-te

maakt van een bijvoeglijk een vrouwelijk zelfstandig naamwoord dat een maat toevoegt aan de hoedanigheid uitgedrukt door het bijvoeglijk naamwoord

breed → breedte.

In het Handelsblad van 7 december schreef de taalwetenschapper prof.dr. G. Booij: “Ook de woorden op -te zijn opsombaar: grootte, breedte, dikte, gekte en dan heb je het al bijna gehad.” Ik kon er zonder veel moeite enkele tientallen vinden. Gebergte, engte, nauwte, slapte, flauwte, warmte, kalmte, wijdte, schaarste, stilte, scherpte, gevaarte, zwakte, laagte, hoogte, droogte, koelte, gehalte, gebeente, geraamte, gehemelte, gestalte, gedaante, volte, leegte, duurte, donkerte, voorgeborchte, gevogelte, gezindte, gemeente, ruimte, lengte, drukte, sterkte, leemte, geboefte, gedierte, beroerte, geboorte, gewoonte.

lang → lengte.

samen met voorvoegsel ge- vormt -te een onzijdig zelfstandig naamwoord dat een verzameling aangeeft. Zie omvoegsel ge- -te

berg → gebergte.


-heid

Van Middelnederlands -heide, -heit, -heet, -hede

Van het Protogermaans *khaidus « eer, waardigheid van ». Het woord is allengs tot achtervoegsel geworden en heeft daarbij zijn oorspronkelijke betekenis verloren.

aalwaardigheid

nog toe te voegen woorden met dit achtervoegsel

achtervoegsel van hoedanigheid dat een vrouwelijk zelfstandig naamwoord vormt


-ing

vormt een zelfstandig naamwoord van handeling van een werkwoord


-st

-ste

vormt de overtreffende trap van bijvoeglijke naamwoorden

Zijn komst was onaangekondigd.


-t

arch.: vormt het meervoud van de gebiedende wijs

vormt de tweede en derde persoon enkelvoud onvoltooid tegenwoordige tijd

vormt de gij-vorm in tegenwoordige en verleden tijd

vormt het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden waarvan de stam eindigt op een stemloze medeklinker

vormt een zelfstandig naamwoord van handeling van sommige sterke werkwoorden


-nis

van het Middelnederlands -nisse of -nesse

vormt een vrouwelijk zelfstandig naamwoord uit een bijvoeglijk naamwoord

vormt een vrouwelijk naamwoord van handeling van een werkwoord


-loos

Van het Germaanse *lausaz, vgl. het Engelse -less, het Duitse -los en het Noorse -løs

-los

een achtervoegsel dat het ontbreken van het eerste aangeeft

een achtervoegsel dat van een zelfstandig een bijvoeglijk naamwoord maakt en het ontbreken van het eerste aangeeft

Ons werd een zorgeloze vakantie aangeboden.


-loo

in veel plaatsnamen: een cultuurbos, meest van eiken. Het woord houdt mogelijk verband met looien omdat de schors van eiken geoogst werd voor de leerlooierij


-der

toegevoegd aan de stam van een werkwoord geeft het een (mannelijke) persoon aan die de handeling van het werkwoord uitvoert

Beheren → beheerder: iemand die beheert.

toegevoegd aan een bijvoeglijk naamwoord geeft het de vergelijkende vorm,
 bevat de epenthetische -d- met het achtervoegsel -er

mager → magerder, zuur → zuurder


-baar

vormt een bijvoeglijk naamwoord van handeling van een werkwoordstam en drukt een mogelijkheid uit

Vergelijkbaar wil zeggen dat iets vergeleken kan worden.


-ling

-lingen (plural)
-lingetje (diminutive singular)
-lingetjes (diminutive plural)

een eigenschap heeft zoals aangeduid door de stam waaraan het achtervoegsel gehecht wordt

iemand die het genoemde heeft of ertoe gezind is

iemand die de genoemde handeling verricht of ondergaat

ter aanduiding van de hoeveelheid kinderen of jonge dieren die uit één zwangerschap geboren zijn b.v. tweeling, meerling etc.


-schap

: maakt van een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord dat een toestand aanduidt

zwanger → zwangerschap

blij(de) → blijdschap

: omschrijft een geheel of een instelling dat iets omvat, vaak op basis van een zelfstandig naamwoord

land → landschap

water → waterschap


-aat

Afgeleid van het Latijnse -atus of -atum dat een van een werkwoord van de eerste conjugatie afgeleid zelfstandig naamwoord van handeling vormt, dat het resultaat van de handeling aangeeft

vormt een naamwoord van handeling van zekere werkwoorden van Latijnse of Romaanse afkomst (meestal eindigend op -eren)

Het resultaat van destilleren is een destillaat.

waarmee van een persoonsnaam een woord wordt gevormd dat een beroep, positie, functie, of een daarbij behorende waardigheid, titel, ambtstermijn of een ambtsgebied aanduidt

mecenas → mecenaat

maakt van een gebiedsnaam een woord dat een inwoner van het door het grondwoord genoemde gebied aangeeft

als het grondwoord eindigt op -aar , -ario, -aris of -ariër wordt het nieuwe woord -ariaat

geeft een oxidisch complex ion aan van een hoofdgroepelement in zijn hoogste oxidatietoestand

Het oxidische ion van zeswaardig zwavel SO₄²⁻ heet een sulfaation.


-de

achtervoegsel voor de verleden tijd van zwakke werkwoorden

Ik beef - Ik beefde

achtervoegsel dat van een hoofdtelwoord een rangtelwoord maakt

Twee - tweede


-en

De uitgang -en wordt gebruikt
**bij veel zelfstandige naamwoorden: om het meervoud te vormen
**in versteende uitdrukkingen bij sommige naamwoorden: als oude naamvalsuitgang
**bij werkwoorden: voor het meervoud en de onbepaalde wijs
**bij sommige sterke werkwoorden: voor het vormen van het voltooid deelwoord, vaak als deel van het omvoegsel ge- -en

Woorden als binnen, buiten en benoorden zijn lang geleden ontstaan uit voorlopers van in, uit en noord met een vroege vorm van dit achtervoegsel, gevolgd door toevoeging van een vroege vorm van het voorvoegsel be-.

vormt werkwoorden uit andere woordsoorten

vormt bijvoeglijk naamwoorden uit stofnamen

vormt bijwoorden uit sommige (bijwoordelijke vormen van) voorzetsels

vormt zelfstandige naamwoorden die alleen een meervoud kennen uit een bijvoeglijk naamwoord (vergelijk -e)


-iet

2 en 5: van frans -ite van latijn -ita, -ites van grieks -itès

6: eventueel via frans -it(e) van latijn -itus

duidt de aanwezigheid aan van een complex anion waarin het centrale atoom de belangrijkste oxidatietoestand onder de hoogste bezit, gewoonlijk is dat twee ladingseenheden lager dan de hoogste

In een sulfaat heeft zwavel een oxidatiegetal van +6, in een sulfiet is dat +4.

de meest gebruikelijke uitgang voor de naam van een mineraal, soms afgeleid van de vindplaats, soms van de beschrijver, soms van andere namen

Calciet, ianthiniet en pyriet zijn mineralen.

aanhanger, volgeling van de genoemde persoon of zaak -> jezuïet

afstammeling van de genoemde persoon -> adamiet

bewoner van de genoemde plaats, streek, land e.d -> Jemeniet

vormt bijvoegelijke naamwoorden met een Latijnse stam -> erudiet


-a

vormt een zelfstandig naamwoord dat een vrouwelijk persoon omschrijft van een zelfstandig naamwoord van Latijnse oorsprong

politicus → politica

classicus → classica

vormt een meisjesnaam van een eigennaam, vaak een jongensnaam

Paul → Paula.

Quirinus → Quirina.


-e

Martin → Martine.

Quirinus → Quirine

geeft aan dat een zelfstandig naamwoord een vrouwelijk persoon omschrijft

student → studente

maakt uit een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord

Gelovig → gelovige


-jes

Opgebouwd uit het verkleiningsachtervoegsel -je en het achtervoegsel -s dat de genitief aangaf. De verkleiningsvorm voegt een nuance toe van iets kleins en aardigs. Doordat vele bijwoorden oorspronkelijk een genitief waren, ging men de -s beschouwen als een uitgang die bijwoorden vormde.

kan facultatief achter bepaalde bijvoeglijk naamwoorden gebruikt worden om aan te geven dat zij bijwoordelijk gebruikt worden

Hij had zijn kamer netjes opgeruimd.


-el

[1] naamwoordelijk achtervoegsel: van het Germaanse achtervoegsel *-il-; van het Protogermaanse achtervoegsel *-ila, verwant aan het Beierse -(e)l, het Alemannische -li, het Zuidopperfrankische -lein en Latijn -ulus

[2] werkwoordelijk achtervoegsel: van het Protogermaanse achtervoegsel *-lō- (met de uitgang van de infinitief *-ną) verwant aan Engels -le, Duits -(e)l, Deens -le, Zweeds -la

een uitgang die oorspronkelijk afstamming aangaf en daarmee ook verkleining;

Er zou kans zijn op ijzel.

Onder de eik lagen veel eikels.

Vader sloeg op de grote trom en zijn drie zoons elk hun eigen trommel.

Zo'n lange slungel kan toch nooit een goede kompel zijn.

een uitgang die een werktuiglijke of instrumentele term van een werkwoord afleidt

Hij maakte de sleutel vast aan zijn gordel.

een achtervoegsel dat direct na de stam en voor een eventuele uitgang wordt geplaatst om een frequentatief te vormen, dat herhaling en intensiteit uitdrukt

Hij hinkelde niet zo graag, maar deed toch maar mee.


-eus

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden (uit zelfstandig naamwoorden) soms uit het Frans, Latijn of Engels afkomstig


-aris

van het Latijnse -arius of het Franse -aire


-icus

vormt zelfstandige naamwoorden van andere (voor)naamwoorden en betekent "behorende tot".


-ium

Er zijn ook tal van woorden die op -ium eindigen, zonder dat dat in het Nederlandse nog als achtervoegsel kan worden beschouwd, omdat deze woorden compleet aan een andere taal zijn ontleend. Zie op deze pagina onder Universeel en Latijn.


-waarts

vormt bijvoeglijke naamwoorden uit voorzetsels die een plaats of richting aanduiden

Achter → achterwaarts.

Neer → neerwaarts.

vormt bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden uit Nederlandse zelfstandig naamwoorden die een plaats of richting aanduiden

Zee → zeewaarts.

vormt bijvoeglijke naamwoorden uit bijwoorden die een plaats of richting aanduiden

Oost → oostwaarts.


-is

de met een halve toon verhoogde genoemde toon

g → gis

de afkorting van een akkoord gebaseerd op zo'n verhoogde toon

g-klein → gis-klein → gis


-aar

Afgeleid van het Latijnse achtervoegsel -arius

bewoner van de genoemde stad, dorp, streek, etc.

Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden van geografische eigennamen, o.a.bij woorden die eindigen op een stomme e (sjwa) en een l of n.

Brussel → Brusselaar.

Leuven → Leuvenaar.

Kosovo → Kosovaar.


-enaar

afgeleid van -en- met het achtervoegsel -aar of

afgeleid van -e- met het achtervoegsel -naar

iemand die de handeling verricht van het genoemde woord

Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden van woorden maar niet bij woorden die eindigen op een stomme e (sjwa) en een l, n of r.

Kunst → kunstenaar.

Tol → tollenaar.

Bult → bultenaar.

Moord → moordenaar.

bewoner van de genoemde stad, dorp, streek, etc

Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden van geografische eigennamen maar niet bij woorden die eindigen op een stomme e (sjwa) en een l of n.

Gent → Gentenaar.

Zwolle → Zwollenaar.

Den Bosch → Bosschenaar.


-tjes

Opgebouwd uit het verkleiningsachtervoegsel -tje en met het achtervoegsel -s dat de genitief aangaf. De verkleiningsvorm voegt een nuance toe van iets kleins en aardigs. Doordat vele bijwoorden oorspronkelijk een genitief waren, ging men de -s beschouwen als een uitgang die bijwoorden vormde. Dit achtervoegsel volgt dezelfde regels voor het invoegen van klanken achter de stam van het grondwoord als bij verkleinwoorden; in dit geval is er een tussen-t.

kan facultatief achter bepaalde bijvoeglijk naamwoorden gebruikt worden om aan te geven dat zij bijwoordelijk gebruikt worden, enigszins, tamelijk, nogal, op genoemde wijze

Dol → dolletjes.

Mager → magertjes.

Fijn → fijntjes.


-zaam

vormt bijvoeglijke naamwoorden uit werkwoorden en andere woorden

Heil → heilzaam.

Buigen → buigzaam.

Deugen → deugd → deugdzaam.

Voegen → voegzaam.


-ina

vormt een meisjesnaam van een eigennaam, vaak een jongensnaam

Albert → Albertina.

George → Georgina.


-sel

uit Middelnederlands -sel, uit Oudnederlands -(i)sl(i)(a)

vormt van een overgankelijk werkwoord een naamwoord van handeling, een zelfstandig naamwoord dat het resultaat of gevolg van de handeling aanduidt

Bakken → baksel.

vormt van een ergatief werkwoord een naamwoord van handeling, een zelfstandig naamwoord dat resultaat of gevolg van het proces aanduidt

Stollen → stolsel.


-ine

van Frans -ine of Oudfrans -ine, van het Latijn -īnus, van het Oudgrieks ινος (-inos)

Naar analogie van paraffine (1830) of benzine (1833)

Naar analogie van aniline (volgens (3) benoemd) (1840)

Naar analogie van amine (5), immers stikstof bevattend en organisch

Bernhard → Bernhardine.

Justus → Justine.

Gelatine.

Machine.

Stearine.

Kerosine.

Toxine.

Hemoglobine.

Amphetamine.

Melamine.

vormt een naam van een bepaald hormoon of alkaloïde

Adrenaline.

Cafeïne.

Melatonine.

Nicotine.


-es

vormt de vrouwelijke vorm van een beroep of (handelende) persoon.

zanger → zangeres

baron → barones

eigenaar → eigenares

diaken en diacones hebben dezelfde Latijnse oorsprong: diaconus


-aan

toegevoegd aan de eigennaam van een plaats of gebied om een bewoner daarvan aan te duiden
De aldus gevormde benamingen worden volgens spellingregel 16.F geschreven met een hoofdletter.

Tibet → Tibetaan

Aruba → Arubaan

Troje → Trojaan

toegevoegd aan de eigennaam van een persoon om een volgeling daarvan aan te duiden
De aldus gevormde woorden worden volgens spellingregel 16.C geschreven met een kleine letter.

Luther→ lutheraan


-aan

verzadigde koolwaterstofverbinding, waarvan het skelet door de stam wordt aangeduid

ether → ethaan


-ita

vormt een meisjesnaam van een eigennaam (volgens Spaans -ita).

Ana → Anita.

Lola → Lolita.

vormt de vrouwelijke vorm van een beroep of persoon (volgens Latijn -ita).

Emeritus → emirita.


-erwijs

Ontstaan uit wijs (of oorspronkelijk wijze) en de buigingsuitgang -er voor de genitief vrouwelijk van een bijvoeglijk naamwoord

vormt een bijvoeglijk naamwoord of een bijwoord uit een deelwoord of een bijvoeglijk naamwoord dat een manier aangeeft waarop een handeling plaatsheeft

Van het deelwoord "schertsend" kan met het achtervoegsel -erwijs het bijwoord "schertsenderwijs" gevormd worden.


-houdend

vormt een bijvoeglijk naamwoord dat aangeeft dat een bepaalde stof, gewoonlijk een delfstof in bepaald gehalte ergens in voorkomt

Deze grond is ijzerhoudend.


-heden

-heiten

een achtervoegsel van hoedanigheid dat van een bijvoeglijk een zelfstandig naamwoord in het meervoud maakt


-isch

vormt een bijvoeglijk naamwoord van een zelfstandig naamwoord en drukt een directe relatie hiermee uit:


-isme

via Frans -isme of direct via Latijn -ismus van Oudgrieks -ισμός (-ismós) / -ισμα (-isma)

maakt een abstract begrip, stroming of ideologie van een naamwoord (bijvoeglijk, zelfstandig of eigennaam)

vooral gebruikt voor politieke, economische, filosofische systemen, theorieën en doctrines, en kunststromingen

eigenschappen, processen of verschijnselen b.v. magnetisme

element dat uit de genoemde taal is overgenomen in het Nederlands b.v. anglicisme, belgicisme, dialectisme, frisisme, gallicisme, germanisme, graecisme, hebraïsme, lusitanisme


-se

op te vatten als samenstelling van -s "achtervoegsel dat van een zn het daarnaar verwijzend bn vormt" en -e "achtervoegsel om een vrouwelijke persoon aan te duiden"

Aartselarenaarse

1. enige namen bewoonsters van met dit voorvoegsel die nog moeten worden aangebracht

dokterse

2. enige namen echtegenotes van beroepsbeoefenaren met dit voorvoegsel die nog moeten worden aangebracht

voor het vormen van zelfstandige naamwoorden van vrouwelijke bewoonsters van toponiemen

vormt toegevoegd aan een traditioneel mannelijke beroepsnaam een zelfstandig naamwoord met de betekenis "echtgenote van de beoefenaar van een beroep"
Vaak met de bijbetekenis dat zij bij dat beroep een ondersteunende rol vervult.


-erd

persoon die de door de stam genoemde handeling verricht. Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden met een werkwoord als stam.

schijten → (schijt) → schijterd.

persoon met de door de stam genoemde eigenschap. Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden met een bijvoeglijk naamwoord als stam.

plomp → plomperd.


-ste

ontstaan uit het achtervoegsel -st dat de overtreffende trap vormt, met het achtervoegsel -e dat uit een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord vormt: het rangtelwoord duidt in een opeenvolging immers het item aan dat het meest met de waarde van het telwoord overeenkomt

Dit achtervoegsel wordt alleen gebruikt bij afleiding van een telwoord. Een bijvoeglijk naamwoord in de overtreffende trap krijgt in de verbogen vorm het achtervoegsel -st met de uitgang -e. Dat geeft dus hetzelfde effect als dit achtervoegsel, waar het qua herkomst ook mee verwant is.

In tegenstelling tot -de is dit achtervoegsel nog altijd productief.

achtervoegsel dat rangtelwoorden afleidt van hoofdtelwoorden


-loog

via Frans -logue of direct van Oudgrieks -λόγος "iemand die spreekt over iets (waar hij wat verstand van heeft)"

Afleidingen met '-loog' moeten worden onderscheiden van

a. samenstellingen met het zelfstandig naamwoord loog, zoals: aluinloog, kaliloog en natronloog

b. ontleende woorden die zijn samengesteld met het Oudgrieks λόγος (lógos) "woord, taal, rede" zoals: apoloog, dialoog en monoloog, proloog en epiloog, decaloog, analoog, autoloog, homoloog en heteroloog

beoefenaar van de wetenschap of leer waarvan de naam is samengesteld met hetzelfde eerste deel, eindigend met "-logie" ; dit eerste deel is meestal afkomstig uit het Oudgrieks of Latijn


-logie

Afgeleid van het Latijnse '-logia', van het Griekse '-λογία', van 'logos' (verhaal, woord)

dit achtervoegsel wordt vaak en bij voorkeur voorafgegaan door een uit het Grieks afkomstig woord; zeer productief

redenatie, leer, de studie van, wetenschap

woorden afgeleid van het Griekse λόγος (logos, taal, rede) woord, idee zoals antilogie, brachylogie, eulogie


-loge

Afgeleid van het Griekse -λογία, het Latijnse -logia

een vrouwelijk persoon die gespecialiseerd is in het onderwerp van de stam van het woord


-grafie

Afgeleid van het Griekse γραφειν (grafein), schrijven, tekenen

het beschrijven, het registreren, het vastleggen

dit achtervoegsel wordt vaak voorafgegaan door een uit het Grieks afkomstig woord


-eren

abstineren

B. enige woorden met dit achtervoegsel die nog moeten worden aangebracht

Deze uitgangen lijken qua uitspraak [1.] of qua schrijfwijze [2.] op frequentatieve werkwoorden, die met -er zijn gevormd, zoals knipperen en peuteren.

vormt de meervoudsvorm van een kleine groep zelfstandige naamwoorden, zoals lam, gelid, been, kalf, rund, blad, rad, kind

deel van de infinitief van werkwoorden geleend van voornamelijk Franse werkwoorden die op -er eindigen, bijvoorbeeld informeren van het Franse informer.
Bij leenwoorden uit het latijn betekent dit dat er achter de Latijnse uitgang -ĕre, -ēre een n wordt geplaatst.


-atie

Afgeleid van het Latijnse -ātio, een alternatieve vorm van -tio (waarvan -tie)

het resultaat van een actie of proces (bv accumulatie)

een status of kwaliteit (bv hallucinatie)


-er

[zelfstandig naamwoord 1,2] van Oudnederlands *-āri, -ere, van het Protogermaanse *-ārijaz, geleend van het Latijnse -ārius

[bijvoeglijk naamwoord 1] van Oudnederlands -iro, -oro, van het Protogermaanse *-izô, *-ōzô.

[zn 3, bv 2] van Oudnederlands *-āri, van het Protogermaanse *warjaz

Er is ook een archaïsche uitgang -er voor de genitief (bezitsvorm) in het meervoud en de bij woorden met een vrouwelijk woordgeslacht de genitief en datief in het enkelvoud. Zie bijvoorbeeld woorden als aller, der, dezer en ter.

toegevoegd aan de stam van een overgankelijk of inergatief werkwoord: het agens dat de actie van het werkwoord uitvoert

arbeider, wekker

instrument waarmee de handeling wordt verricht die het grondwoord noemt

gieter, prikker

toegevoegd aan de eigennaam van sommige plaatsen en gebieden: de aanduiding van een inwoner of ingezetene

Amsterdammer, Limburger

toegevoegd aan een bijvoeglijk naamwoord: de vergelijkende vorm

aardiger, groter

toegevoegd aan de eigennaam van sommige plaatsen en gebieden: ter aanduiding van wat daar vandaan komt of er betrekking op heeft

een Amelander kaas, het Groninger museum

toegevoegd direct na de stam van een werkwoord, voor een eventuele uitgang levert het een frequentatief op, dat herhaling en intensiteit uitdrukt

Zij knipperde met haar ogen toen ze uit de donkere berging weer in de hel verlichte keuken kwam.


-ster

Geleend van het Volkslatijnse -istria, wat weer geleend is van het Oudgriekse -ιστρια (-istria)

toegevoegd aan de stam van een werkwoord, levert het een zelfstandig naamwoord die het onderwerp is die de actie uitvoert van dat werkwoord (bv. arbeidster)


-ig

Van het Oudnederlandse -ag, -ig, van het Protogermaanse *-agaz, *-īgaz, *-ugaz, elk een variant van het gemeenschappelijke achtervoegsel *-gaz

vormt een bijvoeglijk naamwoord uit zelfstandige naamwoorden of werkwoorden

indien toegevoegd aan een zelfstandig naamwoord voorafgegaan door een bijvoeglijk naamwoord dat het zelfstandig naamwoord beschrijft (bv. roodharig, dikhuidig, tweebenig)


-lijk

Van het Middelnederlands -lijc, van het Oudnederlandse -līk, van het Protogermaanse *-līkaz

-lig

het hebben van de karakteristieken (bv. kinderlijk)

-lig

toevoeging om van een werkwoord of zelfstandig naamwoord een bijvoeglijk naamwoord te maken (bv. gevaarlijk)

-lijker (uninflected comparative)
-lijkst (uninflected superlative)
-lijke (inflected positive)
-lijkere (inflected comparative)
-lijkste (inflected superlative)


-erig

Naar analogie van de vele woorden die eindigen op -er met het achtervoegsel -ig

lijkend op wat het grondwoord noemt b.v. lawaaierig

te veel geneigd tot het verrichten van de handeling die het grondwoord noemt b.v. tranerig, aanstellerig


-ist

Van het Oudfranse -iste en het Latijnse -ista, van het Oudgriekse -ιστής (istēs)

toegevoegd aan een woord, levert het een zelfstandig naamwoord die het onderwerp is die de actie uitvoert gerelateerd aan dat woord (bv. componist, gitarist)

toegevoegd aan een woord, levert het een zelfstandig naamwoord die een aanhanger is van die stroming (aangeduid met -isme)


-ie

[1] Als een variant van -ij, van het Middelnederlandse -ie, dat geleend is uit Oudfrans -ie, van het Latijnse -ia, van het Oudgriekse -ια (-ia)

[2] Zuidhollandse, vooral Rotterdamse variant van het achtervoegsel -tje , ook in het Zuidafrikaans, -ie.

vormt uit een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord als abstracte aanduiding van de eigenschap die dat bijvoeglijk naamwoord uitdrukt

ter vorming van (het enkelvoud van) verkleinvormen


-graaf

Afgeleid van het Griekse γραφειν ('grafein' = schrijven)

wat schrijft, beschrijft, registreert of vastlegt

het gaat hier vaak om meetapparatuur die ook nog de gemeten waarden vastlegt (b.v. op een papieren rol)

Lastig bij dit achtervoegsel is verwarring met het znw graaf


-scoop

afgeleid van het Griekse σκοπεῖν 'skopeĩn' (kijken) (nauwkeurig bekijken, onderzoeken)

het gaat hier vaak om meetapparatuur die iets kunnen waarnemen


-scopie

afgeleid van het Griekse σκοπεῖν 'skopeĩn' (kijken, observeren)

het bekijken, het onderzoeken door te kijken


-plegie

afgeleid van het Griekse 'plèssein' (slaan)


-vormig

van Middelnederlands -vormich, op te vatten als afgeleid van vorm zn met het achtervoegsel -ig

Woorden gevormd met dit achtervoegsel kunnen vaak ook worden opgevat als afgeleid met -ig van een zelfstandig naamwoord dat zelf weer is samengesteld met vorm zn .

vormt toegevoegd aan een zelfstandig naamwoord een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis: "met een vorm, aangeduid door dat zelfstandig naamwoord"


-kundige

Afgeleid van -kundig met het achtervoegsel -e

een persoon die op een bepaald gebied veel kennis heeft.


-kundig

Afgeleid van kunde met het achtervoegsel -ig

op een bepaald gebied veel kennis hebbend.


-gewijze

Afgeleid van wijze met het voorvoegsel ge-

op een bepaalde manier, ook op te vatten als een verbogen vorm van -gewijs en daarom niet apart als achtervoegsel aanwezig


-etje

met het invoegsel -e-met het achtervoegsel -tje


-scopisch

verbuiging van zelfstandig naamwoorden met het achtervoegsel -scoop -> er ontstaan bijvoeglijk naamwoorden die betrekking hebben tot iets waarmee men kan bekijken


-lyse

van het Griekse λύσις, lusis van luein = scheiden

afbraakproces, ontleding van het voornoemde


-foon

een instrument of apparaat dat een geluid of trilling (in het audiogebied) kan produceren b.v. saxofoon (geluid)

een instrument of apparaat dat een geluid of trilling (in het hoorbare frequentiegebied) kan registreren b.v. geofoon (trilling)

een instrument of apparaat dat een geluid of trilling (in het geluidsgebied) kan produceren en registreren b.v. echofoon (trilling), telefoon (geluid)

bijv. naamw. ter aanduiding van het produceren van geluid (b.v. een gesproken taal) b.v. afoon, anglofoon, francofoon


-aard

van Frans -ard, Italiaans -ardo of Germaans -hard

iemand met de door het grondwoord genoemde eigenschap (vaak )


-achtig

Een slangachtig wezen is lang, glad en kronkelig.

Ik lust geen jenever ik ben meer een bierachtigtype.

De leugenachtige man die nooit de waarheid vertelt.

behorend tot de familie of orde van de genoemde plant of het genoemde dier

Een paling is een aalachtige


-age

het verrichten van de door het grondwoord genoemde handeling, en het resultaat daarvan

het geheel van het door het grondwoord genoemde

hoeveelheid van het door het grondwoord genoemde


-ant

van Frans -ant (v: -ante), dat tegenwoordige deelwoorden vormt

-anten (plural)
-antje (diminutive singular)
-antjes (diminutive plural)

vormt toegevoegd aan de stam van werkwoorden op -eren een zelfstandig naamwoord dat aangeeft waardoor de handeling die het werkwoord uitdrukt wordt verricht


-cide

van het Franse -cide of daarvoor van het Latijnse -cida (doder) of het Griekse 'genos' (kind, familie, geslacht)

vernietiging van, moord op het door het grondwoord genoemde b.v. genocide

middel dat het door het grondwoord genoemde doodt


-craat

ter aanduiding van ‘aanhanger van’ b.v. bureaucraat, democraat, meriotocraat, technocraat, theocraat, aristocraat, plutocraat, autocraat


-cratie

ter aanduiding van een machtsstructuur, heerschappij of staatsvorm


-dom

grondgebied dat bestuurd wordt door de genoemde persoon

het geheel van alle individuen die het eerste lid noemt


-erij

Samentrekking met het invoegsel -er- met het achtervoegsel -ij

-erijen (plural)
-erijtje (diminutive singular)
-erijtjes (diminutive plural)

ter aanduiding van de door het grondwoord genoemde handeling

bedrijf waar het door het grondwoord genoemde wordt verricht


-erik

iemand met de door het grondwoord genoemde eigenschap


-esk

vormt een bijvoeglijk naamwoord van een zelfstandig naamwoord of eigennaam met de eigenschappen van wat het grondwoord noemt


-fiel

Afgeleid van het Griekse filein ("houden van")

iemand die houdt van het door het grondwoord genoemde

vormt een bijvoeglijk naamwoord dat aangeeft dat van het door het grondwoord genoemde wordt gehouden. Vaak hetzelfde woord als het zelfstandig naamwoord


-foor

van het Griekse -φορο -phorus of ϕορεω ('phoreo') (dragend, drager) van 'pherein' (dragen, brengen)


-gaam

afgeleid van het Griekse 'gamos' (huwelijk)

zich betrekkend op het huwelijk dan wel geslachtelijke vereniging


-geen

afgeleid van het Griekse 'gennãn' (scheppen, verwekken)

geeft aan dat het item 'geboren is op een bepaalde plaats of in bepaalde omstandigheden' of 'van een (bepaalde) soort' is. Gebruikt in de betekenis 'voortbrengend' en 'voortkomend uit, ontstaan uit, groeiend uit'


-genese

afgeleid van het Griekse 'genesis' (oorsprong, ontstaan, schepping)

geeft de betekenis ‘ontstaan, wording’ aan


-gram

van het Oudgrieks γράμμα (grámma) "wat geschreven is"

-grammen (plural)
-grammetje (diminutive singular)
-grammetjes (diminutive plural)

iets wat geschreven, geregistreerd e.d. is op de door het grondwoord genoemde wijze


-haftig

afkomstig uit het Duitse -haft uigebreid met -ig

ter vorming van bijvoeglijke naamwoorden op dezelfde wijze als -achtig


-halve

correctheidshalve

1. nog toe te voegen bijwoorden met -halve gevormd uit een zelfstandig naamwoord

allenthalve

2. nog toe te voegen bijwoorden met -halve gevormd uit een voornaamwoord

vormt uit een zelfstandig naamwoord, doorgaans met het invoegsel -s-, een bijwoord met de betekenis 'namens, wegens'

Dan kunt u ons schriftelijk verzoeken uw aanslag ambtshalve te verminderen.

Je kunt in de verzendlijst de telefoonnummers eenvoudigheidshalve weglaten.

vormt uit de genitief van een voornaamwoord, vaak met een tussengevoegde t-klank, een bijwoord met de betekenis 'omwille van'

Wij kennen uw omstandigheden, die hoeft u onzenthalve niet nogmaals toe te lichten.


-hande

achtervoegsel, maar eigenlijk een oude tweede-naamvalsvorm van 'hand' b.v. allerhande, drieërhande, goederhande, velerhande enz.


-ide

lichaam dat lijkt op wat het grondwoord noemt

ter vorming van een bijvoeglijk naamwoord 'lijkend op wat het grondwoord noemt'.
Pas op voor de verwarring met woorden die eindigen op -cide, omdat die een heel andere betekenis hebben.

een verbinding, waarvan de moleculen vaak negatief geladen zijn en het resultaat is van een oxidatie.


-ier

van het Franse achtervoegsel -ier etymologiebank.nl

iemand met een functie of bezigheid die verband houdt met wat het grondwoord noemt b.v. kruidenier


-ij

Zeer productief
Mogelijk van Franse worden met -ie
Mogelijk van Latijnse worden met -ia

hiermee worden substantieven gevormd, oorspronkelijk alle met een abstracte betekenis b.v. heerschappij, hoovaardij, koopvaardij, maatschappij


-in

-innen (plural)
-innetje (diminutive singular)
-innetjes (diminutive plural)

ter vorming van vrouwelijke naast mannelijke persoonsnamen bijv. herderin


-iteit

het hebben van de hoedanigheid die het grondwoord noemt, en iets wat de genoemde eigenschap heeft en ter vernederlandsing van Franse woorden op -ité en van Latijnse woorden op -itās (-itātis)


-itis

-itissen (plural)
-itisje (diminutive singular)
-itisjes (diminutive plural)

ontsteking van het deel van het lichaam dat het grondwoord noemt

denkbeeldige ziekte, die vaak een overmaat van het grondwoord uitdrukt, zoals "regulitis": te veel regulering of "vergaderitis": te veel vergaderingen


-je

erfwoord, als vorm van -tje via -tgen en Middelnederlands -ken / -kijn van Oudnederlands -kin

Als de gevormde verkleinwoorden een meervoud kennen, wordt dat met de uitgang -s gevormd, dus bij elkaar: -jes.

ter vorming van verkleinvormen (hoofdzakelijk van zelfstandige naamwoorden), uit woorden die eindigen op een plof- of wrijfklank

bak → bakje

voetbalclub → voetbalclubje

bed → bedje

trompet → trompetje

hof → hofje

lach → lachje

huis → huisje

crash → crashje


-ke

erfwoord via Middelnederlands -eken / -ekin / -ekijn van Oudnederlands -kin etymologiebank.nl

komt voor in Zuid-Nederland, Groningen en België

komt voor als affectief en literair taalgebruik

komt voor als roepnaam en vleinaam, vaker bij meisjes dan jongens

in verband met de uitspraak kan hier voor de varianten -eke en -ske gekozen worden. In combinatie met tussenklank -e- of tussen-s dus.
*:Dien → Dineke
*:Wiet → Wietske


-ken

achtervoegsel tot vorming van verkleinwoorden


-laar

waarmee namen van bomen gevormd worden b.v. hazelaar


-lei

ter vorming van onverbuigbare bijvoeglijke naamwoorden, deze zijn eigenlijk koppelingen van het znw. 'lei', =soort b.v. allerlei, generlei, velerlei


-liet

afgeleid van het Griekse 'líthos' (steen)

ter vorming van woorden die op steen betrekking hebben


-lijks

algemeen germaanse suffix b.v. de bijwoorden dagelijks, jaarlijks, maandelijks


-lijn

tot vorming van verkleinwoorden b.v. vogellijn


-lings

ter vorming van bijwoorden uit bijvoeglijke naamwoorden


-matig

afgeleid van 'maat' of het Duitse Maß (wijze)

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden 'op grond van', 'met betrekking tot', 'overeenkomstig met', en 'beantwoordend aan' het genoemde uit een substantief b.v. beroepsmatig, rechtmatig, stelselmatig


-ment

afgeleid uit het Latijnse -mentum of het Franse -ment

waarmee van werkwoordsstammen zelfstandige naamwoorden werden afgeleid die het resultaat van een handeling uitdrukken


-metrie

afgeleid van het Griekse -μετρια (-metria)


-nomie

van het Griekse 'nómos' (gewoonte, regel, wet)

vormt substantieven die betrekking hebben op een leer, onderzoek of studie


-on

onzijdige woordsvorm in het Oudgrieks van bijvoeglijk naamwoord en deelwoord

ter vorming van namen van enkele kunstvezels b.v. nylon, dacron, dralon, enkalon

ter vorming van namen van moleculaire en subatomaire deeltjes, gebaseerd op de uitgang van resp. ion of elektron


-ose

via frans -ose of duits -ose uit latijn -ōsus of grieks -ωσις, -ōsis

geeft een ziekelijke toestand aan die niet het gevolg is van ontstekingen bv. trombose, cyanose, dermatose, necrose, neurose, toxoplasmose etc.

hiermee worden chemische termen gevormd die koolhydraatverbindingen aanduiden bv. lactose, chlorose, dextrose, glucose etc.

met de betekenis ‘vol van’ bv. cellulose


-osis

gebruikt om (vooral medische) termen te vormen met behulp van Griekse of Latijnse stammen b.v. ichtyosis


-pathie

van het Griekse 'pathos' (lijden, aandoening, pijn)

ter vorming van woorden met de betekenis 'aandoening, lijden of gevoel' b.v. antipathie


-s

vormt een bijvoeglijk naamwoord betrekking hebbend op het door het grondwoord genoemde

vormt een bijwoordelijke bepaling betrekking hebbend op het door het grondwoord genoemde b.v. 's morgens


-stase

van het Griekse 'stasis' (het (stil)staan, het gaan staan)

met de betekenis 'stopzetting, plaatsing' b.v. metastase


-teit

ter vernederlandsing van Franse woorden op -té


-theek

van het Grieks θήκη thèkè (bewaarplaats, kist)

-theken (plural)
-theekje (diminutive singular)
-theekjes (diminutive plural)

ruimte of instelling waarin het door het eerste lid genoemde wordt bewaard en uitgeleend of uitgegeven


-thymie

van het Griekse -thumia, van thumos (leven, lust, wil)

met de betekenis ‘psychische gesteldheid’ b.v. hypothymie, dysthymie


-tje

erfwoord, via -tgen en Middelnederlands -ken / -kijn van Oudnederlands -kin

ter vorming van (het enkelvoud van) verkleinvormen


-tomie

van het Griekse -tomia [het snijden], van 'temnein' (snijden)

met de betekenis ‘snede, sectie’ met name b.v. anatomie


-trofie

van het Grieks -trophia, van trephein [voeden]

ter vorming van zelfstandig naamwoorden met de betekenis ‘voeding, groei, toename’ met name b.v. atrophia


-troof

van het Grieks -trophos, van trephein [voeden]

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden met de betekenis ‘(wijze van) voeding, groei, toename’ met name b.v. oligotroof


-voud

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden en bijwoorden afgeleid van bepaalde en onbepaalde hoofdtelwoorden, met als betekenis ‘zo veel, zo vaak e.d. als in het telwoord is genoemd’; b.v. in duizendigvoud, menigvoud, zevenvoud

ter vorming van zelfstandig naamwoorden afgeleid van bepaalde en onbepaalde hoofdtelwoorden, met als betekenis 'zoveel maal het aantal e.d. als in het telwoord wordt genoemd; b.v. in tweevoud, vijfvoud, veelvoud

ter vorming van zelfstandig naamwoorden van een bijvoeglijk naamwoord, verwant met vouwen


-voudig

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden afgeleid van een zelfstandig naamwoord: (in hoge mate) de in dat zelfstandig naamwoord genoemde eigenschap hebbend; o.a. in zorgvuldig

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden uit telwoorden: het door het telwoord genoemde aantal hebbend; o.a. in veelvoudig etc.


-weg

ter vorming van bijwoorden die betrekking hebben op de door het eerste lid genoemde wijze b.v. gaandeweg


-yl

via frans methylene van grieks ὕλη (húlē, bos, brandhout, materiaal)

monovalente groep of radicaal b.v. acryl, ethyl, difenyl, methyl


-zijds

ter vorming van bijwoorden van de zijde van de door het eerste lid genoemde b.v. mijnerzijds, onzerzijds en uwerzijds


-aardig

is in het Zuiden -aardig geheel tot achtervoegsel geworden ter vorming van bn naast zn om het bezit van een met de bedoelde zaak overeenkomende hoedanigheid aan te duiden, waarvoor in het Noorden -achtig gebruikt wordt: beenaardig, houtaardig, lederaardig, schubaardig, vliesaardig


-antie

afgeleid van Latijn -ans (tweede naamval -antis)

In znw. die betekenen: toestand of hoedanigheid van datgene te zijn wat in het grondwoord wordt aangeduid: alliantie, alternantie, ordinantie, temperantie

In znw. die betekenen: handeling of proces van het in het grondwoord genoemde; vand. in znw. met de bet.: het resultaat van zo'n proces of handeling: condoleantie, leverantie, resonantie, usantie


-eem

gebruikt in taalkundige termen die gevormd zijn naar analogie van foneem ter aanduiding van een taaleenheid van een bepaald type b.v. morfeem, morfoneem, syntagmeem, toneem


-iek

betrekking hebbend op wat het grondwoord noemt b.v. dogmatiek, polemiek, problematiek, metriek, pedagogiek, fonetiek

in hoge mate voorzien van de eigenschap die door het grondwoord wordt geïmpliceerd b.v. energiek, karakteristiek


-iter

ter vorming van bijwoorden op basis van bijvoeglijke naamwoorden


-kleurig

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden met zoveel of zulke kleuren als het eerste lid noemt


-niem

afgeleid van het Griekse νομα (naam, woord)

ter vorming van woorden 'zo tot een ander woord staand als in het eerste lid is genoemd' b.v. heteroniem, homoniem, patroniem, pseudoniem, synoniem, toponiem en anoniem


-tuur

het geheel van het door het grondwoord genoemde


-foob

van het Oudgriekse 'phóbos' φόβος (angst)

iemand die NIET houdt van (bang is voor) het door het grondwoord genoemde

vormt een bijvoeglijk naamwoord dat aangeeft dat van het door het grondwoord genoemde NIET wordt gehouden. Vaak hetzelfde woord als het zelfstandig naamwoord


-maan

ter vorming van woorden die te maken hebben met de term mania b.v. kleptomaan


-manie

afkomstig van het Griekse μανια (manie, waan).

ter vorming van woorden die te maken hebben met de term mania b.v. bibliomanie, chaeromanie, erotomanie, kleptomanie, megalomanie, monomanie, zoömanie


-filie

afkomstig van het Griekse φιλια 'philia' (vriendschap)

het houden van het door het grondwoord genoemde


-fobie

van het Griekse φόβος "fobos" (angst) ofwel van -foob met het achtervoegsel -ie

het ziekelijk bang zijn voor het door het grondwoord genoemde


-paat

iemand met gevoel voor iets en die mogelijk bij lijden kan helpen


-troop

van het Frans -trope of het Grieks tropos (wending, draai)

ter vorming van woorden met de betekenis ‘veranderend, zich bewegend’ b.v. isotroop


-eel

betrekking hebbend op wat het grondwoord noemt zoals ceremonieel, existentieel, functioneel

de eigenschappen hebbend van wat het grondwoord noemt zoals confessioneel, experimenteel, instrumenteel


-chroom

ter vorming van woorden afgeleid van het Griekse 'chrōma' (huid, huidskleur, kleur)


-aal

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden uit uitheemse zelfstandig naamwoorden betrekking hebbend op dit grondwoord


-eur

van Frans -eur, dat teruggaat op Latijn -or

-euren (plural)
-eurs (plural)
-eurtje (diminutive singular)
-eurtjes (diminutive plural)

persoon die de genoemde handeling verricht

profiteren → profiteur

instrument of ander middel waarmee de in het grondwoord genoemde handeling wordt verricht

mitrailleren → mitrailleur


-opie

ter vorming van woorden die te maken hebben met het gezichtsvermogen


-f

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden afgeleid van zelfstandig naamwoorden met de eigenschap van laatstgenoemde


-noom

afgeleid van het Griekse 'nómos' (gewoonte, regel, wet)

-nomen (plural)
-noompje (diminutive singular)
-noompjes (diminutive plural)

ter vorming van zelfstandig naamwoorden die te maken hebben met deskundigen op een bepaald gebied (aangegeven door -nomie)

ter vorming van zelfstandig naamwoorden die een apparaat aangeven betrekking hebbend op het grondwoord zoals metronoom

bijvoeglijk naamwoorden zoals autonoom, heteronoom

zelfstandig gebruik van bijvoeglijk naamwoorden zoals polynoom


-ief

Ontleend aan het Latijnse -ivus mogelijk via het Franse -if of -ive

toegevoegd aan een zelfstandig naamwoord kan het een bijvoeglijk naamwoord opleveren met deze eigenschap

toegevoegd aan een zelfstandig naamwoord kan het een gerelateerd zelfstandig naamwoord opleveren


-ique

vormt een meisjesnaam van een eigennaam.

Mona → Monique

Angela → Angelique

Frederik → Frederika → Frederique.


-oniem

van het Franse -onyme of daarvoor van het Griekse 'ōnumos'

zo tot een ander woord staand als in het eerste lid is genoemd


-morf

ter vorming van woorden die betrekking hebben op (uiterlijke vorm)


-archie

van het Franse '-archie' of daarvoor van het Griekse '-archia', van archein [heersen]

ter vorming van woorden met de betekenis regering, staatsvorm, heerschappij


-arch

van het Griekse 'arkhós' (aanvoerder), een afleiding van 'árkhein' (vooraan gaan, leiden)

ter vorming van woorden die gaan over heersers


-oïde

van het Franse -oïde of daarvoor het Griekse -oeidès, van εἶδος 'eidos' (vorm, gestalte, gedaante)

achtervoegsel met de betekenis ‘-achtig’


-faag

Afkomstig van het Oudgriekse φαγεῖν (eten)

ter vorming van woorden die betrekking hebben op eters of vreters


-fyt

van het Franse '-phyte' of direct van het Griekse φυτόν (futón) "plant"

plant die gerelateerd is aan (b.v. zich voedt met) het in het eerste stuk genoemde


-entie

ter vernederlandsing van Franse woorden eindigend op -ence b.v. ascendence -> ascendentie


-air

Vrijwel steeds afkomstig van het Franse -aire, soms pseudo-Frans bijv. meubilair.

Bijbehorende uitgangen in andere talen: Duits -är of -arisch, Engels -ar en/of -ary, Spaans -ar of -ario, van waaruit ook vertaald kan zijn.

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden gerelateerd aan de zelfstandig naamwoorden waaruit ze zijn zijn gevormd


-cyt

van het Franse -cyte of daarvoor van het Griekse 'kutos' (holte, lichaam)

ter vorming van woorden gerelateerd aan een bloedlichaampje


-derm

ter vorming van zelfstandige woorden gerelateerd aan een bepaalde laag van cellen


-sofie

van het Griekse σοφία (bedrevenheid, wijsheid) ofwel 'sophos' (wijs) met het achtervoegsel -ie

achtervoegsel met de betekenis levensbeschouwing


-taxis

ter vorming van woorden die betrekking hebben op een ordening


-lepsie

van het Griekse λαμβάνειν 'lambanein' (vastgrijpen)


-urie

afgeleid van het Griekse 'ouron' (urine)


-plasie

ter vorming van woorden die betrekking hebben op vorming, het gevormd-zijn


-ectomie

van het Griekse 'ek' (uit) + temnein (snijden)

ter vorming van woorden die betrekking hebben op een operatieve verwijdering, uitsnijding, excisie van (een gedeelte van) een orgaan


-blast

ter vorming van woorden gerelateerd aan kiemcellen


-algie

ter vorming van woorden die aan pijn zijn gerelateerd


-tron

afkomstig van de laatste lettergreep van elektron

ter vorming van aan elektronen of andere subatomaire deeltjes gerelateerde woorden


-orium

ter vorming van woorden met de betekenis: 'plaats waar iets gebeurt, benodigdheden voor iets'


-or

ter aanduiding van het instrument van de handeling of de persoon die de handeling verricht


-arij

ter aanduiding van de door het grondwoord genoemde handeling

bedrijf waar het door het grondwoord genoemde wordt verricht


-euse

van Frans -euse, vrouwelijke vorm van -eur

-euses (plural)
-eusetje (diminutive singular)
-eusetjes (diminutive plural)


-rice

van het Frans (daarvoor van de Latijnse uitgang -(t)rix)

-rices (plural)
-ricetje (diminutive singular)
-riceje (diminutive singular)
-ricetjes (diminutive plural)
-ricejes (diminutive plural)

ter vorming van vrouwelijke persoonsnamen naast mannelijke persoonsnamen op -eur

de vrouw die de genoemde handeling verricht (b.v. directrice) of

instrument of ander middel waarmee de in het grondwoord genoemde handeling wordt verricht


-ator

ter vorming van mannelijke woorden betrekking hebbend op het instrument van de handeling of de persoon die de handeling verricht

vaak afgeleid door -eren van het werkwoord te vervangen, zoals defibrillator

ook vaak rechtstreeks uit het Latijn, zoals imperator en senator


-ateur

van het Frans (daarvoor van de Latijnse uitgang -or)

-ateuren (plural)
-ateurs (plural)
-ateurtje (diminutive singular)
-ateurtjes (diminutive plural)

de persoon die de genoemde handeling verricht (b.v. administrateur) of

instrument of ander middel waarmee de in het grondwoord genoemde handeling wordt verricht:


-atrice

van het Frans (daarvoor van de Latijnse uitgang -rix)

-atrices (plural)
-atricetje (diminutive singular)
-atriceje (diminutive singular)
-atricetjes (diminutive plural)
-atricejes (diminutive plural)

de vrouw die de genoemde handeling verricht (b.v. administratrice) of

instrument of ander middel waarmee de in het grondwoord genoemde handeling wordt verricht b.v. generatrice


-lalie

van het Griekse 'lalia' [gebabbel, gepraat]

ter vorming van woorden die op medische problemen met 'het spreken' betrekking hebben

ter vorming van woorden die op 'het spreken' betrekking hebben


-mantie

afgeleid van het Griekse μαντεíα (het voorspellen)

ter vorming van woorden die met waarzeggerij te maken hebben


-nij

o.a. van Middelnederlands -nie of Middelhoogduits -nie

-nijen (plural)
-nijtje (diminutive singular)
-nijtjes (diminutive plural)

wat de door het grondwoord genoemde eigenschap heeft


-naut

afgeleid van het Griekse ναήτηζ 'naútēs' (schipper, zeeman)

iemand die reist naar, met of door hetgeen het grondwoord aangeeft

iemand die zich verdiept in hetgeen het grondwoord aangeeft, expert

Maar het doel is om uiteindelijk overal myconauten op te leiden, myceliumexperts die de ondergrondse netwerken monitoren en de wereldkaart up-to-date houden met gegevens over schimmelbiodiversiteit en bodemgesteldheid.

Gemma Venhuizen
 “Toby Kiers kijkt het liefst omlaag, want daar bevindt zich het schimmelrijk”, NRC (3 februari 2023)


-egge

Uitgang om namen van vrouwelijke personen te vormen


-zalig

ter vorming van een aantal samengestelde woorden met als betekenis 'een overvloed hebbend van', 'rijk aan', 'vervuld van'


-vuldig

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden afgeleid van een zelfstandig naamwoord: (in hoge mate) de in dat zelfstandig naamwoord genoemde eigenschap hebbend; o.a. in zorgvuldig

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden uit telwoorden: het door het telwoord genoemde aantal hebbend; o.a. in drievuldig etc.


-enis

afgeleid met het invoegsel -e- met het achtervoegsel -nis

droef → droefenis


-elijk

met het invoegsel -e- met het achtervoegsel -lijk


-ië

vormt zelfstandige naamwoorden van een stam voor landen en streken


-groot

een akkoord, een grote drieklank op de eerste trap van de grotetertstoonladder van het grondwoord

Het akkoord van c heet C-groot naar de grote terts: c - e.

de toonsoort waarvan het grondwoord het grondakkoord is

Een wals in A-groot.


-therm

afgeleid van het Griekse thèrmè (hitte).


-ees

ter vorming van zelfstandige naamwoorden:

ter vorming van geografische namen van bijvoeglijk naamwoorden met de betekenis:


-emie

voor de vorming van woorden die op bloed betrekking hebben


-rragie

voor de vorming van woorden die op een bloeding betrekking hebben


-icum

Er zijn ook tal van woorden die al op -icum eindigen, zonder dat dat in het Nederlandse nog als achtervoegsel kan worden beschouwd, omdat die woorden in hun geheel aan een andere taal zijn ontleend.


-chroon

afgeleid van het Griekse χρόνος 'chrónos' (tijd)

Voor het vormen van woorden die betrekking hebben op de tijd.


-droom

van het Griekse zelfstandige naamwoord "dromos" (loop)

ter vorming van woorden waarin iets loopt of er sprake is van beweging


-rroe

afgeleid van het Griekse 'roia' [het vloeien], 'rhoḗ' (vloed), afleiding van 'rheĩn' (vloeien)

ter vorming van woorden voor irritante ziekten waarbij van vloeiing of vloed sprake is


-toop

afgeleid van het Griekse 'topos' (plaats)


-toom

van het Grikse τομια of het Latijnse -tomia, teruggaand op gr. τέμνειν (snijden)


-iaan

aanhanger, volgeling van de genoemde persoon

bewoner van de genoemde plaats, streek e.d


-ares

met het achtervoegsel -aar met het achtervoegsel -es

achtervoegsel, waarmee vrouwelijke persoonsnamen gevormd worden zoals minnares


-soom

ter vorming van woorden die betrekking hebben op een lichaam(pje)


-klein

een akkoord, een kleine drieklank op de eerste trap van de kleinetertstoonladder van het grondwoord

Het akkoord van c heet C-klein naar de kleine terts: c - es.

Een wals in A-klein.


-latrie

ter vorming van woorden die betrekking hebben op aanbidding


-atrie

ter vorming van woorden die een geneeskundige behandeling aanduiden


-aarster

met het achtervoegsel -aar met het achtervoegsel -ster

vrouwelijk persoon die de handeling verricht van het genoemde woord (of ondergaat)


-een

van Frans -ène, in 1834 voor het eerst gebruikt in "methylène" door de 19e-eeuwse Franse scheikundigen J. Dumas en E. Péligot , mogelijk onder invloed van "hydrogène", teruggaand op Oudgrieks -ηνη

bewoner van het land, de plaats of het gebied

voor de vorming van namen van onverzadigde koolwaterstoffen waarin één paar koolstofatomen verbonden is door een dubbele binding (CₙH₂ₙ)


-ette

-ettes (plural)
-etten (plural)
-etje (diminutive singular)
-etjes (diminutive plural)

vormt een vrouwelijk equivalent van een mannelijk zelfstandig naamwoord

vormt een vrouwelijke eigennaam van een vrouwelijke of mannelijke eigennaam

Anne > Annette


-pje

erfwoord, onder invloed van -tje via Middelnederlands -ken / -kijn van Oudnederlands -kin

Als de gevormde verkleinwoorden een meervoud kennen, wordt dat met de uitgang -s gevormd, dus bij elkaar: -pjes.

ter vorming van (het enkelvoud van) verkleinvormen van sommige woorden die eindigen op -m: als voor die m een tweeklank, een lange klinker, een l of r of een sjwa staat of ontleende woorden op -um met meer dan één lettergreep

riem → riempje

stroom → stroompje

helm → helmpje

worm → wormpje

voedingsbodem → voedingsbodempje

museum → museumpje


-kje

Als de gevormde verkleinwoorden een meervoud kennen, wordt dat met de uitgang -s gevormd, dus bij elkaar: -kjes.

Er zijn ook verkleinwoorden die op -kje eindigen die gevormd zijn door een woord dat op -k eindigt, met de uitgang -je

ter vorming van (het enkelvoud van) verkleinvormen bij woorden met een onbeklemtoonde laatste lettergreep die op -ng (IPA: /ŋ/) eindigt

woning → woninkje

daling → dalinkje


-pjes

Opgebouwd uit het verkleiningsachtervoegsel -pje en met het achtervoegsel -s dat de genitief aangaf. De verkleiningsvorm voegt een nuance toe van iets kleins en aardigs. Doordat vele bijwoorden oorspronkelijk een genitief waren, ging men de -s beschouwen als een uitgang die bijwoorden vormde. Dit achtervoegsel volgt dezelfde regels voor het invoegen van klanken achter de stam van het grondwoord als bij verkleinwoorden; in dit geval is er een tussen-p.

Opgebouwd uit het verkleiningsachtervoegsel -pje en met het achtervoegsel -s dat het meervoud aangeeft.

kan facultatief achter bepaalde bijvoeglijk naamwoorden gebruikt worden om aan te geven dat zij bijwoordelijk gebruikt worden, enigszins, tamelijk, nogal, op genoemde wijze

Warm → warmpjes.

ter vorming van het meervoud van verkleinvormen

Darm → darmpjes.


-naar

bewoner van de genoemde stad, streek e.d


-erie

van Frans -erie, naar het voorbeeld van tal van aan het Frans ontleende woorden met dat achtervoegsel

blauwvoeterie

1. nog ontbrekende woorden die met dit achtervoegsel zijn gevormd

bigotterie

2. nog ontbrekende aan het Frans ontleende woorden die schijnbaar met dit achtervoegsel zijn gevormd

toevoeging die van een zelfstandig naamwoord een nieuw zelfstandig naamwoord vormt

bij woorden die aan het Frans zijn ontleend, evenals het woord waarvan zij in het Frans zijn afgeleid
Taalgebruikers kunnen deze woorden als Nederlandse afleidingen ervaren.


-o

mogelijk in navolging van een persoon aanduidende woorden uit het Spaans en Italiaans waarvan de afleiding ook in het Nederlands doorzichtig is als desperado of maffioso en/of verkortingen in het Nederlands als homo of indo; dit achtervoegsel lijkt pas sinds het laatste kwart van de 20e eeuw productief

vormt toegevoegd een zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord (of het eerste deel daarvan) een licht pejoratieve aanduiding van een persoon met de eigenschap die door het naamwoord wordt uitgedrukt

De landelijke partijen moeten het bij de gemeenteraadsverkiezingen steeds meer afleggen tegen de lokalo's


-proof

De tweede betekenis ontwikkelt zich geleidelijk uit de eerste, bij veel woorden is het onderscheid daartussen niet goed te maken.

Sommige woorden op -proof die oorspronkelijk aan het Engels zijn ontleend, zoals waterproof kunnen door taalgebruikers tegenwoordig ook worden opgevat als afgeleid met dit achtervoegsel, wanneer het betreffende zelfstandige naamwoord in het Nederlands ongeveer dezelfde betekenis heeft. Onderstaande lijst bevat ook deze gevallen.

Afleiding van werkwoorden is in het Nederlands getuige wiebelproof niet onmogelijk, maar wel uitzonderlijk.

vormt van een zelfstandig naamwoord een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis

De nieuwe bushalte is hufterproof

goed werkend als het ermee te maken krijgt

Het nieuwe stadhuis is rolstoelproof.


-iseren

afgeleid van Frans -iser of Oudfrans -iser of van Engels -ise of -ize of van Duits -isieren (alle van Laatlatijn -izāre)

in het Nederlands opgenomen als -is met het achtervoegsel -eren

vormt werkwoorden van zelfstandige naamwoorden of bijvoeglijke naamwoorden, waarbij de werkwoorden de betekenis hebben "het maken van wat wordt aangeduid door het naamwoord": maken, maken tot, maken zoals
De klemtoon ligt op de voorlaatste lettergreep.


-ol

Laatste bestanddeel in internationale scheikundige termen, gebaseerd op het laatste woorddeel van alcohol en gebruikt om namen van stoffen te vormen die tot de alcohols in ruimere zin behoren


-abel

Het is niet altijd vast te stellen of een werkwoord op -eren en het verwante bijvoeglijke naamwoord op -abel beide zijn ontleend, of dat het om een afleiding in het Nederlands gaat. Vaak zal dit door taalgebruikers wel als een afleiding worden opgevat.

vormt een bijvoeglijk naamwoord uit (de stam van een) werkwoord (vaak eindigend op "-éren")

vormt een bijvoeglijk naamwoord uit een zelfstandig naamwoord


-eut

Afgeleid van de Oudgriekse achtervoegsels -εύω (-eúō) en -τής (-tḗs) of -ευτικός (-eutikós)

iemand die de handeling verricht van het genoemde woord

Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden van naamwoorden

farmacie → farmaceut.

therapie → therapeut.

techniek → techneut.


als deel van een akkoordsymbool dat een septiem bevat

Gis → Gis7


als deel van een akkoordsymbool dat een majeur septiem bevat, ook wel een grootseptiemakkoord of een overmatigseptiemakkoord

Bes → Besmaj7


als deel van een akkoordsymbool dat een sextakkoord bevat

Gm → Gm6


-iaans

van Latijn -ianus, op te vatten als afgeleid van -iaan met het achtervoegsel -s

ariaans

woorden gevormd met dit achtervoegsel die nog moeten worden toegevoegd

Als de naam al op -i(a) eindigt, vervalt dit deel van het achtervoegsel.

Als van dezelfde persoonsnaam ook een zelfstandig naamwoord is afgeleid met -iaan kan ook worden gesproken van een afleiding van dat woord met -s.

vormt toegevoegd aan een persoonsnaam een bijvoeglijk naamwoord: volgens de opvattingen of stijl van de genoemde persoon


-sis

uiteindelijk van het Oud-griekse -σις (-sis), vaak via Frans of Latijn

-ses, -sissen (plural)
-sisje (diminutive singular)
-sisjes (diminutive plural)

ter vorming van woorden die betrekking hebben op een actie of proces

crisis, catharsis

ter vorming van woorden die betrekking hebben op een conditie

spondylolisthesis, psoriasis

ter vorming van woorden die betrekking hebben op een resultaat

basis, thesis


-eling

-elingen (plural)
-elingetje (diminutive singular)
-elingetjes (diminutive plural)

vormt zelfstandige naamwoorden van werkwoorden of bijvoeglijk naamwoorden;
persoon of soms zaak die de eigenschap heeft van het grondwoord