traditioneel Chinees

het schrift waarmee het Chinees met name in Taiwan geschreven wordt


vereenvoudigd Chinees

简体中文

het schrift waarmee het Chinees met name op het vasteland van China geschreven wordt


Vrolijk Kerstfeest en een Gelukkig Nieuwjaar!

verbinding van  vrolijk, kerstfeest, en, een, gelukkig en nieuwjaar

fijne feestdagen en een gelukkig Nieuwjaar

een traditionele wens voor Kerstmis en het nieuwe jaar


Wat is uw naam?

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-Wat is uw naam.ogg


Gelukkig Nieuwjaar!

bonolee

een traditionele wens bij een nieuw jaar


de boot is aan

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-de boot is aan.ogg

de situatie is uit de hand gelopen, nu moet er ingegrepen worden


uit de boot vallen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-uit de boot vallen.ogg

uitgeselecteerd zijn, niet mogen meedoen


in de boot nemen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-in de boot nemen.ogg


Zalig Pasen

Geseënde Paasfees

een uitdrukking om iemand een gelukkige paasviering te wensen

Zalig Pasen!


te boven gaan

surpass

uitstijgen over iets, groter zijn dan een bepaalde grens.

Dat ging zijn wikivaardigheden te boven.


een kat in de zak kopen

verbinding van  een, kat, in, de, zak en kopen, aangetroffen vanaf de 18e eeuw, in de betekenis van "iets verwerven, zonder te weten wat het is”, "blind kopen".

Oorspronkelijk, vrijwel uitsluitend gezegd van een onbekende bruid voor de aanstaande echtgenoot, later ook van een vrouw die achteraf gezien tegenvalt (in uiterlijk, karakter, of kunnen).

Leenvertaling van de Franse zegswijze acheter chat en poche (vanaf de 16e eeuw).

[2] In de huidige, algemene betekenis van “een miskoop doen”, aangetroffen vanaf de jaren 1930, zie vindplaats hieronder.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-een kat in de zak kopen.ogg

købe katten i sækken

iets kopen zonder te weten wat de koopwaar is

een aankoop doen zonder de koopwaar aanschouwd te hebben

In Muskovien daar het zo koud is, dat men 'er zomtyds het Zuyver vuur niet eens durft noemen, uyt vrees dat 'er het Gemeene volk een zwangere lust voormogt opvatten, was wel eer een Man genootzaakt om een Kat in de Zak te koopen, want den Bruydegom vermogt zig niet te spiegelen in de bekoorlyke Blikken van zyn Bruyd, voor dat hy voor Tuynder en Madame voor Starrekykster speelde, voor dat hy de Spa in den Huuwelykx Akker zette, en voor dat zy na om hoog kykende de Starten zag tintelen in de wrange Oogen van haar Heer en Meester.

Jacob Campo Weyerman
 Eenige Aanmerkingen over het huuwelyk in: Den echo des weerelds, Deel 1 (1726), Hendrik Bosch, Amsterdam, p. 349 op dbnl.org

Ook de volkspoëzie en de vertellingen die om hem heen in den volksmond leefden worden door dezen Latijnschen dichter, als anti-feministisch wapentuig, niet versmaad. Evengoed als de Disticha Catonis haalt hij populaire spreekwoorden aan, als die van ‘de kat in de zak’ of van de ‘zachte heelmeesters’ die ‘stinkende wonden’ maken. En geen nieuwe ondeugd der vrouw wordt door hem ter sprake gebracht of, evenals de predikers van zijn tijd, weet hij zijn beschuldiging door een passend ‘exemplum’ toe te lichten.

Anton Gerard van Hamel
 Middeleeuwsch anti-feminisme in: De Gids , Jaargang 70 (1906), P.N. van Kampen & zoon, Amsterdam, p. 275 op dbnl.org

Ik ben blij toe. Met je vrouw koop je een kat in de zak. Als de nieuwigheid er af is, dan is 't mooie weer gedaan.

Herman Felix Wirth
 Hervorming en wedergeboorte, een Nederlandsch drama in vijf bedrijven in:
Cyriel Buysse, Louis Couperus en W.G. van Nouhuys (red.)
 Groot Nederland, Negende Jaargang, eerste deel (1911), Van Holkema & Warendorf, Amsterdam, p. 179 op dbnl.org

Hij begreep dat hij een kat in de zak had gekocht.

‘Smerige kunsten,’ keert Jankef zich naar haar om ‘weet je wel wat het beteekent, om met een beetje gekraisch iemand eventjes net precies in het ongeluk te draaien? Tegen mij heb je dan al veel te veel gezegd.’
‘Je hebt een kat in de zak gekocht, jij,’ mokt zij geslagen.

Sam Goudsmit
 “Jankef's oude sleutel” (1930), E.M. Querido, Amsterdam, p. 245 op dbnl.org


als katjes muizen, dan mauwen ze niet

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-als katjes muizen, dan mauwen ze niet.ogg

als de katjes muizen, dan miauwen ze niet

als kat·jes mui·zen, dan mau·wen ze niet

als jongelui aan het eten zijn, wordt er niet veel gesproken.


Woordgroep van de Nederlandse woorden als, dansen, de, huis, is, kat, muizen, op, tafel en van

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel.ogg

når katten er ude, spiller musene på bordet

Ist die Katze aus dem Haus, tanzen die Mäuse auf dem Tisch.

kun kissa on poissa, hiiret hyppivät pöydällä

quand le chat n’est pas là, les souris dansent

ha nincs otthon a macska, cincognak az egerek

quando o gato sai, os ratos fazem a festa

când pisica nu-i acasă, joacă şoarecii pe masă

cuando el gato no está, bailan los ratones

när katten är borta, dansar råttorna på bordet

als er geen toezicht is, doet men waar men zin in heeft


een appel valt niet ver van de boom

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-een appel valt niet ver van de boom.ogg

in het nageslacht herkent men het voorgeslacht


in de steek laten

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-in de steek laten.ogg

iemand (met zijn problemen) laten zitten, verlaten, dumpen


wet van Murphy

"Als iets mis kan gaan, dan gaat het mis"


qualitate qua

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘ambtshalve’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1646

Latijn voor "in de hoedanigheid van". De uitdrukking kan gebruikt worden om aan te geven dat vanuit een bepaalde rol of functie gehandeld wordt


ter harte nemen

Hoewel hart onzijdig is treedt het hier op als een vrouwelijk woord.


eerste persoon

eerste persoon

grammaticale term die de spreker of sprekers aanduidt.


gouden medaille

een gouden of goudkleurige penning die uitgereikt wordt als beloning, veelal aan de winnaar van een wedstrijd of competitie


korte kür

onderdeel van een kunstschaatswedstrijd waarin vastgestelde sprongen, pirouetten en pas-combinaties uitgevoerd worden


van goeden huize

Je moet van goeden huize komen om bij deze mensen op bezoek te kunnen komen.


eind goed, al goed

Van Middelnederlands tEnde goet, al goet en uiteindelijk gebaseerd op een Latijnse uitdrukking omne bonum pulchre veniens in fine beatum

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-eind goed, al goed.ogg

a buen fin no hay mal tiempo; a buen fin no hay mal principio

als alles goed komt vergeet men al snel de moeilijkheden die er geweest zijn


lijdend voorwerp

renadenn eeun

zinsdeel waarop de actie die wordt uitgedrukt door een overgankelijk werkwoord rechtstreeks van toepassing is

In de zin "De herder scheert het schaap." is "het schaap" het lijdend voorwerp.

iemand die/iets wat ergens de hinderlijke gevolgen van ondervindt

Ik wil daar niet het lijdend voorwerp van zijn.


dispar vulgo

komt van de Latijnse woorden 'dispar' (ongelijk, verschillend) en 'vulgus' (het grote publiek, de mensen, het volk, maar ook het gepeupel)


dat is geen klein bier

Letterlijke vertaling van Frans ce n’est pas de la petite bière

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-dat is geen klein bier.ogg

dat maakt veel verschil, dat is veel werk, dat is van groot belang


https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-de huid niet verkopen voor de beer geschoten is.ogg

/də ˌɦœy̯t ˈnit fɛrˈkoː.pə(n) ˌvoːr də ˈbeːr ɣəˈsxoː.tə(n) ˌɪs/

Man soll das Fell des Bären nicht verteilen, bevor er erlegt ist.

don't count your chickens before they're hatched.

il ne faut pas vendre la peau de l'ours avant de l'avoir tué.

no vendas la piel del oso antes de cazarlo.

je moet geen dingen toezeggen (beloven) die nog niet van jou zijn


de beste stuurlui staan aan wal

in de 17e eeuw al een gangbaar gezegde; vergelijk Fries "de beste stjurliu stean oan 'e wal"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-de beste stuurlui staan aan wal.ogg

mensen die zelf niets ondernemen hebben vaak de grootste mond over wat een ander probeert tot stand te brengen


oud en nieuw

het feest dat gevierd wordt tijdens oudejaarsavond en nieuwjaarsnacht

Met oud en nieuw wordt er meestal erg veel vuurwerk afgestoken.


et cetera

Leenwoord uit middeleeuws Latijn et c(a)etera

en zo verder: een uitdrukking die het aan de lezer of toehoorder overlaat andere voorbeelden aan te vullen

Dit geldt niet voor bijwoorden et cetera, maar alleen voor voornaamwoorden.


naar iemands pijpen dansen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-naar iemands pijpen dansen.ogg

pijpen is hier niet het meervoud van pijp, maar het werkwoord pijpen, en wel in de (verouderde) betekenis van een rietinstrument zoals een doedelzak bespelen. Je "danst" dus a.h.w. zoals die ander door zijn/haar "spelen" aangeeft van je te verlangen. Zowel dansen als spelen zijn hier figuurlijk bedoeld. Lees: je handelt zoals die ander je opdraagt, of althans aangeeft te willen dat je doet.

in hoge mate aan iemands wensen voldoen; precies doen wat iemand van je vraagt

Ik heb geen zin om naar jouw pijpen te dansen..

Het is volgens analisten een gevaarlijke gok, en zeer de vraag is of het lukt, maar wat de Russische president Poetin in Oekraïne wil, lijkt duidelijk: hij wil de regering van president Zelensky omverwerpen en vervangen door een pro-Russisch regime, een marionettenregime. Net zoals hij ook in landen als Belarus, Kazachstan en Tsjetsjenië leiders heeft zitten die naar zijn pijpen dansen.


aalmoezen geven verarmt niet

verbinding van  aalmoezen, geven, verarmt en niet

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-aalmoezen geven verarmt niet.ogg

als je iets van je rijkdom weggeeft krijg je daar in geestelijk opzicht iets voor terug


ik hou van je

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ik hou van je.ogg


schapen met bokken verdelen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-schapen met bokken verdelen.ogg

twee (of meer) dezelfde situaties niet op dezelfde wijze behandelen


een sprong in het duister maken

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-een sprong in het duister maken.ogg

to leap in the dark

iets doen waar men de gevolgen niet van kent

Hij maakte een sprong in het duister door die onderneming te starten.


van een mug een olifant maken

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-van een mug een olifant maken.ogg

overdrijven, iets (veel) erger maken dan het is of ergens veel te moeilijk over doen

Wil je niet van een mug een olifant maken en gewoon even de dop op de tandpasta doen?


twee handen op één buik

verbinding van  twee, handen, op, één en buik

Deze uitdrukking is een variatie op de oudere zegswijzen : twee hoofden in een kaproen (1552), het zijn twee stalbroeders (1552), twee zielen in een lichaam (1532), als twee handen aan een lijf (1698).

De opvatting dat ze naar de beuk of middenbeuk van een kerk, waar kunstenaars versieringen op aanbrachten, verwijst, wordt niet gestaafd door historische bronnen.

Voor het eerst aangetroffen in een handboek van 1727.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-twee handen op één buik.ogg

het sterk met elkaar eens zijn; twee personen die goed overweg kunnen


in de maak

Nationaal centrum voor kinderkanker in de maak.


groen lachen

geforceerd glimlachen om zijn ongemak of emotie (nijd, teleurstelling of schaamte) te verbergen, ook galgenhumor

Onze gemeente was wel geen stad, maar toch een stadje. Dat beweerde de zegel van de plaats sedert ik weet niet hoevele eeuwen, en op de plakkaarten onzer kermis, deed de titel ‘stad,’ de naburige dorpen die meer zielen telden, groen lachen van spijt en nijdigheid.

René Vermandere
 II. Kappeken. - Mijn vuurdoop in: Geheugenissen (1893), Thibaut, Antwerpen, p. 26 op dbnl.org


zo waarlijk helpe mij God Almachtig

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-zo waarlijk helpe mij God Almachtig.ogg

een formule uitgesproken bij een eedaflegging, waarbij degene die de eed zweert de Almachtige God oproept als getuige van de gezworen eed


kop van Jut zijn

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-kop van Jut zijn.ogg

iemand zijn waarop iedereen zijn gram verhaalt, het slachtoffer of de zondebok van de andere zijn

Hij had geen zin weer eens kop van Jut te zijn.


de druiven zijn zuur

De uitdrukking is ontleend aan De vos en de druiven , een fabel van Aesopus waarin de vos, toen de druiven hem te hoog hingen, zei dat hij ze niet lustte, om geen gezichtsverlies te lijden.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-de druiven zijn zuur.ogg

die Trauben sind ihm zu sauer

wanneer iemand met verachting van datgene spreekt, wat hij graag zou willen hebben, maar niet kan krijgen


dezelfde weg terug afleggen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-dezelfde weg terug afleggen.ogg

langs dezelfde weg terug gaan, op zijn schreden terug keren


zich storten op

abalanzarse

met veel energie zich met iets gaan bezighouden

Na het overlijden van zijn vrouw stortte hij zich volledig op zijn werk.


zich op de hals halen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-zich op de hals halen.ogg


TT

de afkorting voor "Tourist Trophy", de naam voor motorraces op het eiland Man en Assen, alsmede van diverse autosportevenementen in het Verenigd Koninkrijk

De TT van Assen wordt elk jaar aan het eind van juni gehouden.


internationale kaars

oude eenheid van lichtsterkte, weergegeven met symbool IK

De internationale kaars heeft afgedaan en is vervangen door de SI-grondeenheid van lichtsterkte de candela.


nuttige handwerken

verzamelnaam voor de werkzaamheden die de handwerkster verricht zoals het maken en repareren van kledingstukken

Oma had op school goede rapportcijfers voor nuttige handwerken.


fraaie handwerken

verzamelnaam voor de meer kunstzinnige bezigheden van de handwerkster: borduren, haken, knopen, kantwerken enz.

Een zaak waar men fraaie handwerken verkoopt.


vrouwelijke handwerken

de gewoonlijk door vrouwen verrichte "nuttige handwerken" en de "fraaie handwerken"


de mens is voor de mens een mens

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-de mens is voor de mens een mens.ogg

der Mensch ist dem Menschen ein Mensch

mensen zijn de belangrijkste vijanden van mensen

Het land heeft een zeer bedenkelijke reputatie op het gebied van de mens is voor de mens een mens.


grote terts

De eerste en de derde toon van een majeurtoonladder vormen een grote terts.


kleine terts

De eerste en de derde toon van een mineurtoonladder vormen een kleine terts.


verminderde terts

een kleine terts min een halve toon#:*Een verminderde terts is bijv. C - Eses.


overmatige terts

übermäßige Terz

een interval van een grote terts plus nog een halve toon

Een overmatige terts telt twee en een halve toon, bijv. F - Ais.


met name

besonders

in het bijzonder (gebruikt om een of meer zaken uit een aantal bij de naam aan te duiden)

Hij bracht het onder de aandacht van de voorzitter, met name van Gogh.

in het bijzonder (Met name wordt gebruikt om een of meer zaken uit een aantal bij de naam aan te duiden.)

Bij een piano is sprake van luchtgeluid en contactgeluid. Met name het contactgeluid is sterk hoorbaar in omgelegen ruimten.

Het gaat niet te ver om te suggereren dat de sport en met name de internationale voetbalcompetities als de Champions League nog functioneren als een Europese publieke sfeer die buiten de nationale kaders treedt.

Onno van Nijf
 “Sportgeschiedenis” (2021), Athenaeum - Polak & Van Gennep , ISBN 9789025312275

in het bijzonder (Met name wordt met dezelfde betekenis ook gebruikt in gevallen waarin er geen naam wordt genoemd.)

Voor nieuws en ontspanning zetten jongeren met name de televisie aan.


een kat in het nauw maakt rare sprongen

verbinding van  een, kat, in, het, nauw, maakt, rare en sprongen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-een kat in het nauw maakt rare sprongen.ogg

eine gequälte Katze findet den Weg ins Freie, auch wenn das Fenster geschlossen ist

een kat in het nauw maakt ra·re spron·gen

iemand die geen uitweg ziet kan soms onverwachte dingen doen, een zwakke tegenstander kan zo toch gevaarlijk worden

Hoe kleiner dat vrij besteedbare deel van ons inkomen wordt, hoe gevoeliger we reageren als een minister vertelt dat ons voedsel nog veel te goedkoop is. Je geld vrij kunnen besteden, geeft mensen het gevoel van een welvarend leven. Daar kun je beter niet aan komen, want een kat in het nauw maakt rare sprongen.

Sandra Phlippen
 “Onze vaste lasten knellen steeds meer” (22 juni 2019) op Gelderlander.nl


bij uitstek

Dit is een bij uitstek politiek probleem.


tot op heden

Heden (schrijftaal) is het formelere woord voor vandaag (spreektaal).

Wat is passend onderwijs? Tot op heden mis ik het antwoord op deze vraag.


gedemineraliseerd water

Woordgroep van gedemineraliseerd en water

water dat van mineralen (zouten) werd ontdaan


constante van Boltzmann

verbinding van  constante, van en Boltzmann

vernoemd naar de Oostenrijkse fysicus Ludwig Boltzmann

k = 1,380 6505 (± 0,000 0024) · 10⁻²³ J K⁻¹
::J voor joule
::K voor kelvin


principe van Le Châtelier

verbinding van  principe, van, Le en Châtelier

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-principe van Le Châtelier.ogg

een principe dat stelt dat een verstoord evenwicht zodanig zal verschuiven dat er een nieuw evenwicht tot stand komt

In het college vanmorgen ging het over het principe van Le Châtelier.


normen en waarden

de omgangsvormen en principes waarmee publiekelijk en in sociaal verband gehanteerd worden.

Onder invloed van nieuwe ontwikkelingen kunnen normen en waarden veranderen.

Ben & Jerry's laat via Twitter weten dat het niet achter het besluit van Unilever staat. Het ijsmerk, dat een activistisch imago heeft, haalde het ijs eerder van de Israëlische markt omdat de verkoop in de nederzettingen in Palestijns gebied niet past bij de normen en waarden van het bedrijf. Dat was niet naar de zin van veel Israëliërs, die het merk in meerdere landen probeerden te boycotten.

Weblink bron “Ben & Jerry's verontwaardigd over besluit om merk in Israël te verkopen” (30 juni 2022), NU.nl


de handdoek in de ring werpen

Uitdrukking uit de bokssport: de trainer gooit de handdoek in de ring (het bokspodium), wanneer hij ziet dat zijn bokser niet meer verder kan en de wedstrijd moet staken.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-de handdoek in de ring werpen.ogg


à charge

het oproepen van een getuige ten nadele van de beschuldigde.


à decharge

het oproepen van een getuige ten voordele van de beschuldigde.


à contrecoeur

Ik heb à contrecoeur erin toegestemd dat we gaan verhuizen, maar ik was liever in ons oude huisje blijven wonen.


à la carte

Afkomstig van het Franse à la carte (op het menu)

volgens de spijskaart, bij het dineren van de spijskaart kiezen wat men eten wil


éminence grise

iemand die advies geeft met een grote invloed op de (politieke) besluitvorming, maar zonder dat hij zelf naar voren treedt.


geen woord Spaans

Samenstelling van geen, woord en Spaans.

goed te begrijpen, geen enkele onduidelijkheid

Het is toch zo duidelijk als maar het kan? Er is geen woord Spaans bij!


dames gaan voor

etiquetteregel die voorschrijft dat mannen voorrang geven aan vrouwen

Met z'n drieën liepen ze gehoorzaam naar de deur. Beleefd hield Jochem hem open. 'Dames gaan voor.'


Joost mag het weten

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-Joost mag het weten.ogg

frase waarmee men aangeeft dat iets onbekend is of dat men iets niet weet


bezwaar hebben tegen

Woordgroep van bezwaar (met het voorvoegsel be-), hebben en tegen.


aan de wind

hoog of scherp aan de wind zeilen

een koers met een minimale hoek t.o.v. de windrichting zeilen

wat minder dan scherp aan de wind zeilen

een koers rond 45 graden t.o.v. de windrichting

Bij het kruisen op een rivier met tegenwind wordt, om en om, aan de wind gezeild”.


het liep van een leien dakje

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-het liep van een leien dakje.ogg

het ging gemakkelijk, zonder enige moeite

Daarna heeft een van de foppers het spel niet begrepen. Daar weten we nu alles van. Denken we. Maar misschien is de veelbesproken avond volgens het moderne scenario van de 'beheerste chaos' verlopen. Als alles van een leien dakje loopt praat de volgende dag niemand er nog over. Maar als er iets flink misgaat binnen de grenzen van de wet, heb je als je boft het gesprek van het jaar veroorzaakt.


valsheid in geschrifte

een op schrift gestelde bedrieglijkheid (een onder bepaalde voorwaarden strafbaar feit)


bedrieglijke bankbreuk

een in Nederland strafbaar feit dat is gepleegd door een failliet die bijvoorbeeld schulden heeft verzonnen of bezittingen heeft verzwegen of weggeschonken of tegen een te lage prijs verkocht. Het niet in orde hebben van zijn boekhouding en bijbehorende bescheiden valt hier ook onder


eenvoudige bankbreuk

een in Nederland strafbaar feit dat is gepleegd bij een faillissement bijv. buitensporig verteren, geld opnemen onder bezwarende voorwaarden, boeken achterhouden etc.


elektrische schok

wat men voelt als een elektrische stroom een spier doet samentrekken


elektrostatisch verfspuiten

methode van verfspuiten waarbij de verf elektrisch geladen wordt en door het te spuiten voorwerp wordt aangetrokken (waardoor er weinig verlies van verf optreedt)


wet van Faraday

Samengesteld uit de woorden wet, van en Faraday

ley de inducción electromagnética de Faraday

wet die stelt dat een veranderend magneetveld een elektrisch veld opwekt


eerste klasse

in vliegtuigen en treinen de meest luxueuze reizigerscompartimenten

een niveau in een sportcompetitie, vaak het hoogste niveau

in de Bantoetalen een klasse van woorden

vroegere naam voor het leerjaar van de eerste klas


tweede klasse

in vliegtuigen en treinen de minder luxueuze reizigerscompartimenten

een niveau in een sportcompetitie, vaak het op een na hoogste niveau

vroegere naam voor het leerjaar van de tweede klas


derde klasse

in sommige landen treinen met minder luxueuze reizigerscompartimenten dan de tweede klasse

een niveau in een sportcompetitie, vaak het op twee na hoogste niveau

vroegere naam voor het leerjaar van de derde klas


vierde klasse

een niveau in een sportcompetitie, vaak het op drie na hoogste niveau

vroegere naam voor het leerjaar van de vierde klas


vijfde klasse

een niveau in een sportcompetitie, vaak het op vier na hoogste niveau

vroegere naam voor het leerjaar van de vijfde klas


zesde klasse

een niveau in een sportcompetitie, vaak het op vijf na hoogste niveau


zevende klasse

een niveau in een sportcompetitie, vaak het op zes na hoogste niveau


diatonische toonladder

toonladder die ontstaat bij een verdeling van het octaaf in vijf grotere en twee kleinere intervallen, zodanig dat de kleinere intervallen zo ver mogelijk uiteen liggen


ten goede komen

De opbrengst zal ten goede komen aan het personeelsfonds.


te allen tijde

Men is te allen tijde verplicht hulp te bieden.


ten langen leste

Van verdere pogingen moest hij ten langen leste toch afzien.


in allerijl

Een noodhospitaal werd in allerijl ingericht.

De nietsverhullende reactie van Jeroen had haar in allerijl bedachte reactie in duigen laten vallen.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


te goeder trouw

Hij kocht het schilderij te goeder trouw, hij kon onmogelijk weten dat het gestolen was.


in goeden doen

Hij heeft goede zaken gedaan en is nu in goeden doen.


te kwader trouw

De heler weet heel goed dat het schilderij van diefstal afkomstig is, hij handelt te kwader trouw.


ten eigen bate

De winst ten eigen bate aanwenden.


verminderde seconde

vaste verbinding van verminderd (bijvoeglijk naamwoord) en seconde (zelfstandig naamwoord)

Een verminderde seconde is bijv. C - Deses, dat klinkt in de gelijkzwevende stemming als tweemaal de toon C.


overmatige seconde

vaste verbinding van overmatig (bijvoeglijk naamwoord) en seconde (zelfstandig naamwoord)

ˌovərˈmatəɣəsəˌkɔndə

übermäßige Sekunde

een interval van een grote seconde plus nog een halve toon

Een overmatige seconde telt drie halve tonen, bijv. C - dis, dat klinkt in de gelijkzwevende stemming als een kleine terts op C.


overmatige prime

übermäßige Prime

een interval van een prime plus een halve toon

een interval van een reine prime plus een halve toon.

Een overmatige prime telt één halve toon, bijv. C - Cis.


verminderde prime

een interval van een reine prime min een halve toon

Een verminderde prime telt één halve toon, bijv.: D - Des.


overmatige kwart

übermäßige Quarte

een interval van een kwart plus een halve toon

een interval van een reine kwart plus een halve toon.

Een overmatige kwart is bijv. C - Fis.


verminderde kwart

verminderte Quarte

een interval van een kwart min een halve toon

een interval van een reine kwart min een halve toon

Een verminderde kwart is bijv. C - Fes.


overmatige kwint

übermäßige Quinte

een interval van een kwint plus een halve toon

een interval van een reine kwint plus een halve toon.

Een overmatige kwint is bijv. C - Gis.


verminderde kwint

verminderte Quinte

een interval van een kwint min een halve toon

een interval van een reine kwint min een halve toon

Een verminderde kwint is bijv. C - Ges.


overmatig octaaf

vaste verbinding van overmatig (bijvoeglijk naamwoord) en octaaf (zelfstandig naamwoord)

übermäßige Oktave

een interval van een octaaf plus een halve toon

een interval van een rein octaaf plus een halve toon.

Een overmatig octaaf telt dertien halve tonen.


verminderd octaaf

vaste verbinding van verminderd (bijvoeglijk naamwoord) en octaaf (zelfstandig naamwoord)

verminderte Oktave

een interval van een octaaf min een halve toon

een interval van een rein octaaf min een halve toon

Een verminderd octaaf telt elf halve tonen.


overmatige sext

übermäßige Sexte

een interval van een grote sext plus een halve toon

Een overmatige sext is bijv. C - Ais.


verminderde sext

Een verminderde sext is bijv. C - Ases.


overmatige septiem

übermäßige Septime

een interval van een grote septiem plus een halve toon

Een overmatige septiem is bijv. C - Bis.


verminderde septiem

Een verminderde septiem is bijv. C - Beses.


a goet jor

een goed jaar!, goed jaar! (antwoord op elke begroeting die begint met 'goet'; ook wens en begroeting op Rosj Hasjana)


a goete woch

een goede week!, goede week! (wens aan het eind van de sjabbat)


ad meie sjone

/ɑt ˈmɛjə ˈʃonə/


ajen horre

het boze oog (meestal in bezwerende formules)

in 'kejn ejn horre, kaan ajen horre' (zonder het boze oog): afkloppen!


akedat Jitschak

binding van Isaak of 'offer van Isaak' (chr. benaming), beschreven in Gen. 22


aleichem sjolem

met u zij vrede! (groet, antwoord op sjolem aleichem)


avoda zara

van Hebreeuws עבודה זרה opgebouwd uit עבודה (avoda) "werk, dienst" en זרה (zara) "vreemd", dus: "vreemde dienst"; "Avoda Zara" is de titel van een onderdeel van de Misjna


baäl koree

degene die in de synagoge de Tora voorleest


baäl segan

degene die naast de baäl koree staat ter ondersteuning


bale tesjoeve

meervoud van het zelfstandig naamwoord baäl tesjoeve


baälee batiem

meervoud van het zelfstandig naamwoord baäl bajit


baälee kria

meervoud van het zelfstandig naamwoord baäl kria


baälee tesjoeva

meervoud van het zelfstandig naamwoord baäl tesjoeva


baälee tokea

meervoud van het zelfstandig naamwoord baäl tokea


bar mitswes

meervoud van het zelfstandig naamwoord bar mitswe


basar bechalav

van Hebreeuws בָּשָׂר בְּחָלָב zn (basar bechalav)

vlees met melk (in het jodendom ritueel niet-geoorloofd)


bat mitswa's

meervoud van het zelfstandig naamwoord bat mitswa


batee chajiem

meervoud van het zelfstandig naamwoord beet chajiem


batee dien

meervoud van het zelfstandig naamwoord beet dien


batee kevarot

meervoud van het zelfstandig naamwoord beet kevarot


batee midrasj

meervoud van het zelfstandig naamwoord beet midrasj


batee olam

meervoud van het zelfstandig naamwoord beet olam


batee tefila

meervoud van het zelfstandig naamwoord beet tefila


ben adam

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'zoon van de mens'


benee Jisraëel

van Hebreeuws בְּנֵי יִשְׂרָאֵל zn 'zonen (of kinderen) van Jisraël/Israël'


benee Jisraël

van Hebreeuws בְּנֵי יִשְׂרָאֵל zn , letterlijk: 'zonen (of kinderen) van Jisraël/Israël'


benee mitswa

meervoud van het zelfstandig naamwoord bar mitswa


birchot hasjachar

van Hebreeuws בִּרְכוֹת השַׁחַר zn (birchot hasjachar), letterlijk: 'zegenspreuken van de ochtend'

reeks zegenspreuken (brachot, meervoud van bracha), gezegd aan het begin van het ochtendgebed


bli ajin hara

Herkomst: Jiddisj, letterlijk: 'zonder het boze oog'


boas entradas de sabat

Herkomst: Portugees, letterlijk: 'goed begin van de sjabbat'

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-boas entradas de sabat.ogg


chatima tova

een goede bezegeling! (namelijk van het ingeschreven worden in het boek des levens; wens tussen Rosj Hasjana en Jom Kipoer)


chazak baroech

van Hebreeuws חֲזַק וּבָרוּךְ tw (chazak baroech)

wees sterk en gezegend! (wens in Sefardische synagoge)


chomets battelen

Herkomst: Jiddisj, letterlijk: 'chomets (ɡeɡist deeɡ) vernietigen, nietig verklaren'


dageesj kal

punt in een letter die een bepaalde verscherping aangeeft: explosieve uitspraak


derech erets

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'weg of manier van het land'

gedrag waarbij men rekening houdt met anderen, fatsoen


erev jom tov

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'avond (nl. vooravond) van een feestdag'


erev sjabbat

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'avond (nl. vooravond) van sjabbat'


geree tosjav

meervoud van het zelfstandig naamwoord geer tosjav


geree tsedek

meervoud van het zelfstandig naamwoord geer tsedek


glat koosjer

in een bijzondere zin koosjer, vaak opgevat als streng koosjer, oorspronkelijk alleen bij vlees, nu ook wel bij vis (de term had oorspronkelijk betrekking op de staat van de longblaasjes bij tbc-onderzoek van een geslacht dier)


goet jor

een goed jaar!, goed jaar! (antwoord op elke begroeting die begint met 'goet'; ook wens en begroeting op Rosj Hasjana)


goet woch

een goede week!, goede week! (wens aan het eind van de sjabbat)


gomel bensjen

een bepaalde zegenspreuk zeggen als men is ontkomen aan een groot gevaar, zoals een gevaarlijke reis of een ernstige ziekte


kapores sjlogn

ritueel voorafgaand aan Jom Kipoer waarbij een haan of hen als zoenoffer driemaal rond het hoofd wordt gezwaaid, waarna het dier wordt geslacht en aan een arme gegeven


kidoesj Hasjeem

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'heiliging van de Naam'

heiliging van God, bijvoorbeeld door het verrichten van goede daden, ook door martelaarschap


krieë snijden

Herkomst: Jiddisj (vernederlandste vorm)

het maken van een scheur in kleding, als teken van rouw

in 'z'n krieë snijden': tegenslag ondervinden


lavadores en cargadores

Herkomst: Portugees (vernederlandste vorm), letterlijk: 'wassers en dragers'

lijkbezorgers in Portugees-Israëlitische gemeenten


lesjeem sjamajim

van Hebreeuws לְשֵׁם שָׁמַיִם bw (lesjeem sjamajim), letterlijk: 'in naam van de hemel'

ter ere van God, voor de goede zaak, pro deo, gratis


lichvod sjabbat

van Hebreeuws לִכְבוֹד שַׁבָּת (lichvod sjabbat) Hebreeuws


lifrat gadol

van Hebreeuws לפרט גדול uit לפרט (lifrat) "telling, lijst" en גדול (gadol) "groot "dus: "volgens de grote telling"

aanduiding van joods jaartal met duizendtallen; letterwoord: lefag


mazaal tob

Herkomst: Sefardisch (Portugees) Hebreeuws, letterlijk: 'goed geluk'


mazal tov

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'goed geluk'


mene mene tekel ufarsin

Herkomst: Aramees (gangbare Nederlandse versie), letterlijk: 'geteld, geteld, gewogen, en gebroken'

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-mene mene tekel ufarsin.ogg

woorden die een hand voor koning Belsazar schrijft op een muur van zijn feestzaal: 'u bent te licht bevonden en uw macht is ten einde' (Dan. 5:25, 5:25, 5:26, 5:26)


migdal wechoma

van Hebreeuws מִגְדָּל וְחוֹמָה zn (migdal wechoma), letterlijk: 'toren en muur'

het bouwen in één dag van een vestiging met een omheining en een toren, die volgens geldend recht niet kon worden vernietigd en bovendien veiligheid bood (methode tijdens het Britse mandaat)

in één dag gebouwde vestiging met een omheining en een toren


rasjee jesjivot

meervoud van het zelfstandig naamwoord rosj jesjiva


sjaboeang tob

Herkomst: Sefardisch (Portugees) Hebreeuws

een goede week! (wens bij afsluiting van de sjabbat)


sjalosj seoedot

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'drie maaltijden'


sjolem aleichem

vrede zij met u! (groet, beantwoord met aleichem sjolem)


sof pasoek

bepaald schriftteken dat het eind van het Bijbelvers aangeeft


tswej joeden

bepaald schriftteken dat bestaat uit twee joeds


tswej wovven

bepaald schriftteken dat bestaat uit twee wovs


zichroune livrooche

zijn of haar nagedachtenis zij tot zegen


aanwijzende voornaamwoorden

meervoud van het zelfstandig naamwoord aanwijzend voornaamwoord


aanwijzend voornaamwoordje

verkleinwoord enkelvoud van het zelfstandig naamwoord aanwijzend voornaamwoord


aanwijzende voornaamwoordjes

verkleinwoord meervoud van het zelfstandig naamwoord aanwijzend voornaamwoord


Ig Nobelprijs

De Ig Nobelprijs is een parodie op de Nobelprijs en wordt ieder jaar in de herfst, een week voor de bekendmaking van de echte Nobelprijswinnaars, uitgereikt voor tien onderzoeken.


hardop lezen

de woorden tijdens het lezen uitspreken als middel om de tekst aan anderen te laten horen, danwel om de tekst beter te memoriseren

'Die tekst is fonetisch geschreven, bij zorgvuldig hardop lezen zullen de toehoorders je wel verstaan.


vechten tegen de bierkaai

Verwijzing naar de bewoners van de Bierkaai in Amsterdam, die bekend stonden als vechtersbazen.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-vechten tegen de bierkaai.ogg

vechten voor iets zonder er ook maar iets mee te bereiken.


in groten getale

Het publiek stond in groten getale langs de singels.


heden ten dage

Dat kon misschien vroeger, maar dat kun je heden ten dage wel vergeten.


bij dezen

Ik meld me bij dezen aan als rekruut.


nooit ofte nimmer

niet nu, niet in het verleden en ook niet in de toekomst

Dat zou hij nooit ofte nimmer geaccepteerd hebben.


ten huidigen dage

Wat sinds grootvaders tijd ook moge veranderd zijn, de voornaamste eis is nog ten huidigen dage: Degelijkheid bovenal!


in den beginne

In den beginne schiep God den hemel en de aarde.


ten eeuwigen dage

Ik vind niet dat we thans gesubsidieerde instellingen ten eeuwigen dage van een subsidie moeten blijven voorzien.


te gronde

De oorlog richtte het land bijna te gronde.

Hij zag zijn bedrijf te gronde gaan.


van overheidswege

door toedoen van de overheid, op last van de overheid

Er werden miljoenen van overheidswege in het project gestoken.

In elke gemeente wordt van overheidswege voldoend openbaar algemeen vormend lager onderwijs gegeven in een genoegzaam aantal openbare scholen.


van rechtswege

volgens het recht; automatisch, zonder vonnis, vanwege een rechtsartikel

Nadat bezwaar tegen deze vergunning werd gemaakt, werd deze van rechtswege geschorst.

Het dienstverband eindigt van rechtswege wanneer de werknemer komt te overlijden.


in arren moede

Nadat de inbreker muurvast in de schoorsteen bleef steken, belde hij in arren moede maar de politie.


van adellijken huize

Hij gaat om met de zoons van de rijksten en aanzienlijksten van het land, mensen van adellijken huize.


wijd en zijd

Aardewerk uit Delft geniet wijd en zijd faam als Delfts blauw.


te zijner tijd

Hij zegt te zijner tijd een verklaring te willen afleggen.

Ze zouden te zijner tijd allebei met een Bergse zijn getrouwd en er vandaag nog hebben gewoond met een heel ander leven achter de rug dan dat het geworden was.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


van adellijken bloede

De prins zou van plan zijn te trouwen met iemand die niet van koninklijken of adellijken bloede is.


in den vreemde

Hollanders in den vreemde worden Hollandser dan Hollands.


huns weegs

Na afloop van de maaltijd stonden ze van tafel op en gingen ieder huns weegs.


's mans

Het merendeel van Miklós Jancsós oeuvre werd in een filmmarathon vertoond ter ere van 's mans 90e verjaardag.


kopi loewak

Zeer dure koffie gewonnen uit de ontlasting (!) van de loewak, een civetkatachtige


gemodificeerd zetmeel

zetmeel dat is bewerkt om het voor een bepaalde toepassing geschikt te maken


Arabische gom

een harsachtige gom gewonnen van de bomen van het geslacht Acacia, die werd gebruikt als lijm en onder E414 als verdikkingsmiddel in de voedselindustrie


stille champagne

uit stil, als tegendeel van bruisend, en champagne, wijn uit de gelijknamige streek in Frankrijk

niet bruisende wijn uit de streek Champagne


passech alef

Jiddisch-Nederlands: uit passech "schriftteken voor a" en alef "letter die verschillende klanken kan aanduiden"

/ˌpɑsəx ˈɑːlɛf/

bepaald schriftteken voor een lange a-klank, bestaande uit een alef met een passech

Na toepassing van de macro’s krijg je bijvoorbeeld met alt+A de passech alef, met alt+O de kommets alef, met alt+W de tswej wovven.


kommets alef

Jiddisch-Nederlands: uit kommets "schriftteken voor o-klank" en alef "letter die verschillende klanken kan aanduiden"

bepaald schriftteken voor een lange o-klank, bestaande uit een alef met een kommets


wov joed

Jiddisch-Nederlands: uit wov "zesde letter van het alfabet (oe-klank)" en joed "tiende letter van het alfabet (j-klank)"

bepaald schriftteken voor een oi-klank, bestaande uit een wov en een joed

De tswej wovven, de wov joed, de tswej joeden en de passech tswej joeden zijn specifiek voor het Jiddisj, maar zijn wel binnen de meeste Hebreeuwse letterfonts gedefinieerd.


passech tswej joeden

samenkoppeling van Jiddisj passech "schriftteken voor a-klank" met tswej joeden "schriftteken voor een ej-klank"

bepaald schriftteken bestaand uit twee joeds met een passech, dat een ai-klank aanduidt


zajen sjien

Jiddisch-Nederlands: samenkoppeling van zajen "" en sjien "vorm van de 21ste letter van het alfabet (sj-klank)"

bepaald schriftteken voor een zj-klank, bestaande uit een zajen en een sjien


kamats gadol

van Hebreeuws קָמָץ גָּדוֹל (kamats gadol) "grote kamats"

bepaald schriftteken, wanneer dat een a-klank aangeeft


bij tijd en wijle

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-bij tijd en wijle.ogg

Dagdromen doen we bij tijd en wijle allemaal.


bij nacht en ontij

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-bij nacht en ontij.ogg

midden in de nacht; op een extreem, onredelijk tijdstip

Het bij nacht en ontij opstaan valt mij zwaar.


IJslandse bankencrisis

een financiële crisis in IJsland in de periode 2008-2012 veroorzaakt door het privatiseren van de banken en het falen van toezicht op hun functioneren


vrije wil

het vermogen van rationeel handelende personen om controle uit te oefenen over hun daden en beslissingen.

De vraag naar het bestaan van vrije wil is een klassieke vraag binnen de filosofie van de geest.


te ongelegener tijd

uit te (voorzetsel), ongelegen (bijvoeglijk naamwoord) met het achtervoegsel -er oude (datief) en tijd (zelfstandig naamwoord)

/tə ɔŋɣəˈleɣənər ˈtɛit/

Toen het Nederlands nog naamvallen kende, werd na het voorzetsel "te" de derde naamval, datief, gebruikt. Bij "te ongelegener tijd" gaat het om een versteende uitdrukking waarin het geslacht van het zelfstandig naamwoord "tijd" nog vrouwelijk is, daarom wordt de datief gevormd met "-er". In het Middelnederlands kon "tijd" zowel vrouwelijk als mannelijk zijn. In een uitdrukking als te allen tijde is tijd mannelijk en wordt de uitgang "-en" gebruikt.

(...) hinderlijke nieuwsgieren die, door een te ongelegener tijd geblitzte foto. een krankzinnige boer tot moord op de pastoor drijven.


vijf feestrollen

uit vijf en de samenstelling van feest en het meervoud rollen, waarmee boekrollen zijn bedoeld

de vijf Bijbelboeken Roet (Ruth), Sjier Hasjiriem (Hooglied), Kohelet (Prediker), Echa (Klaagliederen), en Ester, die elk op een feest- of gedenkdag in de synagoge worden gelezen


vijf rollen

leenvertaling van Hebreeuws חמש מגילות (chameesj megilot) "vijf (boekrollen"


bitter kruid

maror, bitter smakend plantaardig voedsel dat bij de sedermaaltijd hoort te worden gegeten


heilige ark

leenvertaling van Hebreeuws אָרוֹן הָקׄדֶש (aron hakodesh) "heilige ark"

/ˈhɛilɪɣə ˈɑrk/


goete woch

een goede week!, goede week! (wens aan het eind van de sjabbat)


hemelse machten

vertalinɡ van Hebreeuws צבאות (tsevaot) "leger, heerscharen" zoals dat op meerdere plaatsen in de Bijbel wordt gebruikt, vaak gekoppeld aan de naam van God; soms wordt deze term ook betrokken op het leger van de joden

bovennatuurlijke wezens, die invloed op de wereld kunnen uitoefenen, maar ondergeschikt zijn aan God


geduchte dagen

uit geducht met de verbuigingsuitgang -e en dag met de uitgang -en, die een meervoud vormt

bange dagen, periode dat men leefde met angst voor een bepaald onheil


ontzagwekkende dagen

uit ontzaɡwekkend met de verbuigingsuitgang -e en dag met de uitgang -en, die een meervoud vormt


hoge feestdagen

uit hoog met de verbuigingsuitgang -e en feestdag met de uitgang -en, die een meervoud vormt


van ganser harte

Ik hoop van ganser harte dat wij dit tegen donderdag in orde kunnen brengen.


wakker worden

vaste verbinding van het bijvoeglijk naamwoord wakker en het werkwoord worden

De droom wordt neergezet alsof het slechts een droom lijkt. Een afgewogen keuze, aangezien het een bekend verschijnsel is dat mensen vlak voor het wakker worden vaak dromen dat ze wakker worden.

een meer bewuste en actieve houding aannemen

Ik heb ook de ervaring dat op vele gebieden des levens de discussie aanmerkelijk flitsender wordt zodra er geld mee gemoeid is. Pas dan zie je de deelnemers wakker worden en zich met hartstocht in het strijdgewoel storten.


modus vivendi

een manier van leven of een manier van omgaan met elkaars verschillen


ongerechtvaardigde verrijking

Er is sprake van ongerechtvaardigde verrijking als iemand wordt verrijkt ten koste van een ander en hiervoor geen grond kan worden gevonden in een overeenkomst of de wet


geologisch tijdvak

een benoemde periode van de aardhistorie


aan het

aan het werkwoord -> het bezig zijn met de activiteit die genoemd wordt in het werkwoord

De kinderen zijn aan het spelen.

De man is aan het werken.


in orde

Na het ongeval heeft hij alles in orde gemaakt met de verzekering.

Zijn werk was weer helemaal in orde.


niet eens

Hij had niet eens tijd om zijn schoenen aan te trekken zo snel moest hij het brandende huis verlaten.

Na 40 jaar trouwe dienst kon zijn baas hem niet eens een bedankje sturen.


aan de hand

Hij probeerde zijn verhaal aan de hand van enkele heldere voorbeelden te verduidelijken.

Was is hier aan de hand.

De feitelijke situatie, zoals die hier beschreven is, lijkt duidelijk. De meeste betrokkenen zullen het hierover eens kunnen worden. Maar wat is hier nu eigenlijk aan de hand?

Het was onmogelijk om thuis gewoon rond te lopen en te doen alsof er niets aan de hand was.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


niet alleen

De dronken arts was niet alleen onbeleefd maar ook nog onkundig.


meer dan

De galante heer was meer dan vriendelijk tegen de rijke vrouw.

De copieuze maaltijd was meer dan genoeg voor de hongerige man.


dan ook

als vervanging van daarom en want als het oorzakelijk verband tussen de eerste en tweede zin minder duidelijk is

Zij was een heel mooie vrouw, hij stond dan ook de hele avond met haar te flirten.

In Nederland staan veel molens, de molen is dan ook een nationaal symbool geworden.


in dezen

Ik durf in dezen geen uitspraak te doen want ik heb het niet met eigen ogen gezien.

Hij heeft zich in dezen helemaal vergist.


met rust laten

Je moet je oude oma met rust laten ze kan niet meer zo goed tegen al die drukte.

Laat me met rust! Zie je niet dat ik bezig ben.


te pakken krijgen

Na veel oefenen begon hij de nieuwe operatie techniek goed te pakken te krijgen.


te pakken hebben

Na veel oefenen had hij de nieuwe operatie techniek goed te pakken.

Hij heeft de griep te pakken

Hij heeft het weer helemaal te pakken.


op zoek

Hij was op zoek naar zijn verloren autosleutels.


van plan

het voornemen hebben om iets te gaan doen

Hij was oprecht van plan om deze keer wel op tijd te komen.


ik houd van je

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ik houd van je.ogg


ik houd van jou

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ik houd van jou.ogg


ik zie u graag

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ik zie u graag.ogg


ik zie je graag

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ik zie je graag.ogg


ik zie jou graag

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ik zie jou graag.ogg


ik hou van jou

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ik hou van jou.ogg


in de gaten houden

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-in de gaten houden.ogg

goed blijven bekijken (gaten zijn in dit geval de ogen)

Je moet de bewegingen van fietsers en voetgangers als automobilist goed in de gaten blijven houden anders kunnen er ongelukken ontstaan.


in de gaten lopen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-in de gaten lopen.ogg

opvallen zodat iemand je kan zien (gaten zijn in dit geval de ogen)

Dat de werknemer iedere maandag na een marathon ziek thuis bleef begon steeds meer in de gaten te lopen.


een uur

Tijdstip van 13:00 uur 's-middags of 01:00 uur 's-nachts


twee uur

Tijdstip van 14:00 uur 's-middags of 02:00 uur 's-nachts


drie uur

Tijdstip van 15:00 uur 's-middags of 03:00 uur 's-nachts


vier uur

Tijdstip van 16:00 uur 's-middags of 04:00 uur 's-nachts


vijf uur

Tijdstip van 17:00 uur 's-middags of 05:00 uur 's-nachts


zes uur

Tijdstip van 18:00 uur 's-avonds of 06:00 uur 's-morgens


zeven uur

Tijdstip van 19:00 uur 's-avonds of 07:00 uur 's-morgens


acht uur

Tijdstip van 20:00 uur 's-avonds of 08:00 uur 's-morgens


negen uur

Tijdstip van 21:00 uur 's-avonds of 09:00 uur 's-morgens


tien uur

Tijdstip van 22:00 uur 's-avonds of 10:00 uur 's-morgens


elf uur

Tijdstip van 23:00 uur 's-avonds of 11:00 uur 's-morgens


twaalf uur

Tijdstip van 24:00 uur 's-avonds of 12:00 uur 's-morgens


harde schijf

Festplatte

(informatica) Vooralsnog het meest gebruikte externe geheugen in een computer

Vooralsnog het meest gebruikte externe geheugen in een computer, een elektromechanisch computeronderdeel waarop gegevens bewaard kunnen worden

Op 13 september 2006 bestond de harde schijf vijftig jaar. De eerste schijf van dit type (de RAMAC van IBM) had een capaciteit van 5 MB en woog ongeveer 1000 kg


vrije tijd

tijd die men naar eigen goeddunken kan besteden


lange termijn

een termijn die voor dat beschouwingsgebied als lang wordt beschouwd


met voorbedachten rade

met volledig bewustzijn van het effect van de uit te voeren handelingen en voldoende tijd gehad hebbend om daarover na te denken, opzettelijk

De tabaksfabrikanten zouden namelijk "opzettelijk en met voorbedachten rade" de gezondheid van rokers benadelen en dat is strafbaar


middelbare school

school waar middelbaar onderwijs aan leerlingen werd gegeven. Sinds 1 augustus 1968 vervangen door school voor voortgezet onderwijs


golden hello

welkomstbedrag dat een bestuurder krijgt bij het aantreden bij een onderneming

Zo krijgt de nieuwe topman van Douwe Egberts, afkomstig van Heineken, een golden hello van zes ton contant en voor 500.000 euro aan aandelen. Tja, de overgang van bier naar koffie is zwaar...


golden parachute

een van te voren gemaakte afspraak over de hoogte van een ontslagvergoeding


Europees Monetair Stelsel

stelsel dat in 1979 op Frans-Duits initiatief werd opgericht en waarbij de deelnemers afspraken om hun valuta binnen vaste bandbreedten ten opzichte van een spilkoers te laten fluctueren. Door steuninterventies (aankoop en verkoop van valuta) en het rente-instrument konden de Europese centrale banken de valuta op de gewenste koers houden. Door gebrek aan geloofwaardigheid viel het EMS in 1993 in feite uiteen


eet ontbijt als een koning, lunch als een prins en dineer als een arme

verbinding van  eet, ontbijt, als, een, koning, lunch, prins, en, dineer en arme

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-Eet ontbijt als een koning, lunch als een prins en dineer als een arme.ogg

ontbijt als een koning, lunch als een edelman en dineer als een bedelaar

eet ont·bijt als een ko·ning, lunch als een prins en di·neer als een ar·me

voor je stofwisseling is het beter om in de loop van de dag maaltijden te eten die steeds kleiner worden

„Eet ontbijt als een koning, lunch als een prins en dineer als een arme", is het advies van mede-onderzoeker Gerda Pot tegenover The Telegraph. Minder eten in de avond zorgt volgens de onderzoekers voor een kleinere kans op obesitas.

Weblink bron
Steven Musch
 “Advies: eet 's ochtends goed en 's avonds weinig” (22 juni 2016) op metronieuws.nl


in deze

Ik durf in deze geen uitspraak te doen want ik heb het niet met eigen ogen gezien.

Hij heeft zich in deze helemaal vergist.


meewerkend voorwerp

Dativobjekt

zinsdeel dat de actie van een overgankelijk niet rechtstreeks ondergaat, maar daar als ontvanger of doel bij betrokken is

Het "indirect object" wordt meestal als een synoniem beschouwd, maar het is ook mogelijk dat onder te verdelen in een aantal vormen met het "meewerkend voorwerp" als één daarvan.

zinsdeel dat de actie van een overgankelijk werkwoord niet rechtstreeks ondergaat, maar daar als ontvanger of doel bij betrokken is

Het zinsdeel dat met de woorden "aan" of "voor" kan beginnen, maar dat ook zonder die woorden goed Nederlands is, wordt meewerkend voorwerp genoemd.

Ik vermeld dit voorbeeld meer curiositeitshalve, want het besef van het verschil tussen lijdend en meewerkend voorwerp lijkt te verdwijnen.

iemand die een bijdrage levert zonder een hoofdrol te spelen

Zijn eigenzinnige, principiële natuur belet hem nu eenmaal meewerkend voorwerp te zijn van de doorsnee clubbestuurder.


chronische bronchitis

de aanwezigheid van een slijmveroorzakende hoest gedurende drie maanden per jaar of in twee opeenvolgende jaren zonder dat een onderliggende ziekte de hoest kan verklaren


centrale bank

een instelling die in het algemeen de volgende taken uitvoert:
Het uitvoeren van het monetair beleid van het betreffende land (of landen)
Het bevorderen van de prijsstabiliteit (beheersen van inflatie)
Het bevorderen van het betalingsverkeer
Het in circulatie brengen van bankbiljetten en het bestrijden van falsificaties
Het toezicht op financiële instellingen


speciale relativiteitstheorie

een theorie gepubliceerd door Albert Einstein in 1905 die ervan uitgaat dat het bij waarnemers in inertiaalstelsels die ten opzichte van elkaar een eenparige beweging uitvoeren betekenisloos zou zijn om te stellen dat de een "absolute beweging" uitvoert en de ander stilstaat, omdat dit niet te onderscheiden is van het omgekeerde


ne bis in idem

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ne bis in idem.ogg


non bis in idem

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-non bis in idem.ogg


zwart zien van

woordgroep van zwart (bijvoeglijk naamwoord), zien (werkwoord) en van (voorzetsel)
**[1] letterlijk, met "zien" in de betekenis "eruitzien als"
**[2] omdat het grote aantal de indruk van een donkere geheel oproept
**[3] uit het Middelnederlands

Hij toont zijn handen, die zwart zien van het roet.

schuilgaan achter de donkere zwerm van, dicht overdekt zijn met, bezocht zijn door menigte van

Als alles verloopt zoals de organisatie dat hoopt, dan moet het donderdag in het Hubertushuis in Kerkrade zwart zien van de jongeren.

donkere schaduwplekken op het lichaam hebben

De mensen zagen zwart van de honger en ontbering, terwijl ze bijna niet op de benen konden staan.


willens en wetens

expres, met opzet, moedwillig, opzettelijk


te pas en te onpas

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-te pas en te onpas.ogg

zonder onderscheid te maken of iets wel uitkomt


het verkleinwoord van april met het achtergeplaatste bijvoeglijke naamwoord zoet om samen het lieflijke beeld van een lentemaand op te roepen, geven gebruikt in de betekenis "opleveren", "ook" markeert een contrast, "nog weleens" wil zeggen dat iets wel vaker voorkomt en "een witte hoed" is beeldspraak voor de bedekking met sneeuw

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-aprilletje zoet geeft ook nog weleens een witte hoed.ogg

het mag vroeg of laat zijn, april wil kwaad zijn

vrouwengemoed, herengunst, aprilweer en het kaatsspel veranderen dikwijls

aprilletje zoet heeft ook nog weleens een witte hoed

aprilletje zoet sneeuwt nog wel een witte hoed

april·le·tje zoet geeft ook nog wel·eens een wit·te hoed

hoewel het in april meestal zacht weer is, kan het soms ook sneeuwen


variant op 'aprilletje zoet geeft ook nog weleens een witte hoed', met vervanging van het werkwoord geven door hebben

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-aprilletje zoet heeft ook nog weleens een witte hoed.ogg

april·le·tje zoet heeft ook nog wel·eens een wit·te hoed


variant op 'aprilletje zoet geeft ook nog weleens een witte hoed' met vervanging van het werkwoord geven door sneeuwen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-aprilletje zoet sneeuwt nog wel een witte hoed.ogg

april·le·tje zoet sneeuwt nog wel een wit·te hoed


geen peil kunnen trekken op

vaste verbinding van geen, peil, kunnen, trekken en op, naar de zeemansterm "peil trekken op" "koers bepalen door plaatsbepaling ten opzichte van"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-geen peil kunnen trekken op.ogg

ondoorgrondelijk of onvoorspelbaar vinden

Ze was zijn zuster, maar hij kon geen peil trekken op wat zij echt wilde hebben.


geen peil op te trekken

vaste verbinding van geen, peil, op, te en trekken, naar de zeemansterm "peil trekken op" "koers bepalen door plaatsbepaling ten opzichte van"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-geen peil op te trekken.ogg

De officiële Woordenlijst Nederlandse taal noemt alleen "er is geen peil op te trekken", met "er" en "is" als deel van de vaste verbinding, maar dit lijkt minder volledig. In plaats van "er" kan ook "hier" of "daar" worden gebruikt. In plaats van "is" komt ook valt, lijkt, blijkt of schijnt voor. Verder is het nog mogelijk om in plaats van "geen" andere woorden die een ontkenning inhouden te gebruiken als "nooit", "niet echt" of "onmogelijk".

Of we in uniform of in burger zijn is heel wisselend, daar is geen peil op te trekken.

Er was geen peil op te trekken wanneer hij thuiskwam.

Er lijkt geen peil op te trekken, hoe de mohammedaanse kiezersmassa zal stemmen.

Het was een zeurig, lusteloos spel en er viel geen peil op te trekken hoe nu het verloop zou zijn.


academisch ziekenhuis

ziekenhuis dat gekoppeld is aan een universiteit


korte termijn

een termijn die voor dat beschouwingsgebied als kort wordt beschouwd


de rambam krijgen

vaste verbinding van de (lidwoord), rambam (zelfstandig naamwoord) en krijgen (werkwoord)

de rambam krijgen van

gek worden van, zich heel erg storen aan


het rambam krijgen

vaste verbinding van het (lidwoord), rambam (zelfstandig naamwoord) en krijgen (werkwoord)


zich de rambam werken

vaste verbinding van zich (wederkerend voornaamwoord), de (lidwoord), rambam (zelfstandig naamwoord) en werken (werkwoord)

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-zich de rambam werken.ogg

Omdat twee collega's ziek waren moest ze zich de rambam werken om op tijd klaar te zijn.


gedwongen winkelnering

de verplichting om aankopen bij een bepaalde leverancier te doen


economisch liberalisme

de erkenning van het recht op vrije economische activiteit en vrij economisch verkeer, gebaseerd op particulier bezit en marktmechanismen waarbij de individuele vrijheid, ook op economisch vlak, centraal wordt gesteld. Het individu moet bijgevolg vrij zijn om economisch initiatief te nemen, want het nastreven van eigenbelang is de motor van de welvaart van de hele samenleving


klassiek liberalisme

een stroming binnen het liberalisme die gebaseerd is op individualisme, privaat eigendom en een kleine overheid die slechts optreedt wanneer de rechten van het individu worden geschonden


altijd op hetzelfde aanbeeld slaan

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-altijd op hetzelfde aanbeeld slaan.ogg

betekenis: steeds op dezelfde zaak terugkomen, aandringen


dolce far niente

Is het deze vakantie lekker dolce far niente of gaan we nu alle klusjes in en rond het huis die zijn blijven liggen inhalen?


van de vrachtwagen gevallen

Woordgroep van de Nederlandse woorden van, de, vrachtwagen, gevallen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-van de vrachtwagen gevallen.ogg

gezegd van gestolen ongebruikte goederen

Vanmiddag zag ik een man televisies verkopen vanuit een bestelbus op een parkeerplaats. Die zijn waarschijnlijk van de vrachtwagen gevallen.


beneden de Moerdijk

Een vaste verbinding van beneden (voorzetsel), de (lidwoord) en Moerdijk (eigennaam) waarin 'beneden' verwijst naar de gangbare plaats van het zuiden op landkaarten. Het dorp Moerdijk werd na het ontstaan van het Hollandsch Diep de plaats waar het veer naar het Eiland van Dordrecht vertrok. Dit water werd soms ook Moerdijk genoemd. In de Franse tijd werd het de grens tussen Holland en Brabant . Koning Lodewijk Napoleon werd in 1806 op weg naar Den Haag bij Moerdijk door het departementaal bestuur van Holland ontvangen . De liberale staatsman L.C. Luzac gebruikte Moerdijk in 1829 om een politiek scheidslijn binnen het toenmalige Koninkrijk der Nederlanden aan te geven. Bij Belgische Opstand vonden sommigen dat hier ook de noordgrens van België zou moeten liggen: "België vrij tot aan de Moerdijk" . In Vlaanderen wordt met boven de Moerdijk nog altijd bedoeld: in Nederland. Voor protestanten lag hier symbolisch juist weer een culturele grens met het katholieke zuiden . Vanaf 1871 was de Moerdijkbrug een schakel in de belangrijke noord-zuidverbinding per spoor. Met de uitdrukking boven/beneden de Moerdijk wordt in Nederland bedoeld boven/beneden de grote rivieren (van Nederland). In de neerlandistiek verwijst men ermee naar opvallende verschillen in uitspraak en woordgebruik die min of meer samenvallen met de grens tussen Hollands en Brabants .

ten zuiden van de grote rivieren (van Nederland)

Er is in ieder geval nog altijd een duidelijke culturele kloof tussen Nederland boven en beneden de Moerdijk, zoals Eppink eveneens signaleert. Tot in de 20ste eeuw werden mensen in Noord-Brabant door Hollanders nog als blanke Javanen en reserve-Vlamingen beschouwd.

Het heeft mij vaak verwonderd, dat men hier boven den Moerdijk en ginds beneden den Moerdijk zoo weinig in het oog houdt, dat het alléén daarom reeds eene arrogantie is, die historiebeschouwing, waarvoor Jonckbloet enz. te velde trekken , nationaal te noemen, omdat twee geheele provinciën des lands, bij het herinneren aan die nationale gebeurtenissen, zich moeten te moede gevoelen als iemand, wien men in het geheugen brengt hoe hij voor ettelijke jaren deerlijk is onthaald op stok- en vuistslagen en van wien men nu begeert, dat hij zich daarover zal verblijden.

Een schrijver van een modern kinderboek dient een taboe te doorbreken. Dat wordt hem door een strenge werkgroep uit het zuiden des lands gedicteerd. Heb je die werkgroep tegen je, dan kan je het kinderrijke Brabant en Limburg wel vergeten, dus je luistert naar die dames, je vraagt ze desnoods om een bruikbaar taboe, daar hebben ze een hoop van in voorraad beneden de Moerdijk, ze hebben trouwens ook een lijst van onderwerpen voor je, zodat je boek vanzelf binnen een ‘criteria’ valt, ik heb gehoord dat er nog een masturberende bisschop vacant is, maar ik dwaal af.

Uit dit alles, men zal het bekennen, spreekt niet veel eenvormigheid. Deze korte aanwijzingen - uitvoerigheid zou de gevolgtrekking slechts te scherper doen uitkomen - toonen genoegzaam dat het eenvoudig ongegrond is te spreken van het Vlaamsch, als ware hetgeen daar beneden den Moerdijk klinkt iets heel concreets, met nauwkeurige grenzen.

In het vorige nummer van Neerlandia berichtte collega Gerhard te Winkel uitgebreid over de Big Brother-boom in het Nederlandse televisielandschap. Media watchers beneden de Moerdijk durven over dit fenomeen aarzelend gewagen van het ‘onaanvaardbaar verleggen van de fatsoensgrenzen’.


boven de Moerdijk

Een vaste verbinding van boven (voorzetsel), de (lidwoord) en Moerdijk (eigennaam), waarin 'boven' verwijst naar de gangbare plaats van het noorden op landkaarten. Het dorp Moerdijk werd na het ontstaan van het Hollandsch Diep de plaats waar het veer naar het Eiland van Dordrecht vertrok. Dit water werd soms ook Moerdijk genoemd. In de Franse tijd werd het de grens tussen Holland en Brabant . Koning Lodewijk Napoleon werd in 1806 op weg naar Den Haag bij Moerdijk door het departementaal bestuur van Holland ontvangen . De liberale staatsman L.C. Luzac gebruikte Moerdijk in 1829 om een politiek scheidslijn binnen het toenmalige Koninkrijk der Nederlanden aan te geven. Bij Belgische Opstand vonden sommigen dat hier ook de noordgrens van België zou moeten liggen: "België vrij tot aan de Moerdijk" . In Vlaanderen wordt met boven de Moerdijk nog altijd bedoeld: in Nederland. Voor protestanten lag hier symbolisch juist weer een culturele grens met het katholieke zuiden . Vanaf 1871 was de Moerdijkbrug een schakel in de belangrijke noord-zuidverbinding per spoor. Met de uitdrukking boven/beneden de Moerdijk wordt in Nederland bedoeld boven/beneden de grote rivieren (van Nederland). In de neerlandistiek verwijst men ermee naar opvallende verschillen in uitspraak en woordgebruik die min of meer samenvallen met de grens tussen Hollands en Brabants .

ten noorden van de grote rivieren (van Nederland)

Er liep een harde scheidslijn dwars door het land: het echte Nederland, kortweg ‘Holland’ genoemd, bevond zich boven de grote rivieren, ‘boven de Moerdijk’ (genoemd naar het laatste dorp in Brabant, op de weg van 's-Hertogenbosch naar 's-Gravenhage, aan de oevers van het Hollands Diep, een riviermond die lastig en soms onmogelijk over viel te steken).

En toch, geen politieke partij kan zich in ons land - althans boven den Moerdijk - hullen in dat deftig indifferentisme, dat zich boven het ‘profanum vulgus’ waant, dan op straffe van ondergang.

Over Vondel, Hooft, Huygens en Cats heeft hij - hoe kan het anders! - diverse, erg gewaardeerde essays geschreven. Dat Gerbrand Adriaensz. Bredero zijn grootste ‘liefde’ is geweest boven de Moerdijk, mag echter rustig worden aangenomen.

In de eerste aflevering komt voor het begin van Joel, een novelle van Styn Streuvels, en een fantastisch getinte, toch realistische schets van Herman Teirlinck, die me echter voor de lezers boven den Moerdijk niet best toegankelijk lijkt.

Enkele veelbelovende contacten in Nederland leveren door het stilvallen van het literaire leven boven de Moerdijk niets op, en ook in Vlaanderen draait het literaire systeem niet zonder haperingen.

'Holland en Vlaanderen' is ongetwijfeld ontstaan uit de begeerte van nauwere toenadering tusschen Noord en Zuid. Het zij zoo, en wenschen wij dat wij onder dat opzicht meer dan woorden ontvangen van onze broeders van boven den Moerdijk.


Hoekse en Kabeljauwse Twisten

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-Hoekse en Kabeljauwse Twisten.ogg

een strijd tussen verschillende facties binnen de elite van het graafschap Holland in de tweede helft van de 14e eeuw en de 15e eeuw


verminderde secundo

Een verminderde secundo is bijv. C - Deses, dat klinkt in de gelijkzwevende stemming als tweemaal de toon C.


overmatige secunde

vaste verbinding van overmatig (bijvoeglijk naamwoord) en secunde (zelfstandig naamwoord)

ˌovərˈmatəɣəsəˌkʏndə

een interval van een grote secunde plus nog een halve toon

Een overmatige secunde telt drie halve tonen, bijv. C - dis, dat klinkt in de gelijkzwevende stemming als een kleine terts op C.


verminderde secunde

vaste verbinding van verminderd (bijvoeglijk naamwoord) en secunde (zelfstandig naamwoord)

Een verminderde secunde is bijv. C - Deses, dat klinkt in de gelijkzwevende stemming als tweemaal de toon C.


Zwarte Piet

De huidige benaming voor de zwarte knecht van Sint Nikolaas dateert van ca. 1859. . Waarschijnlijk oorspronkelijk als verwijzing naar de duivel.

[2] Met de bijnaam "Zwarte Piet", d.w.z. het negatieve spiegelbeeld van de heilige Petrus, werd oorspronkelijk de duivel bedoeld, zie vindplaats hieronder.

de vaste hulpknecht van Sinterklaas, met een geschminkt gelaat en kleurrijke kleding

Humberto Tan na anderhalf jaar nog steeds beveiligd om uitspraken Zwarte Piet

Daarenboven is de wijs, waarop over deze overleveringen gesproken wordt, dikwerf hoogst ongepast, moet voor hen, die in de begrippen der Roomsche Kerk zijn opgevoed, het boek onbruikbaar maken, en kan aan welgezinde Protestanten geen genoegen geven. Wij zwijgen van platte uitdrukkingen, zoo als de woorden Joost, zwarte Piet, oude leepert enz. Zoo men behoedzaam schrijven moet, het is vooral, wanneer men voor de jeugd schrijft.

Jan Antonie Oostkamp
 Een Reisje van elf weken en vijf dagen van Aleppo naar Jeruzalem, enz.; door H. Maundrell. Op nieuw bewerkt en met ophelderende Aanmerkingen vermeerderd door J.A. Oostkamp. Met Platen. Te Groningen, bij J. Oomkens. 1831. In gr. 8vo. VIII en 353 bl. f 3-60. in: Vaderlandsche Letteroefeningen. (1833), G.S. Leeneman van der Kroe en J.W. IJntema, Amsterdam, p. 655 op dbnl.org

In Holland heet hij den Ouwe, Jochem, Joost, Zwarte Piet, Pieterman, de Hamer (Malleus), Meester Jan, Ham, Hansmichel, Oom Hein, Harpij, Jori op stellen, Molik, Bullebak, Boller of Boldergeest, St. Velten enz.

Teenstra, M.D.
 Hoofdstuk I. Het Booze wezen, alias de Duivel in: Volksvooroordelen en bijgeloof (1858), Weytingh & Van der Haart, p. 8 op Delpher.nl


alternatief feit

Dat er heel veel mensen naar de inauguratie van Donald Trump als president waren gekomen was een alternatief feit.


in je kracht staan

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-in je kracht staan.ogg


soort van

vage beschrijving om soort of categorie aan te duiden


ik heb zoiets van

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ik heb zoiets van.ogg


naar de toekomst toe

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-naar de toekomst toe.ogg


collectieve sluitingen

meervoud van het zelfstandig naamwoord collectieve sluiting


boze witte mannen

meervoud van het zelfstandig naamwoord boze witte man


boos wit mannetje

verkleinwoord enkelvoud van het zelfstandig naamwoord boze witte man


diervriendelijk vlees

vlees met een keurmerk van een dierenwelzijnsorganisatie

Met alle ellende koop ik alleen nog maar diervriendelijk vlees.


Mexicaanse griep

Een griep die van oorsprong uit Mexico komt

een soort griep die in 2009 een pandemie veroorzaakte


oh my god

Vooral Amerikanen zeggen vaak oh my god, maar dat wordt door niet-Amerikanen vaak te overdreven gevonden.


Je suis Charlie

Overgenomen uit het Frans, Charlie verwijst naar Charlie Hebdo

solidariteitsslogan naar aanleiding van de tragedie bij het satirische weekblad Charlie Hebdo waarbij men zich vereenzelvigt met en steun uitspreekt aan de slachtoffers en de vrijheid van meningsuiting

veel mensen riepen/schreven Je suis Charlie uit steun.


tweede scherm

een multimediatoepassing waarbij een televisiekijker televisie kijkt en tegelijkertijd op een laptop of tablet participeert in het televisieprogramma (bv een quiz) of details van het televisieprogramma opvraagt


Arabische Lente

een golf van opstanden, protesten en revoluties in de Arabische wereld die begonnen in 2010


milkshake duck

iemand die plotseling positieve aandacht krijgt in de media, volgens duikt er bezwarende informatie op en kantelt de publieke opinie volledig

Op sociale media is een milkshake duck een bekend fenomeen.


heg noch steg weten

vaste verbinding van heg, noch, steg en weten ww

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-heg noch steg weten.ogg


chronische traumatische encefalopathie

een neurodegeneratieve aandoening die voorkomt bij mensen die meerdere malen hoofdletsel hebben gehad


bier na wijn geeft venijn

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-bier na wijn geeft venijn.ogg

Verwijst waarschijnlijk naar de samenleving in de middeleeuwen, waarin de rijken overwegend wijn dronken terwijl bier een goedkope drank voor de armen was. Er werd zodoende bedoeld: "Het is beter om vroeg in je leven bier te drinken en wijn op latere leeftijd, want dat betekent dat je je omhoog hebt gewerkt."


wijn na bier geeft plezier

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-wijn na bier geeft plezier.ogg


zilveren medaille

een zilveren of zilverkleurige penning die uitgereikt wordt als beloning, veelal aan de winnaar van een wedstrijd of competitie


indirect object

vaste verbinding van indirect (bijvoeglijk naamwoord) en object (zelfstandig naamwoord)

Dativobjekt

zinsdeel dat de actie van een overgankelijk werkwoord niet rechtstreeks ondergaat, maar daar als ontvanger of doel bij betrokken is

Het gedetailleerde onderscheid in hyponiemen is niet algemeen gangbaar: daarom kan "meewerkend voorwerp" ook als synoniem worden opgevat.

De nominatief treedt op als subject en als predicaatsnomen, de genitief vervult een reeks van functies (…), de datief functioneert als indirect object en na allerlei voorzetsels, en de accusatief ten slotte wordt gebruikt als direct object, na voorzetsels en ook als adverbiale bepaling.


om zeep helpen

De criminelen helpen elkaar om zeep in de drugsoorlog.

Door het stoppen van de subsidie werd de toneelgroep om zeep geholpen.


van kant maken

De criminelen maken elkaar van kant in de drugsoorlog.


koud maken

De criminelen maken elkaar om koud in de drugsoorlog.


zich het schompes werken

Woordgroep van zich, het, schompes en werken

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-zich het schompes werken.ogg

De man werkte zich het schompes, maar zijn baas was nooit tevreden.


zich het lebbes werken

Woordgroep van zich, het, lebbes en werken

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-zich het lebbes werken.ogg

De man werkte zich het lebbes, maar zijn baas was nooit tevreden.


zich uit de naad werken

Woordgroep van zich, uit, de,naad en werken

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-zich uit de naad werken.ogg

De man werkte zich uit de naad, maar zijn baas was nooit tevreden.


heel wat afsjouwen

Tijdens de vakantie hebben we heel wat afgesjouwd.


motie van wantrouwen

een motie die wordt ingediend om het vertrouwen in betreffende bestuursleden op te zeggen

De Spaanse premier Mariano Rajoy is ontheven uit zijn functie nadat een meerderheid van het parlement voor een motie van wantrouwen heeft gestemd. Het corruptieschandaal waarin Rajoys partij is verwikkeld heeft gezorgd voor de val van het Spaanse kabinet.


met verve

vaste verbinding van met (voegwoord) en verve (zelfstandig naamwoord)

Emma studeerde aan het conservatorium, dus het spelen van een lied op de verjaardag van haar man, dat doet ze met verve


eigen haard is goud waard

verbinding van  eigen haard, is, goud en waard; al in Middelnederlands: eyghenen heerd is gouts weert

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-eigen haard is goud waard.ogg

elke vogel prijst zijn nest, eigen huis is allerbest

eigener Herd is Goldes wert

een gezin en woning zijn het belangrijkste wat een mens kan hebben

the smoke of a man's own house is better than the fire of another

home is home, though it be never so homely

est dictum verum privata domus valet aurum

Eigen haard is goud waard, denkt Pjotr. Het was beter thuis te drinken dan in een café.


per persoon

Hoeveel moeten we per persoon betalen.


soortelijk gewicht

een intensieve grootheid die uitdrukt hoeveel massa van dat materiaal aanwezig is in een bepaald volume


zakelijke dienstverlening

de bedrijfstak waarbij hoofdzakelijk diensten verleend worden aan bedrijven of waar een specifiek soort zogenoemde overige zakelijke diensten wordt geleverd


iets omhanden hebben

verbinding van  iets, omhanden en hebben

Maar ik voelde al wel enige tijdsdruk, alsof van mij verwacht werd dat ik de consumptie even snel zou nuttigen als ze mij gebracht was. Die indruk werd versterkt doordat ik vanuit mijn ooghoeken zag dat de twee serveersters, onder wie de onze, niets omhanden hadden.


carpe diem

van Latijn carpe diem, letterlijk: "pluk de dag", ontleend aan de Oden van Horatius

probeer het meeste te maken van de dag van vandaag, geniet van het heden, leef in het moment


harde brexit

een brexit waarbij het Verenigd Koninkrijk zich volledig terugtrekt uit de Europese interne markt


zachte brexit

een brexit waarbij het Verenigd Koninkrijk deels in de Europese interne markt blijft


no deal brexit

een brexit waarbij het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie stapt zonder terugtrekkingsakkoord


interne markten

meervoud van het zelfstandig naamwoord interne markt


gemeenschappelijke markten

meervoud van het zelfstandig naamwoord gemeenschappelijke markt


verbinding van  de, soep, wordt, nooit, zo, heet, gegeten, als, zij en opgediend
Varianten zijn niet voor nooit, ze of hij voor zij en opgedaan voor opgediend.

Ontleend in ca. 1900 aan Duits die Suppe wird nicht so heiß gegessen wie gekocht, tegenwoordig es wird nichts so heiß gegessen, wie es gekocht wird ⁽ᵈᵉ⁾.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-de soep wordt nooit zo heet gegeten als zij wordt opgediend.ogg

things are not as bad as they look

iets lijkt in het begin altijd erger dan het is

de soep wordt nooit zo heet ge·ge·ten als zij wordt op·ge·diend


gestand doen

Ik schopte haar niet alleen met jong, ik schopte haar ook met dood. Ik had haar gezworen dat ik het kind met mijn eigen leven, desnoods met mijn dode lijf, zou beschermen. Ik heb mijn eed niet gestand kunnen doen. De jongen is onder mijn handen uit geglipt.

Halsema zei verder in haar toespraak, die ze geëmotioneerd afsloot, dat ze zich zal inzetten voor de vrijheid van alle Amsterdammers. "Als uw burgemeester beschouw ik het hoeden van vrijheid, helpen die belofte voor alle Amsterdammers gestand te doen, als mijn eerste en grootste verantwoordelijkheid." Ze kreeg na haar speech een staande ovatie van de aanwezigen in de overvolle raadszaal.

Zonder de Apollo 8 had de NASA nooit John F. Kennedy’s belofte gestand kunnen doen dat ‘er voor het einde van dit decennium een man op de maan staat’.


hypothecaire leningen

meervoud van het zelfstandig naamwoord hypothecaire lening


groene warenhuizen

meervoud van het zelfstandig naamwoord groene warenhuis


elektronica- en witgoedwarenhuizen

meervoud van het zelfstandig naamwoord elektronica- en witgoedwarenhuis


naar de haaien

Strock was minderjarig op het ogenblik van de feiten en moest zijn wielercarrière afbreken met zware gezondheidsproblemen. Zijn immuunsysteem was naar de haaien.

Frank van de Winkel
 “Zero dope: de eeuwige dopingstrijd in het wielrennen” (2011), Lannoo Meulenhoff, ISBN 9020996894, p. 187

Vanaf het moment dat bekend werd dat het cesium boven water was, wist hij dat hun plan naar de haaien was en dat alle potentiële getuigen eraan moesten, om te beginnen Jesse Mitford.

Michael Connelly
 “Blind vertrouwen” (2012), Meulenhoff Boekerij , ISBN 9460233015, p. 118

Nadat het echtpaar Cairncross was vertrokken, keek hij omlaag en zag een vettig sliertje zalm aan zijn revers hangen. Verdorie, alweer een smoking naar de haaien.

Tess Gerritsen
 “De Tavistock-verhalen: het spoor terug ; houd de dief” (2013), HarperCollins Holland, ISBN 9461996454, p. 131

Ik zal nooit herkozen worden als bekend wordt dat het eiland tijdens mijn termijn naar de haaien is gegaan.

Maya Banks
 “Zinderende passie” (2014), HarperCollins Holland, ISBN 9402505253, p. 36


verandering van spijs doet eten

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-verandering van spijs doet eten.ogg

afwisseling van bijvoorbeeld activiteit of omstandigheden kan stimulerend werken

Als je je job kunt blijven doen zoals je bezig was, dan ben je wel bereid om langer te werken. Als je een andere job krijgt, willen mensen liever stoppen. Kortom, verandering van spijs doet hier niet eten.

“Belgische loopbanen in kaart: traditioneel of transitioneel? ...” (2005), Academia Press, ISBN 9038208189, p. 181

Verandering van spijs doet eten. Maar verandering van spijs betekent ook dat je een groter spectrum aan vitamines, mineralen en sporenelementen binnenkrijgt, de zogenaamde micronutriënten.

Guy van der Reijden
 “Vet man, zo'n baby” (2013), A.W. Bruna Uitgevers , ISBN 9044969501, p. 45

'Hij is inderdaad niet jouw gebruikelijke type, maar verandering van spijs doet eten.' Natalie rolde met haar ogen, ging staan en liep naar de trap.

Laura Iding
 “Kerst in de bergen ; Feest van liefde en licht ; Schitterende dagen ...” (2016), Harlequin Holland, ISBN 9402519440, p. 104


theoretische mechanica

theoretische beschrijving van de natuurkundige mechanica (dus de mechanische beweging van materiële lichamen en de wetten van interactie tussen hen)


uitstel van betaling

een beschikking afgeven door de rechter, die bepaalt dat gedurende een bepaalde tijd de schuldeisers niet betaald hoeven te worden

Het Amerikaanse farmaceutische bedrijf Purdue Pharma heeft uitstel van betaling aangevraagd. De stap komt niet onverwacht. Ze vloeit voort uit de miljardenschikking die het bedrijf vorige week trof rond de verslavende pijnstiller oxycontin.
De voorlopige schikking werd getroffen met duizenden Amerikaanse steden, ziekenhuizen en andere partijen. Op deze manier heeft Purdue Pharma meer dan 2000 rechtszaken afgekocht. Met de deal zou zo'n 12 miljard dollar zijn gemoeid.
Bij de schikking was afgesproken dat Purdue Pharma een speciale vorm van faillissement zou aanvragen. Op deze manier kan een nieuw bedrijf worden gevormd dat pijnstillers als oxycontin kan blijven ontwikkelen. Van de winst kunnen de klagende partijen worden betaald.(!)


verbinding van  al, is, de, leugen, nog, zo, snel, waarheid, achterhaalt, haar en wel

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt haar wel.ogg

al is de leu·gen nog zo snel, de waar·heid ach·ter·haalt haar wel

hoewel het op de korte termijn onwaarheid spreken een gemakkelijke oplossing lijkt, is dat onverstandig omdat dat na verloop van tijd uitkomt en dan juist ernstiger problemen geeft

De "loci communes", ook wel "sedes argumenti" genoemd, zijn een soort warenhuizen van algemeen aanvaarde wijsheden en waarheden over uiteenlopende onderwerpen, die de spreker of zanger kan aandoen om argumenten te vinden die een bepaalde zienswijze kunnen onderbouwen. Hierbij kan men denken aan de veronderstelling dat het voortschrijden van de tijd altijd gepaard gaat aan verval van zeden (O tempora! O mores!), of de overtuiging dat liegen uiteindelijk nooit de moeite loont (‘al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt haar wel’).


https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-als de wijn is in de man, dan is de wijsheid in de kan.ogg

as die wyn is in die man, is die wysheid in die kan

iemand die te veel heeft gedronken is niet meer in staat goede beslissingen te nemen

ist der Wein im Manne, ist der Verstand in der Kanne

quand le vin entre dans le corps, le jugement s'en va dehors

als de wijn is in de man, dan is de wijs·heid in de kan

En Padde dronk dapper het hele kannetje leeg. ‘Geef me nog maar wat, Schele!’ De bottelier schonk hoofdschuddend het kannetje weer vol. ‘Pas jij maar op! Als de wijn is in de man, is de wijsheid in de kan!’

⧖ Die het al wilt drincken uyt,
Die is in de narre schuyt.
De moezel die moet wezen vul,
Of anders maect zy gheen ghelul.
Daer de wijn gaet in de huyd,
Daer gaet al de wijsheyd uyt.
In een vat vol most of wijn,
Steect veel vreughd, en oock veel pyn.
Daer de wijn gaet in de man,
Gaet de wijsheyd in de kan.


verbinding van  ontbijt, als, een, koning, lunch, edelman, en, dineer en bedelaar

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ontbijt als een koning, lunch als een edelman en dineer als een bedelaar.ogg

eet ontbijt als een koning, lunch als een prins en dineer als een arme

ont·bijt als een ko·ning, lunch als een edel·man en di·neer als een be·de·laar

voor je stofwisseling is het beter om in de loop van de dag maaltijden te eten die steeds kleiner worden

“Ontbijt als een koning, lunch als een edelman en dineer als een bedelaar.” Hiermee wordt bedoeld: eet ’s ochtends de grootste maaltijd, ’s middags een kleinere en ’s avonds de kleinste.

Weblink bron “Ontbijt als een koning (Les 3)” op GezondAfvallen.nl


een benauwde kat maakt rare sprongen

verbinding van  een, benauwde, kat, maakt, rare en sprongen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-een benauwde kat maakt rare sprongen.ogg

een be·nauw·de kat maakt ra·re spron·gen

iemand die geen uitweg ziet kan soms onverwachte dingen doen, een zwakke tegenstander kan zo toch gevaarlijk worden

⧖Nog nimmer hebben de liberalen in hun hoogheid zich verwaardigd tegenover bun tegenpartijen den burgervader in 't vuur te brengen. Het schijnt nu noodig. Ja, een benauwde kat maakt rare sprongen!

De Utrechtsche liberalen in angst. in: Het Volk , jrg. 8 nr. 2342 (21 november 1907), Sociaal-Democratische Arbeiderspartĳ (SDAP), Amsterdam, p. 2 kol. 3


https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-als de katjes muizen, dan miauwen ze niet.ogg

als de kat·jes mui·zen, dan mi·au·wen ze niet

als jongelui aan het eten zijn, wordt er niet veel gesproken

⧖ Moeder sust hem wat en de drie anderen door den schroei of doei (honger) gedreven, komen naderbij en beginnen te schranzen (eten) van wat ben je me. Ze muizelen en smikkelen (eten) alles gruizig (gretig) op. Hoe reuzig, doenig, druistig of woeg (wild, druk) ze anders ook wezen mogen, nu ze mondgauw (etende) zijn komt 't spreekwoord tot zijn recht: als de katjes muizen, dan miauwen ze niet.

Jac. van Ginneken & H.J. Endepols
 “De regenboogkleuren van Nederlands taal.” (1917), L.C.G. Malmberg, Nijmegen, p. 165


als de katten muizen, mauwen ze niet

verbinding van  als, de, katten, muizen, mauwen, ze en niet

[1] woordspeling waarbij "muizen" zowel "jagen op muizen" als "met smaak eten" betekent

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-als de katten muizen, mauwen ze niet.ogg

maust die Katze, so miaut sie nicht

als mensen gretig aan het eten zijn, wordt er niet zo veel gepraat

maust die Katze, so miaut sie nicht

iemand die druk is met winstgevende bezigheden praat daar niet over

on n'attrape pas de lièvre avec un tambour

Men zegt : „Als de katten muizen, mauwen ze niet," en dit was hier ook het geval, want er ontstond plotseling een diepe stilte en elkeen was verdiept in het genot der spijzen.

Een klein intermezzo, jrg. 1 nr. 33 in: Het Noorden in woord en beeld (13 november 1925), s.n. Groningen, p. 516 kol. 1

iemand die druk is met winstgevende bezigheden kan daar beter niet over praten om concurrentie te voorkomen

Als katten muizen, mauwen ze niet. Dat geldt vandaag speciaal voor de vls-typen. U bent zo druk bezig dat voor piekeren niet veel tijd overblijft.

Horoscoop : Vissen (4 maart 1971) in: Het vrĳe volk, jrg. 26 nr. 7802, p. 17 kol. 6


fysische chemie

wetenschap die zich bezighoudt met het grensgebied tussen natuur- en scheikunde, in het bijzonder de toepassing van fysische methoden op chemisch gebied


gewogen gemiddelde

een gemiddelde van een reeks getallen met bijhorende reële positieve gewichten, de weegfactoren, waarvan de waarde het meest beïnvloed wordt door de getallen met het grootste gewicht


e.v.

[2] (afkorting) van echtgenote van (kan in beginsel ook "echtgenoot van" betekenen)

plus een of meer die daar in volgorde direct na komen

Deze cijfers staan in het rapport op pagina 96 e.v.

Weblink bron
Folkert Jensma
 “Twee van de drie delicten blijven voor de politie geheel verborgen” (3 november 2010) op nrc.nl

Deze uitspraak is echter niet van de apostel Paulus, maar van Jezus (in Matteüs 15:11 e.v.) in reactie op vragen van schriftgeleerden waarom hij zich niet aan de Joodse spijswetten houdt.

Weblink bron
Wicher J. Slagter
 “Donner verwart Jezus met de apostel Paulus” (6 oktober 2010) op nrc.nl

Dan is de vraag aan de orde hoe provincies nu al kan worden verweten dat zij in de toekomst te soepel met de wensen van de gemeenten zullen omspringen. Te meer daar minister Remkes in zijn brief van 16 december over de ozb-heffingen de provincies ook heeft laten weten: 'Of er voor 2007 e.v. een strakker kader nodig is, is nog niet helder.'

Weblink bron “De recidive van Zalm” (1 maart 2006) op nrc.nl

Overledenen aangegeven op dinsdag, 8 oktober 1968. (…) Maria Jacoba Jansen, e.v. H. ten Hoope, v. 69 j. (…)

Burgerlijke stand, Amsterdam. in: Het Parool , jrg. 28 nr. 7285 (14 oktober 1968), p. 14 kol. 1


sociale onthoudingen

meervoud van het zelfstandig naamwoord sociale onthouding


leenvertaling van Latijn in regione caecorum rex est luscus en Oudgrieks ἐν τοῖς τόποις τῶν τυφλῶν λάμων βασιλεύει (en tois tópois toon tyfloon lamoon basileúei), te vinden de Adagia (1500) van de 16e-eeuwse Nederlandse humanist Erasmus en voordien als Oudgrieks ἐν τυφλῶν πόλεϊ γλαμυρός βασιλεύει (en tyfloon pólei glamurós basileúei) in een scholion op de Ilias uit de 11e eeuw (Escorial Ω 1.12); een nog eerder vergelijkbaar voorbeeld staat in de Midrasj Raba op Genesis uit de 4e of 5e eeuw: בשוק סמייא צווחין לעווירא סגי נהור "in de straat van de blinden noemt men de eenogige man een ziener"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-in het land der blinden is eenoog koning.ogg

unter den Blinden ist der Einäugige König

in een omgeving waar weinig gepresteerd wordt...

in the country of the blind, the one-eyed man is king

in the land of the blind, the one-eyed man is king

in the kingdom of the blind, the one-eyed man is king

au royaume des aveugles, les borgnes sont rois

nella terra dei ciechi beato chi ha un occhio

en el reino de los ciegos, el tuerto es el rey

in het land der blin·den is een·oog ko·ning

in een omgeving waar weinig gepresteerd wordt krijgen bescheiden talenten of prestaties al gauw overdreven waardering

Welk bureau het beste is? Tiemeijer denkt dat Synovate „vaak het minst ver af zit”, maar nuanceert direct zijn oordeel. „In het land der blinden is eenoog koning.”

Weblink bron
Erik van der Walle
 “Peilingen gaan ten koste van het politieke debat” (4 september 2012) op nrc.nl


de angel eruit halen

Als men is gestoken door een insect en de angel zit nog in de huid dan kan de ernst van de situatie verminderd worden door de angel voorzichtig te verwijderen.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-de angel eruit halen.ogg

een situatie of probleem minder ernstig maken

Door aan te sturen op samenwerking in het parlement met alle partijen, inclusief extreem-rechts, wil Jeltsin “de angel eruit halen”, aldus de Russische diplomaten.

Weblink bron
Folkert Jensma
 “Rusland waarschuwt voor zichzelf” (1993-12-18)

Ik denk dat, uitzonderingen daargelaten, de hoofdregel als volgt zou kunnen zijn en daarmee kom ik op die rust: van het begin af aan zij het duidelijk dat de, ook Europees rechtelijk gesproken, juiste autoriteit, de onafhankelijke rechter, in een vroeg stadium de angel eruit gehaald heeft.

Weblink bron “Stenografisch verslag van het openbare verhoor van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden op vrijdag 20 oktober 1995 in de
vergaderzaal van de Eerste Kamer der Staten-Generaal te Den Haag” (1995-10-20)

De Tijger staat voor het fileren van je woede. Met zijn vlijmscherpe nagels kan hij als de beste chirurg de angel eruit halen, de haat en de verbittering, de wanhoop, de pijn en de woede, hij scheurt ze uit je hart en verslindt ze.

Angéla Kramers, Maartje Oosterhof
 “Van Regenworm tot Pauw: mijn weg naar een unieke vorm van yoga en beweging” (2011), Singel Uitgeverijen, ISBN 9789029577984, p. 157

Nu ze het eenmaal had bekend, voelde ze een overweldigende behoefte om allerlei details met Suzi te delen. Ze wilde dolgraag over het huis praten – de angel eruit halen, het weer normaal maken dat ze erover sprak.

Veronica Henry
 “Het huis van je dromen: Als je onverwachts je droomhuis vindt, moet je dan je leven omgooien?” (2018), Meulenhoff Boekerij , ISBN 9789402310443, p. 116


het kan me niets schelen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-het kan me niets schelen.ogg

ik heb er geen belangstelling voor, het houdt mij niet beziɡ, ik ben er niet van onder de indruk

Ze heeft er geen boodschap aan dat velen er geen rekening meer mee houden dat ze ooit nog terugkeert op haar oude niveau. “Het kan me niets schelen wat mensen over me zeggen of schrijven. Zo wil ik het. En voor mij was dit de eerste, kleine stap in de richting van de WK.”

Weblink bron
Hans Klippus
 “Wat moet Van Langen lopen enorm leuk vinden” (7 juli 1997) op nrc.nl


van tevoren

in de periode voor een bepaalde gebeurtenis


witte kersten

meervoud van het zelfstandig naamwoord witte kerst


tweede kerstdagen

meervoud van het zelfstandig naamwoord tweede kerstdag


derde kerstdagen

meervoud van het zelfstandig naamwoord derde kerstdag


eerste kerstdagen

meervoud van het zelfstandig naamwoord eerste kerstdag


vierde kerstdagen

meervoud van het zelfstandig naamwoord vierde kerstdag


erop of eronder

Het wordt vandaag heel spannend, het is erop of eronder.


erop en erover

een wielrenner die een voorsprong heeft achterhalen en direct voorbij spurten zodat deze laatste het gevoel heeft stil te staan

Als je tot de besten wilt behoren, erop en erover wilt gaan, moet je ook bereid zijn het beste uit jezelf te halen.

Weblink bron
Pieter Winsemius
 “Erop en erover”, Bruna


uitvoerende ministeries

meervoud van het zelfstandig naamwoord uitvoerend ministerie


het regent pijpenstelen

De regenstralen worden vergeleken met de dunne, lange stelen van Goudse pijpen , aangetroffen vanaf 1850 (zie vindplaats hieronder)

Eene poos daarna behoefde men wel is waar hare hulp niet langer, doch tot welken prijs valt ligt te raden: het regende pijpenstelen. Aan uitgaan werd natuurlijk niet meer gedacht.

Johannes Kneppelhout
 “Schetsen en verhalen uit Zwitserland” (1850), Erven F. Bohn, Haarlem, p. 9 op dbnl.org


generale preventie

het idee dat vanuit sanctioneren en straffen een preventieve werking uitgaat. In het verlengde wordt het argument gebezigd dat hogere/zwaarder straffen meer overtredingen voorkomen en leiden tot minder misdaad.


als dikke stront door een trechter

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-als dikke stront door een trechter.ogg

'Goed bezig, J,' riep hij voordat de cipier zijn celdeur dichtdeed en hem weer alleen achterliet. De laatste twee uur van de straf gingen voorbij als dikke stront door een trechter.

Sophie Jackson (vert. Marcel Hagedoorn)
 “Stuk van jou” (2015), VBK Media , ISBN 9789401906289, p. 26

Karel, je bent traag van begrip. Je bent een goede vent, maar wel zo traag als dikke stront door een trechter.'

Michiel Stroink
 “Exit” (2015), Meulenhoff Boekerij , ISBN 9789402304671, p. 74

Lotte moest maar accepteren dat ze dit schip niet in haar eentje kon navigeren. Het team dat ze had samengesteld, zei eigenlijk genoeg. De meeste leden waren zo traag als dikke stront door een trechter omhoog.

Geir Tangen (vert. Hanneke Wijte)
 “Het meesterwerk” (2018), Overamstel Uitgevers, ISBN 9789044351217, p. 100

Het is de reden dat er nog ieder jaar 4,5 biljoen sigarettenfilters op straat worden gegooid, kinderen nog steeds reclames van ongezond snoepgoed voorbij zien komen, kiloknallers nog steeds in de supermarkt liggen en de groene revolutie zo traag gaat als dikke stront door een trechter. Simpel gezegd kunnen we de wereld vandaag nog een betere plek maken, alleen gaat dit ten koste van de dictatortjes van onze consumptiemaatschappij en gebeurt het dus niet.

Dennis Storm
 “Als gezond verstand koning was: Over de schoonheid van een groene revolutie” (2020), Unieboek / Het Spectrum , ISBN 9789000374694, p. 20


er helpt geen lievemoederen aan

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-er helpt geen lievemoederen aan.ogg

ook een lief, zorgzaam en al te behulpzaam persoon kan dit probleem niet oplossen

Toen ze klaar waren, kreeg Nikolaj Nikolajevitsj haast om te vertrekken. Het gaat onweren. We moeten op huis aan. Geen sprake van. Ik laat u niet gaan. We drinken zo dadelijk thee. Ik moet vanavond absoluut naar de stad. Hier helpt geen lievemoederen aan.

Boris Pasternak (vert. Margriet Berg en Marja Wiebes)
 “Dokter Zjivago” (1957), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028261396


van staatswege

door toedoen van de overheid, op last van de overheid


elk meent zijn uil een valk te zijn

bestaande uit de woorden elk, meent, zijn, uil, een, valk, te en zijn

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-elk meent zijn uil een valk te zijn.ogg

alle ouders denken dat hun kind heel bijzonder en heel begaafd is


bestaande uit de woorden beter, met, de, uil, gezeten, dan, met, de, valk en gevlogen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-beter met de uil gezeten dan met de valk gevlogen.ogg

ga niet te veel op uiterlijk schoon af bij de keuze van je partner


ieder meent dat zijn uil een valk is

bestaande uit de woorden ieder, meent, dat, zijn, uil, een, valk en is

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ieder meent dat zijn uil een valk is.ogg


pracht en praal

van iets dat het heel mooi, prachtig en overdadig is

Als dat verdomde coronavirus niet was uitgebroken, dan had afgelopen vrijdag de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Tokio plaatsgevonden. Leonie Everts had daar bij kunnen zijn en van dichtbij alle pracht en praal kunnen meemaken. In plaats daarvan zit de 31-jarige vrouw nu in een klein, claustrofobisch hokje bij de ingang van Natuurlijk Glamping waar ze de receptie bestiert.

Weblink bron
Hassan Bahara
 “De camping in plaats van de Olympische Spelen: ‘Dit is natuurlijk het andere uiterste’” (24 juli 2020), de Volkskrant


naar behoren

zoals het eigenlijk zou moeten; zoals het hoort

De tests gingen niet van een leien dakje. De eerste keer was er een probleem met de mobiele draagraket. Een systeem dat ventilatoren gebruikt om schadelijke gassen buiten te houden werkte niet naar behoren. De tweede keer ging het mis omdat medewerkers een ventiel niet hadden opengedraaid.

Weblink bron “NASA is klaar met uitvoeren van tests met maanraket” (27 juni 2022), NU.nl


ervan uitgaan

aannemen dat iets is zoals men denkt; iets als zeker aanvaarden

"We gaan ervan uit dat mensen die in juli op vakantie gaan, uiterlijk volgende week weten waar ze aan toe zijn. Voor vakanties in augustus zal dat begin juli zijn", zegt directeur Frank Oostdam van reiskoepel ANVR tegen NU.nl.

“Duidelijkheid over vliegvakantie komt met horten en stoten (en rijkelijk laat)” (24 juni 2022), NU.nl


de boot ingaan

Maar als hij weer de boot in zou gaan met wiskunde, zou zijn vader hem doodslaan, beweerde hij. Thuis had hij gezegd dat het goed ging met wiskunde, want wat moest hij in godsnaam zeggen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


gewend van

Dit is Belgisch-Nederlands, maar ook in België geen standaardtaal.

door voortdurende ervaring gewoon en vertrouwd met

Ik was gewoon zo gewend geraakt van het te negeren… te doen wat hoort… mezelf weg te cijferen.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Erika Triki
 “Hallo, ik ben Erika” op erikatriki.be


als ik van u was

verbinding van  als, ik, van, u en was, leenvertaling van het Frans "si j' étais de vous"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-als ik van u was.ogg

gevolgd door een aanbeveling met "ik" als onderwerp en een persoonsvorm in de onvoltooid verleden tijd


verbinding van  al, dragen, een, aap, gouden, ring, het, zijn, en, blijven, lelijk en ding, leenvertaling van Latijn (zie hieronder)

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding.ogg

alˈdraxtənˌap əŋˈɣɑudə(n)ˌrɪŋ hɛtˈɪsɛɱˌblɛift ənˈleləɡˌdɪŋ

al dra 'n aap 'n goue ring, hy is en bly 'n lelike ding

Affen bleiben Affen, wenn man sie auch in Seide, Sammet und Scharlach kleidet

an ape's an ape, a varlet's a varlet, tho' they be clad in silk or scarlet

le singe est-il vêtu de pourpre, est toujours singe

in aap bliuwt in aap al het er in rôk oan en in prûk op

simia est simia et si aurea gestet insignia

'n Ape is un blift 'n Ape, un dröge he auk sidene Schlîpklêer un goldene Kîen un Spangen

la mona aunque se vista de seda, mona se queda

al draagt een aap een gou·den ring, het is en blijft een le·lijk ding

wie echt onaantrekkelijk is, kan dat met opsmuk niet veranderen; ernstige gebreken kun je niet goedmaken met versieringen

‘Al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding”, zei mijn oma met gedragen stem, terwijl ze met een wijsvinger een orkest dirigeerde dat allang naar huis was gegaan. Ik knikte, maar had niet begrepen wat ze bedoelde. De buurvrouw, die net nog stralend van geluk haar nieuwe schoenen aan ons had laten zien, stormde huilend de kamer uit.

Weblink bron
Maria Barnas
 “Lelijk ding” (14 augustus 2009) op nrc.nl


verbinding van  omwille van, de, smeer, likken, kat en kandelaar, in een archaïsche vorm; in een nog oudere vorm aangetroffen in 1568 (zie vindplaats hieronder)

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-om der wille van de smeer likt de kat de kandeleer.ogg

om der wil·le van de smeer likt de kat de kan·de·leer

men doet soms dingen die men niet prettig vindt om hier uiteindelijk voordeel uit te halen

Dit bezoek kán eenvoudig niet. Of blijft onze enige vuistregel, ontleend aan een rasechte Nederlander: Terwille van de smeer, likt de kat de kandeleer?

J. K. Reestman
 “Brieven : 'Keizer van Japan is nog steeds dezelfde'” (13 december 1986) op nrc.nl

Om de minne vanden smeere, leckt de catte den candeleere.

Weblink bron
François Goedthals
 “Les proverbes anciens Flamengs et François correspondants de sentence les uns aux autres.” (1568), Plantijn, Antwerpen, p. 139


er is geen kat

verbinding van  er, is, geen en kat; leenvertaling van Frans il n'y a pas un chat

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-er is geen kat.ogg

ɛrˌɪsxeŋˈkɑt


geen weer om een hond door te jagen

verbinding van  geen, weer, om, een, hond, door, te en jagen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-geen weer om een hond door te jagen.ogg

erg onaangenaam weer door kou, wind en neerslag

Geen weer om een hond door te jagen was het zondagvoormiddag, en dat op Werelddierendag. Regen, wind en kou.

Weblink bron
Sabine Van Damme
 “Drukke koopzondag ondanks snijdende wind” (4 oktober 2020) op pzc.nl