminium

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1835

Afkomstig van het Latijnse woord aluin met het achtervoegsel -ium

aluminium

scheikundig element met symbool Al en atoomnummer 13. Het is een zilverwit hoofdgroepmetaal

De vervaardiging van aluminium, dat veel in bierblikjes toegepast wordt, kost erg veel energie.


buskruit

In de betekenis van ‘ontplofbaar mengsel’ voor het eerst aangetroffen in 1441

samenstelling van bus en kruit . Vergelijk hiermee termen als donderbus of haakbus.

Schießpulver

een ontplofbaar mengsel van fijngepoederde kool, zwavel en salpeter

De uitvinding van het buskruit door de Chinezen heeft de slagvelden van de wereld grondig veranderd.


periode

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tijdruimte’ voor het eerst aangetroffen in 1657

van Oudgrieks περίοδος (períodos) "rondgang", samengesteld uit περί (peri) "rond, omheen" en ὁδός (hodos) "weg, pad"

perioden (plural)
periodes (plural)
periodetje (diminutive singular)
periodetjes (diminutive plural)

een reeks elementen gerangschikt naar opklimmend aantal protonen tussen twee edelgassen

Zwavel en zuurstof zijn elementen die tot dezelfde groep maar een andere periode behoren.


zink

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1736

In de Westerse Wereld wordt de ontdekking van zink veelal toegeschreven aan de Duitser Andreas Marggraf in het jaar 1746. Hij gaf het metaal de huidige naam 'zink'.

sink

, een scheikundig element met symbool Zn en atoomnummer 30. Het is een blauw/wit overgangsmetaal


zuur

In de betekenis van ‘wrang’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1130

Eerst het zuur en dan het zoet

[7] pas na vervelende maatregelen volgen plezierige besluiten

Zuur opbreken

ergens mee in moeilijkheden komen (later)

zuren (plural)
zuurtje (diminutive singular)
zuurtjes (diminutive plural)

een chemische stof die in water opgelost in staat is waterstofionen af te splitsen: arrheniuszuur

een molecuul of ion dat in staat is waterstofionen af te splitsen: brønstedzuur

een molecuul of ion dat in staat is een elektronpaar te accepteren: lewiszuur


bezinksel

Naamwoord van handeling van bezinken met het achtervoegsel -sel

poso

vast materiaal dat zich geleidelijk onder invloed van de zwaartekracht op de bodem van een vat vloeistof verzamelt

bezinksels (plural)
bezinkseltje (diminutive singular)
bezinkseltjes (diminutive plural)

We zouden met röntgendiffractie kunnen bepalen wat dat bezinksel precies is; tenminste als het kristallijn genoeg is.


mechanisme

afgeleid van het Frans mécanisme (met het achtervoegsel -isme)

mechanismen (plural)
mechanismes (plural)
(mechanismetje) (diminutive singular)
(mechanismetjes) (diminutive plural)

de manier waarop een reactie verloopt op moleculair, atomair en elektronisch niveau

Is het mechanisme van deze reactie een nucleofiele of een elektrofiele substitutie?


kobaltblauw

In de betekenis van ‘kleurnaam’ voor het eerst aangetroffen in 1908

de diepblauwe stof kobalt(II)aluminate CoAl₂O₄

Heeft u die ook in het kobaltblauw?


methyleenblauw

azul de metileno

kleurstof die als indicator van de zuurgraad gebruikt wordt omdat zij bij toevoeging van zuur een gele kleur krijgt


cyaan

in de betekenis van ‘giftig gas’ voor het aangetroffen vanaf 1831

een stof bestaande uit CN· radicalen of het radicaal zelf

oneigenlijk: het gas cyanogeen (CN)₂ waaruit (2) door dissociatie gevormd kan worden

ten onrechte: het gas waterstofcyanide of zijn zouten


punt

Leenwoord uit het Iers, in de betekenis van ‘munteenheid van Ierland’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1990

In de betekenis van ‘spits’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1534

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘stip’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1284

Op het punt staan [om]

Het is vlak voordat er iets gaat gebeuren of gedaan gaat worden

Een punt [willen] maken

De eigen mening over iets kracht bijzetten, op een overredende manier brengen

punten (plural)
puntje (diminutive singular)
puntjes (diminutive plural)

dauwpunt, kookpunt, nulpunt, smeltpunt en vlampunt zijn alle zeer specifieke temperaturen waarbij iets bijzonders gebeurt


chemisch

afgeleid van chemie met het achtervoegsel -isch

chemies

dat wat tot de chemie behoort, volgens de chemie

chemischer (uninflected comparative)
chemische (inflected positive)
chemischere (inflected comparative)
chemischers (partitive comparative)


vuur

In de betekenis van ‘lichtverschijnsel bij brand’ voor het eerst aangetroffen in 901.

erfwoord: Middelnederlands vuur, vier, uit Oudnederlands fūir, ontwikkeld uit Oergermaans *fōr (genitief *funiz), bij Indo-Europees *péh₂ur̥ (gen. ph₂un-ós), een r/n-stam waartoe ook Tochaars A por̄, B pūwar, Umbrisch pir, Oudgrieks pûr (πῦρ), Armeens hur ‘fakkel’, Tsjechisch vero. pýř ‘gloeiende as’ en Hittitisch paḫḫur (gen. paḫḫuenaš) behoren. Evenals Nederduits Füür, Duits Feuer en Fries fjoer.

De kastanjes voor iemand uit het vuur halen

Iemand anders het gevaarlijke werk laten doen

Die het dichtst bij het vuur zit, warmt zich het best.

als je ergens vlak bij bent ,heb je daar vaak meer voordeel van dan wanneer dat niet het geval is

Een ijzer in het vuur hebben

een plan hebben dat nog onbekend is voor de buitenwereld

Ergens/er de hand voor in het vuur [durven] steken

heel erg zeker weten dat iets zo is, iets overtuigend garanderen

Geen rook zonder vuur.

bij iedere gebeurtenis hoort een oorzaak. Van de meeste geruchten is er altijd wel iets waar

Iemand het vuur na aan de schenen leggen

In vuur en vlam staan

hevig branden ofwel: gauw kwaad zijn of erg driftig zijn

Met vuur spelen

met gevaarlijke dingen laks omgaan, gevaarlijke dingen doen

Olie in/op het vuur gooien.

iets doen waardoor een ruzie opnieuw begint of oplaait en/of verergert

Tussen twee vuren zitten

moeten kiezen tussen twee onaangename mogelijkheden ofwel: zich bevinden tussen twee ruziemakers

Zich het vuur uit de sloffen lopen

heel erg zijn best doen, heel hard werken

onder vuur

dat iets of iemand kritiek op iemand anders heeft

vuren (plural)
vuurtje (diminutive singular)
vuurtjes (diminutive plural)

het geheel van de licht- en warmteverschijnselen die zich voordoen wanneer iets verbrandt, d.w.z. een oxidatiereactie ondergaat

De brandweer doofde het vuur met water en andere blusmiddelen.

En ineens stonden ze voor een hol en zagen achterin de gloed van een vuur. Er was een lelijk oud wijf dat, zachtjes mompelend, in een pot boven het vuur stond te roeren.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 12

Er cirkelden een heleboel vliegen om de paarden heen dus ik zette mijn tent vijftig meter van het vuur op.


agressief

van Frans agressif, op te vatten als afgeleid van agressie met het achtervoegsel -ief, in de betekenis van ‘aanvallend’ voor het eerst aangetroffen in 1847

agressiever (uninflected comparative)
agressiefst (uninflected superlative)
agressieve (inflected positive)
agressievere (inflected comparative)
agressiefste (inflected superlative)
agressiefs (partitive positive)
agressievers (partitive comparative)

dit is agressief spul, zeg


boor

boor

B. chemisch element en een zwart metalloïde

een chemisch element en een zwart metalloïde, met symbool B en atoomnummer 5

Waar wordt boor in gebruikt?


jood

korter woord voor het element jodium, voornamelijk bij geneesmiddelen

Wanneer de titratie bijna geëindigd is, moet sterk geschud worden om het jood dat in de chloroformlaag verblijft, te doen overgaan in de waterige laag.

De Vleeschauwer, A. & Hendrickx, H.
 “Onderzoekingsmethoden van zuivelproducten” (1948), Ahrend, Amsterdam, p. 119


kalk

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bouwmateriaal’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

lime

kalkje (diminutive singular)
kalkjes (diminutive plural)

aanduiding voor een aantal alkalische zouten van calcium, zoals calciumoxide (ook wel ongebluste kalk), calciumhydroxide (gebluste kalk) en calciumcarbonaat en calciumwaterstofcarbonaat


kamfer

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘middel tegen motten, geneesmiddel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1351

een stof met een brutoformule van C₁₀H₁₆O die voorkomt in het hout van de kamferboom Cinnamonum camphora en die witte tot transparante, wasachtige kristallen met een karakteristieke penetrante geur vormt


scheikundige

Afgeleid van scheikundig met het achtervoegsel -e

een wetenschapper die de scheikunde beoefent


kolf

In de betekenis van ‘achterste deel van een hand- of vuistvuurwapen’ voor het eerst aangetroffen in 1240

kolf

een bolvormig stuk glaswerk met een afgeplatte bodem en een lange hals

kolven (plural)
kolfje (diminutive singular)
kolfjes (diminutive plural)


gedrag

In de betekenis van ‘wijze van doen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1701

Daar sta je/zit je nu/ga je heen met je goede gedrag

Schertsend/cynisch bedoelde uitdrukking wanneer iets bij het volgen van een vooropgezette werkwijze heel anders uitpakt dan was bedoeld

[Niet] van onbesproken gedrag zijn

Een goede [of: geen goede] reputatie hebben

comportament

de manier waarop iemand optreedt of iets ergens op reageert

de manier waarop iets (bijv. een stof of element) ergens op reageert

Het elektrisch gedrag van halfgeleiders hangt sterk van hun gehalte aan onzuiverheden af.


verbinding

Naamwoord van handeling van verbinden met het achtervoegsel -ing.

verbindingen (plural)
verbindinkje (diminutive singular)
verbindinkjes (diminutive plural)

een chemische stof die bestaat uit twee of meer scheikundig elementen, het gaat hierbij om een stof met andere eigenschappen dan de elementen waar het uit is samengesteld


organisator

In de betekenis van ‘die organiseert’ voor het eerst aangetroffen in 1929

Naamwoord van handeling van organiseren met het achtervoegsel -ator

aozer

iemand die organiseert of die organisatietalent heeft

organisatoren (plural)
organisators (plural)
organisatortje (diminutive singular)
organisatortjes (diminutive plural)


nikkel

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1770

scheikundig element met symbool Ni en atoomnummer 28. Het is een zilverwit/grijs overgangsmetaal


reageren

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘reactie vertonen’ voor het eerst aangetroffen in 1847

afgeleid van het Duits (met het achtervoegsel -eren)

reageerde (past)
gereageerd (past participle)
te reageren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen reageren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen reageren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gereageerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gereageerd (active infinitive perfect present long-form)
gereageerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gereageerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
reagerend (imperfect participle)
gereageerd (past participle)
reagere (subjunctive)
reageer (indicative imperfect present singular first-person)
reageert (indicative imperfect present singular second-person)
reageert (indicative imperfect present singular second-person)
reageert (indicative imperfect present singular second-person)
reageert (indicative imperfect present singular third-person)
reageerde (indicative imperfect past singular first-person)
reageerde (indicative imperfect past singular second-person)
reageerde (indicative imperfect past singular second-person)
reageerde (indicative imperfect past singular second-person)
reageerde (indicative imperfect past singular third-person)
reageerden (indicative imperfect past plural first-person)
reageerden (indicative imperfect past plural second-person)
reageerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal reageren (indicative imperfect future singular first-person)
zult reageren (indicative imperfect future singular second-person)
zal reageren (indicative imperfect future singular second-person)
zult reageren (indicative imperfect future singular second-person)
zal reageren (indicative imperfect future singular second-person)
zult reageren (indicative imperfect future singular second-person)
zal reageren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen reageren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen reageren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen reageren (indicative imperfect future plural third-person)
zou reageren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou reageren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) reageren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt reageren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou reageren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden reageren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden reageren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden reageren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gereageerd (perfect present first-person)
hebt gereageerd (perfect present second-person)
hebt gereageerd (perfect present second-person)
heeft gereageerd (perfect present second-person)
hebt gereageerd (perfect present second-person)
heeft gereageerd (perfect present third-person)
hebben gereageerd (perfect present first-person)
hebben gereageerd (perfect present second-person)
hebben gereageerd (perfect present third-person)
had gereageerd (perfect past first-person)
had gereageerd (perfect past second-person)
had gereageerd (perfect past second-person)
hadt gereageerd (perfect past second-person)
had gereageerd (perfect past third-person)
hadden gereageerd (perfect past first-person)
hadden gereageerd (perfect past second-person)
hadden gereageerd (perfect past third-person)
zal gereageerd hebben (perfect future first-person)
zal gereageerd hebben (perfect future second-person)
zult gereageerd hebben (perfect future second-person)
zult gereageerd hebben (perfect future second-person)
zal gereageerd hebben (perfect future second-person)
zult gereageerd hebben (perfect future second-person)
zal gereageerd hebben (perfect future third-person)
zullen gereageerd hebben (perfect future first-person)
zullen gereageerd hebben (perfect future second-person)
zullen gereageerd hebben (perfect future third-person)
zou gereageerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gereageerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gereageerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gereageerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gereageerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gereageerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gereageerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gereageerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gereageerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gereageerd (impersonal passive present imperfect)
er is gereageerd (impersonal passive present perfect)
er werd gereageerd (impersonal passive past imperfect)
er was gereageerd (impersonal passive past perfect)
er zal gereageerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gereageerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gereageerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gereageerd zijn (impersonal passive conditional perfect)

~ met: bij samenvoeging een chemisch proces van verandering ondergaan.

Fluor kan heftig met veel stoffen reageren.


kwik

In de betekenis van ‘metaal’ voor het eerst aangetroffen in 1699

Afkomstig van het Oudsaksische woord "quik" (levend of levendig).

kwik

een scheikundig element en zilverwit overgangsmetaal met symbool Hg en atoomnummer 80 dat o.a. wordt toegepast in thermometers en gasontladingslampen


metaal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘groep elementen’ voor het eerst aangetroffen in 1240

metaal

ieder element dat gekenmerkt wordt door glans en het vermogen om warmte en elektriciteit te geleiden

metalen (plural)
metaaltje (diminutive singular)
metaaltjes (diminutive plural)

Wijs mij op het periodiek systeem der elementen eens even aan welke stoffen metalen zijn.


zilver

Leenwoord uit het Akkadisch, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

In het Latijn heet zilver argentum, waar zilver het symbool Ag aan dankt.

scheikundig element met symbool Ag en atoomnummer 47. Het is een zilverkleurig overgangsmetaal

Zo ontmoette ik een stel uit Taiwan dat compleet in het zilver was gekleed tegen de felle zon.


platina

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1780

platina

scheikundig element met symbool Pt en atoomnummer 78. Het is een grijswit overgangsmetaal


PS

PS

de afkorting voor postscriptum, een aankondiging van een extra opmerking onder aan een brief of e-mail

PS

de afkorting voor Parti Socialiste, een sociaaldemocratische Franstalige partij in Brussel en Wallonië

de afkorting voor polystyreen, een kunststof die veel voor wegwerpartikelen wordt gebruikt

PS is een polymeer van styreen.


ring

erfwoord, via Middelnederlands rinc van Oudnederlands rink, in de betekenis van ‘kringvormig voorwerp’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

De ring van Gyges hebben

Alles voor elkaar kunnen krijgen wat men maar wil

al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding

ringen (plural)
ringetje (diminutive singular)
ringetjes (diminutive plural)

cyclische verbinding waarbij de atomen een gesloten systeem vormen

Een ring van koolstofatomen.


hars

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘kleverige stof uit naaldbomen’ voor het eerst aangetroffen in 1285

Van Middelnederlands hars, harse, harst. Buiten Middelhoogduits en Oudsaksisch zijn er geen verwante woorden bekend. Het woord is mogelijk een substraatwoord.

harpiks

het stroeve en plakkerige product van boomsappen, met name van naaldbomen

een klasse van polymerisatieproducten van terpenen, met name α- en β-pineen, zoals aanwezig in [1]

een klasse van kunstmatige polymeren met vergelijkbare eigenschappen als [2]


oplossing

Naamwoord van handeling van oplossen met het achtervoegsel -ing

solution

een manier om van een probleem af te komen

oplossingen (plural)
oplossinkje (diminutive singular)
oplossinkjes (diminutive plural)

een mengsel van een stof met een vloeistof


vos

erfwoord via Middelnederlands vos van Oudnederlands fus, in de betekenis van ‘hondachtige’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Als de vos de passie preekt, boer pas op je kippen/ganzen.

Pas op voor huichelaars, voor mensen die de schijn ophouden goede bedoelingen te hebben

Een vos verliest zijn haren, maar niet zijn streken.

Iemands (slechte) karakter verandert niet als diegene op hogere leeftijd komt

Kleine vossen bederven de wijngaard

kleine fouten kunnen zorgen voor grote problemen in het geheel

Men moet vossen met vossen vangen

je moet een slimme persoon vangen door slim te zijn

vossen (plural)
vosje (diminutive singular)
vosjes (diminutive plural)

afkorting voor 'Vluchtige organische stof' -> dichloorvos


terpentine

terpentein

een aardoliedestillaat dat gebruikt wordt voor het verdunnen van industriële verf, het verwijderen van verfresten, het schoonmaken van kwasten en als ontvetter


afdrijven

dreef af (past)
afgedreven (past participle)
af te drijven (active infinitive imperfect present long-form)
hebben afgedreven (active infinitive perfect present short-form)
te hebben afgedreven (active infinitive perfect present long-form)
afgedreven zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
afgedreven te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
afdrijvend (imperfect participle)
afgedreven (past participle)
drijf af (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
drijft af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
drijft af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
drijft af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
drijft af (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
drijven af (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
drijven af (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
drijven af (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
dreef af (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
dreef af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
dreef af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
dreeft af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
dreef af (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
dreven af (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
dreven af (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
dreven af (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal afdrijven (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult afdrijven (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afdrijven (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afdrijven (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afdrijven (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afdrijven (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afdrijven (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen afdrijven (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen afdrijven (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen afdrijven (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou afdrijven (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou afdrijven (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) afdrijven (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt afdrijven (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou afdrijven (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden afdrijven (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden afdrijven (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden afdrijven (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
afdrijf (subordinate-clause present)
afdrijft (subordinate-clause present)
afdrijft (subordinate-clause present)
afdrijft (subordinate-clause present)
afdrijft (subordinate-clause present)
afdreef (subordinate-clause past)
afdreef (subordinate-clause past)
afdreef (subordinate-clause past)
afdreeft (subordinate-clause past)
afdreef (subordinate-clause past)
afdreven (subordinate-clause past)
afdreven (subordinate-clause past)
afdreven (subordinate-clause past)
heb afgedreven (perfect present first-person)
hebt afgedreven (perfect present second-person)
hebt afgedreven (perfect present second-person)
heeft afgedreven (perfect present second-person)
hebt afgedreven (perfect present second-person)
heeft afgedreven (perfect present third-person)
hebben afgedreven (perfect present first-person)
hebben afgedreven (perfect present second-person)
hebben afgedreven (perfect present third-person)
had afgedreven (perfect past first-person)
had afgedreven (perfect past second-person)
had afgedreven (perfect past second-person)
hadt afgedreven (perfect past second-person)
had afgedreven (perfect past third-person)
hadden afgedreven (perfect past first-person)
hadden afgedreven (perfect past second-person)
hadden afgedreven (perfect past third-person)
zal afgedreven hebben (perfect future first-person)
zal afgedreven hebben (perfect future second-person)
zult afgedreven hebben (perfect future second-person)
zult afgedreven hebben (perfect future second-person)
zal afgedreven hebben (perfect future second-person)
zult afgedreven hebben (perfect future second-person)
zal afgedreven hebben (perfect future third-person)
zullen afgedreven hebben (perfect future first-person)
zullen afgedreven hebben (perfect future second-person)
zullen afgedreven hebben (perfect future third-person)
zou afgedreven hebben (perfect conditional first-person)
zou afgedreven hebben (perfect conditional second-person)
zou afgedreven hebben (perfect conditional second-person)
zoudt afgedreven hebben (perfect conditional second-person)
zoudt afgedreven hebben (perfect conditional second-person)
zou afgedreven hebben (perfect conditional third-person)
zouden afgedreven hebben (perfect conditional first-person)
zouden afgedreven hebben (perfect conditional second-person)
zouden afgedreven hebben (perfect conditional third-person)
er wordt afgedreven (impersonal passive present imperfect)
er is afgedreven (impersonal passive present perfect)
er werd afgedreven (impersonal passive past imperfect)
er was afgedreven (impersonal passive past perfect)
er zal afgedreven worden (impersonal passive future imperfect)
er zal afgedreven zijn (impersonal passive future perfect)
er zou afgedreven worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou afgedreven zijn (impersonal passive conditional perfect)
afgedreven worden (passive infinitive imperfect present short-form)
afgedreven te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
afgedreven zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
afgedreven te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
afgedreven zijn (passive infinitive perfect present short-form)
afgedreven te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
afgedreven zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
afgedreven te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word afgedreven (singular imperfect present first-person)
wordt afgedreven (singular imperfect present second-person)
wordt afgedreven (singular imperfect present second-person)
wordt afgedreven (singular imperfect present second-person)
wordt afgedreven (singular imperfect present plural third-person)
worden afgedreven (singular imperfect present plural first-person)
worden afgedreven (singular imperfect present plural second-person)
worden afgedreven (singular imperfect present third-person)
werd afgedreven (singular imperfect past first-person)
werd afgedreven (singular imperfect past second-person)
werd afgedreven (singular imperfect past second-person)
werdt afgedreven (singular imperfect past second-person)
werd afgedreven (singular imperfect past plural third-person)
werden afgedreven (singular imperfect past plural first-person)
werden afgedreven (singular imperfect past plural second-person)
werden afgedreven (singular imperfect past third-person)
zal afgedreven worden (singular imperfect future first-person)
zult afgedreven worden (singular imperfect future second-person)
zult afgedreven worden (singular imperfect future second-person)
zult afgedreven worden (singular imperfect future second-person)
zal afgedreven worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen afgedreven worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen afgedreven worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen afgedreven worden (singular imperfect future third-person)
zou afgedreven worden (singular imperfect conditional first-person)
zou afgedreven worden (singular imperfect conditional second-person)
zou afgedreven worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt afgedreven worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt afgedreven worden (singular imperfect conditional second-person)
zou afgedreven worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden afgedreven worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden afgedreven worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden afgedreven worden (singular imperfect conditional third-person)
ben afgedreven (perfect present first-person)
bent afgedreven (perfect present second-person)
bent afgedreven (perfect present second-person)
is afgedreven (perfect present second-person)
zijt afgedreven (perfect present second-person)
is afgedreven (perfect present third-person)
zijn afgedreven (perfect present first-person)
zijn afgedreven (perfect present second-person)
zijn afgedreven (perfect present third-person)
was afgedreven (perfect past first-person)
was afgedreven (perfect past second-person)
was afgedreven (perfect past second-person)
waart afgedreven (perfect past second-person)
was afgedreven (perfect past third-person)
waren afgedreven (perfect past first-person)
waren afgedreven (perfect past second-person)
waren afgedreven (perfect past third-person)
zal afgedreven zijn (perfect future first-person)
zult afgedreven zijn (perfect future second-person)
zult afgedreven zijn (perfect future second-person)
zult afgedreven zijn (perfect future second-person)
zal afgedreven zijn (perfect future third-person)
zullen afgedreven zijn (perfect future first-person)
zullen afgedreven zijn (perfect future second-person)
zullen afgedreven zijn (perfect future third-person)
zou afgedreven zijn (perfect conditional first-person)
zou afgedreven zijn (perfect conditional second-person)
zou afgedreven zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgedreven zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgedreven zijn (perfect conditional second-person)
zou afgedreven zijn (perfect conditional third-person)
zouden afgedreven zijn (perfect conditional first-person)
zouden afgedreven zijn (perfect conditional second-person)
zouden afgedreven zijn (perfect conditional third-person)

goud of zilver zuiveren van het lood, koper enz. waarmee het vermengd is


afschrikken

quench

het bijzonder snel afkoelen van een heet voorwerp door het in een koelvloeistof te dompelen

schrikte af (past)
afgeschrikt (past participle)
af te schrikken (active infinitive imperfect present long-form)
hebben afgeschrikt (active infinitive perfect present short-form)
te hebben afgeschrikt (active infinitive perfect present long-form)
afgeschrikt zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
afgeschrikt te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
afschrikkend (imperfect participle)
afgeschrikt (past participle)
schrik af (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
schrikt af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
schrikt af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
schrikt af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
schrikt af (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
schrikken af (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
schrikken af (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
schrikken af (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
schrikte af (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
schrikte af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
schrikte af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
schrikte af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
schrikte af (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
schrikten af (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
schrikten af (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
schrikten af (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal afschrikken (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult afschrikken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afschrikken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afschrikken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afschrikken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afschrikken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afschrikken (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen afschrikken (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen afschrikken (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen afschrikken (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou afschrikken (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou afschrikken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) afschrikken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt afschrikken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou afschrikken (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden afschrikken (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden afschrikken (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden afschrikken (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
afschrik (subordinate-clause present)
afschrikt (subordinate-clause present)
afschrikt (subordinate-clause present)
afschrikt (subordinate-clause present)
afschrikt (subordinate-clause present)
afschrikte (subordinate-clause past)
afschrikte (subordinate-clause past)
afschrikte (subordinate-clause past)
afschrikte (subordinate-clause past)
afschrikte (subordinate-clause past)
afschrikten (subordinate-clause past)
afschrikten (subordinate-clause past)
afschrikten (subordinate-clause past)
heb afgeschrikt (perfect present first-person)
hebt afgeschrikt (perfect present second-person)
hebt afgeschrikt (perfect present second-person)
heeft afgeschrikt (perfect present second-person)
hebt afgeschrikt (perfect present second-person)
heeft afgeschrikt (perfect present third-person)
hebben afgeschrikt (perfect present first-person)
hebben afgeschrikt (perfect present second-person)
hebben afgeschrikt (perfect present third-person)
had afgeschrikt (perfect past first-person)
had afgeschrikt (perfect past second-person)
had afgeschrikt (perfect past second-person)
hadt afgeschrikt (perfect past second-person)
had afgeschrikt (perfect past third-person)
hadden afgeschrikt (perfect past first-person)
hadden afgeschrikt (perfect past second-person)
hadden afgeschrikt (perfect past third-person)
zal afgeschrikt hebben (perfect future first-person)
zal afgeschrikt hebben (perfect future second-person)
zult afgeschrikt hebben (perfect future second-person)
zult afgeschrikt hebben (perfect future second-person)
zal afgeschrikt hebben (perfect future second-person)
zult afgeschrikt hebben (perfect future second-person)
zal afgeschrikt hebben (perfect future third-person)
zullen afgeschrikt hebben (perfect future first-person)
zullen afgeschrikt hebben (perfect future second-person)
zullen afgeschrikt hebben (perfect future third-person)
zou afgeschrikt hebben (perfect conditional first-person)
zou afgeschrikt hebben (perfect conditional second-person)
zou afgeschrikt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt afgeschrikt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt afgeschrikt hebben (perfect conditional second-person)
zou afgeschrikt hebben (perfect conditional third-person)
zouden afgeschrikt hebben (perfect conditional first-person)
zouden afgeschrikt hebben (perfect conditional second-person)
zouden afgeschrikt hebben (perfect conditional third-person)
er wordt afgeschrikt (impersonal passive present imperfect)
er is afgeschrikt (impersonal passive present perfect)
er werd afgeschrikt (impersonal passive past imperfect)
er was afgeschrikt (impersonal passive past perfect)
er zal afgeschrikt worden (impersonal passive future imperfect)
er zal afgeschrikt zijn (impersonal passive future perfect)
er zou afgeschrikt worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou afgeschrikt zijn (impersonal passive conditional perfect)
afgeschrikt worden (passive infinitive imperfect present short-form)
afgeschrikt te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
afgeschrikt zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
afgeschrikt te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
afgeschrikt zijn (passive infinitive perfect present short-form)
afgeschrikt te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
afgeschrikt zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
afgeschrikt te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word afgeschrikt (singular imperfect present first-person)
wordt afgeschrikt (singular imperfect present second-person)
wordt afgeschrikt (singular imperfect present second-person)
wordt afgeschrikt (singular imperfect present second-person)
wordt afgeschrikt (singular imperfect present plural third-person)
worden afgeschrikt (singular imperfect present plural first-person)
worden afgeschrikt (singular imperfect present plural second-person)
worden afgeschrikt (singular imperfect present third-person)
werd afgeschrikt (singular imperfect past first-person)
werd afgeschrikt (singular imperfect past second-person)
werd afgeschrikt (singular imperfect past second-person)
werdt afgeschrikt (singular imperfect past second-person)
werd afgeschrikt (singular imperfect past plural third-person)
werden afgeschrikt (singular imperfect past plural first-person)
werden afgeschrikt (singular imperfect past plural second-person)
werden afgeschrikt (singular imperfect past third-person)
zal afgeschrikt worden (singular imperfect future first-person)
zult afgeschrikt worden (singular imperfect future second-person)
zult afgeschrikt worden (singular imperfect future second-person)
zult afgeschrikt worden (singular imperfect future second-person)
zal afgeschrikt worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen afgeschrikt worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen afgeschrikt worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen afgeschrikt worden (singular imperfect future third-person)
zou afgeschrikt worden (singular imperfect conditional first-person)
zou afgeschrikt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou afgeschrikt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt afgeschrikt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt afgeschrikt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou afgeschrikt worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden afgeschrikt worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden afgeschrikt worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden afgeschrikt worden (singular imperfect conditional third-person)
ben afgeschrikt (perfect present first-person)
bent afgeschrikt (perfect present second-person)
bent afgeschrikt (perfect present second-person)
is afgeschrikt (perfect present second-person)
zijt afgeschrikt (perfect present second-person)
is afgeschrikt (perfect present third-person)
zijn afgeschrikt (perfect present first-person)
zijn afgeschrikt (perfect present second-person)
zijn afgeschrikt (perfect present third-person)
was afgeschrikt (perfect past first-person)
was afgeschrikt (perfect past second-person)
was afgeschrikt (perfect past second-person)
waart afgeschrikt (perfect past second-person)
was afgeschrikt (perfect past third-person)
waren afgeschrikt (perfect past first-person)
waren afgeschrikt (perfect past second-person)
waren afgeschrikt (perfect past third-person)
zal afgeschrikt zijn (perfect future first-person)
zult afgeschrikt zijn (perfect future second-person)
zult afgeschrikt zijn (perfect future second-person)
zult afgeschrikt zijn (perfect future second-person)
zal afgeschrikt zijn (perfect future third-person)
zullen afgeschrikt zijn (perfect future first-person)
zullen afgeschrikt zijn (perfect future second-person)
zullen afgeschrikt zijn (perfect future third-person)
zou afgeschrikt zijn (perfect conditional first-person)
zou afgeschrikt zijn (perfect conditional second-person)
zou afgeschrikt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgeschrikt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgeschrikt zijn (perfect conditional second-person)
zou afgeschrikt zijn (perfect conditional third-person)
zouden afgeschrikt zijn (perfect conditional first-person)
zouden afgeschrikt zijn (perfect conditional second-person)
zouden afgeschrikt zijn (perfect conditional third-person)

De ampul met het gevormde sulfide werd uit de oven genomen en afgeschrikt in ijswater.


neutraal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onzijdig’ voor het eerst aangetroffen in 1451

afgeleid van het Latijnse 'neuter' (onzijdig) met het achtervoegsel -aal

neutral

natuurkunde: noch een positieve noch een negatieve lading dragend

neutraler (uninflected comparative)
neutraalst (uninflected superlative)
neutrale (inflected positive)
neutralere (inflected comparative)
neutraalste (inflected superlative)
neutraals (partitive positive)
neutralers (partitive comparative)

noch zuur noch alkaline; med een zuurgraad van 7

Het zuur en het alkali (of de base) verbinden zich tot een neutraal zout.


alleen

In de betekenis van ‘bijwoord: zonder gezelschap’ voor het eerst aangetroffen in 1240

een organische verbinding met twee belendende dubbele bindingen

Propadieen (H₂C=C=CH₂) is het eenvoudigste alleen.


gips

van Middelnederlands ghips, in de betekenis van ‘pleister’ aangetroffen vanaf 1477; via Frans gypse of direct Latijn gypsum van Oudgrieks γύψος (gúpsos) dat teruggaat op een Semitische taal

جص

(scheikunde) een uit calciumsulfaat en water uithardende witte vaste stof: CaSO₄·2H₂O


acetyleen

In de betekenis van ‘koolwaterstof’ voor het eerst aangetroffen in 1895

uit het Frans met het achtervoegsel -yl met het achtervoegsel -een

acetilen

een verbinding van waterstof en koolstof met de samenstelling H₂C₂, die als gasvormige brandstof voor het vormen van hete vlammen gebruikt wordt

een verbinding van waterstof en koolstof met de samenstelling H₂C₂, die als gasvormige brandstof voor het vormen van fel licht en hete vlammen gebruikt wordt

Een antieke motorfiets met acetyleenverlichting.


kunstmest

Kunstdünger

een combinatie van chemische stoffen die aan de aarde wordt toegevoegd ter bemesting daarvan

Naast de benodigde stikstof- en fosforverbindingen kan kunstmest ook kleine hoeveelheden sporenelementen bevatten.

Nu gaat het verhogen van de productiviteit in de landbouw niet vanzelf, daarvoor zijn externe productiemiddelen noodzakelijk, zoals kunstmest, bestrijdingsmiddelen en betere zaden. Vooral kunstmest is cruciaal, blijkt uit langlopende studies van onder andere de inmiddels gepensioneerde Nederlandse agrobioloog Henk Breman. Hij bracht het grootste deel van zijn werkende leven in Afrika door, onder andere bij Unesco en constateerde: overal waar kunstmest zijn intrede doet, stijgen de opbrengsten en de voedselzekerheid, en vervolgens de welvaart.


waterstofdioxide

De naam wordt vaak oneigenlijk gebruikt ter verwijzing naar waterstofperoxide H₂O₂ en soms ook verward met diwaterstofoxide een weinig gebruikte naam voor water, in de vaktaal van de scheikunde is diwaterstofoxide de correcte vorm voor water

het radicaal HO₂^· dat in hogere lagen van de atmosfeer in geringe concentratie wordt aangetroffen


waterstoffluoride

Fluorwasserstoff

scheikundige term voor verbinding van waterstof en fluor (HF)

waterstoffluoriden (plural)
waterstoffluorides (plural)


diwaterstofsulfide

afgeleid van waterstofsulfide met het voorvoegsel di-

hydrogen sulphide

scheikundige term voor de verbinding van twee waterstofatomen en één zwavel atoom (H₂S). Gas, geassocieerd met de geur van rotte eieren


waterstofsulfide

Wasserstoffsulfid

verbinding van twee waterstofatomen en één zwavel atoom, de formeel juiste benaming is diwaterstofsulfide

waterstofsulfides (plural)
waterstofsulfiden (plural)

verbinding van twee waterstofatomen en één zwavel atoom (H₂S). Populaire term, de formeel juiste benaming is diwaterstofsulfide


zwaar water

Schweres Wasser

water waarin de waterstofatomen vervangen zijn door de waterstofisotoop deuterium


waterstofperoxide

Wasserstoffperoxid

diwaterstofdioxide (H₂O₂), middel dat gebruikt kan worden om te bleken, als desinfectiemiddel of als verbrandingshulp (in raketten)

waterstofperoxiden (plural)
waterstofperoxides (plural)


opium

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘verdovend middel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1554

鸦片

het ingedroogde melksap van de opiumpapaver of slaapbol (Papaver somniferum), een pijnstillend, verdovend en verslavend middel


aciditeit

Van het Franse acidité, van het Latijnse 'aciditas' met het achtervoegsel -iteit

Acidität

de zuurgraad, geeft aan hoeveel H⁺ er in een oplossing voorkomt

Door de zure regen is de aciditeit van dit meer schrikbarend snel veranderd.


affiniteit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verwantschap’ voor het eerst aangetroffen in 1553

afgeleid van het Franse affinité (met het achtervoegsel -iteit)

Affinität

(scheikunde) de geneigdheid om verbindingen te vormen

Affinität

(natuurkunde) de aantrekking die bij de aanraking van twee verschillende stoffen plaatsvindt

Koper heeft een grote affiniteit voor zwavel.


alkyleren

Van het Engelse alkylate of het Franse alkyler met het achtervoegsel -eren

alkylate

een waterstofatoom door een alkylgroep vervangen

alkyleerde (past)
gealkyleerd (past participle)
te alkyleren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen alkyleren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen alkyleren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gealkyleerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gealkyleerd (active infinitive perfect present long-form)
gealkyleerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gealkyleerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
alkylerend (imperfect participle)
gealkyleerd (past participle)
alkylere (subjunctive)
alkyleer (indicative imperfect present singular first-person)
alkyleert (indicative imperfect present singular second-person)
alkyleert (indicative imperfect present singular second-person)
alkyleert (indicative imperfect present singular second-person)
alkyleert (indicative imperfect present singular third-person)
alkyleerde (indicative imperfect past singular first-person)
alkyleerde (indicative imperfect past singular second-person)
alkyleerde (indicative imperfect past singular second-person)
alkyleerde (indicative imperfect past singular second-person)
alkyleerde (indicative imperfect past singular third-person)
alkyleerden (indicative imperfect past plural first-person)
alkyleerden (indicative imperfect past plural second-person)
alkyleerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal alkyleren (indicative imperfect future singular first-person)
zult alkyleren (indicative imperfect future singular second-person)
zal alkyleren (indicative imperfect future singular second-person)
zult alkyleren (indicative imperfect future singular second-person)
zal alkyleren (indicative imperfect future singular second-person)
zult alkyleren (indicative imperfect future singular second-person)
zal alkyleren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen alkyleren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen alkyleren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen alkyleren (indicative imperfect future plural third-person)
zou alkyleren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou alkyleren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) alkyleren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt alkyleren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou alkyleren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden alkyleren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden alkyleren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden alkyleren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gealkyleerd (perfect present first-person)
hebt gealkyleerd (perfect present second-person)
hebt gealkyleerd (perfect present second-person)
heeft gealkyleerd (perfect present second-person)
hebt gealkyleerd (perfect present second-person)
heeft gealkyleerd (perfect present third-person)
hebben gealkyleerd (perfect present first-person)
hebben gealkyleerd (perfect present second-person)
hebben gealkyleerd (perfect present third-person)
had gealkyleerd (perfect past first-person)
had gealkyleerd (perfect past second-person)
had gealkyleerd (perfect past second-person)
hadt gealkyleerd (perfect past second-person)
had gealkyleerd (perfect past third-person)
hadden gealkyleerd (perfect past first-person)
hadden gealkyleerd (perfect past second-person)
hadden gealkyleerd (perfect past third-person)
zal gealkyleerd hebben (perfect future first-person)
zal gealkyleerd hebben (perfect future second-person)
zult gealkyleerd hebben (perfect future second-person)
zult gealkyleerd hebben (perfect future second-person)
zal gealkyleerd hebben (perfect future second-person)
zult gealkyleerd hebben (perfect future second-person)
zal gealkyleerd hebben (perfect future third-person)
zullen gealkyleerd hebben (perfect future first-person)
zullen gealkyleerd hebben (perfect future second-person)
zullen gealkyleerd hebben (perfect future third-person)
zou gealkyleerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gealkyleerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gealkyleerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gealkyleerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gealkyleerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gealkyleerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gealkyleerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gealkyleerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gealkyleerd hebben (perfect conditional third-person)

Hij moest C3- en C4-fracties alkyleren tot hogerkokende en vertakte koolwaterstoffen.


ampul

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘buisje met injectievloeistof’ voor het eerst aangetroffen in 1933

Ampulle

dichtgesmolten medicijnflesje, waarin steriele injectiestoffen worden afgeleverd

Messkännchen

schenkkannetje voor wijn of water, gebruikt bij de mis

ampullen (plural)
ampulletje (diminutive singular)
ampulletjes (diminutive plural)

afsmeltbare, meestal geëvacueerde reageerbuis voor synthese bij hogere temperaturen


biochemisch

afgeleid van chemisch met het voorvoegsel bio-

biochemical

met betrekking tot de chemische omzetting van stoffen in levende wezens

biochemischer (uninflected comparative)
biochemische (inflected positive)
biochemischere (inflected comparative)
biochemischers (partitive comparative)


coagulatie

Naamwoord van handeling van coaguleren met het achtervoegsel -atie

het doen uitvlokken van colloïdale deeltjes door het destabiliseren van hun ladingsmantel


colloïdaal

afgeleid van colloïde met het achtervoegsel -aal

colloïdaler (uninflected comparative)
colloïdaalst (uninflected superlative)
colloïdale (inflected positive)
colloïdalere (inflected comparative)
colloïdaalste (inflected superlative)
colloïdaals (partitive positive)
colloïdalers (partitive comparative)

betreffende een colloïde, een fijne dispersie van de ene fase in de andere


concentratie

Afgeleid van concentreren met het achtervoegsel -atie.

Wij gebruiken zwavelzuur in een hoge concentratie.

De onderzoekers maakten de armen van de ster uit drie soorten polymeren, die ieder verschilden in hoe snel ze het medicijn afgaven. Zo was het mogelijk om van ieder afzonderlijk geneesmiddel de gewenste concentraties in het bloed bij te sturen. Daarnaast kan de dosis per middel gevarieerd worden door één of meer armen van de ster ermee te vullen.


degradatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verlaging in rang’ voor het eerst aangetroffen in 1669

Naamwoord van handeling van graderen met het voorvoegsel de- en met het achtervoegsel -atie

afbraak van een molecule in een chemische reactie naar 1 of meer met een eenvoudiger structuur


depletie

depletion

lediging, ontlasten(tekort) van lichaamsvloeistof


derivaat

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘afgeleide’ voor het eerst aangetroffen in 1868

afgeleid van het Latijnse 'dērīvātum' (het afgeleide) met het achtervoegsel -aat

Derivat

een afgeleide stof met een overeenkomstige structuur

derivaten (plural)
derivaatje (diminutive singular)
derivaatjes (diminutive plural)

Ampicilline is een derivaat van penicilline.


dialyse

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘scheiding van stoffen’ voor het eerst aangetroffen in 1912

met het voorvoegsel dia- met het achtervoegsel -lyse

dialysen (plural)
dialyses (plural)
dialysetje (diminutive singular)
dialysetjes (diminutive plural)

scheiding van stoffen in kristalloïden en colloïden in een oplossing d.m.v. filtrering door een membraan


zeep

In de betekenis van ‘reinigingsmiddel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1288

Om zeep brengen/helpen

doodmaken, doden; bij uitbreiding: "laten mislukken", "naar de knoppen helpen"

zepen (plural)
zeepje (diminutive singular)
zeepjes (diminutive plural)

substantie met een desinfecterende werking, gebruikt als schoonmaakmiddel of voor de persoonlijke hygiëne

Scout en Frodo, waar ik de eerste nacht in San Diego logeerde, hamerden er bij mij op geen zeep en shampoo in de natuur te gebruiken.

Ook biologische zepen werden niet gewaardeerd in de natuur.