fietssleutel

fietssleutels (plural)
fietssleuteltje (diminutive singular)
fietssleuteltjes (diminutive plural)

universeel stuk gereedschap met veel functies


snelbinder

snelbinders (plural)
snelbindertje (diminutive singular)
snelbindertjes (diminutive plural)

elastische riem om iets op de bagagedrager van een fiets vast te maken


glassnijder

scherp werktuig (liefst diamant) om glazen platen op de vereiste grootte af te snijden


graskantsnijder

samenstelling van graskant zn en snijder zn

apparaat dat gras maait op moeilijke plekken en randen van het gazon


hakselsnijder

landbouwmachine die hooi of stro hakselt


hakselaar

Naamwoord van handeling van hakselen met het achtervoegsel -aar

hakselaars (plural)
hakselaartje (diminutive singular)
hakselaartjes (diminutive plural)


pijpsnijder

pijpsnijders (plural)
pijpsnijdertje (diminutive singular)
pijpsnijdertjes (diminutive plural)

werktuig voor het haaks afsnijden van ronde metalen buizen


plaatsnijder

afgeleid van plaatsnijden met het achtervoegsel -er


tegelsnijder

tegelsnijders (plural)
tegelsnijdertje (diminutive singular)
tegelsnijdertjes (diminutive plural)

gereedschap om glazen of keramische tegels op maat te maken


handrasp

handraspen (plural)
handraspje (diminutive singular)
handraspjes (diminutive plural)

kleine rasp die men bij het raspen in de hand houdt


houtrasp

houtraspen (plural)
houtraspje (diminutive singular)
houtraspjes (diminutive plural)

De houtrasp lijkt veel op een vijl maar heeft een vrij grove kap. Deze is erg handig voor het bijwerken van kopse kanten, verbindingsprofielen en dergelijke.Leeuwarder Courant: hoofdblad van Friesland sinds 1752, krant van zaterdag 29 juli 1978 (226ste jaargang, nr. 176), Wekelijkse bijlage pagina 35, "Huiswerk lukt alleen met goed gereedschap


schaafrasp

platte rasp met een open structuur waardoor het raspen meer weg krijgt van schaven


schrobrasp

schrobraspen (plural)
schrobraspje (diminutive singular)
schrobraspjes (diminutive plural)

instrument bestemd om gaten en sleuven in hout te vergroten


raspvijl

raspvijlen (plural)
raspvijltje (diminutive singular)
raspvijltjes (diminutive plural)


roerspaan

roerspanen (plural)
roerspaantje (diminutive singular)
roerspaantjes (diminutive plural)

gereedschap om bestanddelen dooreen te roeren


lepelblad

Löffelkraut

benaming voor kruisbloemige planten van het geslacht Cochlearia

lepelbladen (plural)
lepelblaadje (diminutive singular)
lepelblaadjes (diminutive plural)

deel van een boor waarin het boorijzer zit


lepelboor

lepelboren (plural)
lepelboortje (diminutive singular)
lepelboortjes (diminutive plural)

houtboor met een lepelvormig snijstuk dat het eigenlijke boren doet


aardvork

samenstelling van aard, (van aarde) en vork

aardvorken (plural)
aardvorkje (diminutive singular)
aardvorkjes (diminutive plural)

ijzeren vork met twee tanden, om zoden te kunnen verwerken


hooivork

Gabel

vorkvormig landbouwwerktuig waarmee bijvoorbeeld hooi wordt opgestoken

hooivorken (plural)
hooivorkje (diminutive singular)
hooivorkjes (diminutive plural)

Met een hooivork werden de bonen bij plukken uit de ruiter gehaald en op het uitgespreide zeil in een hoop neergelegd.


neptunusvork

samenstelling van Neptunus en en vork zn , eponiem dat verwijst naar de Romeinse god van de zee , die vaak met een drietand wordt afgebeeld

neptunusvorken (plural)
neptunusvorkje (diminutive singular)
neptunusvorkjes (diminutive plural)

voorwerp dat bestaat uit een steel die zich splitst in drie spitse armen, alle in het hetzelfde vlak
Oorspronkelijk uit de , maar ook gebruikt als wapen.

Mijn Flames-kandelaar heeft grafische kwaliteit: een neptunusvork op een gasfles, zo eenvoudig is ’ie.

Weblink bron
Arjen Ribbens
 “‘Ik hou van uitvinden’” (13 juni 2015) op nrc.nl


snuiter

In de betekenis van ‘vreemd iemand’ voor het eerst aangetroffen in 1872

afgeleid van snuiten met het achtervoegsel -er

snuiters (plural)
snuitertje (diminutive singular)
snuitertjes (diminutive plural)

werktuig lijkend op een schaar om de verbrande pit van kaarsen af te knijpen (de kaars te snuiten)

Een kaarsvormige snuiter.


kruishout

Streichmaß

kruishouten (plural)
kruishoutje (diminutive singular)
kruishoutjes (diminutive plural)

een door een blok hout verschuifbare liniaal, die is voorzien van een ijzeren punt, waarmee aftekenlijnen parallel met de zijkant van een werkstuk, kunnen worden gekrast

Er zijn kruishouten met één of twee linialen.


kruisstaal

Streichmaß

een door een metalen blok verschuifbare liniaal, die is voorzien van een ijzeren punt

kruisstalen (plural)
kruisstaaltje (diminutive singular)
kruisstaaltjes (diminutive plural)

een door een metalen blok verschuifbare liniaal, die is voorzien van een mesje, waarmee aftekenlijnen parallel met de zijkant van een werkstuk, kunnen worden gekrast

Met een kruisstaal kan men ook de diepte van een potgat meten.


spookschaaf

Schweifhobel

een schaaf om bolle oppervlakken glad te schaven

spookschaven (plural)
spookschaafje (diminutive singular)
spookschaafjes (diminutive plural)

een schaaf om bolle oppervlakken, stelen, stokken en houten wielspaken etc. glad te schaven.De schaaf heeft twee zijwaarts uitstekende handgrepen, de “zool” is minimaal.

Bij het schaven met de spookschaaf trekt men de schaaf naar zich toe.


blokschaaf

zdrukth

een werktuig om hout glad, vlak of dunner te maken

blokschaven (plural)
blokschaafje (diminutive singular)
blokschaafjes (diminutive plural)

De blokschaaf is min of meer de standaardschaaf van de timmerman.


theodoliet

een hoekmeetinstrument uit de landmeetkunde


paspop

paspoppen (plural)
paspoppetje (diminutive singular)
paspoppetjes (diminutive plural)


pasbuste

Schneiderbüste

een paspop met het figuur van een bovenlijf

pasbustes (plural)
pasbustetje (diminutive singular)
pasbustetjes (diminutive plural)


nietenvreter

samenstelling van niet en vreter met het invoegsel -en-

staple remover

een instrumentje om nietjes te verwijderen

nietenvreters (plural)
nietenvretertje (diminutive singular)
nietenvretertjes (diminutive plural)

Er bestaan verschillende soorten nietenvreters.


draadstripper

apparaat om de isolatie van draad te strippen


verfstripper

verfstrippers (plural)
verfstrippertje (diminutive singular)
verfstrippertjes (diminutive plural)

apparaat (meestal elektrisch en lijkend op een haarföhn) dat oude verflagen m.b.v. hete lucht verwijdert

gebruik een verfstripper nooit om je haar te föhnen!


dresseerhamer

dresseerhamers (plural)
dresseerhamertje (diminutive singular)
dresseerhamertjes (diminutive plural)


rapporteur

van Frans rapporteur, aangetroffen vanaf 1678 (zie vindplaats hieronder)

Naamwoord van handeling van rapporteren met het achtervoegsel -eur

rapporteurs (plural)
rapporteurtje (diminutive singular)
rapporteurtjes (diminutive plural)

⧖ Meet den hoek geteikent op het Bestek met een Rapporteur, plaatzende zyn middelpunt op het stippunt a. en zyn onderste ter lengte van de linie a

M. Noel Chomel
 “Huishoudelyk woordboek, Vervattende vele middelen om zyn goed te vermeerderen, en zyne gezondheid te behouden, Met verscheiden wisse en beproefde middelen”, in de vertaling van Jan Lodewyk Schuer en A.H. Westerhof (1743), S. Luchtmans/H. Uytwerf, Leiden/Amsterdam, p. 113 op dbnl.org


transporteur

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vervoerder’ voor het eerst aangetroffen in 1910

Naamwoord van handeling van transporteren met het achtervoegsel -eur

transporteurs (plural)
transporteurtje (diminutive singular)
transporteurtjes (diminutive plural)

gradenboog die dient om opgemeten hoeken over te brengen, een hoektransporteur


perforateur

Naamwoord van handeling van perforeren met het achtervoegsel -ateur

perforateurs (plural)
perforateurtje (diminutive singular)
perforateurtjes (diminutive plural)

werktuig om te perforeren, een perforator


pulverisateur

Naamwoord van handeling van pulveriseren met het achtervoegsel -ateur

pulverisateurs (plural)
pulverisateurtje (diminutive singular)
pulverisateurtjes (diminutive plural)

instrument waarmee men een vloeistof in zeer fijn verdeelde vorm verspreidt


vaporisateur

Naamwoord van handeling van vaporiser met het achtervoegsel -ateur

vaporisateurs (plural)
vaporisateurtje (diminutive singular)
vaporisateurtjes (diminutive plural)


applicator

afgeleid van het Latijnse applicare met het achtervoegsel -ator

applicatoren (plural)
applicators (plural)
applicatortje (diminutive singular)
applicatortjes (diminutive plural)

hulpmiddel voor aanwending of aanbrengen van een substantie


classificator

Naamwoord van handeling van classificeren met het achtervoegsel -ator

classificatoren (plural)
classificators (plural)
classificatortje (diminutive singular)
classificatortjes (diminutive plural)


cultivator

Naamwoord van handeling van cultiveren met het achtervoegsel -ator

cultivatoren (plural)
cultivators (plural)
cultivatortje (diminutive singular)
cultivatortjes (diminutive plural)

landbouwwerktuig om de grond los te maken en het onkruid te bestrijden


manipulator

Naamwoord van handeling van manipuleren met het achtervoegsel -ator

manipulatoren (plural)
manipulators (plural)
manipulatortje (diminutive singular)
manipulatortjes (diminutive plural)


flex

flexen (plural)
flexje (diminutive singular)
flexjes (diminutive plural)

toestel om harde materialen te gladder te maken of door te zagen met een snel ronddraaiende schijf die haaks op een motor is gemonteerd


sul

bepaald soort bijl met een gebogen, breder wordend blad dat haaks op de steel is vastgemaakt


landbouwwerktuig

samenstelling van landbouw zn en werktuig zn

landbouwwerktuigen (plural)
landbouwwerktuigje (diminutive singular)
landbouwwerktuigjes (diminutive plural)

gereedschap dat door boeren gebruikt wordt om het land te bewerken


krimptang

Crimpzange

een tang waarmee de hulsjes van kabelschoenen aan elektriciteitssnoeren en kabels worden vastgeknepen

krimptangen (plural)
krimptangetje (diminutive singular)
krimptangetjes (diminutive plural)

Het vastzetten van kabelschoentjes met een krimptang werkt gemakkelijker dan solderen.


wurgtang

wurgtangen (plural)
wurgtangetje (diminutive singular)
wurgtangetjes (diminutive plural)

Het vastzetten van kabelschoentjes met een wurgtang werkt gemakkelijker dan solderen.


kabelschoentang

kabelschoentangen (plural)
kabelschoentangetje (diminutive singular)
kabelschoentangetjes (diminutive plural)

Het vastzetten van kabelschoentjes met een kabelschoentang werkt gemakkelijker dan solderen.


popnageltang

Blindnietzange

een tang waarmee de zogenaamde pop- of blindklinknagels kunnen worden vastgeklemd

popnageltangen (plural)
popnageltangetje (diminutive singular)
popnageltangetjes (diminutive plural)


blindklinknageltang

samenstelling van blindklinknagel en tang

blindklinknageltangen (plural)
blindklinknageltangetje (diminutive singular)
blindklinknageltangetjes (diminutive plural)


blindklinktang

samenstelling van blind, stam van klinken en tang

blindklinktangen (plural)
blindklinktangetje (diminutive singular)
blindklinktangetjes (diminutive plural)


blindklinknagel

samenstelling van blind bn en klinknagel zn

Blindniet

een klinknagel voor plaatwerk dat slechts eenzijdig bereikbaar is

blindklinknagels (plural)
blindklinknageltje (diminutive singular)
blindklinknageltjes (diminutive plural)


clinometer

samenstelling van het Griekse 'klinein' [hellen] en meter

clinometers (plural)
clinometertje (diminutive singular)
clinometertjes (diminutive plural)

instrument voor het bepalen van de helling ten opzichte van de horizon


bandzaag

bandzagen (plural)
bandzaagje (diminutive singular)
bandzaagjes (diminutive plural)


borstzaag

borstzagen (plural)
borstzaagje (diminutive singular)
borstzaagjes (diminutive plural)

speciale zaag voor het maken van borsten


boogzaag

boogzagen (plural)
boogzaagje (diminutive singular)
boogzaagjes (diminutive plural)


afhangzaag

afhangzagen (plural)
afhangzaagje (diminutive singular)
afhangzaagjes (diminutive plural)

zaag waar het blad makkelijk kan worden losgenomen


afzetzaag

afzetzagen (plural)
afzetzaagje (diminutive singular)
afzetzaagjes (diminutive plural)


decoupeerzaag

samenstelling van decoupeer ww en zaag zn

decoupeerzagen (plural)
decoupeerzaagje (diminutive singular)
decoupeerzaagjes (diminutive plural)


draadzaag

draadzagen (plural)
draadzaagje (diminutive singular)
draadzaagjes (diminutive plural)

zaag waarvan het snijdende deel bestaat uit in elkaar gevlochten metaaldraden


gatenzaag

samenstelling van gat en zaag met het invoegsel -en-

gatenzagen (plural)
gatenzaagje (diminutive singular)
gatenzaagjes (diminutive plural)

rond gevouwen zaagblad te monteren op een hulpstuk van een boormachine, dat dient om grote ronde gaten te zagen


handzaag

handzagen (plural)
handzaagje (diminutive singular)
handzaagjes (diminutive plural)

zaag die met één hand wordt gemanipuleerd


houtzaag

houtzagen (plural)
houtzaagje (diminutive singular)
houtzaagjes (diminutive plural)


ijzerzaag

ijzerzagen (plural)
ijzerzaagje (diminutive singular)
ijzerzaagjes (diminutive plural)

fijn getande zaag waarmee men ook ijzer (en andere metalen) kan zagen


kapzaag

kapzagen (plural)
kapzaagje (diminutive singular)
kapzaagjes (diminutive plural)

zaag voor fijn timmerwerk (dwars op de draad)


kettingzaag

Kettensäge

motorzaag die een ketting met getande schakels heeft

kettingzagen (plural)
kettingzaagje (diminutive singular)
kettingzaagjes (diminutive plural)


kortzaag

kortzagen (plural)
kortzaagje (diminutive singular)
kortzaagjes (diminutive plural)

zaag om af te korten (d.w.z. een lange plank in stukjes te zagen)


kraanzaag

kraanzaagje (diminutive singular)
kraanzaagjes (diminutive plural)

Een kraanzaag werd gebruikt voor het zagen van planken of balken uit een boom die hoog was geplaatst op twee bokken. Hij werd door twee personen bediend waarvan er één boven en één onder de stam stond. Het bovenste handvat werd gevormd door een stok door het oog bovenaan de zaag, aan de onderzijde zat een afneembaar handvat


kromzaag

kromzagen (plural)
kromzaagje (diminutive singular)
kromzaagjes (diminutive plural)

zaag met smal zaagblad net als een decoupeerzaag om langs gebogen lijnen te zagen


kroonzaag

kroonzagen (plural)
kroonzaagje (diminutive singular)
kroonzaagjes (diminutive plural)

koepelvormige zaag voor het zagen van ronde schijven of bodems


lintzaag

lintzagen (plural)
lintzaagje (diminutive singular)
lintzaagjes (diminutive plural)

zaag met een smal eindloos lintvormig zaagblad dat over wielen in de rondte loopt


metaalzaag

metaalzagen (plural)
metaalzaagje (diminutive singular)
metaalzaagjes (diminutive plural)

dun stalen zaagblaadje met zeer fijne tanden ook geschikt voor het doorzagen van metaal


plaatzaag

plaatzagen (plural)
plaatzaagje (diminutive singular)
plaatzaagjes (diminutive plural)


zetbank

zetbanken (plural)
zetbankje (diminutive singular)
zetbankjes (diminutive plural)

een werktuig waarmee men metalen plaatmateriaal in een bepaalde hoek kan buigen


slijpspil

slijpspillen (plural)
slijpspilletje (diminutive singular)
slijpspilletjes (diminutive plural)

as waarop een slijpsteen of slijpschijf is bevestigd


puimsteen

In de betekenis van ‘poreuze steen’ voor het eerst aangetroffen in 1518

puimstenen [2] (plural)
puimsteentje [2] (diminutive singular)
puimsteentjes [2] (diminutive plural)

Uit de vastgeworden massa werden puimstenen zo groot als heuvels over het gehele landschap van Asia, Lesbos, Abydos en het kustgebied van Macedonië geslingerd, ….


oogspiegel

oogspiegels (plural)
oogspiegeltje (diminutive singular)
oogspiegeltjes (diminutive plural)

instrument om het inwendige van het oog te onderzoeken, bestaande uit een holle spiegel met een gat in het midden met daarin een paar lensjes. Het licht valt via de spiegel in het oog en de arts kijkt door het gat


oorspiegel

oorspiegels (plural)
oorspiegeltje (diminutive singular)
oorspiegeltjes (diminutive plural)

instrument om de uitwendige gehoorgang te onderzoeken


tandspiegel

tandspiegels (plural)
tandspiegeltje (diminutive singular)
tandspiegeltjes (diminutive plural)

spiegeltje voor inspectie van het gebit en/of de mondholte


vlakbank

vlakbanken (plural)
vlakbankje (diminutive singular)
vlakbankjes (diminutive plural)

machine voor het vlak maken van hout (d.m.v. schaven)


vlakhamer

vlakhamers (plural)
vlakhamertje (diminutive singular)
vlakhamertjes (diminutive plural)


vlakschaaf

vlakschaven (plural)
vlakschaafje (diminutive singular)
vlakschaafjes (diminutive plural)

schaaf speciaal ontworpen voor het zuiver vlak afwerken


vlakschuurmachine

samenstelling van vlak ww en schuurmachine

machine waarvan een met schuurpapier beklede plaat een trillende beweging maakt


schuurmachine

шлайф машина

elektrisch gereedschap om mee te schuren

schuurmachines (plural)
schuurmachinetje (diminutive singular)
schuurmachinetjes (diminutive plural)


vlakslijpmachine

samenstelling van vlak ww en slijpmachine

vlakslijpmachines (plural)
vlakslijpmachinetje (diminutive singular)
vlakslijpmachientje (diminutive singular)
vlakslijpmachinetjes (diminutive plural)
vlakslijpmachientjes (diminutive plural)

elektrische machine om iets mee vlak te slijpen


centerpunt

centerpunten (plural)
centerpuntje (diminutive singular)
centerpuntjes (diminutive plural)

een stalen pen met een harde, scherpe punt die wordt gebruikt om een putje te slaan


puntbeitel

puntbeitels (plural)
puntbeiteltje (diminutive singular)
puntbeiteltjes (diminutive plural)

puntige, smalle beitel (waarmee men kan punten)


punthamer

punthamers (plural)
punthamertje (diminutive singular)
punthamertjes (diminutive plural)

hamer waarvan een einde een punt heeft (en waarmee men goed kan punten)


puntslag

puntslagen (plural)
puntslagje (diminutive singular)
puntslagjes (diminutive plural)

stalen pen met een harde, scherpe punt waarmee men een deukje in metaal kan maken door er met een hamer op te slaan


puntvijl

puntvijlen (plural)
puntvijltje (diminutive singular)
puntvijltjes (diminutive plural)

vijl om zaagbladen aan te punten (te scherpen)


pompboor

pompboren (plural)
pompboortje (diminutive singular)
pompboortjes (diminutive plural)

een dikke, gedrongen lepelboor voor het uithollen van een stuk hout

als men in het door de pompboor geboorde gat een zuiger aanbracht, kon men de aldus ontstane pomp gebruiken voor het oppompen van water of lijnolie


pompstok

Wischstock

een stuk gereedschap dat dient om de binnenzijde van de loop van een vuurwapen schoon te maken

pompstokken (plural)
pompstokje (diminutive singular)
pompstokjes (diminutive plural)


strijdbijl

strijdbijlen (plural)
strijdbijltje (diminutive singular)
strijdbijltjes (diminutive plural)


laryngoscoop

afgeleid van het Griekse λάρυγξ (larynx) met het achtervoegsel -scoop

Laryngoskop

metalen instrument met een handvat en spatel om de larynx ...

metalen instrument met een handvat en spatel om de larynx van buitenaf te kunnen bekijken

Alhoewel de laryngoscoop niet in contact komt met steriele weefsels, steriele organen of lichaamsholten, waarbij steriliteit van het instrument een vereiste is, wordt toch de voorkeur gegeven aan sterilisatie.


verfbrander

verfbranders (plural)
verfbrandertje (diminutive singular)
verfbrandertjes (diminutive plural)

apparaat om oude verflagen (meestal met behulp van een vlam) te verwijderen (met behulp van een verfkrabber)


verfkrabber

verfkrabbers (plural)
verfkrabbertje (diminutive singular)
verfkrabbertjes (diminutive plural)

een metalen driehoek met een handvat, die dient om verf af te krabben


verfschraper

samenstelling van verf zn en schraper zn

verfschrapers (plural)
verfschrapertje (diminutive singular)
verfschrapertjes (diminutive plural)

schraper (krabber) om oude verflagen mee af te schrappen


paslood

pasloden (plural)
pasloodje (diminutive singular)
pasloodjes (diminutive plural)

een stuk gereedschap om te controleren of een vlak of lijn verticaal staat


burin

v: afgeleid van buur met het achtervoegsel -in

burins (plural)
(burintje) * (diminutive singular)
(burintjes) * (diminutive plural)

De Woordenlijst Nederlandse Taal geeft 'burinnetje(s)' ook als verkleinwoord voor m "graveerstift", maar gelet op de uitspraak zou dit "burintje(s)" moeten zijn; van dit verkleinwoord zijn in welke vorm dan ook in het normale taalgebruik nog geen voorbeelden gevonden.


holbeitel

Hohlmeißel

holbeitels (plural)
holbeiteltje (diminutive singular)
holbeiteltjes (diminutive plural)

een langs de lengteas gekromde houtbeitel, die aan de buitenzijde is geslepen

Een klein model holbeitel gebruikt men bij het maken van hout- en linosneden.


sikkel

sikkels (singular)
sikkeltje (diminutive first-person)
sikkeltjes (diminutive singular)

handzeis of snijmes met halvemaanvormig lemmet en korte steel


klinkhamer

klinkhamers (plural)
klinkhamertje (diminutive singular)
klinkhamertjes (diminutive plural)

hamer die wordt gebruikt om mee te klinken


treef

(treef)* (singular)
(treven)* (plural)
treefje (diminutive singular)
treefjes (diminutive plural)

Het verkleinwoord is de meest gangbare vorm.

uit stevig materiaal gemaakt rooster op pootjes dat wordt gebruikt als onderzetter

Zet de puddingvorm liever op een treefje in een pan en vul deze tot tweederde van de vorm met kokend water.

Weblink bron
Janneke Vreugdenhil
 “Plumpudding” (22 december 2007) op nrc.nl

Bij het goede leven op het platteland hoort een andere stijl, de Engelse 'cottage-style', traditioneel, gezellig en nostalgisch. Bij die stijl passen natuurlijk antieke meubels, Schotse plaids en Liberty-gordijnen, maar ook gekrulde, gietijzeren kandelabers, emaille mokken en kannen, keukenpompen, vogelkooitjes, klompenrekken, takkenbezems, verroeste zeven en treven, rieten mattenkloppers, manden, manden en nog eens manden, en, als de twee absolute toppers: het ouderwetse, houten, drietredige keukentrapje, blauw-grijs, donkerrood of grachtengroen geverfd (…) en het droogrek uit moeders of grootmoeders tijd.

Weblink bron
Lien Heyting
 “De verrukkingen van country-living op de Home & Garden Fair in Velsen; Composities van verdroogde citroenen” (17 mei 1994) op nrc.nl

Deze Keetel wierd met Kranen, (zo als men hier de Maste meede in de Scheepen zet) en met domme krachten op een Treef gezet, en als 'er in de Winter aan het einde onder gestookt wierd zo kookte daar het waater, en aan de andre zeyde was het bevroozen eer het vuur aan was.

“Aardige vermaakelyke tyd-kortende vertellingen.” (midden 18e eeuw), Jacobus Wilhelmus Pruys, Amsterdam, p. 143


meetapparatuur

apparatuur waarmee men (fysische) grootheden kan meten. Het meetproces levert uiteindelijk een numerieke waarde op die is uitgedrukt in een bepaalde eenheid.


slagroomspuit

slagroomspuiten (plural)
slagroomspuitje (diminutive singular)
slagroomspuitjes (diminutive plural)

keukengereedschap om slagroom op taarten etc. te spuiten


boommes

boommessen (plural)
boommesje (diminutive singular)
boommesjes (diminutive plural)

een recht of gebogen mes dat aan beide einden in een arend eindigt waarop haaks een handvat bevestigd is

Die bast haal je er makkelijker af met een boommes.


betonmolen

betonmolens (plural)
betonmolentje (diminutive singular)
betonmolentjes (diminutive plural)

werktuig waar in een draaiende trommel de bestanddelen voor het beton worden gemengd tot specie (mortel)


betonschaar

betonscharen (plural)
betonschaartje (diminutive singular)
betonschaartjes (diminutive plural)

schaar waarmee betonijzer nodig voor de wapening van het beton kan worden geknipt

de betonschaar is ook heel populair onder fietsendieven

hydraulisch of pneumatisch aangedreven werktuig dat is bedoeld om steen en beton te knippen


handmixer

handmixers (plural)
handmixertje (diminutive singular)
handmixertjes (diminutive plural)

mixer die men bij het mixen in de hand houdt


kruisschroevendraaier

samenstelling van kruis en schroevendraaier

kruisschroevendraaiers (plural)
kruisschroevendraaiertje (diminutive singular)
kruisschroevendraaiertjes (diminutive plural)

een schroevendraaier om kruisschroeven vast of los te draaien


aalspeer

aalsperen (plural)
aalspeertje (diminutive singular)
aalspeertjes (diminutive plural)

is een viswerktuig waarmee men paling kan vangen.

of elger, aal-/palingsteker, aal-/palingijzer, aal-/palingvork


strijkbout

samenstelling van strijk ww en bout zn , oorspronkelijk gebruikt voor het stuk gloeiende ijzer dat als warmtebron in een strijkijzer werd gestopt, maar als pars pro toto gangbaar geworden

strijkbouten (plural)
strijkboutje (diminutive singular)
strijkboutjes (diminutive plural)

zwaar voorwerp met een glad vlak dat gebruikt wordt om gewassen textiel na het drogen door middel van warmte en eventueel stoom glad te strijken

Aan strijken deed mijn oma overigens ook niet. De strijkbout haal je pas tevoorschijn, zei ze, als je het tafelkleed op tafel legt of die kreukgrage jurk uit de kast trekt.

Weblink bron
Dana Linssen
 “Schoonmaken = opruimen + luchten” (31 maart 2012) op nrc.nl


rondzaag

rondzagen (plural)
rondzaagje (diminutive singular)
rondzaagjes (diminutive plural)


nagelijzer

nagelijzers (plural)
nagelijzertje (diminutive singular)
nagelijzertjes (diminutive plural)


nagelpistool

nagelpistolen (plural)
nagelpistooltje (diminutive singular)
nagelpistooltjes (diminutive plural)

apparaat dat met kracht spijkers kan uitschieten


boksvoet

samenstelling van bok en voet met het invoegsel -s-

boksvoeten (plural)
boksvoetje (diminutive singular)
boksvoetjes (diminutive plural)


spanner

Naamwoord van handeling van spannen met het achtervoegsel -er

spanners (plural)
spannertje (diminutive singular)
spannertjes (diminutive plural)

voorwerp om iets mee onder spanning te zetten


haarspit

haarspitten (plural)
haarspeten (plural)
haarspitje (diminutive singular)
haarspitjes (diminutive plural)

klein draagbaar aambeeld waarop men zeisen of zichten scherp kan maken


slijper

Naamwoord van handeling van slijpen met het achtervoegsel -er

slijpers (plural)
slijpertje (diminutive singular)
slijpertjes (diminutive plural)

toestel waarmee men iets kan slijpen bijv. een haakse slijper


klopper

Naamwoord van handeling van kloppen met het achtervoegsel -er

kloppers (plural)
kloppertje (diminutive singular)
kloppertjes (diminutive plural)


krabber

Naamwoord van handeling van krabben met het achtervoegsel -er

Kratzer

(gereedschap) voorwerp om mee te krabben, onmisbaar voor schilders die oude verflagen willen verwijderen of mensen die jeuk op hun rug hebben.

krabbers (plural)
krabbertje (diminutive singular)
krabbertjes (diminutive plural)


bladruimer

bladruimers (plural)
bladruimertje (diminutive singular)
bladruimertjes (diminutive plural)

werktuig waarmee men bladeren (in de herfst) kan opruimen (meestal door blazen)


bijbelhaak

bijbelhaken (plural)
bijbelhaakje (diminutive singular)
bijbelhaakjes (diminutive plural)


blokhaak

blokhaken (plural)
blokhaakje (diminutive singular)
blokhaakjes (diminutive plural)

gereedschap voor het controleren en aftekenen van rechte hoeken, bestaand uit een lang dunner blad ("veer") dat precies haaks is verbonden met een dikker rechthoekig deel ("blok")

Op hun rug droegen ze elk een rugzak met gereedschap:gereedschap: hamers, spijkers, zagen, bijlen, messen, schaven, een blokhaak, een waterpas, een paslood, en over hun schouders zo veel trossen touw als ze konden dragen.

Karl Ove Knausgård (vert. Marianne Molenaar)
 “Engelen vallen langzaam” (2014), De Geus, Breda, ISBN 9789044533477 op nrc.nl


wisser

Naamwoord van handeling van wissen met het achtervoegsel -er

wissers (plural)
wissertje (diminutive singular)
wissertjes (diminutive plural)


spa

spa's (singular)
spaatje (diminutive)
spaatjes (diminutive singular)

Met een spa kan men de grond omspitten, een schop wordt meer gebruikt om kuilen te graven.


aanaardploeg

samenstelling van aanaard ww en ploeg zn

aanaardploegen (plural)
aanaardploegje (diminutive singular)
aanaardploegjes (diminutive plural)


bokkenpoot

samenstelling van bok zn en poot zn met het invoegsel -en-
**[4]-[8]: vanwege de gelijkenis in vorm
**[9], [10]: "bok" in de betekenis van "hijskraan of steun voor zware voorwerpen", omdat de staanders op de poten van een bok lijken
**[11]: vermoedelijk naar de indruk die het beslag op de hak van een soldatenlaars in de grond achterliet

bokkenpoten (plural)
bokkenpootje (diminutive singular)
bokkenpootjes (diminutive plural)
bokkepoot

kwast waarvan de borstel met een knik aan de steel zit, om plekken te schilderen of smeren die met een rechte steel moeilijk te bereiken zijn

In vroeger tijden had iedere sluis een eigen onderhoudsmonteur die op geregelde tijden met een emmertje smeermiddel en een bokkenpoot de kettingen smeerde.

“Renovatie van de sluizen in Eefde en Delden” op kwtransmissies.nl

handvat met een plat afgerond uiteinde, waarmee de nagelriem kan worden teruggeduwd

Een onmisbare accessoire in de manicure behandeling is de bokkenpoot. Zijn je nagelriemen soepel en zacht geworden door de nagelriemcrème? Dan is het tijd om met een bokkenpoot de nagelriem voorzichtig terug te duwen.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Iris van Breugel
 “Nagelverzorging - Tips” (15 december 2019) op plein.nl


badkamerventilator

samenstelling van badkamer en ventilator

Badezimmerventilator

toestel dat de vaak vochtige lucht in een vertrek waar men zich kan wassen afvoert, zodat die door drogere lucht wordt vervangen

badkamerventilatoren, (plural)
badkamerventilators (plural)
badkamerventilatortje (diminutive singular)
badkamerventilatortjes (diminutive plural)


hogedrukreiniger

apparaat waarvan het reinigen berust op het spuiten van water onder hoge druk


reiniger

Naamwoord van handeling van reinigen met het achtervoegsel -er


hogedrukspuit

hogedrukspuiten (plural)
hogedrukspuitje (diminutive singular)
hogedrukspuitjes (diminutive plural)

spuit waar onder hoge druk een vloeistof of gas uitkomt


heteluchtkanon

heteluchtkanonnen (plural)
heteluchtkanonnetje (diminutive singular)
heteluchtkanonnetjes (diminutive plural)

apparaat dat grote hoeveelheden warme lucht in een ruimte kan blazen


schulpboor

schulpboren (plural)
schulpboortje (diminutive singular)
schulpboortjes (diminutive plural)

boor om reeds geboorde gaten op te boren (te verwijden)


smeedblok

Samenstelling van de stam 'smeed' van het Nederlandse werkwoord smeden en het Nederlandse zelfstandige naamwoord blok

Amboss

een blok van metaal waarop een smid kan smeden

smeedblokken (plural)
smeedblokje (diminutive singular)
smeedblokjes (diminutive plural)

Met dit handige smeedblok ben je in een klap je eigen metaalsmeder.


vulkachel

Dauerbrenner

een kolenkachel die gedurende langere tijd kan branden zonder bij te vullen

vulkachels (plural)
vulkacheltje (diminutive singular)
vulkacheltjes (diminutive plural)

Op de tweede verdieping waren de klassen. Voor in elk klaslokaal stond een grote lessenaar, voor de leerlingen waren er houten banken en in de hoek stond een grote vulkachel op een vierkante metalen plaat.


golok

Zondagmiddag omstreeks 15.30 uur was de tuinman van mevr. P. te Kebajoran de verwelkte bladeren van de pisangboom, in de tuin met een golok aan het bijsnijden.


platte vijl

vaste verbinding van plat (bijvoeglijk naamwoord) en vijl (zelfstandig naamwoord)

platte vijlen (plural)
plat vijltje (diminutive singular)
platte vijltjes (diminutive plural)

gereedschap bestaande uit een handvat met een vlakke metalen staaf vol groeven, gebruikt om met een beweging dwars op die groeven overtollig materiaal van een werkstuk af te schrapen

De platte vijl en z'n dikkere maatje de blokvijl hebben uiteraard twee kanten.


hakmes

hakmessen (plural)
hakmesje (diminutive singular)
hakmesjes (diminutive plural)

zeer breed mes waarmee men ook beenderen kan hakken


nagelknipper

nagelknippers (plural)
nagelknippertje (diminutive singular)
nagelknippertjes (diminutive plural)


nagelvijl

nagelvijlen (plural)
nagelvijltje (diminutive singular)
nagelvijltjes (diminutive plural)

fijne vijl waarmee de randen van de nagels worden bewerkt


moersleutel

moersleutels (plural)
moersleuteltje (diminutive singular)
moersleuteltjes (diminutive plural)

gereedschap gebruikt voor het los- en vastdraaien van moeren en bouten

Met een moersleutel kun je bouten en moeren zonder beschadiging stevig vastdraaien.


staalborstel

harde borstel met 'haren' van staaldraad


voelmaat

voelmaten (plural)
voelmaatje (diminutive singular)
voelmaatjes (diminutive plural)

een metalen strookje met een geijkte dikte, waarmee een kleine afstand kan worden getest


bahco

van de Zweedse merknaam Bahco een verkorting van B.A. Hjorth & Co, waaronder dit gereedschap voor het eerst op de markt kwam, in de betekenis van ‘Engelse sleutel’ voor het eerst aangetroffen in 1994

dankzij een schroefdraad verstelbare steeksleutel

Eigenlijk moet je nooit een bahco gebruiken, iedere moer krijg je ermee kapot en geen enkele moer krijg je ermee los.

Zoals de domme man betaamt begon ik om halfnegen 's avonds dan maar eindelijk eens onze oude wc te repareren. Om half tien had ik steeksleutel negentien nodig. Even kijken: vijftien, zestien, dan maar een bahco, te klein, past ook niet. (…) Om half één draai ik toch maar met een waterpomptang een vijftig jaar oude moer helemaal rond en bekijk ik woedend m'n geschaafde knokkels.

Weblink bron
Hans Vos
 “Oude stortbak” (6 augustus 1999) op nrc.nl


opsteker

Naamwoord van handeling van opsteken met het achtervoegsel -er

chance

een omstandigheid die gunstig voor iets of iemand werkt; iets wat blijmoedig maakt

opstekers (plural)
opstekertje (diminutive singular)
opstekertjes (diminutive plural)


drijver

Naamwoord van handeling van drijven met het achtervoegsel -er

floater

een voorwerp dat als functie heeft iets drijvende te houden

drijvers (plural)
drijvertje (diminutive singular)
drijvertjes (diminutive plural)


dreg

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘haak, baggerbeugel’ voor het eerst aangetroffen in 1384-1407

driearmig werpanker of een lange stok met een haak om iemand of iets uit het water te halen


houweel

erfwoord via Middelnederlands van Oudnederlands , in de betekenis van ‘werktuig, bik’ als toenaam aangetroffen vanaf 1160 (waardoor de eerder veronderstelde ontlening aan het Oudfrans minder aannemelijk is)

houwelen (plural)
houweeltje (diminutive singular)
houweeltjes (diminutive plural)

metalen werktuig voor hakken in steen of aarde met een beitelvormig uiteinde en een puntvormig uiteinde

- Eerder had ik me al afgevraagd wat het embleem betekent dat in de gevel van het huis gebeiteld is, hamer en houweel met gekruiste stelen, anno 1908. Ik zoek rond, op de elektriciteitskast tussen de struiken staat: TEUTONIA.

- Op het Rode Plein ben ik niet geweest. Lenin heb ik niet gezien. Ik werk alleen maar! Met schop, houweel en kruiwagen. Ik druip de hele dag, als een watermeloen.


verfborstel

samenstelling van verf ww en borstel zn of samenstelling van verf zn en borstel

verfborstels (plural)
verfborsteltje (diminutive singular)
verfborsteltjes (diminutive plural)

bundel van stugge haren aan een handgreep als schildersgereedschap vooral voor grotere vlakken


kniptang

kniptangen (plural)
kniptangetje (diminutive singular)
kniptangetjes (diminutive plural)

twee stelen die kruislings door een as zijn verbonden met aan de ene kant dicht bij die as scherpe stalen randen tegenover elkaar en aan de andere kant langere uiteinden die met de hand naar elkaar geduwd worden zodat met de scherpe randen metaaldraad kan worden doorgesneden


kling

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘lemmet’ voor het eerst aangetroffen in 1574

Over de kling jagen

Mensen doden, of: mensen zo tot iets dwingen dat ze oververmoeid raken

blade

(gereedschap) het scherpe deel van een mes, sabel, zwaard of bajonet

klingen (plural)
klingetje (diminutive singular)
klingetjes (diminutive plural)

Verwijlen, vier jaar geleden in de olympische kwartfinale, weet al hoe hij zijn degen voor ‘Londen’ samenstelt. Met een kling van het Franse Blaise Frères, dat degens maakt van hoogwaardig staal met een geheime samenstelling. Dan volgt een titanium kom, ter bescherming van de hand, van Duitse makelij. Daarin een Italiaans viltje, dat een zacht laagje legt voor de vingers. Eronder een ‘pistoolgreep’, ook uit Duitsland. Op de top van het wapen een titanium punt, die de scores elektronisch registreert. De totale waarde: zo’n 150 euro.


steekhevel

buis die aan beide einden open is, het ene einde wat nauwer om in een vloeistof te steken; als daarna het andere eind dan met een vinger wordt dichtgehouden kan de buis met vloeistof gevuld eruit worden gehaald

Aangezien geen homogeniteit kon worden ontdekt zijn alle aangewezen vaten vervolgens met behulp van een steekhevel bemonsterd.


sproeier

Naamwoord van handeling van sproeien met het achtervoegsel -er

sproeiers (plural)
sproeiertje (diminutive singular)
sproeiertjes (diminutive plural)


pikhaak

boat hook

een haak op een stok waarmee men iets naar zich toe kan trekken, vooral gebruikt in de scheepvaart

In de opgewonden drukte van het moment krijgen mijn emoties geen kans. Een halfuur later komt nummer twee een van de lichtvlekken ingedobberd. Deze ligt op zijn rug. Boegschroeven, zelfde manoeuvre, pikhaken. De jongeman, hooguit dertig, is niet verdronken, maar aan onderkoeling bezweken. Zijn gezicht is niet blauw, maar wit als een door de zon gebleekt bot. De twee stuurmannen, die een brevet EHBO hebben, beginnen als gekken aan de reanimatie. Stompen op de borst, kunstmatige ademhaling. We weten al snel waaruit zijn dodenmaal bestond: sla, vlees, frieten. Een kwartier, twintig minuten, een halfuur. Dan begint hij te verkleuren. Dood. We leggen hem bij zijn makker. Ik krijg braakneigingen, maar omdat ik al zo lang niets meer gegeten heb, blijft het bij kokhalzen.


ploegschaar

Middelnederlands ploechscare, op te vatten als samenstelling van ploeg zn en schaar zn . Evenals Nederduits Ploogschoor, Duits Pflugschar en Engels ploughshare.

ploegscharen (plural)
ploegschaartje (diminutive singular)
ploegschaartjes (diminutive plural)

het afneembare en slijpbare onderdeel van een ploeg, betsaande uit een metalen blad met een naar voren gerichte punt, dat de grond van onder open snijdt

De mollen hadden hetzelfde materiaal naar boven gewoeld als de ploegscharen. In dezelfde verhoudingen tussen organisch materiaal (schelpen, botjes), bouwresten en keramiek. Conclusie: molshopen geven een representatief beeld van de archeologische resten in de bodem. Mollen woelen even goed historisch materiaal naar boven als klassieke opgravingen.

Iets van de totale ontreddering van die eerste wereldoorlog ligt daar met een ongekende directheid in opgeslagen, juist door de onbeholpen schriftuur van die jongens van toen, die meer vertrouwd waren met de ploegschaar dan met de pen.


roffel

Klinkt alsof je inderdaad een roffel (scrub plane) nodig hebt om sneller te werken.


sapcentrifuge

samenstelling van sap zn en centrifuge zn

spin juicer

(huishouden) (gereedschap) machine dat sap uit groente en fruit haalt

Elke dag van het dieet begint met ‘het beste groene sapje’. Als je geen sapcentrifuge hebt, voldoen een blender en vergiet, klinkt het in (H)eerlijk. Welgeteld een uur tijd kost het me om uit de mix van boerenkool, appel, gember, munt en citroen een soort sap te destilleren. Met het laatste restje geduld druk ik de groene massa handmatig door een zeef. Het is heerlijk! Een even goede opkikker als koffie, maar zonder de schadelijke stoffen, volgens Paltrow.

Het zijn zware tijden voor Juicero, de maker van een slimme sapcentrifuge die symbool is komen te staan voor soms nutteloze hypes uit Silicon Valley. Het bedrijf kreeg zonder problemen 120 miljoen dollar van investeerders, waaronder Google, om een fruitpers te ontwikkelen, maar hoe al dat geld er is gekomen, is nu de vraag.


stopnaald

darning needle

naald die men gebruikt bij het repareren van weefsels of breiwerk

naald met een niet al te scherpe punt en een groot oog, waarmee je kunt stoppen (repareren van breiwerk of weefsels)

Germaine was lakenstopster bij Goethals-Goethals. 'De beste van Eeklo', zegt Cesar en de (achter)kleinkinderen bevestigen dat ze nog altijd goed met stopnaald en draad uit de voeten kan.


hartstarter

hartstarters (plural)
hartstartertje (diminutive singular)
hartstartertjes (diminutive plural)

Toen de man een hartstilstand kreeg, gebruikte men een hartstarter om het weer op gang te brengen.


vormbank

een bank of tafel waarop mallen geplaatst worden waarin uit klei tegels of stenen gevormd worden die gebakken moeten worden.

Een vormbank met mallen, vormroosters en kleursjablonen voor de handmatige productie van ingelegde gefigureerde tegels, ontwikkeld door de Duitse firma Carius.


slijptol

stuk gereedschap om metaal, steen of hout te bewerken

Het beeld is met een slijptol bewerkt, dus het ligt voor de hand dat we hier te maken hebben met een diefstal van brons.

Zoals het geknutsel aan oude motorfietsen. Wanneer je zo’n ding verbouwt tot een hippe caféracer of bobber, komt de dag dat je de slijptol in het frame zet om overtollige delen te verwijderen.


berceau

van Frans berceau "wieg, gewelf, loofgang", aangetroffen vanaf 1824

soort beitel met een opstaande halfronde getande rand, waarmee een gepolijste koperen plaat ruw gemaakt wordt bij het vervaardigen van een mezzotint


trektang

gereedschap voor het verwijderen van spijkers

Natuurpunt Moervaart-Zuidlede houdt op zaterdag 7 november een ‘werkdag'in het natuurgebied ‘De Turfmeersen'. Iedereen is welkom. ‘Wij werken de hele dag, maar als men slechts een halve dag of enkele uren wil komen, is dat ook goed. Wie kan, brengt spade, hamer, trektang of zaag mee.


curette

Kürette

scherpe lepel, gebruikt om de binnenwand van de baarmoeder af te schrapen (te curetteren)


houtbeitel

houtbeitels (plural)
houtbeiteltje (diminutive singular)
houtbeiteltjes (diminutive plural)

beitel die alleen geschikt is voor houtbewerking


houtvijl

houtvijlen (plural)
houtvijltje (diminutive singular)
houtvijltjes (diminutive plural)

een werktuig met een ruw, gegroefd of gekerfd oppervlak dat het mogelijk maakt dunne lagen van hout te verwijderen zodat het glad wordt

Weliswaar gebruikt de rechercheur in het kantoor aan de Zjoekovstraat geen fijn nagelvijltje maar een houtvijl uit de bouw, het blijft niettemin opmerkelijk. Want als het om kleine en grote criminaliteit gaat heeft de havenstad aan de Zwarte Zee een naam op te houden.


doezelaar

Naamwoord van handeling van doezelen met het achtervoegsel -aar

een tekeninstrument om iets te verdoezelen, minder scherp te maken


truweel

truwelen (plural)
truweeltje (diminutive singular)
truweeltjes (diminutive plural)


cutter

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘snijwerktuig’ voor het eerst aangetroffen in 1929


graskantmaaier

samenstelling van graskant zn en maaier zn

apparaat waarmee men een graskant kan maaien


bosmaaier

Met een bosmaaier worden achttienduizend cannabisplanten in een bos bij het Limburgse Reuver geruimd.

'Zeisen', ofwel maaien met de zeis. Wie de geluidsarme en milieuvriendelijke voorganger van de 'bosmaaier' wil leren bedienen, kan zaterdag 5 juni in Barchem een cursus volgen bij de Stichting Landschapsbeheer Gelderland.


felsijzer

felsijzers (plural)
felsijzertje (diminutive singular)
felsijzertjes (diminutive plural)

werktuig gebruikt bij het maken van felsnaden


loet

Ontwikkeld uit Middelnederlands loete, loet, uit een oudere Germaanse vorm *lotia (ook geleend in het Frans als louche v “pollepel”). In de betekenis van ‘werktuig om mee te schrapen of krabben’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1250.

loeten (plural)
loetje (diminutive singular)
loetjes (diminutive plural)

stuk gereedschap met een steel waarmee men schept of krabt


snijtang

tang waarmee je door (metalen) voorwerpen kunt knippen

„Nee, terwijl de vrouw op de uitkijk stond, probeerde de man het apparaat open te breken met een breekijzer. De man bleek ook nog een schroevendraaier en een snijtang bij zich te hebben.”

Volgens hem moeten de daders goed geweten hebben wat ze aanrichtten. 'Dergelijke kabels knip je niet door met een gewone snijtang, want dan loop je gevaar op elektrocutie.


pikethamer

pikethamers (plural)
pikethamertje (diminutive singular)
pikethamertjes (diminutive plural)


bandenlichter

samenstelling van band zn en lichter met het invoegsel -en-

een stuk gereedschap geschikt om een buitenband van de velg te lichten


dagge

van Middelnederlands dagge zn ; cognaat met degen en Engels dagger

metalen staafje met een handvat waarmee bij het metselen specie tussen stenen word aangedrukt

De dagge werd gebruikt om voegen af te strijken en zo te verdichten dan wel van een decoratie te voorzien.


wui

werktuig voor het spinnen van schiemansgaren


smeedtang

smeedtangen (plural)
smeedtangetje (diminutive singular)
smeedtangetjes (diminutive plural)

tang waarmee een smid de hete werkstukken kan fixeren en in de goede positie houden

De ervaring van het maken van ambachtelijke producten levert iets fundamenteel menselijks op. De grens tussen functionele en symbolische gebruiksvoorwerpen blijkt helemaal niet scherp. Mijn vader, en waarschijnlijk ook de vuistbijlmaker, maakte dat onderscheid niet. De smeedtangen die hij als examenproef maakte om meestersmid te kunnen worden en die hij zijn hele leven bleef gebruiken waren niet alleen onmisbare gebruiksvoorwerpen. Het waren voor hem, en ook voor ons in zijn omgeving, sterk symbolisch geladen voorwerpen.


wetstaal

steel

een ronde staaf fijn geribbeld staal met een handvat, waaraan je een mes of schaar...

een ronde staaf fijn geribbeld staal met een handvat, waaraan een mes of schaar kan worden geslepen

Je kunt het mes aan een wetstaal aftrekken.


kerfmes

kerfmessen (plural)
kerfmesje (diminutive singular)
kerfmesjes (diminutive plural)

klein scherp mesje waarmee men tabak fijn kan snijden voor rook- of pruimtabak

Op een van de bedoelde prenten zit een man aan tafel pijp te roken. Cupido draagt een rolletje tabak aan en drie Nederlandse kleipijpen, ook wel gouwenaars genoemd (afb. 4). De spullen die op tafel staan zoals het bord, het kerfmes en de tabaksdoos zijn in deze combinatie vaak te zien op zeventiendeeeuwse voorstellingen waarop gerookt wordt.


verfmes

palette-knife

metalen voorwerp met handvat waarmee men verf op een schilderij kan aanbrengen


hiep

erfwoord: Middelnederlands hyep, uit West-Germaans *hēbjō-, bijvorm bij *hapjō-, waarvoor zie heep.

een gekromd hakmes dat vooral wordt gebruikt bij landschapsbeheer voor het afhakken van rijshout in grienden of bij het maken van vlechtheggen


schrobzaag

In de betekenis van ‘handzaag’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1863

schrobzagen (plural)
schrobzaagje (diminutive singular)
schrobzaagjes (diminutive plural)


reciprozaag

reciprozagen (plural)
reciprozaagje (diminutive singular)
reciprozaagjes (diminutive plural)

langwerpig stuk gereedschap, met aan het einde een zaagblad


schrapper

Naamwoord van handeling van schrappen met het achtervoegsel -er

schrappers (plural)
schrappertje (diminutive singular)
schrappertjes (diminutive plural)

voorwerp waarmee je iets kunt wegschrappen


tjap

[1]: via Indonesisch cap van Hindi छाप "stempel, merkteken"

[2]: via Surinaams tyapu van Engels chop ww "hakken"

tuingereedschap met een naar de gebruiker gericht metalen blad aan een steel, om de grond mee los te maken en onkruid te verwijderen

Hij heft de tjap. Kapt in de grond.


Engelse sleutel

vaste verbinding van Engelse (bijvoeglijk naamwoord) en sleutel (zelfstandig naamwoord), die oorspronkelijk betrekking had op een tang met een geschikte vorm voor moeren van Engels fabrikaat; nu op te vatten als: (verkorting) van "Engelse moersleutel"

ˈɛŋəlsəˌsløtəl

verstelbare moersleutel, een metalen steel met een verstelbare bek om moeren vast of los te draaien

Zonder om te kijken fluisterde hij bezwerend: ‘Een Engelse sleutel, een gewone bahco - daar moet toch aan te komen zijn?

soort instelbare tang door vorm en maat geschikt om moeren uit Engeland vast of los te draaien

⧖ (…) 72 Een Engelse Sleutel met twee Haaken. (…)


kloofmes

board splitter

zwaar, scherp mes waarmee men hout kan klieven; deel van een houtklover

kloofmessen (plural)
kloofmesje (diminutive singular)
kloofmesjes (diminutive plural)


vilmes

dehiding knife

scherp mes dat men gebruikt bij het verwijderen van de huid van een overleden dier

De Oekraïner werd op het terrein aangetroffen in een auto met in de buurt een mand vol duiven. Omdat hij in het bezit was van een vilmes kon hij worden aangehouden.

Weblink bron “Duivendief opgepakt in Overdinkel” (15-07-2016), Tubantia

Bij het fouilleren troffen leden van de marechaussee meerdere messen bij hem aan, waaronder een werp- en vilmes. De man is daarop in verzekering gesteld.

Weblink bron “Bewapend No Surrender-lid aangehouden op Schiphol” (30 juni 2017), Het Parool


liaspen

samenstelling van lias zn "bundel" en pen zn "dunne staaf om ergens door te steken"

voet [7] met daarop een prikker die verticaal omhoog steekt, bestemd om papieren op vast te prikken zodat ze niet kunnen wegwaaien en desgewenst in tijdsvolgorde op elkaar blijven liggen

Tenslotte komen nummer en prijs terecht bij de man, die beide op de liaspen steekt. Aan die pen wordt de uiteindelijke bewijskracht ontleend, als er een conflict ontstaat over de aanspraak op een prijs in de Staatsloterij.


agger

[1] cognaat met Engels eagre zn enFries agger, precieze herkomst onzeker

[2] (verkorting) van avegaar, cognaat met Engels auger

grote handboor die met een dwarsstang wordt rondgedraaid

Van de plaats achter zijn huis wilde hij een nieuw riool leggen: "tot aan de planken van de kade en daardoorheen, ettelijke gaten te boren met een "agger", waardoor het havenwater uit en in zou kunnen vloeien".


aanvatter

naamwoord van handeling van aanvatten met het achtervoegsel -er

hulpmiddel waarmee men iets kan vastpakken


oogschroef

screw hook

een schroef met aan de kopse kant een open ronde ring


holpijp

buisje met aan een kant een scherpe rand en aan de andere kant een stevige steel, bestemd om ergens een rond gat in te slaan


wieder

afleiding van wieden met het achtervoegsel -er


entmes

scion cutter

mes dat een tuinier gebruikt bij het maken van enten

entmessen (plural)
entmesje (diminutive singular)
entmesjes (diminutive plural)


reischaaf

lange rechte schaaf die wordt gebruikt om hout zuiver glad en op maat te schaven


reeschaaf

samenstelling van ree zn "houten lat" en schaaf zn "type gereedschap"

lange schaaf (met een blok van 70 cm lengte), om reeds geschaafd hout af te werken


kegge

keggen (plural)
keggetje (diminutive singular)
keggetjes (diminutive plural)

"Als service technicus adviseer ik toch wel als basis om de meeste storingen dan wel defecten te kunnen repareren, een lampen set, pakkingen, vaseline, slangeklemmen dunne en dikkere reserve lijnen een schroevendraaier setje een twee tal goede bahco's een waterpomptang wd40 eem set rescue keggen indien afsluiters de geest geven", aldus Vaarkrantreporter Cees.

Weblink bron “Een multitool is uw favoriete stuk gereedschap” (09 apr. 2015), De Telegraaf


tekenaap

pantograph

hulpmiddel dat men gebruikt bij het kopiëren van een afbeelding op dezelfde of een andere schaal


kleermakerskrijt

samenstelling van kleermaker zn en krijt zn met het invoegsel -s-

schijfje talk dat gebruikt wordt om tijdelijke markeringen op textiel aan te brengen

Nergens versmelten culturen beter dan onder het kleermakerskrijt van Dege & Skinner. Prins Charles laat er zijn formal attire maken, Donald Trump de uniformen van zijn Trump Tower-bewakers en ook koning Hamad van Bahrein laat zich hier de maat nemen.

Weblink bron
Kelder & Van Regteren Altena
 “Dictatoriale vluchtroutes” (9 april 2011) op nrc.nl


trepaan

drilboor die men met twee handen beweegt


welijzer

puddle iron

ijzer dat uit erts verkregen werd via een procedé waarbij het ijzer...

ijzer dat men gebruikt om het glas van de blaaspijp te wellen


koubeitel

cold chisel

beitel die men gebruikt voor het bewerken van koud metaal

koubeitels (plural)
koubeiteltje (diminutive singular)
koubeiteltjes (diminutive plural)


vladder

zachte droge borstel waarmee behangers behang tegen de muur aandrukken en gladstrijken


korenwan

apparaat waarmee men het koren van het kaf kan scheiden


fermoor

fermoren (plural)
fermoortje (diminutive singular)
fermoortjes (diminutive plural)


palter

palters (plural)
paltertje (diminutive singular)
paltertjes (diminutive plural)

haak met ring waarmee men een grote balk kan kantelen


hangel

naamwoord van handeling van hangen met het achtervoegsel -sel

een getand hangijzer dat gebruikt wordt om ketels op te hangen in een houtvuur-schoorsteen


rolder

afgeleid van rollen ww met het achtervoegsel -der

houten cilinder om hulzen van patronen voor vuurwapens te maken


rijkop

[1] samenstelling van rij zn en kop zn
[2] samenstelling van rijd ww en kop zn

onderdeel van een draaibank dat het te bewerken voorwerp precies in het verlengde van de as vastklemt

Langs de slede kan zich de rijkop C bewegen, die op een willekeurige plaats kan worden vastgezet en waaraan zich de kegelpunt y bevindt, die door het handrad Z en een inwendige schroefbeweging uit- en inbewogen kan worden.

Zondervan, Henri
 Draaibank in: Winkler Prins' geïllustreerde encyclopaedie - Zesde Deel, 3e druk (1907), Elsevier, Amsterdam, p. 346 kol. 1/2


krommes

mes met een gekromd lemmet als gereedschap of als wapen

Het enige wapen dat we hadden was het krommes van de Gurkha.

Weblink bron
L. Vogelaar
 “Duikbootcommandant in oorlogstijd” (02-05-2011), Reformatorisch Dagblad

De agenten besloten daarop een huiszoeking te houden, daarbij troffen ze nog een hoop verboden wapens aan: een sabel, een kruisboog, 35 kruisboogpijlen van 1 centimeter, 15 kruisboogpijlen van 16 centimeter, 2 machetes, 13 messen, een karambit (een Aziatisch krommes), een revolver en 6 kogels, een loodjeskarabijn en 2 dozen loodjes.

Weblink bron “Man met wapenarsenaal opgepakt in Anderlecht” (10 augustus 2011), De Morgen


goudmes

goudmessen (plural)
goudmesje (diminutive singular)
goudmesjes (diminutive plural)

mes dat men gebruikt bij het snijden van bladgoud


kalkbak

kalkbakken (plural)
kalkbakje (diminutive singular)
kalkbakjes (diminutive plural)

bakje met metselspecie dat de metselaar gebruikt samen met een troffel bij het metselen


klembus

clamp bush

een ronde buis waarmee men iets vast kan zetten

klem waarmee men werkstukken kan vastmaken aan een draaibank


lasmes

knife-shaped sealing jaw

mes waarmee men overtollig materiaal van een hoepel afsnijdt

lasmessen (plural)
lasmesje (diminutive singular)
lasmesjes (diminutive plural)

Heeft men de hoepel om het vaatje gelegd en, na de klikken in elkaar gehaakt te hebben, de uiteinden onder de band doorgestoken en afgesneden met het lasmes - dat laatste tezamen heet lassṇ - dan wordt hij met de stómpṃ dissel (V.: den dissel) vastgedreven. Ook maakt men daarbij wel eens gebruik van een dréjfhòwt (V.) en een hamer.

Taal en Tongval
 “Het kuipersvak” (1962), DBNL


likhout

stuk hout waarmee men de hielen van een schoen kan laten glanzen


maasbal

maasballen (plural)
maasballetje (diminutive singular)
maasballetjes (diminutive plural)

bolvormig houten voorwerp waarover men een te repareren stuk stof kan spannen


woelpoot

woelpoten (plural)
woelpootje (diminutive singular)
woelpootjes (diminutive plural)

ijzeren gereedschap waarmee men de grond kan omwoelen


spadeschep

spadescheppen (plural)
spadeschepje (diminutive singular)
spadeschepjes (diminutive plural)

graafgereedschap zowel geschikt om te graven als om materiaal te verplaatsen


haakse slijper

vaste verbinding van haakse (bijvoeglijk naamwoord) en slijper (zelfstandig naamwoord)

toestel om harde materialen te gladder te maken of door te zagen met een snel ronddraaiende schijf die haaks op een motor is gemonteerd

Ze loopt de steiger af en laat haar vinger gaan over een plek waar een haakse slijper bij een restauratie in de jaren zestig een diepe voor heeft getrokken in de steen.

Weblink bron
Karel Berkhout
 “Maagd op de Dam achter een net” (11 april 2011) op nrc.nl

Uiteindelijk zaagde een kennis, zes uur nadat ik mijn fiets terugvond, de sloten door met een gehuurde haakse slijper. Een spectaculaire vuurzee spatte op de keien.

Weblink bron
Rachel Levy
 “Mijn fiets terug!” (21 augustus 1998) op nrc.nl


zuurkoolschaaf

samenstelling van zuurkool zn en schaaf zn

toestel met meerdere messen om wittekool in reepjes te snijden voordat die wordt ingemaakt

⧖ De oude Greunenbach b.v. die ieder jaar bij uw's mama de zuurkool kwam snijen en inmaken, lei dáár altijd thuis - ik zie dien man nòg voor me - een lange, magere vent, met een grijze ringbaard, een blauwe kuitendekker met glimmende knoopen aan en een witgeschuurde houten zuurkoolschaaf - zóó'n groote plank meneer - achter op z'n rug, een zakje met z'n linnen sloof en gereedschap onder z'n arm, een groote, gele stroohoed op.

Justus van Maurik
 “Toen ik nog jong was.”, herdruk (1901; origineel 1887), Van Holkema & Warendorf, Amsterdam, p. 27/28


koolschaaf

toestel met meerdere messen om kool in reepjes te snijden

In de etalage van Mulders kookwinkel aan de Gedempte Nieuwe Sloot in Alkmaar hangt een koolschaaf. Een houten plank met opstaande randen en drie stalen messen halverwege, schuin geplaatst onder dezelfde hoek als de scherpe onderkant van de mensvriendelijke guillotine.

Weblink bron
Wouter Klootwijk
 “Koolschaaf not made in China” (19 september 2008) op nrc.nl


strosnijder

werktuig dat droge halmen van graangewassen met een mes in kleinere stukken deelt voor verdere verwerking

Verder is de achterkant van de zelfvoeder vaak voorzien van een aantal messen om het stro in 3 of 4 stukken te snijden. Deze strosnijder kan naar wens worden in- of uitgeschakeld.

P.H. de Haan
 Enkele aspecten van het dorsen in: De Boerderij, jrg. 41 nr. 1 (3 oktober 1956)


handstrosnijder

samenstelling van hand zn en strosnijder zn

werktuig waar de gebruiker droge halmen van graangewassen doorheen voert om ze met een mes in kleinere stukken te delen voor verdere verwerking


bollenplanter

samenstelling van bol zn en planter zn met het invoegsel -en-

werktuig dat een rond gat in de grond maakt met een geschikt omvang en diepte om een bloembol in te stoppen

Soms kan tuinieren ontaarden in slapstick, bijvoorbeeld wanneer het je een goed idee leek om te investeren in een bollenplanter, omdat je besloten had om het gazon met vijfhonderd narcissen op te vrolijken, en dan bij het planten van de eerste bol al tot de ontdekking komt dat je het nieuw-aangeschafte gereedschap met geen mogelijkheid de grond in kunt krijgen.

Weblink bron
Romke van de Kaa
 “Wat is goed tuingereedschap?; Hoedt u voor 'weedkey' en macho-bats” (19 februari 1998) op nrc.nl


papegaaienbek

samenstelling van papegaai zn en bek zn met het invoegsel -en-

papegaaienbekken (plural)
papegaaienbekje (diminutive singular)
papegaaienbekjes (diminutive plural)

tang in de vorm van de snavel van een papegaai

Kamphuis Sloopwerken uit Reutum maakt korte metten met het onderkomen van de voormalige protestants-christelijke basisschool. Ook deze dinsdag neemt een zogenoemde ‘vergruizer’ - een kraanmachine met ‘papegaaienbek’ - flinke happen uit de school, waar steeds minder van overblijft.

Weblink bron “Basisschool in Tubbergen tegen de vlakte in... 3, 2, 1 seconde(n)” (11-06-2019), Tubantia

Hoe dat komt, weet Verborg wel. „Er is geen aandacht voor. Op de lts en het mbo leren leerlingen niet meer wat een papegaaienbek, duivejager of kraalojief is. Hun leraren weten het ook niet.

Weblink bron “Ambachten mogen niet verloren gaan” (16 november 2018), Reformatorisch Dagblad


reilat

lat waarmee men kan controleren of een stuk hout vlak geschaafd is


hamerslag

Elke dag die ze telde, gaf een hamerslag op het besef. Ze voelde medelijden met het kind in haar buik dat er ook niks aan kon doen en vervloekte haar atheïstische opvoeding die het onmogelijk maakte voor de vrucht te bidden.

Carla de Jong
 “Geheim leven” (2019), Ambo Anthos, ISBN 9789026346132

Met een hamerslag opende voorzitter Reince Priebus het vier dagen durende evenement. Ook werd bij de opening een moment stilte ingelast voor de doodgeschoten politieagenten in Baton Rouge.

Weblink bron “Republikeinse conventie wordt 'totale Trump-show'” (18-07-2016), NOS


soldeerijzer

samenstelling van soldeer ww en ijzer zn

staaf waarvan het puntig uiteinde sterk kan worden verhit, bestemd om twee stukken metaal aan elkaar vast te maken door daartussen een geschikte metaallegering eerst te smelten en dan te laten stollen

Jim, heb jij niet een kameraad die met een soldeerijzer weet om te gaan?

Edith Nesbit (vert. G.W. Elberts)
 “Spoorweg-kinderen.”, 3e druk (1930), G.B. Van Goor Zonen, Den Haag, p. 60


dopsleutelset

samenstelling van dopsleutel zn en set zn

handgreep aan een als hefboom werkende steel met een verzameling daaraan te bevestigen doppen in verschillende maten om bouten en moeren los of vast te draaien

Het gelukkigst leek de literatuurspecialiste die automonteur werd en wegens haar buitengewone vaardigheid met de dopsleutelset dat vak zou gaan doceren.

Weblink bron
Maarten Huygen
 “Ontworteling” (8 februari 1999) op nrc.nl


draadschaar

wire cutter

kniptang waarmee men dikke metalen draken door kan knippen of kan buigen

Weet je nog dat we een keer een jongen hebben verpleegd die midden in de nacht ergens een draadschaar vandaan had gehaald om het slot van de schuur af te slopen waarin zijn ouders zijn fiets hadden gezet, en uiteindelijk in een greppel belandde en zijn been brak?

SOPHIE GREEN (vert.Els Franci-Ekeler)
 “De leesclub aan het einde van de wereld” (2019), Uitgeverij De Fontein , ISBN 9789026144929

Negentien actievoerders van milieuorganisatie Greenpeace hebben met behulp van touwen, ladders en draadscharen ingebroken in een kerncentrale in Suffolk in het oosten van Engeland. De actie was volgens Greenpeace bedoeld om aan te tonen hoe slecht de centrale en andere Britse kerncentrales zijn beveiligd.

Weblink bron
hrt
 “Actievoerders Greenpeace breken in bij Britse kerncentrale” (13/01/2003), De Standaard


reflexhamer

reflexhamers (plural)
reflexhamertje (diminutive singular)
reflexhamertjes (diminutive plural)

een neurologisch onderzoeksinstrument, vooral gebruikt door neuroloog en huisarts

Het bureaublad ligt vol parafernalia van de schrijver: een pen, het bekende brilletje, een medisch handboek, een inktpot, een stethoscoop, een reflexhamer, een ingelijste foto van componist Pjotr Tsjaikovski.

Michel Krielaars
 “Het brilletje van Tsjechov : reizen door Rusland” (2014), Atlas Contact , ISBN 9789045024875

De cadeautjes variëren van een reflexhamer, scalpel tot een mok of boek, zo blijkt uit het onderzoek. Volgens een woordvoerster van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik mogen sinds kort geen cadeaus duurder dan 50 euro worden gegeven.

Weblink bron “Artsen nog steeds gevoelig voor verkoopmethoden medicijnfabrikant” (22-12-2011), Tubantia


snotkoker

samenstelling van snot zn "slijm" en koker zn "buis"

snotkokers (plural)
snotkokertje (diminutive singular)
snotkokertjes (diminutive plural)

metalen buis om zieke bloembollen te verwijderen

Op een foto van een ziekzoeker in een bollenveld (iemand die zieke planten verwijderde met behulp van een apparaat dat ‘snotkoker’ heette) heeft hij een prominent aanwezige toeschouwer weggeretoucheerd en vervangen door een weggetje door het bollenveld.

Weblink bron
Friederike de Raat
 “Het raadsel van de verdwenen snorren” (3 februari 2000) op nrc.nl


schilmes

schilmessen (plural)
schilmesje (diminutive singular)
schilmesjes (diminutive plural)


flessenopener

samenstelling van fles zn en opener zn met het invoegsel -en-

hulpmiddel voor het openen van flessen; hulpmiddel voor het verwijderen van kroonkurken

Van Rijsselberghe gebruikt gouden medaille als flessenopener.

Weblink bron “Van Rijsselberghe gebruikt gouden medaille als flessenopener” (Zondag 28 augustus 2016), NOS

Journalist Arjen Ribbens deed de interviews, en stelde standaard de vraag of de bewoners iets van IKEA hadden. "Bijna allemaal hadden ze wel iets, al was het maar een flessenopener of een koekenpan. Zelfs in een bordeel waar we voor die rubriek kwamen, waren de bedlampjes en de matrassen van IKEA. Er was er maar één die echt helemaal niets had. Die had zijn hele huis vol staan met antiek."

Weblink bron
Ivo Landman
 “Onwrikbare formule IKEA werkt nog prima voor wie de pijltjes wil volgen” (maandag 29 januari 2018), NOS


kabelknipper

samenstelling van kabel zn en knipper zn
**[1] leenvertaling van Engels cord-cutter

kabelknippers (plural)
kabelknippertje (diminutive singular)
kabelknippertjes (diminutive plural)

tang of onderdeel daarvan, speciaal bedoeld voor het doorsnijden van elektrische leidingen met een isolerende omhulling

Ik had een kabelknipper bij me, Sylvia een hamer.

Esther Gotink
 Celstraf dreigt voor oma's om ‘terreur’ in: Provinciale Zeeuwse Courant , jrg. 248 nr. 89 (14 april 2006), p.4 kol. 8 op nrc.nl


hamerkop

hamerkoppen (plural)
hamerkopje (diminutive singular)
hamerkopjes (diminutive plural)


kraaienbek

samenstelling van kraai zn en bek zn met het invoegsel -en-


grasmaaimachine

samenstellende samenstelling van gras zn, maaien ww en machine zn

grasmaaimachines (plural)
grasmaaimachientje (diminutive singular)
grasmaaimachientjes (diminutive plural)

De man wordt ook verdacht van diefstal of heling van landbouwvoertuigen. Daarbij gaat het om drie tractoren, een shovel en een grasmaaimachine die op 23 oktober bij hem in beslag waren genomen. De politie onderzoekt of nog meer goederen in de loods van de verdachte afkomstig zijn van diefstal.

Weblink bron “Derde verdachte schapendiefstal” (Dinsdag 30 oktober 2012, 15:46), NOS

De brand die rond 14.20 uur in de bergruimte van het clubgebouw ontstond, veroorzaakte een sterke rookontwikkeling. De brandweer slaagde erin de brand tot de opslagruimte te beperken. Er stond onder meer een grasmaaimachine in.

Weblink bron “Mogelijk asbest vrij door brand” (almelo Redactie Almelo 06-10-10, 16:05 Laatste update: 26-03-17, 13:41 Bron: tubantia), Tubantia


entoog

een oogje dat wordt gebruikt in de microbiologie om bacterieculturen te bemonsteren en op voedingsbodems te enten


precisieweegschaal

samenstelling van precisie zn en weegschaal zn

precisieweegschalen (plural)
precisieweegschaaltje (diminutive singular)
precisieweegschaaltjes (diminutive plural)

een weeginstrument dat wordt gebruikt voor het nauwkeurig afwegen van stoffen


hegschaar

een stuk tuingereedschap dat gebruikt wordt om heggen te snoeien


bandenplakset

samenstellende samenstelling van band zn, plak ww en set zn met het invoegsel -en-

bandenplaksets (plural)
bandenplaksetje (diminutive singular)
bandenplaksetjes (diminutive plural)

een doosje waarin zich alle benodigdheden bevinden voor het repareren van lekke binnenbanden van de fiets


tuinschaar

tuinscharen (plural)
tuinschaartje (diminutive singular)
tuinschaartjes (diminutive plural)

gereedschap waarmee men struiken, heggen en bomen kan snoeien

D66-raadslid Marian Segers werd een jaar geleden bij haar huis neergestoken met een keukenmes en een tuinschaar toen ze de Fransman betrapte op insluiping, meldt omroep NH. Nadat de man haar met gereedschap had geslagen, ging hij er in de auto van Segers vandoor. Hoewel de politica zwaargewond was, wist ze op straat de aandacht te trekken van buurtgenoten die haar te hulp schoten.

Weblink bron “Fransman krijgt 8 jaar cel voor neersteken raadslid Zuidoostbeemster” (18 mei 2017, 17:32), NOS

Volgens de tandarts eindigde de beroving bijzonder traumatisch. Met bevende stem vertelde hij hoe een van de berovers een tuinschaar pakte en hem satanisch lachend een vinger afsneed.

Weblink bron “Strafeis voor arts die vinger afsnijdt” (18 juni 2013, 16:32), NOS


slachtbijl

slachtbijlen (plural)
slachtbijltje (diminutive singular)
slachtbijltjes (diminutive plural)

bijl die een slager gebruikt bij het slachten

De beenhouwer deed een stap vooruit, hief de slachtbijl van de grond en wrong dezelve met een brandende woede in zijn vuist.

Hendrik Conscience
 “De leeuw van Vlaanderen” (1838), Davidsfonds/Clauwaert, ISBN 9063063334

In het diepe van de zolder stond een kind, niet boven de veertien jaar oud, met een slachtbijl in de hand; bleek van angst en bevend hield hij dit wapen op de Fransen gericht, zonder dat het minste geluid uit zijn borst opkwam: uit zijn blauwe ogen schoten stralen van wanhoop en heldenmoed.


droogkoker

Naamwoord van handeling van droogkoken met het achtervoegsel -er


waterpasbaak

waterpasbaken (plural)
waterpasbaakje (diminutive singular)
waterpasbaakjes (diminutive plural)

lat met een maatverdeling beschilderd en gebruikt bij het waterpassen


baggerbeugel

baggerbeugels (plural)
baggerbeugeltje (diminutive singular)
baggerbeugeltjes (diminutive plural)

een soort schepnet met een lange steel (tot 8 meter lang) bestaande uit een metalen beugel, waaraan het baggernet is bevestigd dat werd gebruikt voor turfwinning


schaafbeitel

samenstelling van schaven ww en beitel zn

schaafbeitels (plural)
schaafbeiteltje (diminutive singular)
schaafbeiteltjes (diminutive plural)

de metalen beitel die in een schaafblok zit

Wanneer een timmerman, een schrijnwerker, een wagenmaker een schaafbeitel behoefde, een boorijzer of zoo, vond hij daar zijn gading.

Jacobus van Looy
 “Jacobus” (1930), Saga, ISBN 9788728433317


boorapparaat

samenstelling van boor ww en apparaat zn

toestel om gaten te maken in stevig materiaal met een kleine ronde beitel die snel ronddraait

Het boorapparaat werd in werkelijkheid aangedreven door menselijke spierkracht.

Weblink bron
B.P.A. Gales & J.P. Smits
 2 Een Nederlands scheppingsverhaal in:
J.W. Schot e.a. (red.)
 Techniek in Nederland in de twintigste eeuw. Deel 2. Delfstoffen, energie, chemie. (2000), Stichting Historie der Techniek, Eindhoven / Walburg Pers, Zutphen, ISBN 9057300648, p. 34

Hij mag graag uitweiden over de kunst van het behangen en over de voordelen van het traploze boorapparaat.

Weblink bron
Dick Wittenberg
 “Terry, de goeiige broer van kleine John” (26 augustus 1994) op nrc.nl


bougiesleutel

samenstelling van bougie zn en sleutel zn

pijpsleutel waarmee een bougie kan worden aan- of losgedraaid


breekbeitel

grote beitel die wordt gebruikt om iets open te breken


breimachine

breimachines (plural)
breimachientje (diminutive singular)
breimachientjes (diminutive plural)


wormensteker

samenstelling van worm zn en steker zn met het invoegsel -en-

prikstok om pieren [1] uit de grond te halen


elektriciensuitrusting

samenstelling van elektricien zn en uitrusting zn met het invoegsel -s-

de gereedschappen en apparaten die een monteur van elektrische installaties gebruikt tijdens zijn werkzaamheden

Heini kondigde aan dat hij binnenkort terug zou komen met zijn elektriciensuitrusting om een paar lampen op te hangen.

Juli Zeh
 “Onder buren”, Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026356186


tosti-ijzer

samenstelling van tosti zn en ijzer zn , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 7.A

apparaat met twee verwarmde metalen platen waartussen een plakje kaas tussen twee sneetjes brood kan worden verwarmd, zodat het brood wordt geroosterd en de kaas smelt

Thuis gebruikt Betty een ouderwets tosti-ijzer met houten handvatten, dat je op het gas legt. Het brood wordt er helemaal in dicht gedrukt zodat de kaas echt in de tosti smelt en er aan de zijkanten niet kan uitlopen.

Weblink bron
Ronald Hoeben
 “Return of the tosti” (14 februari 2015) op nrc.nl


bonnenprikker

samenstelling van bon zn en prikker zn met het invoegsel -en-

rechtopstaande prikker om bonnetjes [7] op te spietsen zodat deze bij elkaar blijven; vooral gebruikt als kantoorartikel

De voet van de bonnenprikker is van metaal.


cirkelmaaier

samenstelling van cirkel zn en maaier zn

cirkelmaaiers (plural)
cirkelmaaiertje (diminutive singular)
cirkelmaaiertjes (diminutive plural)

maaimachine waarbij met hoge snelheid het gras door een horizontaal draaiend mes wordt afgeslagen


aanstamper

afleiding van Naamwoord van handeling van aanstampen met het achtervoegsel -er

aanstampers (plural)
aanstampertje (diminutive singular)
aanstampertjes (diminutive plural)

een hulpmiddel of persoon die iets aanstampt, oftewel vastdrukt of aanduwt, om een stevige en gelijkmatige verdichting te krijgen


aardboor

aardboren (plural)
aardboortje (diminutive singular)
aardboortjes (diminutive plural)

een gereedschap dat wordt gebruikt om diepe, smalle gaten in de grond te boren voor het plaatsen van palen


lakspuit

apparaat om een dunne beschermlaag op oppervlakken aan te brengen door die opgelost in een vluchtig oplosmiddel te vernevelen

Ook de moderne schilder heeft zich al spoedig met het spuiten vertrouwd gemaakt, hetzij door het loonspuiten voor de industrie of voor enkelvoudige objecten, waar hij met succes de kwast voor de lakspuit verwisselt.

Eijnsbergen, J.F.H. van
 “Het lakken van metalen : In het bijzonder: handleiding ten dienste van de lakspuiterijen der metaalindustrie” (1940), Ahrend, Amsterdam, p. 89


afsteekbeitel

samenstelling van afsteken ww en beitel zn

afsteekbeitels (plural)
afsteekbeiteltje (diminutive singular)
afsteekbeiteltjes (diminutive plural)

beitel voor het maken van groeven in hout of metaal


afstrijker

afleiding van Naamwoord van handeling van afstrijken met het achtervoegsel -er

afstrijkers (plural)
afstrijkertje (diminutive singular)
afstrijkertjes (diminutive plural)

toestel waarmee men overtollig materiaal verwijdert


decibelmeter

samenstelling van decibel zn en meter zn

een meetinstrument om het geluidsniveau in decibel te meten


freesblad

ronde schijf met uitsteeksels die bij het ronddraaien materiaal wegschrapen, als onderdeel van een machine om verspaningen te maken of grond te bewerken

Het freesblad is eenvoudig te verwisselen met de spindelvergrendeling op de machine.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Einhell 4350620 TC-BJ 900 Lamellendeuvelfrees” op toolnation.nl


schroefdraadsnij-ijzer

samenstelling van schroefdraad zn en snij-ijzer zn

schroefdraadsnij-ijzers (plural)
schroefdraadsnij-ijzertje (diminutive singular)
schroefdraadsnij-ijzertjes (diminutive plural)

een snij-ijzer waarmee men schroefdraad kan tappen


snij-ijzer

snij-ijzers (plural)
snij-ijzertje (diminutive singular)
snij-ijzertjes (diminutive plural)

gereedschap of werktuig voor het snijden van schroefdraad


ontluchtingssleutel

samenstelling van ontluchting zn en sleutel met het invoegsel -s-

ontluchtingssleutels (plural)
ontluchtingssleuteltje (diminutive singular)
ontluchtingssleuteltjes (diminutive plural)

gereedschap dat wordt gebruikt bij het handmatig ontluchten van een installatie voor centrale verwarming