kiezelzuur

Kieselsäure

(scheikunde) een zwak zuur dat is afgeleid van siliciumdioxide

kiezelzuren (plural)
kiezelzuurtje (diminutive singular)
kiezelzuurtjes (diminutive plural)

een zwak zuur dat is afgeleid van siliciumdioxide (SiO₂) met de algemene formule SiO₂.n H₂O (met n geheel)


kiezel

In de betekenis van ‘grind’ voor het eerst aangetroffen in 1631

kiezels (plural)
kiezeltje (diminutive singular)
kiezeltjes (diminutive plural)


natriumsilicaat

een oplosbaar natriumzout van kiezelzuur, met als brutoformule Na₂SiO₃ (in watervrije toestand)


verfverdunner

verdunningsmiddel voor verf zoals terpentine, terpentijn (of water!)


destillaat

Naamwoord van handeling van destilleren met het achtervoegsel -aat

product dat resulteert uit het destilleren


inkoken

einkochen

door verdamping bij het kookpunt het volume van een vloeistof verkleinen

kookte in (past)
ingekookt (past participle)
in te koken (active infinitive imperfect present long-form)
hebben ingekookt (active infinitive perfect present short-form)
te hebben ingekookt (active infinitive perfect present long-form)
ingekookt zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
ingekookt te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
inkokend (imperfect participle)
ingekookt (past participle)
kook in (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
kookt in (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
kookt in (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
kookt in (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
kookt in (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
koken in (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
koken in (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
koken in (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
kookte in (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
kookte in (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
kookte in (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
kookte in (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
kookte in (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
kookten in (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
kookten in (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
kookten in (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal inkoken (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult inkoken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal inkoken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult inkoken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal inkoken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult inkoken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal inkoken (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen inkoken (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen inkoken (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen inkoken (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou inkoken (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou inkoken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) inkoken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt inkoken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou inkoken (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden inkoken (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden inkoken (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden inkoken (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
inkook (subordinate-clause present)
inkookt (subordinate-clause present)
inkookt (subordinate-clause present)
inkookt (subordinate-clause present)
inkookt (subordinate-clause present)
inkookte (subordinate-clause past)
inkookte (subordinate-clause past)
inkookte (subordinate-clause past)
inkookte (subordinate-clause past)
inkookte (subordinate-clause past)
inkookten (subordinate-clause past)
inkookten (subordinate-clause past)
inkookten (subordinate-clause past)
heb ingekookt (perfect present first-person)
hebt ingekookt (perfect present second-person)
hebt ingekookt (perfect present second-person)
heeft ingekookt (perfect present second-person)
hebt ingekookt (perfect present second-person)
heeft ingekookt (perfect present third-person)
hebben ingekookt (perfect present first-person)
hebben ingekookt (perfect present second-person)
hebben ingekookt (perfect present third-person)
had ingekookt (perfect past first-person)
had ingekookt (perfect past second-person)
had ingekookt (perfect past second-person)
hadt ingekookt (perfect past second-person)
had ingekookt (perfect past third-person)
hadden ingekookt (perfect past first-person)
hadden ingekookt (perfect past second-person)
hadden ingekookt (perfect past third-person)
zal ingekookt hebben (perfect future first-person)
zal ingekookt hebben (perfect future second-person)
zult ingekookt hebben (perfect future second-person)
zult ingekookt hebben (perfect future second-person)
zal ingekookt hebben (perfect future second-person)
zult ingekookt hebben (perfect future second-person)
zal ingekookt hebben (perfect future third-person)
zullen ingekookt hebben (perfect future first-person)
zullen ingekookt hebben (perfect future second-person)
zullen ingekookt hebben (perfect future third-person)
zou ingekookt hebben (perfect conditional first-person)
zou ingekookt hebben (perfect conditional second-person)
zou ingekookt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt ingekookt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt ingekookt hebben (perfect conditional second-person)
zou ingekookt hebben (perfect conditional third-person)
zouden ingekookt hebben (perfect conditional first-person)
zouden ingekookt hebben (perfect conditional second-person)
zouden ingekookt hebben (perfect conditional third-person)
er wordt ingekookt (impersonal passive present imperfect)
er is ingekookt (impersonal passive present perfect)
er werd ingekookt (impersonal passive past imperfect)
er was ingekookt (impersonal passive past perfect)
er zal ingekookt worden (impersonal passive future imperfect)
er zal ingekookt zijn (impersonal passive future perfect)
er zou ingekookt worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou ingekookt zijn (impersonal passive conditional perfect)
ingekookt worden (passive infinitive imperfect present short-form)
ingekookt te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
ingekookt zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
ingekookt te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
ingekookt zijn (passive infinitive perfect present short-form)
ingekookt te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
ingekookt zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
ingekookt te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word ingekookt (singular imperfect present first-person)
wordt ingekookt (singular imperfect present second-person)
wordt ingekookt (singular imperfect present second-person)
wordt ingekookt (singular imperfect present second-person)
wordt ingekookt (singular imperfect present plural third-person)
worden ingekookt (singular imperfect present plural first-person)
worden ingekookt (singular imperfect present plural second-person)
worden ingekookt (singular imperfect present third-person)
werd ingekookt (singular imperfect past first-person)
werd ingekookt (singular imperfect past second-person)
werd ingekookt (singular imperfect past second-person)
werdt ingekookt (singular imperfect past second-person)
werd ingekookt (singular imperfect past plural third-person)
werden ingekookt (singular imperfect past plural first-person)
werden ingekookt (singular imperfect past plural second-person)
werden ingekookt (singular imperfect past third-person)
zal ingekookt worden (singular imperfect future first-person)
zult ingekookt worden (singular imperfect future second-person)
zult ingekookt worden (singular imperfect future second-person)
zult ingekookt worden (singular imperfect future second-person)
zal ingekookt worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen ingekookt worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen ingekookt worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen ingekookt worden (singular imperfect future third-person)
zou ingekookt worden (singular imperfect conditional first-person)
zou ingekookt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou ingekookt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt ingekookt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt ingekookt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou ingekookt worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden ingekookt worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden ingekookt worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden ingekookt worden (singular imperfect conditional third-person)
ben ingekookt (perfect present first-person)
bent ingekookt (perfect present second-person)
bent ingekookt (perfect present second-person)
is ingekookt (perfect present second-person)
zijt ingekookt (perfect present second-person)
is ingekookt (perfect present third-person)
zijn ingekookt (perfect present first-person)
zijn ingekookt (perfect present second-person)
zijn ingekookt (perfect present third-person)
was ingekookt (perfect past first-person)
was ingekookt (perfect past second-person)
was ingekookt (perfect past second-person)
waart ingekookt (perfect past second-person)
was ingekookt (perfect past third-person)
waren ingekookt (perfect past first-person)
waren ingekookt (perfect past second-person)
waren ingekookt (perfect past third-person)
zal ingekookt zijn (perfect future first-person)
zult ingekookt zijn (perfect future second-person)
zult ingekookt zijn (perfect future second-person)
zult ingekookt zijn (perfect future second-person)
zal ingekookt zijn (perfect future third-person)
zullen ingekookt zijn (perfect future first-person)
zullen ingekookt zijn (perfect future second-person)
zullen ingekookt zijn (perfect future third-person)
zou ingekookt zijn (perfect conditional first-person)
zou ingekookt zijn (perfect conditional second-person)
zou ingekookt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt ingekookt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt ingekookt zijn (perfect conditional second-person)
zou ingekookt zijn (perfect conditional third-person)
zouden ingekookt zijn (perfect conditional first-person)
zouden ingekookt zijn (perfect conditional second-person)
zouden ingekookt zijn (perfect conditional third-person)

Het mengsel werd enige tijd ingekookt en lichtjes gebonden.


soxhlettoestel

eponiem, samenstelling van Soxhlet en toestel zn ; genoemd naar de ontdekker Franz von Soxhlet .

een toestel waarin extractie gecombineerd wordt met voortdurende destillatie

Met een soxhlettoestel kun je trimyristine uit nootmuskaat extraheren.


overloophevel

Abflussheber

een hevel aangebracht aan de zijde van een vat dat geleidelijk gevuld wordt, waardoor het vat leegloopt wanneer een bepaald peil bereikt is

overloophevels (plural)
overloopheveltje (diminutive singular)
overloopheveltjes (diminutive plural)

Een soxhlettoestel dankt zijn automatische werking aan een overloopheveltje.


trimyristine

soort vet dat in aanzienlijke hoeveelheden in nootmuskaat voorkomt

Je kunt met een soxhletappraat gemakkelijk trimyristine uit nootmuskaat halen.


myristinezuur

samenstelling van myristine en zuur . Myristine (suffix -ine) verwijst naar Myristica fragrans «nootmuskaat»; het vet in nootmuskaat bestaat namelijk voor 75% uit trimyristine.

een verzadigd carbonzuur met de formule CH₃(CH₂)₁₂COOH

De esters van myristinezuur worden wel toegepast in cosmetica.


myristaat

afgeleid van de wetenschappelijke naam voor nootmuskaat (Myristica fragrans) met het achtervoegsel -aat

myristate

een ester of zout afgeleid van myristinezuur

Een myristaat bevat ofwel het ion CH₃(CH₂)₁₂COO⁻ ofwel een functionele groep CH₃(CH₂)₁₂COO-.

Trimyristine is een myristaat dat veel voorkomt in nootmuskaat, maar ook in boter, kokosolie en spermaceti.


soxhletapparaat

samenstelling van Soxhlet en en apparaat zn ; genoemd naar Franz von Soxhlet, de ontdekker.

een apparaat waarin extractie gecombineerd wordt met voortdurende destillatie

Met een soxhletapparaat kun je trimyristine uit nootmuskaat extraheren.

Deze is geheel bepaald volgens Kiszling 1). 20 gram tabak zijn met 10 cM³ verdunde alkoholische natronoplossing goed gemengd; dit matig vochtige poeder daarna in een huls gebracht en de nicotine met ether in een soxhlet-apparaat uitgetrokken.

Hissink, D.J.
 “Een studie over Deli-tabak” (1905), Kolff


kipptoestel

kipptoestellen (plural)
kipptoestelletje (diminutive singular)
kipptoestelletjes (diminutive plural)

een toestel bestaande uit drie vaten boven elkaar, waarmee naar believen met een chemische reactie een hoeveelheid gas gegenereerd kan worden

We hadden vroeger een kipptoestel op school.


laurinezuur

samenstelling van laurine en zuur . Laurine (suffix -ine) verwijst naar de olie die uit vruchten van de «laurier» te persen is en die voor de helft uit trilaurine bestaat.

een verzadigd carbonzuur met de formule CH₃(CH₂)₁₀COOH

De monoësters van laurinezuur hebben antibacteriële en antivirale eigenschappen.


stofhoeveelheid

stofhoeveelheden (plural)
stofhoeveelheidje (diminutive singular)
stofhoeveelheidjes (diminutive plural)

een grootheid die evenredig is met het aantal deeltjes N van een stof met als eenheid mol.


stearinezuur

stearinezuren (plural)
stearinezuurtje (diminutive singular)
stearinezuurtjes (diminutive plural)

verzadigd vetzuur met molecuulformule C₁₈H₃₆O₂ of CH₃(CH₂)₁₆COOH dat o.a. wordt gebruikt als antiklontermiddel.


molecuulformule

molecuulformules (plural)
molecuulformuletje (diminutive singular)
molecuulformuletjes (diminutive plural)

een aanduiding die aangeeft uit welke elementen, en in welke aantallen atomen, een molecuul is opgebouwd.


antimonium

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘chemisch element’ voor het eerst aangetroffen in 1544

scheikundig element met symbool Sb en atoomnummer 51. Het is een zilvergrijs metalloïde


palmitinezuur

palmitinezuren (plural)
palmitinezuurtje (diminutive singular)
palmitinezuurtjes (diminutive plural)

een verzadigd vetzuur met zestien koolstofatomen waarvan de IUPAC-naam daarom ook hexadecaanzuur is.


stearaat

afgeleid van het pseudo-Latijnse stearatum ?? met het achtervoegsel -aat

stearaten (plural)
stearaatje (diminutive singular)
stearaatjes (diminutive plural)


kraakinstallatie

samenstelling van kraak ww en installatie

kraakinstallaties (plural)
kraakinstallatietje (diminutive singular)
kraakinstallatietjes (diminutive plural)

installatie voor het kraken (in kleine stukken breken) van aardolie(moleculen)


kraking

Naamwoord van handeling van kraken met het achtervoegsel -ing

krakingen (plural)
krakinkje (diminutive singular)
krakinkjes (diminutive plural)

proces waarbij grote organische moleculen worden omgezet in kleinere

De biochemici troffen ze aan in de vorm van een benzeenderivaat (een afgeleide vorm van benzeen) die bij hogere temperaturen in de aardkorst werd gevormd door kraking van de carotenoiden.


macromolecuul

afgeleid van molecuul met het voorvoegsel macro-

een molecuul met een relatief hoge moleculaire massa (meer dan 1000 atomen)

Een stukje zuiver diamant kan worden beschouwd als een macromolecuul.


molecuulmassa

molecuulmassa's (plural)
molecuulmassaatje (diminutive singular)
molecuulmassaatjes (diminutive plural)

de massa van één molecuul van die stof, uitgedrukt in atomaire massa-eenheden


macromolecule

afgeleid van molecule met het voorvoegsel macro-

macromoleculen (plural)
macromolecules (plural)

een molecuul met een relatief hoge moleculaire massa. (algemeen gezien bestaande uit meer dan 1000 atomen)


moleculespectrum

moleculespectra (plural)
moleculespectrums (plural)
moleculespectrumpje (diminutive singular)
moleculespectrumpjes (diminutive plural)

voor een bepaald molecuul zeer typerend emissiespectrum of absorptiespectrum waarmee dit molecuul dan ook eenduidig kan worden geïdentificeerd.


EPDM

Ethyleen Propyleen Dieen Monomeer, een synthetische rubber of elastomeer


overgangstoestand

samenstelling van overgang en toestand met het invoegsel -s-

overgangstoestanden (plural)
overgangstoestandje (diminutive singular)
overgangstoestandjes (diminutive plural)

een kortdurende tussentoestand die kan optreden bij een chemische reactie


polycarbonaat

afgeleid van carbonaat met het voorvoegsel poly-

thermoplastisch polymeer waarbij de monomeren verbonden zijn door een carbonaatbinding

Polycarbonaat wordt door General Electric Plastics in Bergen op Zoom bereid uit difenylpropaan en fosgeen — fosgeen is een chloorhoudend gas dat tijdens de eerste wereldoorlog goede diensten bewees als strijdgas.

Weblink bron
Karel Knip
 “Herverwerking van huisvuilplastic komt in Nederland nog nauwelijks voor : PVC verdwijnt uit verpakkingen” (16 september 1989) op nrc.nl


zwavelkoper

een verbinding van de twee elementen zwavel en koper


dextrine

dextrines (plural)
dextrinen (plural)
dextrinetje (diminutive singular)
dextrinetjes (diminutive plural)

een groep suikers die uit zetmeel aangemaakt worden met enzymatische synthese mbv amylase of industrieel door reductie met een anorganisch zuur


amylase

afgeleid van amyl met het achtervoegsel -ase

amylasen (plural)
amylasetje (diminutive singular)
amylasetjes (diminutive plural)

een verteringsenzym dat amylose ofwel amylum (een niet-vertakte vorm van zetmeel) afbreekt


mononatriumglutamaat

afgeleid van natriumglutamaat met het voorvoegsel mono-

het mononatriumzout van glutaminezuur dat als smaakversterker in de voedingsindustrie wordt gebruikt (E-nummer: E621)


-icum

Er zijn ook tal van woorden die al op -icum eindigen, zonder dat dat in het Nederlandse nog als achtervoegsel kan worden beschouwd, omdat die woorden in hun geheel aan een andere taal zijn ontleend.

bij de naamgeving stoffen
chemische stof


laborante

afgeleid van laborant met het achtervoegsel -e

laborantes (plural)
laborantetje (diminutive singular)
laborantetjes (diminutive plural)


solvent

via Middelnederlands solvent van Latijn solvens ww , in de betekenis van ‘in staat om te betalen’ aangetroffen vanaf 1476

solventen (plural)
solvents (plural)
solventje (diminutive singular)
solventjes (diminutive plural)

vloeistof (vaak een agressieve verbinding), waarin een andere stof kan worden opgelost


cyanide

afgeleid van cyaan met het achtervoegsel -ide

een verbinding die het CN⁻ ion of een -CN functionele groep bevat, cyaanzout


glycol

In de betekenis van ‘antivries’ voor het eerst aangetroffen in 1907


ammonium

afgeleid van ammonia met het achtervoegsel -ium

verbinding van stikstof (N) en waterstof (H), een eenwaardig kation met samenstelling NH₄⁺


dichloorvos

samenstelling van chloor en vos met het voorvoegsel di- (2)

dichloorvossen (plural)
dichloorvosje (diminutive singular)
dichloorvosjes (diminutive plural)


bakeliet

eponiem: afgeleid van de Belgisch-Amerikaanse uitvinder en scheikundige Baekeland met het achtervoegsel -iet, in de betekenis van ‘harde kunsthars’ voor het eerst aangetroffen in 1909

allereerste volledig synthetische (harde) kunststof, fenolhars


blauwzuur

blauwzuren (plural)
blauwzuurtje (diminutive singular)
blauwzuurtjes (diminutive plural)

een anorganische verbinding van waterstof, koolstof en stikstof, met als brutoformule HCN. Het is een buitengewoon giftige kleurloze tot zeer lichtblauwe vloeistof met een karakteristieke geur van amandelen


propyleen

een koolwaterstof, behorend tot de groep der alkenen, met als brutoformule C₃H₆.


reageerbuis

In de betekenis van ‘glazen buis voor scheikundige proeven’ voor het eerst aangetroffen in 1862

reageerbuizen (plural)
reageerbuisje (diminutive singular)
reageerbuisjes (diminutive plural)

glazen buisje dat bij het nemen van (scheikundige) proeven gebruikt wordt


tetrameer

met het voorvoegsel tetra- en met het achtervoegsel -meer

tetrameren (plural)
tetrameertje (diminutive singular)
tetrameertjes (diminutive plural)

een chemische verbinding die uit 4 eenheden of monomeren bestaat.


trimeer

met het voorvoegsel tri- en met het achtervoegsel -meer

trimeren (plural)
trimeertje (diminutive singular)
trimeertjes (diminutive plural)

een chemische verbinding die uit 3 eenheden of monomeren bestaat.


gluconaat

afgeleid van gluconzuur met het achtervoegsel -aat

gluconate

een ester of zout afgeleid van gluconzuur

Een gluconaat bevat ofwel het ion HOCH₂(CHOH)₄COO⁻ ofwel een functionele groep HOCH₂(CHOH)₄COO-.


-een

van Frans -ène, in 1834 voor het eerst gebruikt in "methylène" door de 19e-eeuwse Franse scheikundigen J. Dumas en E. Péligot , mogelijk onder invloed van "hydrogène", teruggaand op Oudgrieks -ηνη

voor de vorming van namen van onverzadigde koolwaterstoffen waarin één paar koolstofatomen verbonden is door een dubbele binding (CₙH₂ₙ)


deuterium

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘zware waterstof’ voor het eerst aangetroffen in 1942


sinter

product dat ontstaat uit het samenbakken van fijne ertsen, smeltmiddelen (kalksteen en duniet) en recuperatiestoffen

In de hooovens gebruikt men sinter omdat men daaruit efficiënter ijzer uit ijzererts kan produceren.


pur

(letterwoord) voor polyurethaan, op te vatten als leenvertaling van PUR

type kunststof dat licht en buigzaam en toch sterk en slijtvast is

Pur wordt gebruikt als isolatiemateriaal in woningen.

Als er pur op je handen komt kan je dat er niet afhalen, het zal er vanaf moeten slijten.

Boven haar hoofd hangt een dikke laag pur als gestolde lava.

Machteld Bouma
 “Pur”, e-book naar 2e druk (2007), Artemis & co, Amsterdam, ISBN 9789047200963, hfst. 12


tritium

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘waterstofisotoop’ voor het eerst aangetroffen in 1949

een isotoop van waterstof, met één proton en twee neutronen in de kern


fulveen

fulvenen (plural)
fulveentje (diminutive singular)
fulveentjes (diminutive plural)

een lid van de groep koolwaterstoffen met dezelfde brutoformule als benzeen, namelijk C₆H₆


cortison

In de betekenis van ‘hormoon uit bijnierschors’ voor het eerst aangetroffen in 1955

een natuurlijk steroïdhormoon dat in de lever snel wordt omgezet in het natuurlijke bijnierschorshormoon hydrocortison (cortisol)


ergon

stof die invloed uitoefent op de levensprocessen


pepton

stof die ontstaat bij afbraak van eiwitten


didymium

scheikundige stof, ontdekt in 1841 en beschouwd als element met symbool Di totdat het in 1885 een mengsel van twee nieuwe elementen, neodymium en praseodymium, bleek te zijn


normaliteit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het normaal zijn’ voor het eerst aangetroffen in 1847

afgeleid van normaal met het achtervoegsel -iteit

afgeleid van het Franse normalité (met het achtervoegsel -iteit)

de equivalentie (n_(eq)) gedeeld door het volume:


carboxy-

ter aanduiding dat de door het tweede lid genoemde groep uitgebreid is met een carboxygroep


koperaluminiumchloride

Samenstelling van koper, aluminium en chloride

een kleurloze vaste stof met een smeltpunt van 225°C en formule CuAlCl₄


kopergalliumchloride

Samenstelling van koper, gallium en chloride

een kleurloze vaste stof met een smeltpunt van 238 °C en formule CuGaCl₄


psilocybine

de belangrijkste psychoactieve stof uit verschillende hallucinogene paddenstoelsoorten

De stof psilocybine, aanwezig in tientallen verboden paddenstoelen met een hallucinerende werking, kan depressie mogelijk helpen behandelen


onkruidverdelger

chemische bestrijdingsmiddel dat wordt gebruikt om onkruid te bestrijden

"Kans op verbod schadelijke onkruidverdelgers in Europa klein"


hogedrukvloeistofchromatografie

samenstelling van hoge druk en vloeistofchromatografie

vloeistofchromatografie waarbij de eluens onder hoge druk door een sterk gepakte kolom wordt gepompt


vloeistofchromatografie

samenstelling van vloeistof en chromatografie

een analytische methode waarbij er gebruik wordt gemaakt van het verschil in affiniteit met zowel de mobiele als de stationaire fase waarbij de mobiele fase in dit geval altijd een vloeistof is


gaschromatografie

een vorm van chromatografie waarbij stoffen in gas- of dampfase worden gescheiden op hun selectieve verdeling tussen de stationaire en de mobiele fase


carbeen

afgeleid van carbon ?? met het achtervoegsel -een

carbenen (plural)
carbeendertje (diminutive singular)
carbeendertjes (diminutive plural)

een kort-levend en zeer reactief organisch molecuul met een divalent koolstof met maar 6 valentie elektronen. De algemene formule is: R1R2C: [1]. Het koolstofatoom is sp2 gehybridiseerd met de lege p-orbitaal boven en onder het vlak met de R1, R2 en het vrije elektronenpaar.
Het meest simpele carbeen is H2C: (ook wel methyleen genoemd).


methyleen

afgeleid van methyl met het achtervoegsel -een

Het meest simpele carbeen met formule CH₂


methyl

met het voorvoegsel meta- en met het achtervoegsel -yl

van Frans méthyle via méthylène (extract uit gegist hout) (1835), tatsam van Oud-grieks méthu (wijn, bier, mede) + húlē (hout)

een functionele groep, afgeleid van methaan (CH₄) bestaande uit één koolstofatoom en drie waterstofatomen en dus met de formule CH₃


methylviolet

een groep van verschillende pH-indicatoren die worden gebruikt om bij een zuur-basetitratie het equivalentiepunt te bepalen. Het omslaggebied van methylviolet ligt tussen 0,0 en 1,6 (overgang van geel naar violet)


methylchloride

methylchloriden (plural)
methylchlorides (plural)

een organische verbinding die bij kamertemperatuur een kleurloos en brandbaar gas is (met een licht zoete geur) en veel wordt gebruikt als koudemiddel


methylbromide

methylbromides (plural)
methylbromiden (plural)

een kleurloos, bijna reukloos en giftig gas met de formule CH₃Br


alkyl

afgeleid van alkali of alkaan ?? met het achtervoegsel -yl

functionele groep afgeleid van alkanen. Dergelijke groepen bevatten enkel koolstof- en waterstofatomen en zijn van de vorm CₙH₂ₙ₊₁


alkylgroep

alkylgroepen (plural)
alkylgroepje (diminutive singular)
alkylgroepjes (diminutive plural)

de functionele groep die ontstaat door aan een alkaan een waterstofatoom te onttrekken


farmacie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘artsenijbereidkunde, apotheek’ voor het eerst aangetroffen in 1689

de kunst van de bereiding van geneesmiddelen


wekamine

In de betekenis van ‘opwekkende stof’ voor het eerst aangetroffen in 1950

een amine met een stimulerende (opwekkende) werking op het centrale zenuwstelsel. Bekende wekaminen zijn amfetamine, methamfetamine, efedrine, cafeïne en adrenaline


meticilline

een antibioticum, gerelateerd aan penicilline en andere bètalactam gebaseerde antibiotica


penicilline

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘antibioticum’ voor het eerst aangetroffen in 1947

penicillinen (plural)
penicillines (plural)

een in 1928 door de Britse arts-bacterioloog Alexander Fleming ontdekte antibacteriële stof die het eerste algemeen bruikbare antibioticum opleverde. Het is een bètalactamantibioticum (β-lactam) geproduceerd door de penseelschimmel Penicillium chrysogenum


nitrogeen

met het voorvoegsel nitro- en met het achtervoegsel -geen


hydrogeen

met het voorvoegsel hydro- en met het achtervoegsel -geen


salicyl

afgeleid van het Latijnse salix (wilg) met het achtervoegsel -yl


fenyl

afgeleid van fenol met het achtervoegsel -yl

een arylgroep die bestaat uit een benzeenring waarvan één waterstofatoom is verwijderd


sprit

[1] mogelijk klanknabootsing,
[3] van spiritus

spritten (plural)
spritje (diminutive singular)
spritjes (diminutive plural)


ammonia

In de betekenis van ‘oplossing van ammoniak in water’ voor het eerst aangetroffen in 1831

een oplossing van het gas ammoniak in water. In symbolen: NH₃(aq).


silicoon

silicone

een siliciumhoudend polymeer op basis van siloxaanbindingen met algemene formule [-SiRR¹-O]ₙ

Tot slot vermelden wij de implantatie in de pharynxwand van een der moderne kunststoffen: Silastic, een silicoon waarmee Blocksma (1963) spraakverbetering kon bereiken bij 23 van zijn 27 patiënten.


amyl

met het voorvoegsel an- en met het achtervoegsel -yl


dichloor

afgeleid van chloor met het voorvoegsel di-


chloorfluorkoolstofverbinding

samenstelling van chloor, fluor, koolstof en verbinding

een koolwaterstof waarvan de waterstofatomen zijn vervangen door chloor- en/of fluoratomen


chloorgas

gas bestaande uit twee atomen van het element chloor (Cl₂). Het is bij normale druk en temperatuur een geelgroen, prikkelend en giftig gas met een sterke geur


chloorkalk

wit droog poeder (Ca(ClO)₂), verkregen door het leiden van chloor over gebluste kalk


homologie

via Latijn homologia van Oudgrieks ὁμολογία (homología) "overeenstemming"

De benaming "homologie" is ook wel gebruikt als aanduiding voor homostudies, maar is in die betekenis niet gangbaar geworden.

alleen verschillend zijn door de lengte van een keten van CH2-groepen (alkyl)

over verbindingen in de organische chemie

Dat de auteur (…) de cyclische polymethylenen als homologen beschouwt van cyclopropaan, lijkt me een te ruime opvatting van het begrip homologie.


fosforigzuur

verbinding met één zuurstofatoom minder dan fosforzuur dus H₃PO₃


lithiumsuperoxide

samenstelling van lithium zn en superoxide zn


inert

Van Frans inerte, in de betekenis van ‘traag’ voor het eerst aangetroffen in 1824

inerter (uninflected comparative)
inertst (uninflected superlative)
inerte (inflected positive)
inertere (inflected comparative)
inertste (inflected superlative)
inerts (partitive positive)
inerters (partitive comparative)

niet of nauwelijks een reactie aangaand met andere stoffen


kettingreactie

reactie die zodanig verloopt dat daarbij ontstane stoffen of deeltjes de reactie in stand houden


nulpuntsenergie

samenstelling van nulpunt en energie met het invoegsel -s-

energie van een lichaam bij het absolute nulpunt


A-zin

gestandaardiseerde advieszin die helpt om de omgang met chemische stoffen veiliger te maken


vrijkomen

ontstaan ten gevolge van een chemische reactie


bleekmiddel

bleekmiddelen (plural)
bleekmiddeltje (diminutive singular)
bleekmiddeltjes (diminutive plural)

middel dat materiaal bleekt doordat het de kleurstoffen afbreekt


gifwolk

gifwolken (plural)
gifwolkje (diminutive singular)
gifwolkjes (diminutive plural)

De gifwolk die op 3 december 1984 in Bhopal werd uitgestoten, kostte in korte tijd meer dan 2000 personen het leven en tastte de gezondheid van tussen de 150.000 tot mogelijk wel 600.000 andere mensen aan, waarvan later nog 6000 aan de gevolgen van de blootstelling zouden bezwijken


oxaalzuur

organisch zuur dat o.a. in rabarber en klaverzuring voorkomt


azobordeaux

afgeleid van bordeaux met het voorvoegsel azo-

bepaalde wijnrode kleurstof, gebruikt bij het kleuren van cellen bij onderzoek met de microscoop


maiszetmeel

نشا الذرة

en 2. verbinding van glucose en koolhydraten of bindmiddel dat uit maiskorrels wordt gewonnen

verbinding van glucose en koolhydraten die als voedingsstof voor de maiskiem in maiskorrels zit


verdunningsmiddel

samenstelling van verdunning en middel met het invoegsel -s-

verdunningsmiddelen (plural)
verdunningsmiddeltje (diminutive singular)
verdunningsmiddeltjes (diminutive plural)

vloeistof om bepaalde vastere vloeistoffen dunner te maken


fysicochemisch

afgeleid van fysicochemie met het achtervoegsel -isch

physicochemical

met betrekking tot de natuurkundige aspecten van de scheikunde

fysicochemischer (uninflected comparative)
fysicochemische (inflected positive)
fysicochemischere (inflected comparative)
fysicochemischers (partitive comparative)


THC

tetrahydrocannabinol, de chemische stof die als psychoactieve stof in hennepproducten voorkomt

Hennepbloemen bevatten minder dan 0,5 procent THC, de stof in cannabis waar je high van wordt. Ze worden gebruikt in cosmetica, farmaceutische producten, of, in landen waar dat mag, om te roken. "Een soort alcoholvrij bier, maar dan voor wiet", beschrijft ondernemer Cusani.

Weblink bron
Heleen D'Haens
 “Hennepverbod Italië wekt verbazing: 'net zo gevaarlijk als een kerstomaatje'” (13 april 2025), NOS


vitriool

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zwavelzuur’ voor het eerst aangetroffen in 1351

de pen dopen in vitriool

op venijnig aanvallende manier schrijven

benaming voor mineralen die sulfaat (SO₄) bevatten

Zwavelzuur werd geproduceerd door verhitting van de kristallen van groene vitriool (gehydrateerd ijzersulfaat), bekomen door behandeling van het ijzersulfide afkomstig van de destillatie van het pyriet.

zeer bijtende zure oplossing van diwaterstofsulfaat (H₂SO₄)

Dit interesseert me wel: man begoot zijn vrouw met vitriool omdat hij dacht dat ze hem bedroog...


stearine

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bestanddeel van vet’ voor het eerst aangetroffen in 1872

hoofdbestanddeel van de meeste vetten, de kleur-, geur-, en smaakloze drievoudige ester van glycerol en stearinezuur met scheikundige formule C₃H₅(C₁₈H₃₅O₂)₃


dispers

disperser (uninflected comparative)
disperst (uninflected superlative)
disperse (inflected positive)
dispersere (inflected comparative)
disperste (inflected superlative)
dispersers (partitive comparative)


propranolol

een niet-selectieve bètablokker die voornamelijk gebruikt wordt bij de behandeling van hypertensie

Uit het onderzoek blijkt dat we aangeleerde angsten met behulp van het medicijn propranolol kunnen wissen


verharder

Naamwoord van handeling van verharden met het achtervoegsel -er

verharders (plural)
verhardertje (diminutive singular)
verhardertjes (diminutive plural)

stof die aan een andere stof toegevoegd is of wordt, om het verharden van die laatste te bevorderen


ontleding

Naamwoord van handeling van ontleden met het achtervoegsel -ing

analysis

(wetenschap) onderzoek door een groot probleem in kleinere delen de verdelen

een reactie waarbij één stof in meerdere reactieproducten uiteenvalt


tannine

In de betekenis van ‘looizuur’ voor het eerst aangetroffen in 1847


struviet

een mineraal met de samenstelling Mg(NH₄)PO₄ · 6(H₂O) (magnesiumammoniumfosfaat). Blaasgruis of niersteengruis bij mens en dier kan bestaan uit struviet en kan teruggewonnen worden bij de reiniging van afvalwater van rioolzuiveringsinstallaties. Het is een natuurlijke meststof die kan gebruikt worden als grondstof voor kunstmest of voor de fosfaatverwerkende industrie

Eind dit jaar neemt het waterschap een fabriek met een capaciteit van 1.000 ton struviet per jaar in gebruik, een van de grootste in Europa. Met een investering van 4,5 miljoen euro kan Amsterdam bijdragen aan de bemesting van 10 duizend voetbalvelden per jaar.


thalliumsulfaat

een zeer toxisch thalliumzout van zwavelzuur, met als brutoformule Tl₂SO₄

Er zouden door terreurgroep IS tests zijn gedaan met twee producten: thalliumsulfaat en een stof op basis van nicotine. Zo kreeg een gevangene thalliumsulfaat toegediend in zijn voedsel en drinkwater. Na twee dagen werd hij misselijk, kreeg koorts en zijn maag en hersenen begonnen op te zwellen. Tien dagen later was hij dood.


proefbuis

proefbuizen (plural)
proefbuisje (diminutive singular)
proefbuisjes (diminutive plural)

verticale cilinder van dun glas, aan de bovenkant open en met een bodem aan de onderkant, zoals die wordt gebruikt bij experimenten in de natuurwetenschappen

Enkele weken later kregen ze een minuscule proefbuis toegestuurd met een stipje DNA, waarop al hun informatie stond.


indampen

evaporate

het concentreren van een oplossing door het oplosmiddel te laten verdampen

Smelt de boter in de koekenpan en doe er als hij lichtbruin is de oesterzwammen bij. Bestrooi ze met zout en peper en bak ze op hoog vuur, geregeld omscheppen. Doe de knoflook erbij, laat een minuutje bakken en voeg de garnalen toe. Als die roze beginnen te kleuren de sherry erbij die even moet indampen. Roer de peterselie erdoor en haal de pan van het vuur.

Maar zodra deze intermediairs zelf de mest gaan bewerken, is het systeem zo lek als een mandje. Het is niet moeilijk de monsters te manipuleren zodat het net lijkt alsof een mestpartij heel veel fosfaat bevat. 'Zet het potje een tijdje in de magnetron en laat het indampen. Dan stijgt het gehalte aan fosfaat. Dus lijkt het of je heel veel fosfaat hebt afgevoerd, terwijl dat in werkelijkheid niet het geval is.' Nog makkelijker is het om gewoon wat fosfaat toe te voegen voordat je het monster naar het lab brengt.


kolendamp

een giftig reukloos gas dat ontstaat door onvolledige verbranding

William Moorlag (55) groeide op in Onderdendam, midden in het aardbevingsgebied. De gasbel was een groot geschenk, hield de hoofdmeester zijn schoolklas eind jaren zestig voor. Het gas bracht het dorp voorspoed, vooruitgang en veiligheid. De Moorlags kregen een geiser en een douche en William hoefde niet langer in de zinken tobbe. Een gaskachel verving de kolenkachel met soms giftige kolendamp.

Kees Kruiten handelt al vijftien jaar in Wit-Rusland (bevroren vis) en heeft nog meegemaakt hoe 'de kolendamp tegen me aan sloeg' toen hij voor het eerst in Polen was, opgeborgen achter het IJzeren Gordijn. 'Noord-Korea is denk ik vergelijkbaar. Mijn ervaring in dat soort landen is dat ze er transparant zijn. Het is er rechtuit zakendoen.'


kunstvezel

een kunststof die gebruikt wordt voor het maken van kunstgarens

Manchester City gebruikt de GrassMaster van het Nederlandse bedrijf Desso. Dat is een zogenoemde hybride-veld, een natuurgrasveld versterkt met kunstvezels. In Nederland maken clubs als FC Utrecht, AZ en FC Groningen daar ook gebruik van.

Op dat laatste scoort wol het beste: volgens Milieu Centraal gaan kleden van kunstvezel of katoen gemiddeld 15 jaar mee, maar een wollen kleed 25 jaar. Maar wol heeft weer andere nadelen. De diervriendelijkheid bij schapenteelt is laag. Doordat schapen net als koeien methaangas uitstoten, veroorzaken ze een flinke klimaatdruk. In de schapenfokkerij worden veel bestrijdingsmiddelen en antibiotica gebruikt, zegt milieuadviesbureau Blonk Consultants. Ook katoenteelt verbruikt veel gif, water en ruimte. Daarmee vergeleken doen kunstvezels het prima.


linolzuur

een tweevoudig onverzadigd, essentieel, omega 6-vetzuur en komt voornamelijk voor in zonnebloemolie en maisolie

Een dieet met weinig verzadigd vet en weinig transvetzuren en veel meervoudig onverzadigde vetzuren (dagelijks minimaal 10 gram voor vrouwen en 15 gram voor mannen van het meervoudig onverzadigde vetzuur linolzuur bevat en minimaal 250 milligram van de visvetzuren EPA en DHA) biedt de beste garantie voor een laag risico op een hartinfarct. Dat stellen onderzoekers van Wageningen University in een artikel in de British Journal of Nutrition.

Kuipers toonde aan dat hun dieet vergeleken met westerse voeding meer eiwitten, minder koolhydraten, minder linolzuur en meer omega-3 vetzuren bevatte. Wie te weinig van die vetzuren eet, heeft meer kans op hart- en vaatziekten en depressie. Teveel linolzuur leidt weer tot minder aanmaak en inbouw van die omega-3 vetzuren in het lichaam.


arrheniusbase

eponiem, samenstelling van Arrhenius en en base zn ; genoemd naar de Zweedse onderzoeker Svante August Arrhenius .

een stof die een of meer hydroxylgroepen bevat en in een waterige oplossing OH-ionen afsplitst

Een base (A-base) is volgens Arrhenius een hydroxide dat in water (H2O) hydroxide-ionen (OH-) afsplitst . Een voorbeeld van een arrheniusbase is natriumhydroxide (NaOH) dat Na+- en hydroxide-ionen vormt als het oplost in water.


menthol

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘pepermuntolie’ voor het eerst aangetroffen in 1914

vluchtige olie die een belangrijk bestanddeel is van pepermuntolie, een organische verbinding met een sterke muntgeur

Het wondermiddel heet Dega 16. Alleen Chickfriend gebruikt het. Alleen Patrick R. levert het. Het is gemaakt op basis van een natuurlijk middel, horen de pluimveeboeren. Niemand mag weten wat in Dega 16 zit. Boeren die ernaar vragen, krijgen een ontwijkend antwoord. Maar de stal ruikt de volgende ochtend heel natuurlijk, naar menthol en eucalyptus.

Er staat een korte rij voor de servicebalie van de supermarkt. Ik sluit aan. Voor me bekommert een vrouw van begin 60 zich over een kleuter in een buggy. Oma en kleinzoon vermoed ik . Ze zijn aan de beurt. De baliemedewerker kijkt de kleuter aan en vraagt op vriendelijke toon: ‘En jongeman, wat mag het zijn?’. Waarop de oma over de buggy buigt en haar kleinzoon met krakerige stem instrueert: ‘Zeg maar: twee Marlboro Lights met menthol’.


methanol

afleiding van methaan met het achtervoegsel -ol

Om MDMA of amfetamine te maken, worden grondstoffen vermengd en verdund met chemicaliën als zwavelzuur, aceton en methanol. Europol schat dat bij de productie van 1 kilo MDMA 6 tot 10 kilo vloeibaar afval vrijkomt en bij amfetamine zelfs 20 tot 30 kilo afval.

Onderzoekers van de Universiteit van Rostock hebben een katalysator ontdekt die methanol efficiënt omzet in waterstof, bij normale luchtdruk en temperaturen tussen de 65 en 95 graden Celsius (Nature, 28 februari). De vinding biedt zicht op een nieuwe energiebron voor bijvoorbeeld laptops of smartphones. Een kleine reactor in die apparaten kan de methanol omzetten in waterstof, dat gevoed wordt aan een brandstofcel, die zo uren stroom kan leveren. Eerdere pogingen om zo’n methanollaptop te maken strandden doordat de minireactor pas werkte bij enkele honderden graden Celsius en onder hoge druk.


methylalcohol

methanol, de eenvoudigste maar giftige alcohol met één C-atoom

De krant Hürriyet had eerder onder aanhaling van politiebronnen geschreven dat er negen doden gevallen waren. De politie heeft 15 verdachten opgepakt. Beelden op de online-editie van de krant toonden enkele blauwe vaten met de dodelijke methylalcohol, die in beslag werden genomen.

En word je dan niet blind, van de methylacohol? Dat hoor je mensen immers vaak zeggen. Welnee. Alle thuisstokers vangen de zogenaamde ‘voorloop’, ongeveer de eerste 1,5 à 2 procent van het volume, apart op en gooien die weg. Daarin zit de giftige methylalcohol. En daarna drupt er zuiver, hoogwaardig stooksel uit de ketel. Geurend naar fruit en bloesem. Smakend naar het leven zelf.


omlegging

Naamwoord van handeling van omleggen met het achtervoegsel -ing

diversion

verandering van de loop van een weg of route

een organische reactie waarbij een koolstofketen van een molecule wordt herschikt tot een structuurisomeer van het oorspronkelijke molecuul


hydratatie

Naamwoord van handeling van hydrateren met het achtervoegsel -atie

hydration

chemisch proces waarbij water aan een scheikundige verbinding wordt toegevoegd


petrochemie

Petrochemie

(scheikunde) scheikunde op basis van aardolieproducten

DSM werd ooit opgericht als staatsbedrijf bedoeld voor de exploitatie van de steenkoolreserves in Limburg - vandaar ook de naam Dutch State Mines (DSM) - maar na sluiting van die mijnen in de jaren zeventig stortte het bedrijf zich op de petrochemische industrie: olie. Mede vanwege de grillige prijs van dat product maakte DSM de afgelopen zes jaar een tweede omslag. Weg van de petrochemie, richting de biotechnologie. Daardoor leunen de Limburgers nu op nog twee bedrijfsonderdelen: Voeding (vitamines, voeding voor de gezondheidszorg, diervoeding) en Speciale Materialen (zoals kunststof en verf).


operment

van Middelnederlands operment, cognaat met Duits Operment en Frans orpiment

Auripigment

Volgens de Woordenlijst Nederlandse Taal bestaat deze vorm. Daarvoor is echter nog geen attestatie gevonden. Zowel het Woordenboek der Nederlandsche taal als de 15e druk van Van Dale's Groot Woordenboek der Nederlandse taal (2015) vermelden dat er geen meervoud is.

felgele delfstof, zwavelarsenicum (As₂S₃), gebruikt als verfstof en rattengif


schuimplastic

In de betekenis van ‘kunststof met schuimige structuur’ voor het eerst aangetroffen in 1955

samenstelling van schuim zn en plastic zn

kunststof met een (veerkrachtige) schuimstructuur

De chocoladen Audi R8 werd gecreëerd om de opening van de nieuwe garage te vieren. Het model werd op ware grootte nagemaakt in schuimplastic en vervolgens met een dikke laag chocolade bekleed. Alleen de koplampen, de zijspiegels en de wielen waren echte Audi-onderdelen, de rest van de wagen bestond uit maar liefst 1.200 kilogram chocolade. Garagehouder Frank Clissen, bakker Eric Van Thillo en technicus Thomas Cuyvers hadden een drietal maanden nodig om het huzarenstukje te voltooien.

In Nederland is de simpele, gladde T-shirtbeha met voorgevormde cups populair. Niks mis mee, maar ook niet spannend. En lang niet alle borsten zijn gebaat bij zo'n cup van schuimplastic die lift en richting geeft.

Een Big Mac, in een schuimplastic doosje verpakt, kostte toen 3 gulden 35. Als je er werkte, mocht je ’m in je half uur pauze voor de helft van de prijs eten in een hok dat in niets voldeed aan de strenge hygiëne-eisen waar McDonald’s zich op liet voorstaan.


silicone

waarschijnlijk van Engels silicone, in de betekenis van ‘synthetisch silicium bevattende stof’ voor het eerst aangetroffen in 1949

De meervoudsvorm "siliconen" wordt vaak gebruikt in dezelfde betekenis en is dan voor wat betreft de betekenis geen echt meervoud van "silicone". Weblink bron “Siliconenbakvorm / silicone bakvorm / siliconen bakvorm” op taaladvies.net

rubberachtige kunststof bestaand uit een organische siliciumverbinding

Verder zijn siliconen goed bestand tegen inwerking van zuurstof en uv licht.

Weblink bron “Wat zijn silicone” (22 december 2021) op tralert.com

Metalen bakvormen worden wat verdrongen door vormen in silicone.

Weblink bron
Wouter Klootwijk
 “Gebakken gebouw” (7 december 2007) op nrc.nl


teflon

, merknaam, kunststofmateriaal dat in braad- en koekenpannen zit als laagje tegen het aanbakken

Ik verkocht speelgoed. Ik verkocht een keer de hele partij ineens en werd betaald met een vrachtwagen vol frisdrank, die ik inruilde tegen een vrachtwagen met zonnebloempitten, bij een oliemolen ruilde ik de zonnebloempitten tegen olie, die ik voor een deel verkocht en voor een deel inruilde tegen teflonpannen en strijkijzers..

Dupont werkte vanaf de jaren 60 met de stoffen C8 (of PFOA) en DMAC, voor de productie van teflon en lycra. Inmiddels staat vast dat blootstelling aan beide stoffen allerlei schadelijke effecten op de gezondheid kunnen hebben.


trotyl

In de betekenis van ‘springstof’ voor het eerst aangetroffen in 1909

verkorting van trinitrotoluol met met het achtervoegsel -yl

Twee weken geleden deed de kwaliteitskrant Rzeczpospolita er een schepje bovenop met de suggestie dat er op het wrak van de neergestorte Toepolev trotyl was gevonden, een aanwijzing dat er sprake was van een aanslag. De krant kwam onmiddellijk op haar stappen terug, maar het kwaad was geschied. Volgens oppositieleider Kaczynski was daarmee het bewijs geleverd dat zijn tweelingbroer vermoord was.

TNT (ook trotyl genoemd) zit onder meer in militaire bommen en wordt vaak gebruikt bij aanslagen door militanten. Bij de aanslag kwamen ook de dader en de Bulgaarse buschauffeur om. Een Israëlische toeriste die omkwam, was zwanger.


brutoformule van de anorganische verbinding van 1 koolstofatoom en twee zuurstofatomen genaamd kooldioxide


vehikel

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘voertuig’ voor het eerst aangetroffen in 1824

vehikels (plural)
vehikeltje (diminutive singular)
vehikeltjes (diminutive plural)

een middel (meestal een vloeistof) waarin een stof kan worden opgelost en zo kan worden toegediend


viscose

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘grondstof voor kunstvezels’ voor het eerst aangetroffen in 1907

een stroperige organische vloeistof die wordt gebruikt bij de productie van rayongarens en cellofaan, natriumzout van cellulosexanthaat

Viscose is een stroperige vloeistof die uit bomen wordt gewonnen en gebruikt wordt bij de productie van garens. Jaarlijks zouden zo'n 70 miljoen bomen worden omgehakt voor de productie van viscose.

Je zal ook zien dat kleuren in verschillende materialen anders overkomen. Een kleur in een platte katoen zal minder mooi overkomen als dezelfde kleur in een wol, zijde, viscose of suède.

De keten investeert daarvoor bijvoorbeeld in nieuwe recyclingtechnieken, zoals re:newcell. Katoen, viscose en andere cellulose vezels worden tot een soort - duurzaam - pulp gemalen en hergebruikt als een nieuwe vezel in textielproducties.


formaldehyde

In de betekenis van ‘een alifatisch aldehyde’ voor het eerst aangetroffen in 1895

gas met de formule H₂CO gebruikt voor de synthese van kunststoffen en desinfectie

De lekkage van het kankerverwekkende formaldehyde bij het chemiebedrijf DuPont in Dordrecht heeft geen nadelige gevolgen gehad. Dat concludeert het bedrijf na een eerste onderzoek, aldus het ministerie van Infrastructuur en Milieu dinsdag.

Nagellak bij baby’s klinkt misschien heel erg leuk en schattig, maar voordat je de nagels van je kleintje een flitsend kleurtje geeft, moet je je wel bedenken dat er ontzettend veel chemicaliën in nagellak zitten. Voordat je overweegt om het spul aan te schaffen, is het dus aan te raden om je te laten informeren over nagellakjes die geen dibutylftalaat, formaldehyde of toluene bevatten. Hoewel dit natuurlijk al een stuk beter is voor je kind, zitten er altijd nog wel enkele chemicaliën in de nagellak verstopt.


atoomrooster

samenstelling van atoom zn en rooster zn

vaste stof waarin de kleinste deeltjes van chemische elementen een doorgaand patroon vormen waarbinnen geen afzonderlijke moleculen zijn aan te wijzen


molfractie

de verhouding van het aantal molen opgeloste stof en het totale aantal molen in een oplossing

De molfractie is altijd een getal tussen nul en een.


aldehyde

organische verbinding, gevormd door een primaire alcohol selectief te oxideren


benzaldehyde

afgeleid van aldehyde met het voorvoegsel benz-

een organische verbinding bestaande uit een benzeenring met een aldehydesubstituent.


salicylaldehyde

samenstelling van salicyl zn en aldehyde zn

een organische verbinding met als brutoformule C₇H₆O₂


silica

van Engels silica, in de betekenis "kiezelaarde" aangetroffen vanaf 1836 (zie vindplaats hieronder)

Op woordenlijst.org wordt "silica" als meervoud beschreven, maar gebruik in het enkelvoud is gangbaar; ook in het Engels is het geen meervoudsvorm. Misschien is het per abuis opgevat als meervoud van silicon.

SiO₂, siliciumdioxide, de stof waaruit kwarts en het meeste zand bestaat

Bij uit rijst gewonnen silicium gebeurt dat niet, door de poreuze nanostructuur van het silica dat de rijstplant afzet.

De Silica is onoplosbaar in water, zij verbindt zich echter daarmede tot een Hydraat.


caprine

caprinetje (diminutive singular)
caprinetjes (diminutive plural)


carbol

In de betekenis van ‘ontsmettingsmiddel’ voor het eerst aangetroffen in 1898


cetaan

afgeleid van cetyl met het achtervoegsel -aan

een koolwaterstof (alkaan) met als brutoformule C₁₆H₃₄


aniline

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘grondstof voor kleurstoffabricage’ voor het eerst aangetroffen in 1856 met het achtervoegsel -ine

een kleurloze corrosieve vloeistof en belangrijke grondstof voor synthetische kleurstoffen, aanvankelijk vervaardigd door distillatie van indigo


atactisch

afgeleid van tactisch met het voorvoegsel a-

atactischer (uninflected comparative)
atactische (inflected positive)
atactischere (inflected comparative)
atactischers (partitive comparative)

onregelmatig verdeelde R-groepen hebbend


atropine

In de betekenis van ‘vergiftig alkaloïde’ voor het eerst aangetroffen in 1856

alkaloïde verkregen uit wolfskers en doornappel, in de geneeskunde o.a. gebruikt bij hartritmestoornissen


bariet

In de betekenis van ‘bariumsulfaat’ voor het eerst aangetroffen in 1824

afgeleid van barium met het achtervoegsel -iet


borax

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘natriumzout’ voor het eerst aangetroffen in 1599

boraat met natrium (natriumtetraboraat), gebruikt als vloeimiddel bij hardsolderen, bij het vervaardiging van glas, porselein, email etc.


boraxzuur

boraxzuurtje (diminutive singular)
boraxzuurtjes (diminutive plural)


dioxine

In de betekenis van ‘gevaarlijke chemische stof’ voor het eerst aangetroffen in 1977

een verzamelnaam voor een groep van organische verbindingen, waaronder enkele zeer giftige, die kunnen ontstaan bij verbranding van materialen die chloor (gechloreerde koolwaterstoffen) bevatten

Minister van Milieu Pablo Badanier verzekerde dat de rookwolk niet giftig is. Gezondheidsexperten waarschuwden evenwel dat uit het onbehandelde vuilnis dioxine en andere chloorhoudende verbindingen kunnen ontstaan, die vooral de gezondheidstoestand van de brandweerlieden en de bewoners uit de omgeving schade kunnen berokkenen.

De GGD in Friesland wil een landelijk onderzoek naar de concentraties dioxine in eieren van hobbyboeren. Aanleiding is dat bij kleine kippenboeren rond Harlingen te veel van de kankerverwekkende stof in eieren is aangetroffen. Uit onderzoek van het RIVM is nu gebleken dat de dioxine niet afkomstig kan zijn van de nieuwe afvaloven in de Friese havenplaats, zoals eerder werd verondersteld.


coffeïne

een alkaloïde met structuurformule C₈H₁₀N₄O₂ die van nature wordt aangetroffen in koffiebonen en theebladeren, mate (Ilex paraguariensis), guarana (Paullinia cupana) en cacaobonen en een stimulerende werking heeft


collodium

cellulosenitraat met een lage nitreringsgraad, opgelost in een mengsel van ethanol en di-ethylether


wolframiet

afgeleid van wolfram met het achtervoegsel -iet


wijnsteenzuur

samenstelling van wijnsteen zn en zuur zn

een dicarbonzuur met als formule C₄H₆O₆, dat in de meeste zure vruchten opgelost voorkomt


wijnsteen

een kaliumzout van wijnsteenzuur met brutoformule KHC₄H₄O₆ en E-nummer: E336


reactief

afleiding van reactie met het achtervoegsel -ief

reactiever (uninflected comparative)
reactiefst (uninflected superlative)
reactieve (inflected positive)
reactievere (inflected comparative)
reactiefste (inflected superlative)
reactiefs (partitive positive)
reactievers (partitive comparative)

van een stof dat deze een reactie kan veroorzaken


eiwitsamenstelling

samenstelling van eiwit zn en samenstelling zn

de volgorde van de aminozuren waaruit een proteïne is opgebouwd

Al meer dan veertig jaar lang is bekend dat die ruimtelijke structuur van cruciaal belang is voor de biologische functie die het eiwit vervult. Desondanks is het, behalve voor de allerkleinste eiwitten, nog altijd niet mogelijk om op basis van de eiwitsamenstelling, de structuur ervan te voorspellen.

Onder leiding van Emil Fischer is het gelukt om den weg te vinden naar de kunstmatige eiwitsamenstelling.


ureum

een stikstofhoudende organische verbinding met als molecuulformule (NH₂)₂CO. Ureum is een afvalproduct bij de eiwitstofwisseling in de lever en wordt door de nieren met de urine uitgescheiden

In een oplossing van 32,5 procent in gedemineraliseerd water is ureum verkrijgbaar bij tankstations onder de merknaam AdBlue, hetgeen wordt ingespoten bij de katalysator. De bij de verbranding gevormde stikstofoxiden (NOx) worden vervolgens omgezet in water en stikstofgas (N2). Zware dieselmotoren die deze methode gebruiken kunnen hierdoor voldoen aan strenge emissienormen


superoxide

afgeleid van oxide met het voorvoegsel super-

superoxiden (plural)
superoxides (plural)

een chemische verbinding die het superoxide-ion O₂₋ bevat


soortelijk gewicht

een intensieve grootheid die uitdrukt hoeveel massa van dat materiaal aanwezig is in een bepaald volume


flotatie

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘scheiding van poedervormige mengsels’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1949

Naamwoord van handeling van floteren met het achtervoegsel -atie

methode om mengsels van poedervormige stoffen in zijn componenten te scheiden


formaline

In de betekenis van ‘desinfectiemiddel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1895

een oplossing van 37% formaldehyde in water dat wordt gebruikt als desinfectiemiddel


fractioneren

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘trapsgewijs distilleren’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1895

afgeleid van het Franse fractionner (met het achtervoegsel -eren)

fractioneerde (past)
gefractioneerd (past participle)
te fractioneren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen fractioneren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen fractioneren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gefractioneerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gefractioneerd (active infinitive perfect present long-form)
gefractioneerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gefractioneerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
fractionerend (imperfect participle)
gefractioneerd (past participle)
fractionere (subjunctive)
fractioneer (indicative imperfect present singular first-person)
fractioneert (indicative imperfect present singular second-person)
fractioneert (indicative imperfect present singular second-person)
fractioneert (indicative imperfect present singular second-person)
fractioneert (indicative imperfect present singular third-person)
fractioneerde (indicative imperfect past singular first-person)
fractioneerde (indicative imperfect past singular second-person)
fractioneerde (indicative imperfect past singular second-person)
fractioneerde (indicative imperfect past singular second-person)
fractioneerde (indicative imperfect past singular third-person)
fractioneerden (indicative imperfect past plural first-person)
fractioneerden (indicative imperfect past plural second-person)
fractioneerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal fractioneren (indicative imperfect future singular first-person)
zult fractioneren (indicative imperfect future singular second-person)
zal fractioneren (indicative imperfect future singular second-person)
zult fractioneren (indicative imperfect future singular second-person)
zal fractioneren (indicative imperfect future singular second-person)
zult fractioneren (indicative imperfect future singular second-person)
zal fractioneren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen fractioneren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen fractioneren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen fractioneren (indicative imperfect future plural third-person)
zou fractioneren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou fractioneren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) fractioneren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt fractioneren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou fractioneren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden fractioneren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden fractioneren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden fractioneren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gefractioneerd (perfect present first-person)
hebt gefractioneerd (perfect present second-person)
hebt gefractioneerd (perfect present second-person)
heeft gefractioneerd (perfect present second-person)
hebt gefractioneerd (perfect present second-person)
heeft gefractioneerd (perfect present third-person)
hebben gefractioneerd (perfect present first-person)
hebben gefractioneerd (perfect present second-person)
hebben gefractioneerd (perfect present third-person)
had gefractioneerd (perfect past first-person)
had gefractioneerd (perfect past second-person)
had gefractioneerd (perfect past second-person)
hadt gefractioneerd (perfect past second-person)
had gefractioneerd (perfect past third-person)
hadden gefractioneerd (perfect past first-person)
hadden gefractioneerd (perfect past second-person)
hadden gefractioneerd (perfect past third-person)
zal gefractioneerd hebben (perfect future first-person)
zal gefractioneerd hebben (perfect future second-person)
zult gefractioneerd hebben (perfect future second-person)
zult gefractioneerd hebben (perfect future second-person)
zal gefractioneerd hebben (perfect future second-person)
zult gefractioneerd hebben (perfect future second-person)
zal gefractioneerd hebben (perfect future third-person)
zullen gefractioneerd hebben (perfect future first-person)
zullen gefractioneerd hebben (perfect future second-person)
zullen gefractioneerd hebben (perfect future third-person)
zou gefractioneerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gefractioneerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gefractioneerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gefractioneerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gefractioneerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gefractioneerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gefractioneerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gefractioneerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gefractioneerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gefractioneerd (impersonal passive present imperfect)
er is gefractioneerd (impersonal passive present perfect)
er werd gefractioneerd (impersonal passive past imperfect)
er was gefractioneerd (impersonal passive past perfect)
er zal gefractioneerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gefractioneerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gefractioneerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gefractioneerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gefractioneerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gefractioneerd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gefractioneerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gefractioneerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gefractioneerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gefractioneerd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gefractioneerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gefractioneerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gefractioneerd (singular imperfect present first-person)
wordt gefractioneerd (singular imperfect present second-person)
wordt gefractioneerd (singular imperfect present second-person)
wordt gefractioneerd (singular imperfect present second-person)
wordt gefractioneerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gefractioneerd (singular imperfect present plural first-person)
worden gefractioneerd (singular imperfect present plural second-person)
worden gefractioneerd (singular imperfect present third-person)
werd gefractioneerd (singular imperfect past first-person)
werd gefractioneerd (singular imperfect past second-person)
werd gefractioneerd (singular imperfect past second-person)
werdt gefractioneerd (singular imperfect past second-person)
werd gefractioneerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gefractioneerd (singular imperfect past plural first-person)
werden gefractioneerd (singular imperfect past plural second-person)
werden gefractioneerd (singular imperfect past third-person)
zal gefractioneerd worden (singular imperfect future first-person)
zult gefractioneerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gefractioneerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gefractioneerd worden (singular imperfect future second-person)
zal gefractioneerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gefractioneerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gefractioneerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gefractioneerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gefractioneerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gefractioneerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gefractioneerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gefractioneerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gefractioneerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gefractioneerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gefractioneerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gefractioneerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gefractioneerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gefractioneerd (perfect present first-person)
bent gefractioneerd (perfect present second-person)
bent gefractioneerd (perfect present second-person)
is gefractioneerd (perfect present second-person)
zijt gefractioneerd (perfect present second-person)
is gefractioneerd (perfect present third-person)
zijn gefractioneerd (perfect present first-person)
zijn gefractioneerd (perfect present second-person)
zijn gefractioneerd (perfect present third-person)
was gefractioneerd (perfect past first-person)
was gefractioneerd (perfect past second-person)
was gefractioneerd (perfect past second-person)
waart gefractioneerd (perfect past second-person)
was gefractioneerd (perfect past third-person)
waren gefractioneerd (perfect past first-person)
waren gefractioneerd (perfect past second-person)
waren gefractioneerd (perfect past third-person)
zal gefractioneerd zijn (perfect future first-person)
zult gefractioneerd zijn (perfect future second-person)
zult gefractioneerd zijn (perfect future second-person)
zult gefractioneerd zijn (perfect future second-person)
zal gefractioneerd zijn (perfect future third-person)
zullen gefractioneerd zijn (perfect future first-person)
zullen gefractioneerd zijn (perfect future second-person)
zullen gefractioneerd zijn (perfect future third-person)
zou gefractioneerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gefractioneerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gefractioneerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gefractioneerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gefractioneerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gefractioneerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gefractioneerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gefractioneerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gefractioneerd zijn (perfect conditional third-person)


freon

In de betekenis van ‘chloorfluorkoolstofproducten’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1939

een verzamelnaam voor een groep van chloorfluorkoolstofverbindingen (cfk's) die vooral in koelsystemen en spuitbussen gebruikt werden


mixtuur

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘vloeibaar artsenijmengsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1598


nafta

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘petroleum’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1778

een mengsel van koolwaterstoffen dat ontstaat bij het destilleren van ruwe olie als condensaat bij temperaturen vanaf 70°C (lichte nafta, aantal koolstofatomen tot 5) en van circa 80 tot 150 graden Celsius (zware nafta, aantal koolstofatomen 5 tot 10)


glyfosaat

een organische fosforverbinding (C₃H₈NO₅P) die als niet-selectief systemisch totaalherbicide zeer ruim toegepast wordt. Het Amerikaanse bedrijf Monsanto bracht het product in de jaren '70 als isopropylammoniumzout op de markt onder de naam Roundup

Wat Monsanto opbrak tijdens het proces was dat de rechter besloot dat de verdediging interne documenten van het bedrijf mocht gebruiken. Die wekten op zijn minst de indruk dat het concern toezichthouders aanbood de wetenschappelijke studies aan te leveren die nodig zijn om glyfosaat op de markt te houden. Het bedrijf zou de artikelen schrijven en wetenschappers zoeken die hun naam eraan wilden verbinden


metathese

via Latijn metathesis van Oudgrieks μετάθεσις (metáthesis) een samenstelling van μετά (metá) "tussen" en θέσις (thésis) "plaatsing" dus letterlijk: "tussenplaatsing, omzetting"

reactie waarbij moleculen van twee stoffen worden gesplitst en vervolgens weer kruislings gecombineerd

Het proces dat door hen is ontwikkeld wordt 'metathese' genoemd, 'dubbele omzetting' in organische synthese. Het is een methode om groepen atomen binnen moleculen van plaats te doen verwisselen op een wijze die door het Nobelcomité wordt vergeleken met een dans waarbij de dansers voortdurend van partner ruilen.


imidazolidinylureum

samenstelling van imidazolidinyl zn en ureum zn

naam van een bepaalde stof met de formule C₁₁H₁₆N₈O₈ die vaak als conserveermiddel wordt gebruikt

Wanneer bij patiënte alleen de Europese basale reeks en haar eigen cosmetica waren getest, was de contactallergie voor propolis, diazolidinylureum en imidazolidinylureum niet boven water gekomen.


alkaline

een loogzout dat opgelost in water een pH heeft die hoger is dan 7

De alkaline staafbatterij is vermoedelijk opengesprongen door overhitting, waarna uit het poststuk een witte substantie begon te lekken. Medewerkers van TPG Post vertrouwden de zaak niet en sloegen alarm. Bij de actie waren in totaal enkele tientallen mensen van politie, brandweer en ambulancediensten betrokken. Het alarm kon binnen een uur weer worden opgeheven, toen de politie contact had weten te leggen met de afzender, een duikvereniging.

Het meer kreeg zijn extreem blauwe kleur dankzij de chemicaliën die gebruikt werden in de steengroeve. De PH-waarde van het water is 11,3, vanwege de aanwezigheid van alkaline (ter vergelijking, dat van bleekmiddel is 12,3). Vorig jaar zijn er borden bij het meer gezet, waarop gewaarschuwd werd dat je huidklachten en maagproblemen kunt krijgen door hier te zwemmen, schrijft de BBC. Er zitten ook onderdelen van voertuigen en ander afval in het water.

Vermijd verzorgingsproducten waar alcohol of alkaline in zit. Beiden drogen de huid uit.


tinas

samenstelling van tin zn "metaal" en as zn "brandrest"

benaming voor tindioxide (SbO₂), een stof die ontstaat bij het branden van tin en kan worden gebruikt bij fijn polijsten, het maken van glazuur en email of als witte kleurstof voor glas

De klassieke manier van polijsten geschiedt met geraspt lood, aluin en amaryl als eerste bewerking. Napolijsten gebeurt dan met bloem van zwavel en tinas.

Zie voor het gebruik van lood-bevattend [sic!] tinas door plateelbakkers bij het vervaardigen van glazuur Brief 83 (…) van 23 januari 1685 (…).

Ook Deiman en Paets van Troostwijk namen de overeenkomst tussen het flogiston en de electriciteit aan (1787). Deze identiteit volgde voor van Marum met name uit de waarneming dat de electrische ontlading in staat was metaalkalken (oxiden) te reduceren, dus er flogiston aan terug te geven. Dit lukte met menie, loodwit, tinas (tinoxide), zinkoxide en antimoonoxide.


oganesson

oganesson

een scheikundig element met het symbool Og en het atoomnummer 118


nihonium

nihon

een scheikundig element met het symbool Nh en het atoomnummer 113


moscovium

moskovium

een scheikundig element met het symbool Mc en het atoomnummer 115


tennessine

tennessine

een scheikundig element met het symbool Ts en het atoomnummer 117


uitkristalliseren

samenstelling van uit bw en kristalliseren ww

in kristallen neerslaan vanuit een oplossing


univalent

univalenter (uninflected comparative)
univalentst (uninflected superlative)
univalente (inflected positive)
univalentere (inflected comparative)
univalentste (inflected superlative)
univalents (partitive positive)
univalenters (partitive comparative)

van een atoom dat het één bindingsmogelijkheid heeft


bunsenbrander

eponiem, leenvertaling van Duits Bunsenbrenner, samenstelling van Bunsen en "19e-eeuwse Duitse scheikundige " en brander zn

Bunsenbrenner

gasbrander met regelbare luchttoevoer die men gebruikt in een laboratorium

Onder de noemer #distractinglysexy posten vrouwelijke wetenschappers hoe ontzettend sexy zij doorgaans flaneren tussen de bunsenbranders, petrischaaltjes reageerbuizen en bij het verrichten van veldwerk.

Het middelbareschoolvak natuurkunde heeft een nogal gezapig imago. Ga maar na: wat is er bij u van de natuurkundelessen blijven hangen, buiten die keer dat u uw buurman per ongeluk in de hens zette met een bunsenbrander en de vlammen vervolgens doofde met gedemineraliseerd water?

Strikt genomen máák je van je keuken geen laboratorium, die is dat al. Er staat geen bunsenbrander, maar wel een fornuis. Magnetische roerplaatjes horen niet tot de standaarduitrusting, maar een garde voldoet ook. En waar komen al die chemische poeders en vloeistoffen dan vandaan? Met water uit de kraan, aangevuld met wat zout, suiker, olie en azijn kom je een heel eind.


melamine

IUPAC-naam: 1,3,5-triazine-2,4,6-triamine. grondstof gebruikt in de plastic industrie

Het aantal pakken werd eerder al beperkt tot twee per persoon. Door het melamine-schandaal in China, dat in 2010 aan het licht kwam, is er regelmatig een tekort aan babymelkpoeder. Dit leidde tot diefstal van babymelkpoeder in Nederlandse supermarkten. Ook werd er flink gehamsterd.

Chinese ouders verloren het vertrouwen in eigen babymelk na een melkschandaal. Baby's hadden melk gedronken met melamine, een stof die wordt gebruikt in plastic en die camoufleert dat melk minder eiwitten bevat.


ununennium

ˌʏnʏnˈɛnijʏm

een scheikundig element met het symbool Uue en het atoomnummer 119


unbinilium

scheikundig element met het symbool Ubn en het atoomnummer 120


ontbladeringsmiddel

samenstelling van ontbladering zn en middel zn met het invoegsel -s-

chemisch product dat alle bomen en planten van hun bladeren ontdoet

In Agent Orange zit de stof dioxine, hetgeen leidde tot een grote toename van kanker in het gebied. Volgens Vietnamese autoriteiten zijn miljoenen mensen getroffen door het ontbladeringsmiddel, onder wie ongeveer 150.000 kinderen die kampten met ernstige geboorteafwijkingen.


chloraat

chlorate

een oxoanion van chloor, met als brutoformule ClO3−

De jacht op de daders heeft zich intussen van Bali verplaatst naar Java en Sumatra. De Australische recherche heeft gezegd dat de bom die op Bali bijna tweehonderd -voornamelijk Australische- discogangers doodde, gemaakt was van chloraat en dat in september 400 kilo van deze explosieve stof is gestolen op Java.

Chemisch reinigen met bijvoorbeeld chloordioxide kan ook. Dat blijkt in de praktijk effectiever dan doorspoelen met heet water. Chloordioxide dringt door in de biofilm en doodt alle bacteriën. De stad New York gebruikt deze methode al sinds 1944. Nadeel is dat in het drinkwater kankerverwekkend chloriet en chloraat gevormd worden en dat het de smaak negatief beïnvloedt.


benzol

van Duits Benzol, als benaming in 1834 voor het eerst gebruikt door de Duitse scheikundige J. Von Liebig (1803-1873) gevormd uit Benzin met -ol als verwijzing naar Latijn oleum "olie", in de betekenis van ‘benzeen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1867

een organische verbinding met als brutoformule C₆H₆


sucrose

uit het Frans
met het achtervoegsel -ose

sacharose

disacharide dat gevormd is uit de covalente binding tussen een glucose-eenheid (druivensuiker) en een fructose-eenheid (vruchtensuiker)

Kojibiose is volgens de wetenschappers een ideale vervanger van klassieke zoetstoffen zoals sucrose en fructose. "Het smaakt zoet, maar heeft weinig calorieën", aldus Desmet.

De Japanse wetenschappers probeerden daarom verschillende materialen uit om de natrium-iontechnologie te verbeteren. Ze ontdekten dat sucrose een effectieve en goedkope anode kan vormen voor de batterij.

Maar dan komt het moment dat ze voor het oog van de wereld gaat rijpen. De onderliggende felgekleurde pigmenten komen naar boven, het vruchtvlees wordt zachter doordat enzymen de celwanden oplossen, het zetmeel en de smakeloze suikers worden omgezet in zoete sucrose en fructose en heerlijke sappen en aroma’s komen vrij. Alles aan hen roept: Pluk Mij!


chloorzuur

Het oxidatiegetal van chloor in chloorzuur is vijf.


broomzuur

Het oxidatiegetal van broom in broomzuur is vijf.


joodzuur

Het oxidatiegetal van jood in joodzuur is vijf.


onderjodigzuur

Het oxidatiegetal van jood in onderjodigzuur is een.


jodigzuur

Het oxidatiegetal van jood in jodigzuur is drie.


oxozuur

een anorganisch zuur met algemene formule X(OH)ₘOₙ

Er zijn veel oxozuren waarbij X een metaal in een hoge oxidatietoestand is, maar X kan ook een niet-metaal zijn.


perbroomzuur

Het oxidatiegetal van broom in perbroomzuur is zeven.


sulfamide

Sulfamide kan uit sulfurylchloride en ammoniak verkregen worden.


gluton

In de betekenis van ‘plakmiddel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1929

Afgeleid van gluten met het achtervoegsel -on

lijm, bereid uit een veel kleefstof bevattende zetmeelsoort


glutine

Afgeleid van gluten met het achtervoegsel -ine


epoxyhars

epoxy resin

kunsthars dat veel wordt gebruikt als tweecomponentenlijm

Bij Leferinks methode worden microstructuren gemengd met stamcellen. De stamcellen kapselen de microstructuren van epoxyhars of polymelkzuur in. Zo ontstaat sterk weefsel dat veel groter is dan tot nu toe mogelijk was.

Anonieme conservatoren lieten gisteren door de Britse krant The Guardian optekenen dat de baard met een sneldrogende epoxyhars is vastgelijmd.


elektrofiel

positief geladen en daardoor geneigd te reageren met het vrije elektronenpaar van een molecuul of gedeelte daarvan dat een negatieve lading heeft

Meer precies toonde hij aan dat het chlooratoom, verkregen door de fotolyse van elementair chloor, een vrij radicaal is dat een zekere selectiviteit vertoont en in tegenstelling tot de gangbare mening in de radicaalscheikunde moet worden beschouwd als een elektrofiel reagens dat er de voorkeur aan geeft een waterstofatoom te onttrekken dat zo ver mogelijk gelegen is van de nitril- of carboxylgroep van de alifatische ketens.


elektrofiel

positief geladen (deel van) molecuul dat geneigd is te reageren met het vrije elektronenpaar van een (deel van een) molecuul dat negatief geladen is

Om de reactie met het elektrofiel 'in flow' te verwezenlijken, is er dus nog verder onderzoek nodig.


lecithine

phosphatidylcholine

fosfatidylcholine, een fosfolipide die de hoofdmoot uitmaakt van een fosfatidefractie die uit eidooier


neopreen

synthetische, waterdichte, goed isolerende rubbersoort

Een gebreide trui en een schoen uit de lente 2010 collectie. Dat model hebben we nu voorzien van een rits en een aquasok van neopreen”.

Weblink bron
MICHOU BASU
 “Vijf vragen aan Alexander Wang” (06 jan. 2016), De Telegraaf


neopreen

Alle bekabeling die de organisatie jaarlijks gebruikt bij het groots opgezette tentfeest in het laatste volle weekend van juni, is nu verdwenen. Het gaat om een aantal zwaar uitgevoerde neopreen kabels en verlengsnoeren, verdeeldozen en andersoortige bekabeling.

Weblink bron “Dieven stelen alle bekabeling voor tent van School-en Volksfeest Goor” (15-02-2017), Tubantia

Beide hoogleraren zijn het erover eens dat het voor ieder gezond persoon mogelijk is om in elk geval 50 meter te zwemmen in ijskoud water. "Langere afstanden zijn wel mogelijk, mits je een neopreen zwempak aan hebt," geeft Kuipers aan.

Weblink bron “Brrr: zo is het om een wedstrijdje te zwemmen in water kouder dan 5 graden” (30-12-2017), NOS


semtex

soort kneedbare springstof dat populair is bij terroristen

Een 16-jarige jongen heeft maandag voor de rechtbank in het Engelse Birmingham schuld bekend aan twee aanklachten wegens terrorisme. Hij gaf toe zwavelpoeder en kaliumnitraat in bezit te hebben gehad en handboeken en tekeningen voor het maken van bommen en het explosief semtex.

Weblink bron “16-jarige Brit erkent terreuraanklacht” (11-03-2013), Tubantia

Het jaar 1988 spant tot nu toe de kroon. Alleen al bij de aanslag op de Boeing 747 van de Amerikaanse luchtvaartmaatschappij Pan Am bij het Schotse plaatsje Lockerbie vielen 270 doden. Libische terroristen hadden een koffer met semtex aan boord weten te krijgen. Die werd op tien kilometer hoogte tot ontploffing gebracht. Alle 259 inzittenden kwamen om, plus nog eens elf mensen op de grond.

Weblink bron “Terrorisme zaait al tientallen jaren dood en verderf” (11-01-2017), Tubantia


carotine

oranje of gele kleurstof die voorkomt in planten zoals peen

Verse groenten en fruit bevatten de vitamine C die het immuunsysteem van het lichaam versterkt, terwijl beta carotine, dat je terugvindt in veel groenten en salades, goed is voor de slijmvliezen die in deze tijd van het jaar worden geteisterd door de droge, warme lucht in woningen en kantoren.

Weblink bron “Kippensoep als wapen tegen griep en verkoudheid” (24/12/2001), De Standaard


chloorfluorkoolwaterstof

samenstelling van chloor, fluor en koolwaterstof

een koolwaterstofverbinding waarvan waterstofatomen zijn vervangen door chloor- en/of fluoratomen

Cfk's. Wie de afkorting nog kent, weet dat deze chloorfluorkoolwaterstoffen de ozonlaag schaden. Dat probleem werd aan het einde van de jaren tachtig ontdekt, waarna internationaal snel werd samengewerkt: cfk's werden geweerd uit spuitbussen en koelkasten. Net op tijd, omdat cfk's lang in de atmosfeer blijven. Als internationale samenwerking was uitgebleven, zouden ozongaten ook boven bewoond gebied zijn gevormd - met grote gevolgen. Inmiddels is de ozonlaag iets aan het herstellen.


houtgas

wood gas

brandbaar type gas uit hout gewonnen wordt

brandbaar type gas dat uit hout gewonnen wordt


antraceen

anthracene

aromatische koolwaterstof, een bestanddeel van koolteer

De zwarte rook die dinsdag en woensdag opsteeg uit de schoorsteen op de Sixtijnse Kapel bestaat uit patronen gevuld met kaliumperchloraat, antraceen (een bestanddeel van koolteer) en zwavel die samen met de stembiljetten worden verbrand.

Weblink bron “Vaticaan onthult ingrediënten van de zwarte rook” (13-03-2013), Tubantia


precipiteren

van Frans precipiter met het achtervoegsel -eren

afzinken van vaste stof in een vloeistof zodat die zich onderin ophoopt


naftaleen

naphthaline

motten dodende cyclische koolwaterstof die ook dient als grondstof voor plastics

Bij het begin van de werkzaamheden aan de Dannenberg, ruim twee maanden geleden, kwam het gevaarlijke naftaleen vrij.

Weblink bron “Milieucontrole Dannenberg niet voor niets” (10-09-2012), Tubantia

Tauw merkt daarbij wel op dat het grondwater – mocht dat worden opgepompt – niet moet worden gedronken. Tenslotte wijst de onderzoeker er nog op dat plaatselijk lichte overschrijdingen van de streefwaarden zijn gemeten voor Arseen, Chroom, Nikkel en Koper, benzeen, xyleen en naftaleen.

Weblink bron “De jongens van de POMS maakten er geen zootje van” (07-09-2014), Tubantia


naftaline

naphthalene

motwerende koolwaterstof die men ook gebruikt als grondstof voor plastics

motwerende koolwaterstof die men gebruikt als grondstof voor plastics


epoxy

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘kunsthars’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1955

een epoxide-polymeer opgebouwd uit 2 koolstofatomen (C) en 1 zuurstofatoom (O) in een ringvormige structuur


fosfaatverbruik

samenstelling van fosfaat zn en verbruik

Daarnaast speelt de toename van het fosfaatverbruik een rol. Die is afhankelijk van de bevolkingsgroei, voedselconsumptiepatronen en vervanging van fossiele brandstoffen door biobrandstoffen. Uitgaande van een bevolkingsgroei tot 9,2 miljard in 2050 en een stabilisatie daarna, overschakeling van de hele wereldbevolking op een westers dieet (met veel vlees en zuivel) en 10 procent biobrandstoffen (voor de verbouw daarvan zijn ook fosfaten nodig) zal de direct winbare hoeveelheid over 75 jaar uitgeput zijn en de totale voorraad (direct winbaar + potentieel winbaar) over 170 jaar.


ammoniumfosfaat

samenstelling van ammonium zn en fosfaat zn

een ammoniumzout van fosforzuur, met als brutoformule (NH₄)₃PO₄


boorfosfaat

samenstelling van boor zn "borium" en fosfaat zn

het boorzout van fosforzuur met als brutoformule BPO₄


calciumfluorfosfaat

samenstelling van calcium, fluor en fosfaat

een zout met de chemische formule Ca₅(PO₄)₃F dat wordt gebruikt als fluorescentiepoeder in een fluorescentielamp die de UV-stralen omzet in zichtbaar licht


calciumfosfaat

samenstelling van calcium zn en fosfaat zn

verbinding van calcium, fosfor en zuurstof met als brutoformule Ca₃(PO₄)₂


difosfaat

afgeleid van fosfaat met het voorvoegsel di-

het oxoanion van pyrofosforzuur, met als brutoformule P₂O₇⁴⁻


ijzer(III)fosfaat

samenstelling van ijzer, (III) en fosfaat


kaliumfosfaat

samenstelling van kalium zn en fosfaat zn

het kaliumzout van fosforzuur met als brutoformule K₃PO₄


lithiumdiwaterstoffosfaat

samenstelling van lithium, diwaterstof en fosfaat

het monobasische lithiumzout van fosforzuur


lithiumhexafluorfosfaat

samenstelling van lithium, hexa-, fluor en fosfaat


natriumfosfaat

samenstelling van natrium zn en fosfaat zn

een natriumzout van fosforzuur met als brutoformule Na₃PO₄


polyfosfaat

afgeleid van fosfaat met het voorvoegsel poly-

een zout of ester bestaande uit polymeerketens van fosfaten (PO₄), onderling verbonden via de zuurstofatomen


pyrofosfaat

afgeleid van fosfaat met het voorvoegsel pyro-


superfosfaat

afgeleid van fosfaat met het voorvoegsel super-, dat verwijst naar de aanwezigheid van extra fosfaatatomen in het molecuul

snelwerkende fosfaatmeststof, die zwak zuur reageert maar geen verlaging van de pH van de grond geeft. Op kalkhoudende gronden slaat monocalciumfosfaat als tricalciumfosfaat in zeer fijn verdeelde toestand neer. Hierdoor spoelt het niet makkelijk uit


zinkfosfaat

een verbinding van zink en fosfaat die standaard als tetrahydraat op de markt wordt gebracht met formule Zn₃(PO₄)₂.₄H₂O


fosfaatbelasting

samenstelling van fosfaat zn en belasting zn

belasting van het milieu door (te veel) fosfaat


fosfaaterts

De fysieke schaarste wordt nog versterkt door de geografisch ongelijke spreiding van fosfaaterts. Er zijn 35 landen met fosfaatreserves, maar daarvan ligt 90 procent in slechts zes landen. Marokko is daarvan met 74 procent verreweg de grootste en met afstand ook de belangrijkste exporteur.


fosfaatvrij

fosfaatvrijer (uninflected comparative)
fosfaatvrijst (uninflected superlative)
fosfaatvrije (inflected positive)
fosfaatvrijere (inflected comparative)
fosfaatvrijste (inflected superlative)
fosfaatvrijs (partitive positive)
fosfaatvrijers (partitive comparative)


hydrazine

hydrazine

giftige, uiterst brandbare brandstof die men in raketten en vliegtuigen gebruikt; een anorganische verbinding van stikstof en waterstof, met als molecuulformule N₂H₄

Voor de crash waren er vanuit de wijk ook al protesten tegen de militaire vliegbasis – overigens vanwege bezuinigingen al jaren geleden gesloten – maar daarna werden die heviger. Vooral meteen na het ongeluk stond de veiligheid volop ter discussie. Ook omdat het maar net goed was gegaan met de tank met het uiterst brandbare hydrazine, terwijl de autoriteiten pamfletten uitdeelden omdat er nog tientallen stuks munitie spoorloos waren. Vermoedelijk in handen gevallen van souvenirjagers.

Weblink bron “De crash van Hengelo” (11 feb. 2017), De Telegraaf

Als de sonde niet richting Mars kan worden gestuurd, keert hij waarschijnlijk in december terug in de dampkring. Het meeste materiaal zal dan verbranden, maar grote stukken kunnen neerkomen op aarde. Het vaartuig bevat een paar ton van de giftige brandstof hydrazine.

Weblink bron “Marssonde Rusland geeft levensteken” (23-11-2011), NOS


natron

afgeleid van Na (natrium) ?? met het achtervoegsel -tron


picrinezuur

In de betekenis van ‘bepaald zuur’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1886

een organische verbinding met als brutoformule C₆H₃N₃O₇


bèta-

van Oudgrieks βῆτα (bèta), de tweede letter van het Griekse alfabet

Dit specifiek gebruik als voorvoegsel in de chemie moet niet worden verward met de vele samenstellingen met het zelfstandig naamwoord bèta.

De officiële nomenclatuur volgens IUPAC gebruikt een systeem met Griekse telwoorden, maar in sommige gevallen is het gebruik van Griekse letters nog in zwang.

verwijst in de naam van chemische verbindingen naar het tweede koolstofatoom in een keten, gerekend vanaf de functionele groep waarnaar de verbinding in de eerste plaats is genoemd


aramide

aramide

polymeer (met name polyamiden met aromatisch karakter) die hittebestendig zijn en...

polymeer (met name polyamiden met aromatisch karakter) die hittebestendig zijn en/of een grote treksterkte hebben

De riem bestaat nu uit een bijzonder duurzame mix van aramide vezels, die vijf keer lichter zijn dan staal, maar dezelfde sterkte kennen”, aldus Porsche. De band vervangt de huidige Pilot Sport PS2.

Weblink bron “Nieuwe schoenen voor Porsche Carrera GT” (23 aug. 2013), De Telegraaf

TenCate ondervond hinder van de huidige schaarste van aramide, een van de grondstoffen voor de beschermende weefsels die TenCate maakt. Woordvoerder Frank Spaan zei te verwachten dat het aanbod van de aramideproducenten in de loop van de komende maanden wordt afgestemd op de toegenomen vraag.

Weblink bron “Grondstoftekort lastig voor TenCate” (04-11-2010), Reformatorisch Dagblad


cyclamaat

Als er nieuwe inzichten zijn, leidt dat soms tot een aanpassing van het advies voor de 'aanvaardbare dagelijkse inname' van die stof. Dat gebeurde in 2004 voor de stof cyclamaat.

Weblink bron
Ellen den Hollander
 “Onderzoekers: Zoetstoffen giftig voor darmen” (08-10-2018), Tubantia

Er zijn nog vele andere zoetstoffen die je vaak op etiketten voorbij ziet komen zoals sucralose, ascesulfaam-K, sorbitol, cyclamaat, neotaam. Veilige zoetstoffen krijgen van de Europese Commissie over voedselveiligheid een E-nummer. Dit nummer garandeert de veiligheid van producten met zoetstoffen voor consumenten. Ook kun je er vanuit gaan dat er niet te veel van een zoetstof in een product zit.

Weblink bron “Hoe goed is zoet?” (04 jan. 2016), De Telegraaf


fysische chemie

wetenschap die zich bezighoudt met het grensgebied tussen natuur- en scheikunde, in het bijzonder de toepassing van fysische methoden op chemisch gebied


diwaterstofcarbonaat

afgeleid van waterstofcarbonaat zn met het voorvoegsel di-

H₂CO₃, verbinding die ontstaat bij het oplossen van koolzuurgas in water; zoals in veel bruisende frisdranken

Als CO₂ in water oplost reageert het tot koolzuur (diwaterstofcarbonaat, H₂CO₃), zoals dat bijvoorbeeld ook in cola aanwezig is.

Weblink bron
Gemma Venhuizen
 “Aarde warmt op, oceanen verzuren” (26 april 2019) op nrc.nl


noradrenaline

"Door een verlaagde weerstand zijn mensen hier vatbaarder voor." Het 'broken heart syndrome' gaat een stap verder. Volgens deze theorie kunnen mensen zelfs sterven van verdriet. Een te grote hoeveelheid adrenaline en noradrenaline in het bloed wordt iemand fataal. Mensen sterven dan eigenlijk niet aan een gebroken, maar aan een zwellend hart. Swier: "Het blijft bijzonder dat van de 17 miljoen mensen in Nederland, één gezin binnen vijf dagen wordt getroffen door het verlies van beide ouders."

Weblink bron “Een 'gebroken hart' als doodsoorzaak” (13-03-2016), Tubantia

Maar er is ook serieuze wetenschap: de bekende professor neuropsychologie Erik Scherder legt exact uit waarom muziek het beste medicijn tegen stress is, met bewezen positieve effecten. En muziek werkt als stimulans om je concentratie en productiviteit te verhogen, want het stimuleert de aanmaak van noradrenaline en serotonine in de hersenschors.

Weblink bron
Peter Olsthoorn
 “Onderzoek: muziek leidt af, ook op een goede manier” (04-03-2019), Tubantia


pyridine

pyridine

heterocyclische, aromatische verbinding met als brutoformule C5H5N met een penetrante vislucht

In het laboratorium van de faculteit viel donderdagmiddag een potje met 100 milliliter pyridine kapot. Deze stof veroorzaakte een penetrante geur in het gebouw en kan irritaties en brandwonden veroorzaken. De brandweer ruimde de stof op. Rond 16.00 uur konden de meeste mensen weer terug naar hun werkplek. Een persoon die damp van de stof had ingeademd, is naar het ziekenhuis gebracht.

Weblink bron “Deel universiteit Maastricht ontruimd” (21 mrt. 2013), De Telegraaf

De vestiging van het koeriersbedrijf DHL in Ternat is vanmorgen ontruimd omdat de voorbije nacht rond 1 uur bij het breken van een colli de giftige stof pyridine was vrijgekomen.

Weblink bron
rab
 “DHL-vestiging in Ternat ontruimd na vrijkomen giftig product” (11/05/2005), De Standaard


oleïne

belangrijkste onverzadigd vetzuur met één dubbele binding met C₁₈H₃₄O₂ als brutoformule


brutoformule van de anorganische verbinding van 1 koolstofatoom en twee zuurstofatomen genaamd kooldioxide


kinase

een verzamelnaam voor een groep enzymen die een fosfaatgroep kan aanbrengen op een ander eiwit of een ander molecuul

De wetenschappers slaagden erin om necroptose te blokkeren door RIPK-moleculen (Receptor-interacting serine/threonine-protein kinase) uit te schakelen.

Weblink bron
rvs
 “Wetenschappers vinden mogelijke remedie tegen septische shock” (27/12/2011), De Standaard


fosfatase

afleiding van fosfaat met het achtervoegsel -ase

phosphatase

enzym dat een fosfaatgroep van een molecuul afbreekt


boraat

borate

zout van boorzuur met de chemische formule BO₃³⁻


thiofeen

thiophene

(C₄H₄S) een organische verbinding die bestaat uit een aromatische ring van vier koolstofatomen en een zwavelatoom

Het gaat dit keer om diverse aromatische en alifatische verbindingen zoals dimethylsulfide, methaanthiol en thiofeen. Dat zijn verbindingen van de elementen koolstof, zwavel en waterstof: stoffen waarvan ook het leven op aarde zich bedient om onmisbare koolhydraten, eiwitten, vetten en kernzuren te bouwen.

Weblink bron
Hilde Van den Eynde
 “Nasa vindt bouwstenen van leven op Mars” (10/06/2018), De Standaard


veronal

Met een overdosis Veronal beëindigden de schrijver Stefan Zweig en zijn jonge Duitse vrouw op 22 februari 1942 hun levens als ballingen in Brazilië.

Weblink bron
Kevin van Vliet
 “1933 opnieuw aangebroken? Lees de anti-Mein Kampf” (22/02/2017), HP de Tijd


berberine

alkaloïde verkregen uit de wortel van Berberis aristata dat men gebruikt in de kruidengeneeskunde

Berberine is een belangrijke bioactieve stof in verschillende populaire medicinale planten (waaronder Berberis aristata, Berberis vulgaris en Coptis chinensis), die al duizenden jaren verspreid over de wereld worden gebruikt, zoals in India, China, Japan, Iran, Rusland, Amerika en Europa.

Weblink bron “Veelzijdige fytonutriënt met breed werkingsgebied” (31-okt-2019), Orthokennis


collodion

collodion

cellulosenitraat met een lage nitreringsgraad, opgelost in een mengsel van ethanol en di-ethylether

‘Twee jaar geleden ben ik in contact gekomen met Wet Plate Collodion. Dit is een techniek waarbij je je eigen emulsies ontwikkelt, nat op een glasplaat aanbrengt, en na enkele handelingen ontstaat er dan een foto op de glasplaat. Het is een hele oude techniek, ontwikkelt in 1851 maar rond 1900 volledig verloren gegaan. Tegenwoordig zijn er over de hele wereld fotografen die deze techniek weer oppakken, waaronder ik.’

Weblink bron
Nick Muller
 “Jeroen Passchier: wet plate collodion photographer” (05/04/2014), HP de Tijd


oestradiol

afgeleid van Oudgrieks οἶστρος (oistros) "heftige verlangen, razernij" met het achtervoegsel met het achtervoegsel -diol, dat in de scheikunde wordt gebruikt voor organische verbindingen met twee hydroxylgroepen; de naam is in 1935 vastgesteld door de Commissie Geslachtshormonen van de Gezondheidsorganisatie van de Volkenbond

Het team van dokter Kim Croes kreeg via de medische onderzoeken van het Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB) toegang tot gegevens over de hormonale ontwikkeling van 14- tot 15-jarige Vlaamse jongeren. Het gaat om de ontwikkeling van geslachtshormonen als testosteron of oestradiol, maar ook van borsten, schaamhaar en genitaliën. Het team legde gegevens van 600 jongeren naast metingen van de concentraties van bepaalde pesticiden in hun lichaam.

Weblink bron “Pesticiden verstoren seksuele ontwikkeling bij jongeren” (10/09/2014), De Standaard


fosgeen

van Engels phosgene bij de ontdekking in 1812 zo genoemd door de Britse arts en scheikundige J. Davy , gevormd uit φως zn (fos) "licht" en γινομαι (ginomai) "voortbrengen" dus "door licht ontstaan", omdat het door de ultraviolette straling in zonlicht ontstond uit een mengsel van koolmonoxide en chloor

Of neem ”VX”, waarvan een druppel onmiddellijk tot stuiptrekkingen, verlammingen en coma leidt. En de dood is in enkele minuten verzekerd. Ook bevinden zich in Rusland nog steeds op grote schaal verstikkende gassen als fosgeen, mosterdgas en sarin.

Weblink bron “Erfenis chemische wapens bron van zorg” (12-12-2001), Reformatorisch Dagblad

Epichloorhydrine, dat wordt gebruikt bij de productie van kleefstoffen, werkt prikkelend op ogen en slijmvliezen en het kan hoofdpijn, misselijkheid en longoedeem veroorzaken. Uit de vloeistof kunnen de gevaarlijke gassen chloorwaterstof en fosgeen ontstaan.

Weblink bron “Explosiegevaar na treinbotsing in Duitsland” (10-09-2002), Reformatorisch Dagblad


pentadecaan

een verzadigde koolwaterstof met formule C₁₅H₃₂


hentriacontaan

een verzadigde koolwaterstof met formule C₃₁H₆₄


rodopsine

rode kleurstof in de staafjes van het netvlies die een rol spelen in de waarneming van licht en donker


lindaan

genoemd naar de ontdekker ervan, de Nederlandse chemicus T. van der Linden

De vervuilingen met hexachloorcyclohexaan (HCH), een restant bij de productie van het onkruidbestrijdingsmiddel [sic!] lindaan, kwamen in de jaren tachtig aan het licht. Het bleek een omvangrijk milieuschandaal. HCH staat op de overheidslijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen. Dit zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor mens en milieu omdat ze bijvoorbeeld kankerverwekkend zijn, de voortplanting belemmeren of zich in de voedselketen ophopen.

Weblink bron
Leo van Raaij
 “Met HCH vervuilde locaties in Twente gebruikt als speelveldjes” (06-05-2017), Tubantia

Bij het bodemonderzoek zijn toen in de leeflaag verhoogde gehalten van schadelijke metalen, minerale olie en zogeheten polychloorbifenylen (PCB’s) aangetroffen. Van hexachloorcyclohexaan (HCH), een zeer giftig goedje dat ontstaat bij de productie van het onkruidbestrijdingsmiddel [sic!] lindaan, is zelfs een sterk verhoogd gehalte gemeten.

Weblink bron
Judah Bolink
 “Tien jaar na sanering is bovenste grondlaag oude stortplaats alweer vervuild” (04-02-2019), Tubantia


actinisch

actinischer (uninflected comparative)
actinische (inflected positive)
actinischere (inflected comparative)
actinischers (partitive comparative)

met betrekking tot elektromagnetische straling: een chemische reactie veroorzakend

Het nieuwe Groene Boekje is enerzijds een uitbreiding van het boekje van 1954 en anderzijds heeft het de woordenschat van 1954 (circa 68 duizend ingangen), zij het in afgeslankte vorm. Want ongeveer veertienduizend verouderde ingangen zijn op basis van bovengenoemde selectiecriteria verwijderd. Voorbeelden zijn: aaneendriegen, aardappelstroop, accompagnateur, actinisch, afbiljoenen, aigrette, alferus, allongepruik, anglomaan, kaaischuimer, kafferpokken, kakkestoelemeien, kamenieren, kantiek, karnhond, karottenfabriek, kleums, kookvrouw, kostkind, kribbenkastje, quakershoed.

Weblink bron
P. VAN STERKENBURG
 “Het Groene Boekje is een spiegel van onze taal” (28 februari 1996), de Volkskrant