Lievegem

samengesteld uit Lieve en , het kanaal dat de plaatsen in de gemeente verbindt en -gem als uitspraakvariant van heem, "woonplaats", dus "woonplaats (van de mensen) rond de Lieve"

gemeente in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen, in 2019 ontstaan uit het samengaan van Lovendegem, Waarschoot en Zomergem

Lievegem behoort tot het gerechtelijk arrondissement Oost-Vlaanderen, de politiezone Deinze-Zulte-Lievegem en de brandweerzone Centrum.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Lievegem” op vlaanderen.be


Huichol

van Spaans Huichol, gebruikt als benaming voor het volk dat deze taal spreekt, een weergave van hoe de naam in het Huichol wixarika in het klassiek Nahuatl klinkt

Huichol

Uto-Azteekse taal gesproken door 30 duizend mensen in de deelstaten Jalisco en Nayarit in Mexico

De Dikke kwam met een andere naam, Nunutsi, wat in het Huichol, de moedertaal van de Dikke, klein meisje betekent.

Sabina Berman (vert. Arie van der Wal)
 “Zeedieren zijn stille wezens”, 4e druk (2011), Meulenhoff Boekerij B.V., Amsterdam, ISBN 9789460928307, hfst. 2

Zo komen in het Huichol aan het woordeinde geen consonanten voor, maar aan het woordbegin wel clusters als pt-.

Weblink bron
G.E. Booij
 De syllabe in de generatieve fonologie, Wolters-Noordhoff, Groningen in: Spektator., jrg. 9 nr. 6 (juli/augustus 1980), p. 550


Nayarit-Nahuatl

samenstelling van Nayarit en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nahuatltaal die gesproken werd door 300 mensen in de gemeente Acaponeta in de Mexicaanse deelstaat Nayarit


Narom

gesproken door enkele duizenden sprekers in Maleisië


Malediven

alleen meervoud van Malé , het grootste eiland (naam met een onduidelijke herkomst), plus -diva, -dive, "eilanden", waarschijnlijk verwant met het Sanskriet द्वीप (dvīpa) "eiland", dus: "Malé Eilanden"

Wij gaan vaak op vakantie naar de Malediven.


Magindanaw

Maleis-Polynesische taal die wordt gesproken door 1,1 miljoen mensen in de Filipijnen, vooral in de provincie Maguindanao op het eiland Mindanao

Het Magindanaw is de voertaal in de regio Bicol.

Maar dit “capag” sluit zich zelve aan bij het prefix “capag”, dat bijv. in het Magindanaw voorkomt: “su capagana nu oma ku manu bu aku manem”, ‘On my father's going out (or after he goes out), I will go also’; (…)

Lafeber, Abraham & Beniuc, Mihai
 “Vergelijkende klankleer van het Niasisch” (1922), Hadi Poestaka,, p. 51


Hermes

Griekse god van de handel en het verkeer, bode van Zeus


Zeus

Griekse god, hoofd der goden, heersend vanaf de berg Olympus


Jitschak

transcriptie van Hebreeuws יִצְחָק en , betekent letterlijk "hij zal lachen"

Jitschaks (possessive)
Jitschaks (plural)

zoon van Abraham en Sara; getrouwd met Ruth en vader van Jakob en Esau (112x: Gen. 17:19 +, Ex. 2:24 +, Lev. 26:42, Num. 32:11, Deut. 1:8 +, Joz. 24:3 +, 1 Kon. 18:36, 2 Kon. 13:23, Jer. 33:26, Am. 7:9 +, Ps. 105:9, 1 Kron. 1:28 +, 2 Kron. 30:6; Griekse vorm 20x in NT)

En stapelen is wat chef-kok Jitschak Pagrach eerder deze week doet als hij het dessert voor de renners van de Rabobankploeg klaarmaakt.

Weblink bron
Dolf de Groot
 “Renners stapelen koolhydraten voor de Alpen: tournedos met pasta én risotto” (21 juli 2011) op nrc.nl


Sierra Negra-Nahuatl

samenstelling van Sierra Negra en en Nahuatl en , geschreven met een spatie en een koppelteken volgens respectievelijk spellingregel 6.M en spellingregel 6.D
De benaming "Sierra Negra" (Zwart Gebergte) slaat in dit geval op het gebergte ten oosten van Tehuacán , niet op de meer bekende berg met die naam nabij de Orizabapiek .

Nahuatltaal die gesproken werd door 38 duizend mensen rond Coyomeapan en Zoquitlán in het zuidoosten van de Mexicaanse deelstaat Puebla


Tanach

taalvariant van Hebreeuws תַּנַ״ךְ en (Tanach), letterwoord uit תּוֹרָה en "Tora", נְבִיאִים en "Neviiem: Profeten" en כְּתוּבִים en "Ketoeviem: (overige) Geschriften"


https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-Zuid-Georgië en de Zuidelijke Sandwicheilanden.ogg

islas Georgias del Sur y Sándwich del Sur

Territorio británico de ultramar de las islas Georgias y Sándwich del Sur

Zuid·Ge·or·gië en de Zui·de·lij·ke Sand·wich·ei·lan·den

Een land dat volgens ISO-norm ISO 3166-1 wordt aangeduid met de driecijferige landcode: 239, de drieletterige landcode: SGS en de tweeletterige landcode: GS


Beresjiet

van Hebreeuws בְּרֵאשִׁית zn (Beresjiet) "in het begin", het eerste woord van een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

eerste boek in de Tenach, Genesis in de Bijbel

de eerste perikoop in de Tenach, Genesis 1:1 - 6:8


Zuiderland

vernederlandst Hebreeuws, in vertalingen van de Bijbel gebruikt voor אֶ֥רֶץ הַנֶּֽגֶב en (eretz Hanegev) dat zowel "het land Negev" als "het land in het zuiden" kan betekenen

Negev, woestijngebied in het zuiden van Israël, genoemd in Genesis 24:62 en Zacharia 6:6


Frygisch

afgeleid van Frygië met het achtervoegsel -isch

uitgestorven Indo-Europese taal gesproken in Klein-Azië, ten oosten en ten zuiden van het leefgebied van de Thraciërs


Gaelisch

afgeleid van Gael (Schotse Kelt) met het achtervoegsel -isch


Iers-Gaelisch

Keltische taal die gesproken wordt in Ierland


Darius

van Latijn Darius
**[2] vernederlandst van Hebreeuws דָּרְיָוֶשׁ en (Darjavesj) uit de Bijbel
**[3] verwijzing naar Darius de Grote

naam van verschillende Perzische vorsten
Na Darius de Grote werd de naam gebruikt voor verschillende van zijn nazaten, soms ook als die eigenlijk een andere naam hadden.

naam voor Perzische of Medische vorsten in de Bijbel, waarbij soms niet duidelijk is met welke historische vorsten zij geïdentificeerd kunnen worden

Darius de Grote, geeft toestemming tot herbouw van de tempel (16x: Hag. 1:1 +, Zach. 1:1 +, Ezra 4:5 +);

nazaat van Darius de Grote (Neh. 12:22);

koning uit de Meden, werpt Daniël-2 in een leeuwenkuil (8x: Dan. 6:1 +)


Darjavesj

vernederlandst van Hebreeuws דָּרְיָוֶשׁ en (Darjavesj) uit de Bijbel

Darius, naam voor Perzische of Medische vorsten in de Bijbel, waarbij soms niet duidelijk is met welke historische vorsten zij geïdentificeerd kunnen worden


Cyrus

[2] vernederlandst van Hebreeuws כּוֹרֶשׁ en (Koresj) uit de Bijbel

[3] verwijzing naar de Perzische koningsnaam, ook onder invloed van de Bijbel en het Oudgrieks κύριος (kurios) "Heer"

naam van drie Perzische koningen uit het geslacht van de Achaemeniden

Cyrus I, de kleinzoon van de grondlegger van deze dynastie

Cyrus de Grote, die van Perzië een wereldrijk maakte

Cyrus de Jongere, die een opstand tegen zijn broer leidde (beschreven in de Anabasis van Xenofon)

in de Bijbel Cyrus de Grote, koning van het door hem gevormde rijk van Perzië; geeft de Joden in Babel toestemming om terug te keren naar hun land (22x: Jes. 44:28 +, Dan. 1:21 +, Ezra 1:1 +, 2 Kron. 36:22 +)


Koresj

transcriptie van Hebreeuws כּוֹרֶשׁ en (Koresj) uit de Bijbel

Cyrus de Grote, koning van het door hem gevormde rijk van Perzië; geeft de Joden in Babel toestemming om terug te keren naar hun land (22x: Jes. 44:28 +, Dan. 1:21 +, Ezra 1:1 +, 2 Kron. 36:22 +)


Kores

vernederlandsing van Hebreeuws כּוֹרֶשׁ en (Koresj) uit de Bijbel


Italisch

afgeleid van Italië met het achtervoegsel -isch

familie van een groep van Indo-Europese talen die in het eerste millennium v.Chr. op het Apennijns Schiereiland werden gesproken


Asjeri

van Hebreeuws, letterwoord van: Asjer ben Jechiël

Asjer ben Jechiël, Talmoedgeleerde, eerst in Duitsland en ook enige tijd in Frankrijk, later in Spanje (ca. 1250 - 1327)


Bach

[2] van Hebreeuws, letterwoord van: Bajit Chadasj

familienaam van Johann Sebastian Bach, een beroemde componist van barokmuziek

Bajit Chadasj, standaardcommentaar (1631-1639) op Arbaä Toeriem door Joël ben Sjmoeël Sirkes uit Polen


Chida

van Hebreeuws, letterwoord van: Chajiem Joseef David Azoelai

Chajiem Joseef David Azoelai, halachageleerde, kabbalist en bibliograaf in Jeruzalem (1724-1806)


Javets

van Hebreeuws, letterwoord van: Jaäkov ben Tsvi

Jacob Emden, rabbijn en geleerde in Duitsland (1697-1776); zoon van Chacham Tsvi


Maharal

van Hebreeuws, letterwoord van: morenoe harav (onze leraar de rabbijn) Löw

Jehoeda Löw ben Betsalel, rabbijnse geleerde, mysticus en filosoof in Praag (ca. 1520 - 1609), volgens legende maker van de golem


Maharam

van Hebreeuws, letterwoord van: morenoe harav (onze leraar de rabbijn) Meïr

Meïr ben Baroech van Rothenburg, rabbijnse autoriteit, dichter van synagogale poëzie (ca. 1215 - 1293)


Maharil

van Hebreeuws, letterwoord van: morenoe harav (onze leraar de rabbijn) Jaäkov Halevi

Jaäkov ben Mosjee Möllin, Talmoedgeleerde (ca. 1360 - 1427)


Malbiem

van Hebreeuws, letterwoord van: Meïr Loeb ben Jechiël Michaël

Meïr Loeb ben Jechiël Michaël, rabbijn en Bijbelcommentator (1809-1879)


Radak

van Hebreeuws, letterwoord van: rabbi David Kimchi

David Kimchi, bijbelcommentator en schrijver van Hebreeuwse grammaticale werken (ca. 1160 - ca. 1235)


Ralbag

van Hebreeuws, letterwoord van: rabbi Levi ben Gersjom

Levi ben Gersjom, filosoof, bijbelcommentator, astronoom, wiskundige (1288-1344)


Ran

van Hebreeuws, letterwoord van: rabbi Nisiem

Nisiem ben Reoeveen Gerondi, invloedrijke Spaanse Talmoedgeleerde (ca. 1310 - ca. 1375)


Rasjba

van Hebreeuws, letterwoord van: rabbi Sjlomo ben Avraham

Sjlomo ben Avraham Adret, rabbijn en invloedrijk Talmoedgeleerde in Spanje (ca. 1235 - ca. 1310)


Rasji

van Hebreeuws, letterwoord van: rabbi Sjlomo Jitschak

Sjlomo ben Jitschak, belangrijke commentator van Bijbel en Talmoed (1040-1105)


Rema

van Hebreeuws, letterwoord van: rabbi Mosjee Isserles

Mosjee ben Jisraël Isserles, Poolse joodse Talmoedgeleerde (ca. 1525 – 1572)


Rif

van Hebreeuws, letterwoord van: rabbi Jitschak Alfasi

Jitschak ben Jaäkov Alfasi, schrijver van Sefer Hahalachot, uit Algerije, later wonend in Spanje (1013-1103)


Verzoendag

(verkorting) van Grote Verzoendag, op te vatten als vernederlandsing van Hebreeuws יוֹם כִּפּוּר en (jom kipoer) letterlijk: "dag van boetedoening", een kortere vorm van יוֹם הַכִּפּוּרִים en (jom hakipoeriem) letterlijk: "dag van de boetedoeningen" uit Leviticus 23:27, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

feestdag van verzoening, dag van vasten en boetedoening op 10 tisjri

Maar zij werd van een halve dag vasten al zo flauw, en dan kreeg ze, zelfs op de Verzoendag, altijd trek in krentenbroodjes en dan dacht ze voortdurend aan krentenbroodjes, terwijl de mannen in hun doodskleren stonden en baden in kaarslicht, - zodat ze zich er zelf voor schaamde.

Weblink bron
Carry van Bruggen
 “Van een kind.”, 3e druk (1986), Nijgh & Van Ditmar, Den Haag, ISBN 9023663845, p. 87/88


Sjadai

voorbijbelse god, waarvan de naam in de Bijbel wordt gebruikt voor God (48x: Gen. 17:1 +, Ex. 6:3, Num. 24:4 +, Jes. 13:6, Ez. 1:24 +, Joël 1:15, Ps. 68:15 +, Job 5:17 +, Rt. 1:20 +)


Almachtige

afgeleid van almachtig bn met het achtervoegsel -e, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.S; in de Bijbel vaak gebruikt als vertaling van Hebreeuws שַׁדַּי zn (Sjadai)


Ontzagwekkende

afgeleid van ontzagwekkend bn met het achtervoegsel -e, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.S; in de Bijbel soms gebruikt als vertaling van Hebreeuws שַׁדַּי zn (Sjadai)

voorbijbelse god, waarvan de naam in de Bijbel wordt gebruikt voor God

Verheugt het de Ontzagwekkende dat jij onschuldig bent? Baat het hem dat jij een onberispelijk leven leidt?

Weblink bron
Nieuwe Bijbelvertaling
 “Job 22:3” op debijbel.nl


Leviticus

via Middelnederlands Leviticus en Latijn Liber Leviticus "Levietenboek" van Oudgrieks το Λευιτικόν (to Leuitikón) "de Levieten", op te vatten als een vertaling van een van de Hebreeuwse benaming תּוֹרַת כֹּהֲנִים en (Torat Kohaniem) "leer van de priesters"; als naam van een boek uit de Bijbel geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

derde boek van de Bijbel, met veel voorschriften die priesters moeten handhaven


Samuël

Voor eigennamen geldt het donorprincipe: als iemand zijn naam zelf als "Samuël" (met trema) schrijft, is voor anderen ook correct die spelling voor zijn naam te gebruiken.

Deze schrijfwijze wordt gebruikt in de Statenvertaling.

verouderde spelling of vorm van Samuel tot 2006

Toen herlas ik, een paar maanden later, het eerste bijbelboek Samuël, er weer op hopend dat God ook mij, op een avond, door ons dakraampje heen, driemaal zou roepen.

Weblink bron
Maarten 't Hart
 “De Schrift Gods berouw” (4 december 1992) op nrc.nl


Jona

van Hebreeuws יוֹנָה en (Jona) "duif", naam van een persoon in de Bijbel

zoon van Amittai, uit Gat-Hachefer, profeet die vlucht voor een opdracht in Nineve en daarbij wordt ingeslikt door een grote vis (19x: 2 Kon. 14:25, Jona 1:1 +; Griekse vorm 9x in NT)

boek in de Bijbel en de Tenach, waarin de profeet Jona een hoofdrol speelt


Zacharia

van Hebreeuws זְכַרְיָה en (Zecharja) "de Heer gedenkt", naam van personen in de Bijbel

zoon van Iddo, hoofd van de priesterfamilie Iddo in de tijd van hogepriester Jojakim; profeet wiens woorden staan in een naar hem genoemd Bijbelboek (7x: Zach. 1:1 +, Ezra 5:1 +, Neh. 12:16)

boek in de Bijbel, waarin de profeet Zacharia, zoon van Iddo, een hoofdrol speelt

soms gebruikt voor Bijbelse personen met dezelfde naam als de profeet, die meestal meer letterlijk wordt vertaald als Zecharja


Richteren

bewust archaïsche leenvertaling van Hebreeuws שׁוֹפְטִים en (Sjoftiem) "rechters" , omdat het in een ver verleden gebruikelijk was dat bestuurders ook rechtspraak uitoefenden; als naam van een boek uit de Bijbel geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

in de Statenvertaling de benaming van het boek over de periode dat de Joden door "rechters" werden bestuurd


Zefanja

van Hebreeuws צְפַנְיָה en (Tsefanja) "de Heer heeft geborgen", naam van personen in de Bijbel zoals die is weergegeven in de Statenvertaling

naam van meerdere personen uit de Bijbel

zoon van Kusi, profeet in de tijd van koning Josia van Juda; zijn woorden staan in een naar hem genoemd Bijbelboek (Sef. 1:1)

afstammeling van Levi, zoon van Tachat, vader van Azarja, voorvader van Heman(2), die zanger is in de tempel (1 Kron. 6:21)

boek in de Bijbel waarin de profeet Zefanja, zoon van Kusi, een hoofdrol speelt

ook gebruikt als vertaling van de Bijbelse naam Sefanjahu, zoon van Maäseja, priester in de tijd van de profeet Jeremia (4x: Jer. 21:1 +)


Hebreeën

met het achtervoegsel -en afgeleid van Latijn Hebraeus dat via Oudgrieks Ἑβραῖος (Hebraios) en het Aramees teruggaat op Hebreeuws עִבְרִי en (Ivri) "voorbijgaand(e arbeider); iemand van de overkant (van de rivier, de Jordaan)"

boek in de Bijbel bestaand uit een brief volgens de traditie gestuurd door de apostel Paulus aan Joodse christenen


Sjemot

van Hebreeuws שְׁמוֹת zn (sjemot) "namen van", het tweede woord uit dit boek in de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

tweede boek in de Tenach, Exodus in de Bijbel

naam van de perikoop Exodus 1:1-6:1 in de Tenach


Wajikra

van Hebreeuws וַיִּקְרָא zn (wajikra) "en Hij riep", de beginwoorden van dit boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

derde boek in de Tenach, Leviticus in de Bijbel

naam van de perikoop Leviticus 1:1-5:26 in de Tenach


Torat Kohaniem

van Hebreeuws תּוֹרַת כֹּהֲנִים en (Torat Kohaniem) "leer van de priesters", als naam van een boek geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

verzameling tanaïtische, grotendeels halachische midrasjiem (midrasj) op het Bijbelboek Leviticus


Bemidbar

van Hebreeuws בְּמִדְבַּר zn (bemidbar) "in de woestijn", woord uit het begin van dit boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

vierde boek in de Tenach, Numeri in de Bijbel

naam van de perikoop Numeri 1:1-4:20 in de Tenach


Bamidbar

van Hebreeuws בַּמִּדְבָּר zn (bamidbar) "in de woestijn", woord uit het begin van dit boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P


Devarim

van Hebreeuws דְּבָרִים zn (devarim) "woorden", tweede woord van dit boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

vijfde boek in de Tenach, Deuteronomium in de Bijbel

naam van de perikoop Deuteronomium 1:1-3:22 in de Tenach


Jehosjoea

van Hebreeuws יְהוֹשֻׁעַ en (Jehosjoea) "de Heer redt"

naam van verschillende personen in de Tenach, Waaronder Jozua, zoon van Nun

boek in de Tenach, waarin Jozua, zoon van Nun, een hoofdrol speelt, Jozua in de Bijbel


Sjmoeël

van Hebreeuws שְׁמוּאֵל en (sjmoeëel), gelet op 1 Samuel 1:27 mogelijk "gevraagd aan / verhoord door God", maar het eerste deel van die verklaring is niet zeker

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder Samuel, zoon van Elkana

boek in de Tenach, waarin Samuel, zoon van Elkana, een hoofdrol speelt; gesplitst in 1 Samuel en 2 Samuel in de Bijbel


Sjmoeëel

naam van verschillende personen in de Tenach

boek in de Tenach, waarin Sjmoeël, zoon van Elkana, een hoofdrol speelt; gesplitst in 1 Samuel en 2 Samuel in de Bijbel


Jesjajahoe

van Hebreeuws יְשַׁעְיָהוּ en (Jesjajahoe) "redding/heil is de Heer"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Jesaja

boek in de Tenach, waarin de profeet Jesaja een hoofdrol speelt, Jesaja in de Bijbel


Jirmejahoe

van Hebreeuws יִרְמְיָהוּ en (Jirmejahoe) "de Heer verheft"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Jeremia

boek in de Tenach, waarin de profeet Jeremia een hoofdrol speelt, Jeremia in de Bijbel


Jechezkel

van Hebreeuws יְחֶזְקֵאל en (Jechezkeel) "God geve sterkte"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Ezechiël

boek in de Tenach, waarin de profeet Ezechiël een hoofdrol speelt, Ezechiël in de Bijbel


Jechezkeel

boek in de Tenach, waarin Jechezkel een hoofdrol speelt, Ezechiël in de Bijbel


Joëel

van Hebreeuws יוֹאֵל en (joëel) "de Heer is God",

boek in de Tenach, waarin de profeet Joël, zoon van Petuel, een hoofdrol speelt, Joël in de Bijbel


Danieel

van Hebreeuws דָּנִיֵּאל en (Danieel) "(mijn) rechter is God",

boek in de Tenach, waarin Daniël, afstammeling van Juda, een hoofdrol speelt, Daniël in de Bijbel


Hosjea

van Hebreeuws הוֹשֵׁעַ en (Hosjea) "(de Heer) helpt/redt"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Hosea

boek in de Tenach, waarin de profeet Hosea een hoofdrol speelt, Hosea in de Bijbel


Ovadja

van Hebreeuws עוֹבַדְיָה en (Ovadja) "dienstknecht van de Heer"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Obadja

boek in de Tenach, waarin de profeet Obadja een hoofdrol speelt, Obadja in de Bijbel


Nachoem

van Hebreeuws נַחוּם en (nachoem) "getroost"

boek in de Tenach, waarin de profeet Nahum een hoofdrol speelt, Nahum in de Bijbel


Chavakoek

van Hebreeuws חֲבַקּוּק en (Chavakoek), betekenis onzeker

naam van de profeet Habakuk in de Tenach

boek in de Tenach, waarin de profeet Habakuk een hoofdrol speelt, Habakuk in de Bijbel


Tsefanja

van Hebreeuws צְפַנְיָה en (Tsefanja) "de Heer heeft geborgen"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder de profeet Sefanja

boek in de Tenach, waarin de profeet Sefanja een hoofdrol speelt, Sefanja in de Bijbel


Chagai

van Hebreeuws חַגַּי en (chagai) "(geboren op een) feestdag"

boek in de Tenach, waarin de profeet Haggai een hoofdrol speelt, Haggai in de Bijbel


Malachi

van Hebreeuws מַלְאָכִי en (malachi) "mijn bode"

naam van de profeet Maleachi in de Tenach

boek in de Tenach, waarin de profeet Maleachi een hoofdrol speelt, Maleachi in de Bijbel


Iov

van Hebreeuws אִיּוֹב en (iov) "vijandig behandeld/handelend"

boek in de Tenach, waarin de Job een hoofdrol speelt, Job in de Bijbel


Nechemja

van Hebreeuws נְחֶמְיָה en (nechemja) "de Heer troost"

naam van verschillende personen in de Tenach, waaronder Nehemia, zoon van Chachalja

boek in de Tenach, waarin Nehemia, zoon van Chachalja een hoofdrol speelt, Nehemia in de Bijbel
Dit was oorspronkelijk het tweede deel van het boek Ezra.


Roet

van Hebreeuws רוּת en (roet) "verkwikking" of "vriendin"

naam van de Moabitische vrouw Ruth in de Tenach

boek in de Tenach, waarin de Moabitische vrouw Ruth een hoofdrol speelt, Ruth in de Bijbel


Sjoftiem

van Hebreeuws שׁוֹפְטִים en (sjoftiem) "rechters", aangezien in die tijd bestuurders ook rechtspraak uitoefenden, een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, Rechters in de Bijbel

naam van de perikoop Deuteronomium 16:18-21:9 in de Tenach


Melachiem

van Hebreeuws מְלָכִים en (melachiem) "koningen", een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, gesplitst in de boeken 1 Koningen en 2 Koningen in de Bijbel


Misjlee

van Hebreeuws מִשְלֵי en (misjlee) "spreuken van (Salomo)", beginwoord en naam van een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, Spreuken in de Bijbel


Sjier Hasjiriem

van Hebreeuws שִׁיר הַשִּׁירִים en (sjier hasjiriem) "lied der liederen", beginwoorden en titel van een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P
De vorm "' der '" is in het Hebreeuws gangbaar voor wat in het Nederlands wordt gezegd met de toevoeging "bij uitstek".

boek in de Tenach, Hooglied in de Bijbel


Echa

van Hebreeuws אֵיכָה zn (echa) "hoe", beginwoord en titel van een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, Klaagliederen in de Bijbel


Kohelet

van Hebreeuws קֹהֶלֶת en (Kohelet) "spreker tot een vergadering (van gelovigen)", een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, Prediker in de Bijbel


Divree Hajamiem

van Hebreeuws דברי הימים en (divree hajamiem) "woorden" of "dingen" "van de dagen", een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

boek in de Tenach, gesplitst in 1 Kronieken en 2 Kronieken in de Bijbel


Neviiem

van Hebreeuws נְבִיאִים zn (Neviiem) "Profeten", deel van de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P


Neviiem Risjoniem

van Hebreeuws נְבִיאִים רִאשׁוֹנִים zn (Neviiem Risjoniem) "eerste Profeten", deel van de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

de vier boeken waarmee het deel Neviiem van de Tenach begint (het derde en vierde boek worden in de christelijke Bijbel weer in twee boeken gesplitst)


Neviiem Acharoniem

van Hebreeuws נְבִיאִים אַחֲרוֹנִים zn (Neviiem Acharoniem) "laatste Profeten", deel van de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

de vier boeken waarmee het deel Neviiem van de Tenach eindigt (waarbij het vierde boek in de christelijke Bijbel als 12 afzonderlijke boeken wordt opgevat)


Tresar

van Hebreeuws תְּרֵיסָר zn (tresar) "twaalf, dozijn", verzameling boeken uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

de twaalf kortere boeken over profeten in de Tenach, ook wel de 'kleine' Profeten genoemd, samen opgevat als één boek


Ketoeviem

van Hebreeuws כְּתוּבִים zn (ketoeviem) "geschriften", deel van de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P


Gerondi

Nisiem ben Reoeveen Gerondi, invloedrijke Spaanse Talmoedgeleerde (ca. 1310 - ca. 1375)


Gersonides

van middeleeuws Latijn Gersonides "zoon van Gerson"

Levi ben Gersjom, filosoof, bijbelcommentator, astronoom, wiskundige (1288-1344)


Maimonides

van middeleeuws Latijn Maimonides "zoon van Maimon"
**m: als benaming voor Mosjee ben Maimon
**o: genoemd naar de geleerde Mosje ben Maimon

Mosjee ben Maimon, Joods denker, autoriteit op het gebied van de Talmoed, arts (1135-1204)


Maimonides

joodse school voor voortgezet onderwijs in Amsterdam


Nachmanides

van middeleeuws Latijn Nachmanides "zoon van Nachman"

Mosjee ben Nachman, rabbijn, kabbalist, Bijbelcommentator (1194-1270)


Haäri

[1] van Hebreeuws הָאֲרִי en (haäri) "de leeuw" op te vatten als letterwoord van האלוהי רבי יצחק en (Haëlohi Rabbi Jitschak), "de goddelijke rabbi Izaäk"

Jitschak ben Sjlomo Luria, een kabbalist, geboren in Jeruzalem, daarna levend in Egypte (1534-1572)


Hanasi

[1] van Hebreeuws הַנָשִׂיא en (hanasi) "de vorst, de president (van het sanhedrien)"

Jehoeda Hanasi, een van de groten van de tanaïem (rond 200 n.Chr.), samensteller van de Misjna


Hechasied

[1] van Hebreeuws הַחָסִיד en (hechasied) "de vrome" als bijnaam van Jehoeda van Regensburg

Jehoeda ben Sjmoeël, ook wel: Jehoeda van Regensburg, ethicus (ca. 1150 - 1217), hoofdauteur van Sefer Chassidiem, waarin de denkbeelden te vinden zijn van de chasidee Asjkenaz


Slotfeest

samenstelling van slot zn "einde" en feest zn "viering" , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

Slotfeests (possessive)
Slotfeesten (plural)

feest op 22 tisjri ter afsluiting van Soekot
Deze dag valt als einde van het Loofhuttenfeest meestal in oktober.

Het Loofhuttenfeest duurt zeven dagen; de achtste dag is het Slotfeest en de dag daarna is het feest van de Vreugde der Wet (Simchat Tora).

Weblink bron Gearchiveerde versie
Jan Simons
 “Loofhuttenfeest” op jansimons.nl


Hejmisj Zain

verbinding van  heimisj en zain "thuis zijn", als naam geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.A


Tobit

via Middelnederlands Tobit en Oudgrieks Τωβίτ (Toobít) van Hebreeuws טוֹבִּי en (tovi) "mijn goede", persoon uit de Bijbel

Het oudtestamentische bijbelverhaal over Tobit vertelt hoe diens zoon Tobias samen met de aartsengel Raphael een reis maakt om een vis te vangen waarvan de ingewanden Tobit van zijn blindheid zullen genezen.

Weblink bron
Bram de Klerck
 “Zaal 3: Historie” (28 april 2021) op nrc.nl

apocrief boek uit de Bijbel waarin Tobit een hoofdrol speelt

Het derde boek Ezra, Tobit, Judit en de vier boeken der Makkabeeën worden als deuterocanoniek beschouwd.

Weblink bron
Anneke Visser
 “Nieuwe woord van God: leesbaar en "echt' oecumenisch” (12 maart 1993) op nrc.nl


Judit

van Hebreeuws יְהוּדִית en (Jehoediet) vrouwelijke vorm van Jehoeda; persoon uit de Bijbel

vrouw die bij een Assyrische belegering de Assyrische bevelhebber Holofernes doodt

De Hebreeuwse Judit verleidt de Syrische generaal Holofernes, onthoofdt hem en redt zo haar stad van de ondergang.

Weblink bron
Floris Don
 “Goudprikjes van mandoline” (2 juni 2009) op nrc.nl

apocrief boek uit de Bijbel waarin Judit een hoofdrol speelt

In Gelderland-Zuid is Judit Kluijtmans (39) verantwoordelijk voor het sollicitatieproces.

Weblink bron
Marit Willemsen
 “De bron van een besmetting vind je niet ‘met twee vingers in je neus’” (9 december 2020) op nrc.nl


Jezus Sirach

van Oudgrieks Ἰησοῦς Σιραχ (Iesoús Sirach) van Hebreeuws ישוע בן סירא en (Jesjoea ben Sira) "Jesjoea zoon van Sira", persoon uit de Bijbel

in de Bijbel een schriftgeleerde uit de 2e eeuw v.Chr. (Sir. 50:27, 51)

Jezus Sirach woonde in Jeruzalen omstreeks het jaar 190 voor Christus. Hij trad op als wijsheidsleraar in een leerhuis.

Weblink bron Gearchiveerde versie “De wijsheid van Jezus Sirach” op theobaldusparochie.nl

apocrief boek uit de Bijbel, in het Oudgrieks vertaald door de kleinzoon van de auteur, Jezus Sirach, schriftgeleerde uit de 2e eeuw v.Chr.

De inhoud, `uitspraken' zonder handelingen of gebeurtenissen, zijn in lijn met de (joodse) oudtestamentische wijsheidsboeken, zoals Spreuken, Wijsheid van Salomon en Jezus Sirach.

Weblink bron
Hendrik Spiering
 “Christus zonder kruis” (25 maart 2005) op nrc.nl


Baruch

via Middelnederlands Baruch, Latijn Baruch en Oudgrieks Βαρούχ (Baroúch) van Hebreeuws בָּרוּךְ en (Baroech) "gezegend", naam van verschillende personen uit de Bijbel

zoon van Neria, schrijver van de profeet Jeremia, aan wie deze zijn profetieën dicteert (23x: Jer. 32:12 +; Bar.)

zoon van Zabbai; werkt mee aan de herbouw van de muur van Jeruzalem (Neh. 3:20)

een van de priesters die zich na terugkeer uit de ballingschap in Babel verbinden om de Tora te onderhouden (Neh. 10:7)

afstammeling van Juda, zoon van Kolchoze, vader van Maäseja, die hoort tot de nieuwe inwoners van Jeruzalem (Neh. 11:5)

apocrief boek uit de Bijbel, toegeschreven aan Baruch, zoon van Neria


Apocriefen

alleen meervoud, apocriefen als benaming van een bepaalde verzameling heilige boeken geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A en spellingregel 16.P

Bij een willekeurige verzameling van dit soort teksten gaat het om een soortnaam en is de officiële schrijfwijze met een kleine letter.

verzameling van teksten die in een bijbel zijn opgenomen, maar waaraan minder gezag wordt toegekend dan de echte Bijbelboeken uit het Oude en Nieuwe Testament

Het boek bevat de tweede helft van het Oude Testament, vanaf het boek Job, maar (helaas!) zonder de Psalmen, maar mét de Apocriefen.

Weblink bron
G.L. van Lennep
 “Waarin... ijs en weder” (31 januari 1976) op nrc.nl


Klimaatverdrag

samenstelling van klimaat zn en verdrag zn

United Nations Framework Convention on Climate Change

Convención Marco de las Naciones Unidas sobre el Cambio Climático

een zogenaamd raamverdrag dat in 1992 onder verantwoordelijkheid van de Verenigde Naties werd afgesloten en ondertekend tijdens de "Earth Summit" in Rio de Janeiro met als doel om de emissies van broeikasgassen te reduceren en daarmee klimaatverandering te voorkomen


Klimaatakkoord

samenstelling van klimaat zn en akkoord zn


Caesarea

van Latijn Caesarea, afgeleid van Caesar, als naam van de "keizer"
**[1.1] in het jaar 9 of 10 v. Chr. genoemd naar keizer Augustus , het Cesarea uit de Bijbel (Hand. 8:40, 9:30, 10:1,24, 11:11, 12:19, 18:22, 21:8,16, 23:23,33, 25)
**[1.2] in het jaar 14 n. Chr. door Filippus genoemd naar keizer Augustus , het Caesarea Filippi uit de Bijbel (Matt. 16:13, Marc. 8:27)

naam van verschillende plaatsen die in de oudheid naar de Romeinse keizer werden vernoemd

door koning Herodes aangelegde grote havenstad in Palestina, tegenwoordig een plaats in Noord-Israël aan de Middellandse Zee met Romeinse ruïnes

tot de vroege middeleeuwen bewoonde plaats op de Golanhoogvlakte, aan de zuidwestelijke voet van de berg Hermon


Gennesaret

via Oudgrieks Γεννησαρέτ (Gennèsarét) van Hebreeuws כִּנֶּרֶת en (Kineret) "naam van een meer in Galilea en een daaraan gelegen plaats" in de Bijbel

plaats aan de westoever van het meer van Tiberias, dat daarnaar ook wordt genoemd: Meer van Gennesaret (Matt. 14:34, Marc. 6:53, Luc. 5:1, 1 Makk. 11:66)


Gehenna

via laat Latijn Gehenna van Oudgrieks γέεννα (géenna) dat teruggaat op Hebreeuws גֵּיהִנּוֹם en (Gee Hinom) "dal van Hinom", een dal aan de oostkant van Jeruzalem waar in een ver verleden kindoffers werden gebracht en dat daarom als een vervloekte plaats gold, plaats in de Bijbel

plaats waar zondaars na hun dood worden gestraft (zie Matt. 5:22,29,30, 10:28, 18:9, 23:15,33 Marc. 9:43,45,47 Luc. 12:5, Jak. 3:6)


Wizo

(letterwoord) van Engels WIZO Women's International Zionist Organization


Wizo-Aviv

van Engels WIZO AVIV, samengesteld uit Wizo en Hebreeuws אָבִיב zn (Aviv) "lente"

internationale zionistische organisatie van jongere vrouwen (afdeling van Wizo)


Wizo-Gesher

samenstelling van Wizo en "zionistische vrouwenorganisatie" en gesjer zn "brug"

ˌwidzoˈɡɛʃɛr

organisatie voor zionistische Israëlische vrouwen in Nederland (afdeling van Wizo)


Gesjer

van Hebreeuws גֶּשֶׁר zn (gesjer) "brug"

niet-religieuze centrumrechtse politieke partij in Israël van 1996 tot 2003, opgericht door David Levy

niet-religieuze middenpartij in Israël van 2018 tot 2020, opgericht door Orly Levy


Gesher

via Engels Gesher van Hebreeuws גֶּשֶׁר zn (gesjer) "brug"

schrijfwijze voor Gesjer (naam van twee politieke middenpartijen)


Kol Nidree

van Hebreeuws כָּל נִדְרֵי zn (kol nidree) "alle geloften"; als naam van heilige tekst (spellingregel 16.P) of feestdag (spellingregel 16.L) met een hoofdletter gespeld

gebed waarmee de dienst van Jom Kipoer begint

Gisteravond, bij zonsondergang, liepen de synagogen vol voor Kol Nidree (Alle Geloften), het joodse gebed dat op de avond van Jom Kippoer driemaal wordt opgezegd. Het wordt eerst bijna fluisterend, dan luider en ten slotte uit volle borst gezongen op de door Max Bruch (1838-1920) gecomponeerde, weemoedige en toch troostende melodie. In dit gebed verklaren de aanwezigen dat alle onbezonnen beloften die ze het komende jaar, tot de nieuwe Jom Kippoer, tegenover zichzelf zullen afleggen geen waarde zullen hebben.

Weblink bron
Dirk Vlasblom
 “De dag van de zondebok” (28 september 2009) op nrc.nl

naam van het begin van de avond van Jom Kipoer

Vanavond is het Kol Nidree en morgen Jom Kippoer, oftewel Grote Verzoendag.

Weblink bron
Manja Ressler
 “Jom Kippoer: chatima tova!” (29 september 2017) op jonet.nl


Kal Nidree

van Sefardisch (Portugees) Hebreeuws כָּל נִדְרֵי zn (kal nidree) "alle geloften"; als naam van heilige tekst (spellingregel 16.P) of feestdag (spellingregel 16.L) met een hoofdletter gespeld


Kol Nidrei

van Asjkenazisch Hebreeuws כָּל נִדְרֵי zn (kol nidrei) "alle geloften"; als naam van heilige tekst (spellingregel 16.P) of feestdag (spellingregel 16.L) met een hoofdletter gespeld

gebed waarmee de dienst van Jom Kipoer (Joum Kippoer) begint

naam van het begin van de avond van Jom Kipoer (Joum Kippoer)


Kol Nidre

via Jiddisch כּל נדרי zn van Hebreeuws כָּל נִדְרֵי zn (kol nidree) "alle geloften"; als naam van heilige tekst (spellingregel 16.P) of feestdag (spellingregel 16.L) met een hoofdletter gespeld

gebed waarmee de dienst van Jom Kipoer (Jomkipper) begint

naam van het begin van de avond van Jom Kipoer (Jomkipper)


Sofeer

afgeleid van sofeer, Hebreeuws סוֹפֵר zn (sofeer), "schrijver"

Het woordenbestand van Sofeer is voor een groot deel in WikiWoordenboek opgenomen in het kader van een samenwerkingsproject.

computerprogramma bestaand uit een woordenboek, verbonden met een spellingchecker voor Jiddisch-Hebreeuws Nederlands

Voor de schrijfwijze van Hebreeuwse en Jiddisje woorden volgden wij Sofeer, de spellingchecker die is samengesteld in opdracht van de Nederlandse Taalunie.

Jansje Stodel & Lou Evers
 “Jodendom: Een heldere inleiding”, ebook (2017), Meulenhoff Boekerij B.V., Amsterdam, ISBN 9789402309393, Wenken voor het gebruik

stichting die zorgt voor de publicatie van woordenboek en website met dezelfde naam

Wat was ik blij toen ik op de website stuitte van Sofeer: spellingchecker en woordenboek.

Nine de Vries
 “Machla”, e-book (2016), Boekencentrum, Zoetermeer, ISBN 9789023978480, hfst. Dankwoord


Judees

afgeleid met het achtervoegsel -ees van Juda en (later Judea en ) een historisch Joods koninkrijk

taal van het gebied van Juda (6x: 2 Kon. 18:26 +, Jes. 36:11 +, Neh. 13:24, 2 Kron. 32:18)

Het Bijbels-Hebreeuws is een voortzetting van de taal die in het voormalige koninkrijk Juda werd gesproken in de zevende eeuw vóór het begin van de christelijke jaartelling. Wij zouden dus beter van Judees kunnen spreken.

Weblink bron
Klaas A. D. Smelik & Karolien Vermeulen
 “Leergrammatica Bijbels-Hebreeuws” (2010), Academia Press, Gent, ISBN 9789038216799, p. 11


Jehoediet

van Hebreeuws יְהוּדִית en (Jehoediet) vrouwelijke vorm van Jehoeda; naam van personen uit de Bijbel

dochter van Beëri, vrouw van Esau (Gen. 26:34)

vrouw die in een verhaal over een Assyrische belegering de Assyrische bevelhebber Holofernes doodt (Jud.; niet in de Tenach)


Jehudit

van Hebreeuws יְהוּדִית en (Jehoediet) vrouwelijke vorm van Jehoeda; naam van een persoon uit de Bijbel


Bereisjes

van Jiddisch בראשית zn (Bereisjes) van Hebreeuws בְּרֵאשִׁית zn (Beresjiet) "in het begin", het eerste woord van een boek uit de Tenach, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P


Ijar

van Hebreeuws אִיָּר zn (iar) "naam van een voorjaarsmaand in de Hebreeuwse kalender"

Irit Suissa (23) is in Nederland geboren en heeft een joods-Marokkaanse vader en een joods-Surinaamse moeder. Ze studeert pedagogiek en heeft een bijbaan op een kinderdagverblijf. Ze is bestuurslid van de joodse studentenvereniging Ijar. “Als het er op aankomt, merk ik dat mijn joodse identiteit zwaarder weegt dan mijn Marokkaanse. (…)”

Weblink bron
Stine Jensen
 “`In de tram lees ik geen joods blaadje meer'” (21 juni 2003) op nrc.nl


Molentocht

molentocht zn gebruikt als naam, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

gebruikt als benaming voor een waterlichaam (voorheen) in gebruik als voornaamste afwatering van een polder

Tussen de Giessen en het Kanaal van Steenenhoek is een bestaande watergang - de Molentocht - aanwezig die de ‘drager’ kan zijn van de ecologische verbinding (…).

Weblink bron
E.A. van der Grift e.a.
 “Advies ontsnippering Merwedezone voor Bever en Otter”, Alterra-rapport 2146 (2011), Alterra, Wageningen, p. 15

gebruikt als benaming voor een locatie langs een (vroegere) molentocht of als straatnaam

In de Molentocht komt een knip, zodat er geen directe aansluiting is van het Industrieterrein Grote Polder op de Stadhouderslaan.

Weblink bron
BDP Khandekar bv, Benthuizen
 “Verde Vista Meerburg beeldkwaliteitplan”, Versie 2 (april 2013), gemeente Zoeterwoude, p. 23

gebruikt als benaming voor een toer langs verschillende windmolens of watermolens

De Molentocht Alblasserwaard geldt als een van de klassiekers onder de toertochten

Weblink bron
Hans Buddingh'
 Klassieker onder de toertochten: Molentocht Alblasserwaard (12-2-2012) in: NRC Handelsblad


Sjoesjan

van Hebreeuws שׁוּשָׁן en (Sjoesjan) Susa , hoofdstad van het Perzische Rijk


Pascha

via Middelnederlands Pascha, Latijn Pascha, Oudgrieks πάσχα {páscha} Aramees פַּסְחָא en (pascha) van Hebreeuws פֶּסַח en (Pesach), in de betekenis van ‘joods paasfeest’ aangetroffen vanaf 1293; als naam van een feest geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

viering van de uittocht van de Israëlieten uit Egypte, joods paasfeest, op 15-22 nisan (45×: Ex. 12:11 +, Lev. 23:5, Num. 9:2 +, Deut. 16:1 +, Joz. 5:10 +, 2 Kon. 23:21 +, Ez. 45:21 +, Ezra 6:19 +, 2 Kron. 30:18 +)


Hasjoa

van Hebreeuws הַשּׁוֹאָה en (Hasjoa) "de Sjoa", geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

de vervolging en vermoording van de Joden in de Tweede Wereldoorlog


Jizkor

van Hebreeuws יִזְכֹּר ww (Jizkor) "moge Hij gedenken (de ziel van ?)", het beginwoord van dit gebed, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P *

De naam van het gebed wordt als eigennaam met een hoofdletter geschreven en kan alleen in het enkelvoud voorkomen. Bij een exemplaar of een bepaalde voordracht van het gebed gaat het om soortnaam die wel in het meervoud kan voorkomen, deze wordt met een kleine letter geschreven.

gebed ter herdenking van een dode, voorkomend in de ochtenddienst van verschillende feestdagen na de Toralezing


Jizkour

van Asjkenazisch Hebreeuws יִזְכֹּר ww (Jizkour) "moge Hij gedenken (de ziel van ?)", het beginwoord van dit gebed, als naam geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P


Deltaplan

samenstelling van delta zn "soort riviermonding" en plan zn "vastgelegd overheidsbeleid" , als naam van een specifiek plan geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

veelomvattend, langdurig plan met een grondige aanpak van het overstromingsgevaar

Met een combinatie van technologische zwier en naoorlogse nationale zingeving werd het Deltaplan aangenomen. De zeegaten tussen de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden zouden waar mogelijk worden afgedamd. Langs de zeearmen die open moesten blijven, de Westerschelde en de Nieuwe Waterweg als poort naar Antwerpen en Rotterdam, zouden de dijken kolossaal worden versterkt.

Weblink bron
Hans Steketee
 “Ruimte voor water” (26 januari 2013) op nrc.nl


Winterspelen

alleen meervoud, (verkorting) van Olympische Winterspelen, op te vatten als samenstelling van winter zn en Spelen en

evenement dat eens in de vier jaar wordt gehouden waarbij allerlei wintersporten competitief beoefend worden door sporters die hun land vertegenwoordigen

Laatste kans op Winterspelen voor Nuis: 'Beuken en zien waar het schip strandt'
Kjeld Nuis kan in februari zijn olympische titel op de 1000 meter niet verdedigen, nadat hij kwalificatie voor de Olympische Spelen is misgelopen. Nu richt hij zich vol op de 1500 meter.

Weblink bron “Laatste kans op Winterspelen voor Nuis: 'Beuken en zien waar het schip strandt'” (30 december 2021), NOS

'Gebroken' Frimpong: 'Wilde aantonen dat Afrikanen op Winterspelen konden komen'


Schutter

leenvertaling van Latijn Sagittarius, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld van de dierenriem (tussen rechte klimming 7ᵘ41ᵐ en 20ᵘ25ᵐ en tussen declinatie −45° en −12°)

Dit punt ligt in het sterrenbeeld Schutter, enkele graden ten noorden van de heldere ster gamma, die de punt van de pijl aanduidt, welke de Schutter afschiet op de Schorpioen.

Midzomer-volle maan : Lage stand in het sterrenbeeld Schutter in: Nieuwe Haarlemsche Courant, jrg. 78 nr. 25615 (16 juni 1954), p. 3 kol. 4


Eridanus

via Latijn Eridanus en van Oudgrieks Ἠρῐδᾰνός (Eridanós)

Eridanus

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 1ᵘ22ᵐ en 5ᵘ09ᵐ en tussen declinatie −58° en −0°)

rivier die tussen 40 miljoen en 700 duizend jaar geleden door Noord-Europa stroomde, ruwweg van Lapland, via de Oostzee en het noorden van Duitsland en Nederland naar de Noordzee


Orion

via Latijn Orion en van Oudgrieks Ὠρίων en (Ooríoon)

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 4ᵘ4 en 6ᵘ35ᵐ en tussen declinatie −11° en +23°)


Perseus

via Latijn Perseus en van Oudgrieks Περσεύς en (Perseús)

Perseus

Griekse held, die onder meer Andromeda bevrijdde en het monster Medusa onthoofdde

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 1ᵘ26ᵐ en 4ᵘ46ᵐ en tussen declinatie +31° en +59°)


Grote Hond

leenvertaling van Latijn Canis Major, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 6ᵘ09ᵐ en 7ᵘ26ᵐ en tussen declinatie −33° en −11°)


Kleine Hond

leenvertaling van Latijn Canis Minor, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 7ᵘ04ᵐ en 8ᵘ09ᵐ en tussen declinatie 0° en +13°)


Kleine Leeuw

leenvertaling van Latijn Leo Minor, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 9ᵘ19ᵐ en 11ᵘ04ᵐ en tussen declinatie +23° en +42°)


Kleine Waterslang

verbinding van  klein en waterslang, dat het onderscheid met de grotere Waterslang aangeeft, als Latijn Hydrus voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 0ᵘ02ᵐ en 4ᵘ33ᵐ en tussen declinatie −82° en −58°)


Slangendrager

leenvertaling van Latijn Ophiuchus en Oudgrieks ὀφιοῦχος (ófiouxos), geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 15ᵘ58ᵐ en 18ᵘ42ᵐ en tussen declinatie −30° en +14°)


Zuiderdriehoek

samenstelling van zuider bn en driehoek zn , als Latijn Triangulum Australe voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 14ᵘ50ᵐ en 17ᵘ09ᵐ en tussen declinatie −70° en −60°)


Zuiderkroon

samenstelling van zuider bn en kroon zn als leenvertaling van Latijn Corona Australis, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 17ᵘ55ᵐ en 19ᵘ15ᵐ en tussen declinatie −46° en −37°)


Zuiderkruis

samenstelling van zuider bn "vanwege de ligging" en kruis zn "leenvertaling van Latijn Crux" , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ53ᵐ en 12ᵘ55ᵐ en tussen declinatie −65° en −55°)


Zuidervis

samenstelling van zuider bn en vis zn als leenvertaling van Latijn Piscis Austrinus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ55ᵐ en 12ᵘ55ᵐ en tussen declinatie −37° en −25°)


Jager

[1] van jager zn als verwijzing naar de mythologische reus, Latijn Orion en of Oudgrieks Ὠρίων en (Ooríoon), een geducht jagere naar wie dit sterrenbeeld in de oudheid is vernoemd

Ze hief haar hoofd op en keek naar het sterrenbeeld van de Jager.

Wilbur Smith
 “Magiër” (2015), Xander Uitgevers, Haarlem, ISBN 9789401600750

„Zie het als een ui afpellen”, beschrijft Jager het proces.

Weblink bron “Het Rijksmuseum gaat samenwonen in Amersfoort” (18 augustus 2021) op nrc.nl


Achtersteven

leenvertaling van Latijn Puppis, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 6ᵘ02ᵐ en 8ᵘ26ᵐ en tussen declinatie −51° en −11°)


Altaar

leenvertaling van Latijn Ara, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 16ᵘ31ᵐ en 18ᵘ06ᵐ en tussen declinatie −68° en −45°)


Beeldhouwer

leenvertaling van Latijn Sculptor, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 23ᵘ04ᵐ en 01ᵘ44ᵐ en tussen declinatie −40° en −25°)


Beker

leenvertaling van Latijn Crater, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 10ᵘ48ᵐ en 11ᵘ54ᵐ en tussen declinatie −25° en −6°)


Centaur

leenvertaling van Latijn Centaurus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ03ᵐ en 14ᵘ59ᵐ en tussen declinatie −65° en −30°)


Dolfijn

leenvertaling van Latijn Delphinus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 20ᵘ13ᵐ en 21ᵘ56ᵐ en tussen declinatie +2° en +21°)


Driehoek

leenvertaling van Latijn Triangulum, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 1ᵘ29ᵐ en 2ᵘ48ᵐ en tussen declinatie +25° en +37°)


Duif

leenvertaling van Latijn Columba, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 5ᵘ03ᵐ en 6ᵘ28ᵐ en tussen declinatie −43° en −27°)


Eenhoorn

leenvertaling van Latijn Monoceros, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 5ᵘ48ᵐ en 8ᵘ08ᵐ en tussen declinatie −11° en +12°)


Hagedis

leenvertaling van Latijn Lacerta, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 21ᵘ55ᵐ en 22ᵘ56ᵐ en tussen declinatie +35° en +57°)


Hoofdhaar

leenvertaling van Latijn Coma Berenices, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ57ᵐ en 13ᵘ33ᵐ en tussen declinatie +14° en +34°)


Jachthonden

leenvertaling van Latijn Canes Venatici, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 12ᵘ04ᵐ en 15ᵘ05ᵐ en tussen declinatie +28° en +53°)


Kompas

vrije vertaling van Latijn Pyxis "doos", geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 8ᵘ26ᵐ en 9ᵘ26ᵐ en tussen declinatie −37° en −17°)


Luchtpomp

leenvertaling van Latijn Antlia, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 9ᵘ25ᵐ en 11ᵘ03ᵐ en tussen declinatie −40° en −24°)


Lynx

leenvertaling van Latijn Lynx, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 6ᵘ13ᵐ en 9ᵘ40ᵐ en tussen declinatie +33° en +62°)


Microscoop

leenvertaling van Latijn Microscopium, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 20ᵘ25ᵐ en 21ᵘ25ᵐ en tussen declinatie −45° en −28°)


Net

leenvertaling van Latijn Reticulum, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 3ᵘ14ᵐ en 4ᵘ35ᵐ en tussen declinatie −67° en −53°)


Octant

leenvertaling van Latijn Octans, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming en tussen declinatie −90° en −75°)


Ossenhoeder

leenvertaling van Latijn Bootes, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 13ᵘ33ᵐ en 15ᵘ47ᵐ en tussen declinatie +7° en +55°)


Oven

leenvertaling van Latijn Fornax, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 1ᵘ44ᵐ en 3ᵘ48ᵐ en tussen declinatie −40° en −24°)


Pegasus

van Latijn Pegasus en en Oudgrieks Πήγασος en (Pègasos)

paard met vleugels, waarop Bellerophon naar de Olympus probeerde te vliegen

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 21ᵘ06ᵐ en 0ᵘ13ᵐ en tussen declinatie +2° en +36°)


Pijl

leenvertaling van Latijn Sagitta, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 18ᵘ56ᵐ en 20ᵘ18ᵐ en tussen declinatie +16° en +21°)


Raaf

leenvertaling van Latijn Corvus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ54ᵐ en 12ᵘ54ᵐ en tussen declinatie −25° en −11°)


Schild

leenvertaling van Latijn Scutum, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 18ᵘ18ᵐ en 18ᵘ56ᵐ en tussen declinatie −16° en −4°)


Schilder

leenvertaling van Latijn Pictor, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 4ᵘ32ᵐ en 6ᵘ51ᵐ en tussen declinatie −64° en −43°)


Sextant

leenvertaling van Latijn Sextans, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 9ᵘ39ᵐ en 10ᵘ49ᵐ en tussen declinatie −11° en +7°)


Slang

leenvertaling van Latijn Serpens, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 15ᵘ08ᵐ en 18ᵘ56ᵐ en tussen declinatie −16° en +26°)


Slingeruurwerk

leenvertaling van Latijn Horologium, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 2ᵘ12ᵐ en 4ᵘ18ᵐ en tussen declinatie −67° en −40°)


Tafelberg

leenvertaling van Frans Montagne de la Table, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 3ᵘ20ᵐ en 7ᵘ37ᵐ en tussen declinatie −85° en −70°)


Telescoop

leenvertaling van Latijn Telescopium, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 18ᵘ06ᵐ en 20ᵘ26ᵐ en tussen declinatie −57° en −45°)


Veulen

leenvertaling van Latijn Equuleus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 20ᵘ54ᵐ en 21ᵘ23ᵐ en tussen declinatie +2° en +13°)


Vosje

leenvertaling van Latijn Vulpecula, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 18ᵘ56ᵐ en 21ᵘ28ᵐ en tussen declinatie +19° en +29°)


Walvis

leenvertaling van Latijn Cetus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 23ᵘ55ᵐ en 3ᵘ21ᵐ en tussen declinatie −25° en +10°)


Waterslang

leenvertaling van Latijn Hydra, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 8ᵘ08ᵐ en 14ᵘ58ᵐ en tussen declinatie +35° en −7°)


Winkelhaak

leenvertaling van Latijn Norma, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 15ᵘ25ᵐ en 16ᵘ31ᵐ en tussen declinatie −60° en −42°)


Zeilen

leenvertaling van Latijn Vela, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 8ᵘ02ᵐ en 11ᵘ24ᵐ en tussen declinatie −57° en −37°)


Zwaan

leenvertaling van Latijn Cygnus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 19ᵘ07ᵐ en 22ᵘ01ᵐ en tussen declinatie +28° en +61°)


Goudvis

leenvertaling van Latijn Dorado, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E
Tegenwoordig is goudvis de naam voor Carassius auratus , maar ze werd vroeger ook gebruikt voor de goudbrasem Sparus aurata .

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 3ᵘ53ᵐ en 6ᵘ36ᵐ en tussen declinatie −70° en −49°)


Indiaan

leenvertaling van Latijn Indus, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 20ᵘ25ᵐ en 23ᵘ25ᵐ en tussen declinatie −75° en −45°)


Kameleon

leenvertaling van Latijn Chamaeleon, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 7ᵘ32ᵐ en 13ᵘ48ᵐ en tussen declinatie −83° en −75°)


Kraanvogel

leenvertaling van Latijn Grus, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 21ᵘ25ᵐ en 23ᵘ25ᵐ en tussen declinatie −57° en −37°)


Paradijsvogel

leenvertaling van Latijn Apus, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 13ᵘ45ᵐ en 18ᵘ17ᵐ en tussen declinatie −83° en −67°)


Pauw

leenvertaling van Latijn Pavo, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 17ᵘ37ᵐ en 21ᵘ30ᵐ en tussen declinatie −75° en −57°)


Phoenix

van Latijn Phoenix "feniks", als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 23ᵘ24ᵐ en 2ᵘ24ᵐ en tussen declinatie −58° en −40°)


Toekan

leenvertaling van Latijn Tucana, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 22ᵘ05ᵐ en 1ᵘ22ᵐ en tussen declinatie −76° en −57°)


Vlieg

leenvertaling van Latijn Musca, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 11ᵘ17ᵐ en 13ᵘ46ᵐ en tussen declinatie −75° en −64°)


Vliegende Vis

leenvertaling van Latijn Piscis Volans, als naam voorgesteld door de 16e-eeuwse Vlaams-Nederlandse astronoom P. Plancius ; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 6ᵘ35ᵐ en 9ᵘ02ᵐ en tussen declinatie −75° en −64°)


Boötes

via Latijn Bootes en van Oudgrieks Βοώτης en en βοώτης zn "ossendrijver"

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 13ᵘ33ᵐ en 15ᵘ47ᵐ en tussen declinatie +7° en +55°)


Zwaardvis

leenvertaling van Latijn Xiphias, als naam voorgesteld in samenhang met de naastliggende Vliegende Vis, omdat zwaardvissen op vliegende vissen jagen; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E


Argo

via Latijn Argo en van Oudgrieks Ἀργώ (argóo)
**[2] (verkorting) van Schip Argo

Argo Navis

naam van het schip waarmee Jason samen met andere Griekse helden op zoek ging naar het Gulden Vlies

vroeger gebruikte benaming van een groot sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 6ʰ02 — 11ʰ24 en tussen declinatie −75° — −11°)
In 1930 heeft de Internationale Astronomische Unie een indeling in 88 sterrenbeelden vastgesteld waarin Schip Argo werd verdeeld over Achtersteven, Kiel en Zeilen.


Schip Argo

verbinding van  schip en Argo, een leenvertaling van Latijn Argo Navis en


IAU

(initiaalwoord) van Engels IAU, op te vatten als afkorting van Internationale Astronomische Unie

IAU

internationale organisatie voor sterrenkunde

De IAU slaagt er heel goed in om astronomen te vertegenwoordigen en om ze, via internationale werkgroepen en commissies, te laten meedenken over de toekomst van het vak.

Weblink bron
Ewine van Dishoeck geciteerd door Merlijn Doomernik & Margriet van der Heijden
 “In de ijle wolken tussen de sterren” (19 september 2015) op nrc.nl


Muur

zwaarbewaakte gebouwde versperring die van 1961 tot 1989 moest verhinderen dat mensen vanuit Oost-Duitsland naar West-Berlijn vluchtten

De burgers van de DDR zijn tevreden geworden - door de Muur ten val ten brengen.

Anja Fricke
 ‘Sorry’- een moeilijke waarheid in: Streven., jrg. 85 nr. 5 (september/oktober 2018), p. 478

Er waren echter ook enkele kranten, die zo verstrikt bleken in de dagelijkse gang van zaken waarbij de EEG, De Gaulle, De Muur en de Fagelstraat als erkend voorpaginanieuws dienst doen, dat zij het Van Gogh-nieuws onderschatten en als een fait divers op een binnenpagina plaatsten.

Weblink bron
N. Scheepmaker
 The stedelijk in: Hollands Weekblad., jrg. 4 nr. 172 (19 september 1962), Stichting Hollands Weekblad, Den Haag, p. 8


Kerstnacht

van Middelnederlands kersnacht "nacht van Christus" , als naam voor een specifiek moment in de geschiedenis van het christendom geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

De kerstnacht als jaarlijks terugkerende vooravond van het kerstfeest wordt met een kleine letter geschreven.

“Wees niet bang, want ik kom jullie goed nieuws brengen, dat het hele volk met grote vreugde zal vervullen”, zei de engel in de Kerstnacht tegen de herders in het veld.

Weblink bron
koning Willem-Alexander
 “Lees hier de volledige kersttoespraak van koning Willem-Alexander” (25 december 2014) op nrc.nl


Noord-Frankrijk

samenstelling van noord bn en Frankrijk en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.E en met hoofdletters volgens spellingregel 16.G

noordelijk deel van Frankrijk, ook gebruikt om het gebied van de regio Hauts de France en aan te duiden

In Noord-Frankrijk is niets te beleven, je moet het zo snel mogelijk achter je laten. Dit misverstand is zo wijd verbreid dat liefhebbers van exquise restaurants op doorreis in Noord-Frankrijk meestal haastig genoegen nemen met nog net niet ontdooide sandwiches uit de diepvries, taaie stukken stokbrood en koffie uit de automaat in de winkels van benzinestations, terwijl zij al dromen van de pittoreske straatjes en musea honderden kilometers verderop. Ze hebben geen idee wat ze missen door Noord-Frankrijk over te slaan.

Weblink bron
Ben van der Velden
 “De verborgen genoegens van Noord-Frankrijk” (17 juni 1993) op nrc.nl


Dordrecht

via Middelnederlands Dordrecht van Oudnederlands Thuredrith, op te vatten als samenstelling van door bw en drecht zn "doorgraving", namelijk van de Merwede naar de Dubbel

Een vriend van mij woont in Dordrecht.

Vlakbij Dordrecht brak een dijk door, met als gevolg dat tientallen mensen verdronken.

Weblink bron
Lotte Jensen
 “De strijd tegen het water wordt niet altijd gewonnen” (12 november 2021) op nrc.nl


Kleine Huisjes

verbinding van  kleine en huisjes geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.E; zo genoemd, omdat er oorspronkelijk kleine woningen stonden, leenvertaling van Gronings Lutje Hoeskes en

ˈklɛinəˌhœyʃəs

kleine plaats in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen

Bij het Noordwest-Groninger gehucht Kleine Huisjes worden sommige akkers geflankeerd door een twaalf meter brede, ongemaaide strook waar in de zomer klaprozen bloeiden.

Weblink bron
Koos Dijksterhuis
 “Grauwe kieken in het riet” (5 januari 2008) op nrc.nl


Overschild

samenstelling van over vz "aan de overkant van" en Schild en "het Schildmeer " , gezien vanuit Schildwolde

dorp in de gemeente Midden-Groningen in de Nederlandse provincie Groningen

voormalig waterschap in de Nederlandse provincie Groningen


Dirksland

eponiem, van Middelnederlands Dircslant, aangetroffen vanaf de 14e eeuw; op te vatten als samenstelling van Dirk en "Diederik van Zierikzee" en land zn "drooggevallen grond" met het invoegsel -s-

dorp in de gemeente Goeree-Overflakkee in de Nederlandse provincie Zuid-Holland


Kloosterburen

van Middelnederlands Cloosterburen, aangetroffen vanaf 1458; op te vatten als samenstelling van klooster zn en buren zn , een verwijzing naar de twee kloosters die hier vroeger waren

dorp in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen, dat hoofdplaats van een gelijknamige gemeente was


Hogeland

samenstelling van hoge bn en land zn , een verwijzing naar de wat hogere ligging van de grond, vergeleken met nabijgelegen gebied

landstreek in het noorden van de Nederlandse provincie Groningen

‘Hier’ is de uiterste strook Noord-Groningen, het Hogeland tussen Hornhuizen en de Waddenzee.

Weblink bron
Kester Freriks
 “Wandelen door het voorland” (6 augustus 2020) op nrc.nl

naam van een stadswijk in de gemeente Enschede

Elke wijk heeft zijn geschiedenis, elk huis zijn verhaal. Sommige herinneringen zijn verdrietig, andere ontroerend. En zo nu en dan blijft het gewoon geheim, zoals de exacte locaties van de schuilkelders op het Hogeland.

Weblink bron
Lilian ten Donkelaar
 “ (19 maart 2019) op tubantia.nl


Mies

m: (verkorting) van Bartholomeus of Michaël

Zus Mies wees haar op een contactadvertentie van een weduwnaar met twee kinderen.

Weblink bron
Nicolien Mizee
 “De hele dag gillen helpt niet. Dus dan kun je beter lachen” (24 december 2021) op nrc.nl


Salduzwet

eponiem, samenstelling van Salduz en en wet zn genoemd naar de Turk Y. Salduz die in 2008 succes had met zijn beroep bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens tegen een gevangenisstraf uit 2001 omdat hij zou hebben meegedaan aan een betoging van de PKK ; de toen 17-jarige Salduz werd veroordeeld op basis van uitspraken tijdens zijn verhoor, voordat hij hulp van een advocaat kreeg

strafrechtelijke regeling die ervoor zorgt dat iedere verdachte bij verhoor door de politie hulp van een advocaat kan krijgen

In de praktijk houdt de Salduzwet in dat je als verdachte steeds voorafgaand een vertrouwelijk overleg van 30 minuten mag hebben met je advocaat.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Lorenzo Risack
 “Wat houdt de Salduzwet in?” (29 april 2020) op rechtenkrant.be


80-jarige Oorlog

verbinding van  80-jarig en oorlog, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L onder (2)

een strijd in de Nederlanden die in 1568 begon en eindigde in 1648. De oorlog woedde in een van de rijkste Europese gebieden, de Habsburgse of Spaanse Nederlanden en richtte zich tegen een wereldmacht: het Spaanse Rijk onder leiding van koning Filips II


Derde Engels-Nederlandse Oorlog

verbinding van  derde, Engels, Nederlands en oorlog, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.L onder (2)

Derde Engels-Nederlandse Oorlogs (possessive)

de derde oorlog tussen het koninkrijk Engeland en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden durend van 1672 tot 1674


Dertigjarige Oorlog

verbinding van  dertigjarig en oorlog, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.L onder (2)

grootschalig conflict waar de meeste Europese mogendheden bij betrokken waren.
De hoofdoorzaken waren de spanningen tussen katholieke en protestante staten en de strijd vond vooral plaats in wat nu Duitsland is


Eerste Engels-Nederlandse Oorlog

verbinding van  eerste, Engels, Nederlands en oorlog, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.L onder (2)

Eerste Engels-Nederlandse Oorlogs (possessive)

een oorlog, geheel op zee bevochten, tussen het Engelse Gemenebest en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, van 29 mei 1652 tot 8 mei 1654


Honderdjarige Oorlog

verbinding van  honderdjarig en oorlog, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.L onder (2)

een reeks oorlogen, gevoerd van 1337 tot 1453, door het huis Valois en het huis Plantagenet, ook bekend als het huis Anjou, om de Franse troon


Irakoorlog

een door de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk in maart 2003 ingezette oorlog tegen en in Irak


Koude Oorlog

verbinding van  koud en oorlog, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.L onder (2) als leenvertaling van Engels Cold War

periode van gewapende vrede tussen de communistische en de kapitalistische wereld in de tweede helft van de 20e eeuw


Tachtigjarige Oorlog

verbinding van  tachtigjarig en oorlog, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.L onder (2)

strijd die van 1568 tot 1648 woedde in de Habsburgse of Spaanse Nederlanden en die zich richtte zich tegen het Spaanse Rijk onder leiding van koning Filips II

De Tachtigjarige Oorlog eindigde met de Vrede van Münster.


Tweede Engels-Nederlandse Oorlog

verbinding van  tweede, Engels, Nederlands en oorlog, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.L onder (2)

Tweede Engels-Nederlandse Oorlogs (possessive)

tweede oorlog tussen het koninkrijk Engeland en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden durend van 1665 tot 1667


Vierde Engels-Nederlandse Oorlog

verbinding van  vierde, Engels, Nederlands en oorlog, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.L onder (2)

Vierde Engels-Nederlandse Oorlogs (possessive)

de vierde oorlog tussen het koninkrijk Engeland en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden durend van 1780-1784


Lviv

een stad in het westen van Oekraïne waarvan het historische centrum sinds 1998 op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO staat


Kremlin

paleizencomplex in Moskou, regeringszetel van Rusland

Aslund onderscheidt vier elementen die bepalend zijn voor de politiek-economische verhoudingen in Rusland: de gecentraliseerde staatsmacht (met ook controle over de rechtsmacht), de grote staatsbedrijven (onder controle van het Kremlin) en hieraan gelieerde banken, de persoonlijke vrienden van Poetin en de buitenlandse belastingparadijzen waar veel Russisch kapitaal is ondergebracht.

Zo verbleef PVV-Europarlementariër André Elissen in 2017 op kosten van het Kremlin als ‘verkiezingswaarnemer’ in Moskou.


Raad van Europa

Europees Hof voor de Rechten van de Mens

internationale organisatie waarvan bijna 50 Europese landen lid zijn en die zich onder meer bekommert om de mensenrechten, het waarborgen van de meerpartijendemocratie en de naleving van de rechtsstaat

December 2016 werd bekend dat de Italiaanse politicus Luca Volontè voor 2,3 miljoen euro was omgekocht. In ruil sprak hij lovend over Azerbeidzjan en overtuigde andere leden van de Raad van Europa in stemmingen gunstig te stemmen voor Azerbeidzjan.

“De Raad van Europa is verworden tot het FIFA van de mensenrechten”, aldus Knaus. “Van bronnen horen wij dat de Azeri’s een oorlogskas van 300 miljoen euro hebben voor het omkopen en manipuleren van de leden van de Raad van Europa."

Op 14 maart 2022 verliet Rusland de Raad van Europa. Het land voorkomt zo dat de verdragsorganisatie, die de democratie en de rechtsstaat in Europa bewaakt, Rusland zelf de deur wijst


Kor

(verkorting) van Kornelis, een variant van Cornelis


Oorlogswinter

oorlogswinter zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

laatste winter in de Tweede Wereldoorlog, van 1944-1945, waarin de mensen in het nog bezette West-Nederland veel honger leden

In de Oorlogswinter van 1945 raakt Michiel betrokken bij het verzorgen van een Engelse piloot, die met zijn vliegtuig achter zijn huis is neergestort.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Theatervoorstelling ‘Oorlogswinter’ komt naar de Brabanthallen” (18 januari 2022) op kliknieuwsdenbosch.nl


Informatiseringsbank

samenstelling van informatisering zn en bank zn met het invoegsel -s- , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.N

van 1988 tot 1994 de in Groningen gevestigde rijksdienst die onder meer belast was met de uitvoering van de studiefinanciering
Overgegaan in de IB Groep die zelf weer overging in de Dienst Uitvoering Onderwijs.

Het departement vormde de Informatiseringsbank, die via contractmanagement de betaling van studiebeurzen ging organiseren en daarbij de mogelijkheid kreeg van een 'uitvoeringstoets': als nieuw beleid niet uitvoerbaar was, of veel te duur, dan kon de bank het ministerie terugfluiten. De problemen met de uitvoering van de studiefinanciering (niet te verwarren met de betaalbaarheid van het stelsel) namen allengs af. Het departement zette een volgende stap: de bank werd per 1 januari dit jaar verzelfstandigd en heet nu IB Groep.

Weblink bron
Tom-Jan Meeus
 “IB Groep of privatisering als remedie tegen de 'stopverfstaat'” (22 november 1994) op nrc.nl

De Informatiseringsbank wordt belast met de uitvoering van de studiefinanciering, de studiekostenregeling, de centrale inning van het lesgeld, de rechtspositieregelingen en andere uitvoerende taken van het ministerie.

Weblink bron “Dienst studiebeurzen Groningen gaat op in Informatiseringsbank” (28 juni 1988) op nrc.nl


Vroegnieuwnederlands

samenstelling van vroeg bn en Nieuwnederlands zn

vroegste fase van het Nieuwnederlands van ongeveer 1500 tot 1700

Ná 1500 spreekt men van Vroegnieuwnederlands, met een onderverdeling in zestiende-eeuws, zeventiende-eeuws, enz.

Jacob van Maerlant (ed. Ingrid Biesheuvel)
 “Maerlants werk. Juweeltjes van zijn hand.” (1998), Ambo, Baarn / Amsterdam University Press, Amsterdam, ISBN 9026315368, p. 581


ADR

o [1]: (initiaalwoord) voor actieve donorregistratie

o [2]: (initiaalwoord) van Frans ADR voor: accord européen relatif au transport international des marchandises dangereuses par route "Europese overeenkomst betreffende het internationale vervoer van gevaarlijke goederen over de weg"

m [1]: (initiaalwoord) voor Auditdienst Rijk

benaming voor een bepaalde vorm om het beschikbaar stellen van organen na overlijden juridisch te regelen

Het ADR is een combinatie van het huidige donorstelsel en een ‘ja, tenzij’-systeem. Ieder die zich nog niet heeft geregistreerd, wordt nogmaals gevraagd een keuze te maken. Wie niet reageert, wordt als donor bijgeschreven in het register. Wijziging blijft altijd mogelijk.

Weblink bron
Herman Vuijsje
 “Ja, orgaandonatie is iets engs” (18 februari 2010) op nrc.nl

verdrag met regels die van toepassing zijn bij het vervoer over de landsgrens van goederen die gevaar kunnen opleveren

Het vervoer van gevaarlijke stoffen moet voldoen aan de regels van het ADR. In bepaalde gevallen is een gedeeltelijke of een volledige vrijstelling van het ADR mogelijk.

Weblink bron
Inspectie Leefomgeving en Transport (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat)
 “Vrijstellingen ADR” (13 juni 2017) op ilent.nl


ADR

accountantsdienst binnen de nationale overheid

De ADR, een onafhankelijke auditor van de rijksoverheid, concludeert nu dat de vergoeding onterecht was.

Weblink bron
Floor Bouma
 “Ministerie gaf onterecht buitenlandvergoeding aan ambtenaar in Den Haag” (11 februari 2019) op nrc.nl


West-Fries

afgeleid van West-Friesland en , op te vatten als samenstelling van west bn en Fries zn , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.E en hoofdletters volgens spellingregel 16.F en spellingregel 16.I Weblink bron “Westfriesland / West-Friesland” (25 februari 2013) op onzetaal

Dit woord kan op twee manieren verwarring wekken.

Internationaal worden het Nederlandse Friesland en Fries soms beschreven als "West-Friesland" en "West-Fries" als tegenhanger van het Duitse "Ostfriesland" en "Ostfrisisch".

Binnen Nederland zouden "West-Friesland" en "West-Fries" ook betrekking kunnen hebben op het westen van de provincie Friesland, maar ze zijn in die betekenis niet gangbaar.

de Hollandse dialecten gesproken in het noorden van Noord-Holland, die sterk zijn beïnvloed door de Friese taal

Gloimen is West-Fries voor glimlachen, binnenpretjes hebben.

Weblink bron
Ad Nuis & Arthur van den Boogaard
 “Na 54 jaar weer gloimen op de foto” (22 mei 2017) op nrc.nl


Varkensbaai

samenstelling van varken zn en baai zn met het invoegsel -s- leenvertaling via Engels Bay of Pigs en of direct van Spaans Bahía de los Cochinos en

een baai op de zuidwestelijke kust van Cuba

In 1961 heeft de VS een mislukte invasie op de kust van de Varkensbaai gehouden.


Nusantara

Nusantara

eilandengebied tussen Zuidoost-Azië en Australië

Wij woonden duizend jaar lang in Nusantara.

Het tijdschrift moest op Indonesië gericht zijn, met andere woorden een Indonesië-centrisch standpunt innemen. Als naam werd op voorstel van Soejitno Nusantara gekozen, hetgeen eilandenrijk betekent, de oudste aanduiding voor Indonesië.

Rob Nieuwenhuys
 “Oost-Indische spiegel. Wat Nederlandse schrijvers en dichters over Indonesië hebben geschreven vanaf de eerste jaren der Compagnie tot op heden.” (1978), Em. Querido's Uitgeverij, Amsterdam, ISBN 9021411024, p. 396

„Deutschland” is een endoniem voor de Bondsrepubliek Duitsland, „Nihon” is een endoniem voor Japan, terwijl „Nusantara” een endoniem voor Indonesië is.

nieuw te bouwen hoofdstad van de Republiek Indonesië

De hoofdstad van Indonesië wordt Nusantara, gelegen aan de oostkust van het eiland Kalimantan.

invloedssfeer van het rijk Majapahit, overeenkomend met het huidige Indonesië en verschillende Zuidoost-Aziatische landen


Sneeuwkop

vaak besneeuwde bergtop bij Ceres in de Westkaap, Zuid-Afrika

vaak besneeuwde bergtop bij Pec in het Tsjechische Reuzengebergte


Valkkoog

samenstelling van valk zn en koog zn "landaanwinning"

een dorpje in Noord-Holland in de gemeente Schagen

⧖ Er was echter ook verloren. Inde eerste helft der 13e eeuw schijnt nl. een geweldige doorbraak van den zeedijk te hebben plaats gehad omstreeks Valkkoog (koog of buitenland van de meren), waardoor de gronden van de Waard met de zee gemeen kwamen te liggen, tot waar men zich daartegen door binnendijken beveiligde. Nadat het „Nieuwland” van St. Maarten heroverd was, sloot men de ontstane opening in het midden dier eeuw dooreen meer achterwaarts gelegen dijk tusschen St. Maarten en Valkkoog, den Schagerdam of Vriezendijk, ook wel Waarddijk geheeten.

Beekman, Anton Albert
 “Polders en droogmakerijen” (1909-1912)


Bolnes

samenstelling van bol zn "bank of plaat in rivier /week, dras" en nes zn "landtong"

dorp op het eiland IJsselmonde nabij Ridderkerk


Wannes

Als Wannes vrij heeft, ben ik in de werkplaats.

Weblink bron
Marit Willemsen
 “‘Aukes ziekte hoort voor ons in Amsterdam’” (26 maart 2021) op nrc.nl


Linnaeus

gebruikt als verwijzing naar de bioloog Carl Linnaeus

Vinden de leraar en de dominee het onnodig dat ze als meisje een vervolgopleiding doet? Dan maakt ze zich Linnaeus, „Faust” en Von Humboldt zelf wel eigen.

Weblink bron
Margot Dijkgraaf
 “Olga leeft met iets wat niemand hoeft te weten” (28 juni 2018) op nrc.nl


Chiro

samenstelling van chi zn "Χ" en rho zn "Ρ" , een verwijzing naar het Christusmonogram bestaande uit de eerste twee letters van Christus, geschreven in het Grieks


Zuiderzee

samenstelling van zuid en zee zn met het invoegsel -er-

voormalige binnenzee in Nederland, tegenwoordig IJsselmeer genoemd


ESMA

(initiaalwoord) van Engels ESMA en : European Securities and Markets Authority, "Europese Autoriteit voor effecten en markten", opgericht in 2010

toezichthouder op de financiële markten in de Europese Unie

De aanbieder kiest de benchmark uit; wetgeving van de Europese toezichthouder op de financiële markten, de ESMA, verplicht hem daartoe.

Weblink bron
Rentsje de Gruyter
 “Waarom de AEX vaak niet het beste ijkpunt is voor beleggers” (8 april 2022) op nrc.nl


Zebraklok

samenstelling van zebra zn "gestreepte paardachtige" en klok zn "uurwerk" , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

kunstwerk van J. Karman in de vorm van een hoog uurwerk met drie wijzerplaten en opvallende zwart-witte strepen, bestemd voor het stationsplein bij Den Haag Centraal

Vanwege de zwart-witte strepen op de wijzerplaten, wordt de klok ook wel de Zebraklok genoemd.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Kunstwerk
Zebraklok” op spoorbeeld.nl


Maanfeest

leenvertaling van Kantonees 月亮節 (jyut⁶loeng⁶zit³), geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

feestdag op de 15de dag van de 8ste maand van het Chinese jaar

De overlijdenscurven onder gelovige joden laat een klein dal zien vlak voor het joodse Paasfeest en een kleine piek vlak daarna. Hetzelfde verschijnsel is in China geconstateerd rond het Maanfeest. De dood wordt soms uitgesteld en over de betekenisvolle dag heengetild.

Weblink bron
Rita Kohnstamm
 “Naar de dag toeleven” (14 oktober 1993) op nrc.nl


Kludde

waterduivel die zich in Antwerpen in de Schelde ophoudt

Het verhaal vertoont gelijkenis met het sprookje van Grimm over de jongen die erop uittrekt om te leren griezelen - zo laat Jan zich uitdagen om de gruwelijke waterduivel Kludde te weerstaan - maar anders dan een sprookje is het verhaal duidelijk in tijd en ruimte geplaatst, namelijk in het Vlaanderen van begin vijftiende eeuw.

Rita Ghesquiere e.a.
 “Een land van waan en wijs. Geschiedenis van de Nederlandse jeugdliteratuur.” (2016), Atlas Contact, Amsterdam / Antwerpen, ISBN 9789045027661, p. 294


Nekker

wellicht van nekker, "duivel", cognaat met nikker

waterduivel die zich in Mechelen in de Dijle ophoudt

Ik heb in mijn bijdrage in 1994 een hele reeks plaatsnamen met watergeesten opgesomd, m.n. met Nekker.

Frans Debrabandere
 Nogmaals het minnewater in: Biekorf., jrg. 103 nr. 2 (juni 2003), Westvlaams Archief, Brugge, p. 145


Kluddes

De andere boer sloeg met zijn knuppel op Kluddes rug om deze woorden kracht bij te zetten.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Chris Van den Bergh
 “De legende van Kludde…” (26 juni 2018) op brouwerij-ganzenhof.be


Opiumwet

samenstelling van opium zn en wet zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

wet waarin productie, bezit en handel in verdovende middelen strafbaar worden gesteld

De Tweede Kamer moet zich nog over het onderwerp buigen. Maar als het aan staatssecretaris Blokhuis ligt, geldt er vanaf begin volgend jaar een landelijk verbod op de verkoop van lachgas voor recreatief gebruik. Lachgas komt dan samen met bijvoorbeeld hasj en wiet op lijst II van de Opiumwet te staan. Op lijst I staan harddrugs.

Weblink bron
NOS Nieuws
 “Zo'n 90 gemeenten lopen vooruit op verbod op lachgas, nemen zelf maatregelen” (14 juli 2020), NOS

Gisteren werd in Den Helder een 21-jarige militair uit Wierden opgepakt op verdenking van het aanbieden van vals geld en overtreding van de Opiumwet. De man betaalde in een horecaruimte op een kazerne met vals geld. Na onderzoek bleek de man nog meer vals geld te hebben in de slaapruimte en zijn auto. Ook vond de politie bij hem soft- en harddrugs. Hij zit vast.

Weblink bron
NOS Nieuws
 “Militairen opgepakt voor drugsbezit, vals geld en vechtpartij” (7 februari 2020), NOS


Oostkantons

alleen meervoud, samenstelling van oost bw en kantons zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

cantons de l'Est

deel van het zuidoosten van België dat verkregen is tijdens de Eerste Wereldoorlog en waar men Duits spreekt

Wanneer het sneeuwt, gaan de Belgen skiwandelen. Wij spreken van langlaufen, maar het kan allebei in de Belgische Oostkantons. In de gratis, drietalige 'Winterzeitung' staat alles over sporten met en zonder sneeuw in dit gebied van België.

Weblink bron “Reizen” (12 februari 1998) op nrc.nl


Breeveertien

samenstelling van breed bn en veertien ht , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

lange brede gebied voor de Nederlandse kust dat vrij gelijkmatig veertien vadem (26 meter) diep is
Dit was in de 17e eeuw een grote haakvormige zandbank, maar de grotere diepte tussen die bank en de kust is geleidelijk verdwenen.

In 1789 poneerde de Haagse amateur-oudheidkundige P. van Cuyck dat Nederland oorspronkelijk de Breeveertien, de zware bank in de Noordzee, zestien tot zeventien uur uit de kust, als zeewering had gehad.

Auke van der Woud
 “De Bataafse hut. : Denken over het oudste Nederland (1750-1850)”, 2e druk (1998), Uitgeverij Contact, Amsterdam / Antwerpen, ISBN 9025413951, p. 82


Zanzibar

via Arabisch زنجبار (zandjibaar) van Perzisch زنگبار (zengbar) "zwartenkust"

In mijn studententijd heb ik een klein jaar op Zanzibar gewoond, voor een stage op een luxe resort.

Weblink bron
Suzanne Glasbergen geciteerd door Wafa Al Ali & Tan Tunali
 “Moet iedereen vrij krijgen op Keti Koti? 'Het slavernijverleden gaat alle Nederlanders aan'” (30 juni 2022) op nrc.nl

Je ziet eruit als de burgemeester van Zanzibar, Paulie.

Ethan Canin (vert. Astrid Huisman & Roos van de Wardt)
 “Handboek van een twijfelaar” (2017), Ambo/Anthos B.V., Amsterdam, ISBN 9789026334634, hfst. Contra deum

In Zanzibar belandde ik ooit in het stoffige winkeltje van een oude Indiase fotograaf.

Weblink bron
Lieve Joris
 “Een jongen uit Pinsk; de armoedige kamers van Ryszard Kapuscinski” (8 juni 1990) op nrc.nl

deelstaat van Tanzania, die naast het eiland Zanzibar ook het eiland Pemba en enkele kleinere eilanden omvat

De relatie tussen het vasteland (ruim 37 miljoen inwoners) en Zanzibar (een miljoen mensen) is al meer dan veertig jaar gespannen. Al sinds Tanganyika en Zanzibar in 1964 samen een unie vormden. Dat was kort nadat ze zich hadden bevrijd van hun koloniale heersers, Tanganyika in 1961 van Groot-Brittannië, Zanzibar in 1963 van de sultan van Oman.

Weblink bron
Dick Wittenberg
 “Tanzania lijdt als zondag bloed vloeit in Zanzibar” (28 oktober 2005) op nrc.nl

naam van een sultanaat gevestigd op het eiland Zanzibar dat in de 19e en 20e eeuw ook gebieden op het vasteland van Afrika omvatte

⧖ De oppervlakte, aan het beginsel van handelsvrijheid voor alle natiën door de Akte zelve onderworpen, bedraagt meer dan 3 millioen vierkante meters: wordt, ingevolge den door de Conferentie uitgesproken wensch, het beginsel ook uitgestrekt tot de landen tusschen de oostelijke grenslijn en de Indische zee (hetgeen van groot belang zou zijn voor den doorvoer van die zee naar het Congo-bekken) dan zal de geheele oppervlakte ongeveer 6 millioen vierkante meters bedragen. Voor deze uitbreiding zal bepaaldelijk de toestemming van den sultan van Zanzibar vereischt worden.

Tobias Michael Carel Asser
 De Congo-akte. (april 1885) in: De Gids. (mei 1886), P.N. van Kampen & zoon, Amsterdam, p. 332


Elzevier

van Middelnederlands helsch bn vier zn "hellevuur", huisnaam vanwege een uithangbord

familienaam die vooral bekend is geworden door een geslacht van drukkers en uitgevers


Hinderwet

samenstelling van hinder zn en wet zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

wet (van 2 Juni 1875, Stbl. 95) die het toezicht regelde op inrichtingen die gevaar, schade of hinder konden veroorzaken
Deze wet is in 1993 vervangen door de Wet milieubeheer. De bepalingen uit die wet zijn sinds 2010 onderdeel van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht.

Geheel in de lijn van deze liberale opvattingen bleef, ook na de invoering van de Hinderwet, alles wat zich binnen de muren van het bedrijf afspeelde, buiten de greep van de wetgever.

Weblink bron
Cor van der Heijden
 “Ontploffende stoomketels” (18 januari 2002) op nrc.nl


Wereldvoedselprogramma

samenstellende samenstelling van wereld zn, voedsel zn en programma zn

wereldwijd opererende organisatie van de Verenigde Naties die zorgt dat mensen in nood te eten krijgen

De paus veroordeelde in zijn preek vooral de corruptie op het straatarme eiland. Van de 26 miljoen bewoners leeft meer dan 90 procent van minder dan 2 dollar per dag, heeft het Wereldvoedselprogramma van de VN berekend. Veel kinderen zijn chronisch ondervoed.

Weblink bron
NOS Nieuws
 “Madagaskar loopt uit voor preek van de paus” (8 september 2019), NOS

Het Rode Kruis baseert zich op cijfers van het Wereldvoedselprogramma en de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties. "We zien een opeenstapeling van rampen", zegt Marieke van Schaik, directeur van het Rode Kruis.

Weblink bron
NOS Nieuws
 “690 miljoen mensen hebben honger, Rode Kruis opent gironummer” (15 februari 2021), NOS


Oernevel

afgeleid van nevel met het voorvoegsel oer-, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

gaswolk waaruit Zon, Aarde en de rest van het zonnestelsel zijn ontstaan

Wat is er bijzonder aan het trio Venus, Aarde en Mars?
„Ik concentreer me op de vraag waarom ze er zo verschillend uitzien, terwijl ze bij hun ontstaan erg op elkaar geleken moeten hebben. Alle drie de planeten zijn begonnen vanuit dezelfde bron: ze zijn een samenballing van fragmenten Oernevel, van hetzelfde gesteente. Maar inmiddels is Venus oververhit, is de aarde net goed van temperatuur voor het leven hier, en is Mars doods en onderkoeld geraakt.”

Weblink bron
Liesbeth Koenen
 “Zwavelzuur in atmosfeer laat de avondster flonkeren” (20 juni 2011) op nrc.nl


Oude Wereld

de continenten die in Europa bekend waren voor de Europese ontdekkingen vanaf 1492. Dit zijn Europa, Afrika en Azië


Nieuwe Wereld

drie continenten die in Europa NOG NIET bekend waren voor de Europese ontdekkingen van 1492. Dit zijn Noord-Amerika, Zuid-Amerika en Oceanië

Hoewel ook Australië en Antarctica pas na 1492 door Europeanen zijn ‘ontdekt’, worden ze niet tot de Nieuwe Wereld gerekend


Masshad

de tweede grootste stad van Iran, bedevaartsoord, hoofdstad van de provincie Khorāsān-e Razavī

Een journaliste uit Teheran waagt zich in de meest beruchte buitenwijken van de heilige stad Mashhad om er een reeks moorden op vrouwen te onderzoeken.


Gazastrook

vermoedelijk een leenvertaling van Engels Gaza Strip, samenstelling van Gaza en "stad" en strook zn "vorm van het gebied" , als naam van het gebied aangetroffen vanaf 1949 (zie vindplaats hieronder)

Gaza Strip

exclave van Palestina tussen Egypte, Israël en de Middellandse Zee

De Gazastrook is de thuisbasis van 2,3 miljoen mensen, een van de meest dichtbevolkte gebieden ter wereld. De strook is zo’n 40 kilometer lang en 6 tot 12 kilometer breed.

Weblink bron
Tjarda van der Spek
 “Zeker 21 doden, onder wie 10 kinderen, bij grote brand in Gaza” (18 november 2022) op nrc.nl

Men meende, dat de Gaza-strook in Egyptische handen zou blijven en waarschijnlijk alleen het aantal troepen in het gebied zou worden ingekrompen.

Gunstige wending in wapenstilstandsconferentie op het eiland Rhodos : Aoedja wordt niemandsland; Beersheba Joods in: Arnhemsche Courant , jrg. 135 nr. 18781 (16 februari 1949), C.A. Thieme, Arnhem, p. 1 kol. 3


Zuidzee

samenstelling van zuid bw en zee zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E
Zie ook Middelnederlands suutsee, dit is echter een benaming voor de Middellandse Zee

oceaan die ligt tussen Oost-Azië, Noord- en Zuid-Amerika en Australië, naam ontstaan aan de landengte van Panama


Australazië

samenstelling van austrālis bn "zuidelijk" en Azië en

het gebied rond Australië, Nieuw-Zeeland, Nieuw-Guinea, de daaromheen liggende eilanden van Melanesië en vaak ook (een deel van) Indonesië. Het gebied wordt ook vaak aangeduid met Oceanië


Landwacht

paramilitaire hulppolitie van de Duitse bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog

Twee broers melden zich bij de Landwacht, een andere broer is commandant bij de WA (allebei paramilitaire organisaties gelieerd aan de NSB). Een vierde broer sluit zich aan bij de Waffen-SS en een van zijn zussen gaat in zee met een Duitse militair.

Als lid van de Landwacht infiltreerde Boere in 1944 met andere NSB'ers in het verzet in het Limburgse Helden-Panningen. Ze verraadden 52 onderduikers en verzetslieden, van wie er in ieder geval zeven later in concentratiekampen stierven.

Weblink bron “OM eist levenslang tegen oorlogsmisdadiger Boere” (Dinsdag 2 maart 2010, 13:26), NOS


Somaliland

samenstelling van Somali en "Somaliër" en land zn

noordelijk deel van de Oost-Afrikaanse staat Somalië dat zich als zelfstandig land gedraagt

Hargeisa, met ruim een miljoen inwoners, is de hoofdstad van de autonome regio Somaliland in het noordwesten van Somalië.

Weblink bron
Belia Heilbron
 “Grote brand vernietigt markt in hoofdstad Somaliland, zeker 20 gewonden” (2 april 2022) op nrc.nl


Madeira

van Portugees Ilha da Madeira letterlijk: "houteiland"

grootste van een tot Portugal behorende groep eilanden in de Atlantische Oceaan

Dat er voor de Portugezen al bewoning op de Atlantische eilanden moet zijn geweest, werd al eerder afgeleid uit de vondst van ongeveer duizend jaar oude muizenbotjes op het eiland Madeira (dat geen onderdeel van de Azoren is, maar wel ‘in de buurt’ ligt, op 500 km ten zuidoosten, richting Afrikaanse kust).

Weblink bron
Hendrik Spiering
 “Dankzij de toen heersende wind konden de Vikingen de Azoren bereiken” (12 oktober 2021) op nrc.nl


Andamanen

De Andamanen zijn een eilandengroep in de Golf van Bengalen, die behoren tot India


Arfak

Arfakgebergte (bergketen in het noordoosten van het Vogelkopschiereiland van de Indonesische provincie West-Papoea)


Bismarck

naam van verschillende personen en geografische locaties o.a. de Bismarckarchipel: een groep eilanden ten noordoosten van en behorend tot Papoea-Nieuw-Guinea


Brahma

in de hindoefilosofie: de personificatie van het scheppende aspect van de goddelijke Hindoe-drieëenheid of Trimurti


Bonin-eilanden

een archipel van 30 subtropische eilanden ongeveer 1000 km ten zuiden van Tokio, Japan


Cayenne

een 50 kilometer lange rivier in Frans-Guyana


Celebes

historische benaming voor Sulawesi, een van de grotere eilanden van Indonesië. (meer dan vier keer zo groot als Nederland)


Ceram

een eiland in het centrale deel van de Molukken


Chathameilanden

een tot Nieuw-Zeeland behorende archipel die rond 800 km ten oosten van het Zuidereiland in de zuidelijke Grote Oceaan ligt


Chocó

departement in het noordwesten van Colombia


Azoren

een archipel in de Atlantische Oceaan die samen een autonome regio van de republiek Portugal vormen


Española

een van de kleinere Galapagoseilanden liggend in het uiterste zuidoosten van de archipel


Galapagoseilanden

samenstelling van Galapagos en en eilanden zn

eilandengroep ter hoogte van de evenaar op de Galapagosrug tussen de Nazcaplaat en de Cocosplaat in de Stille Oceaan. Ze liggen in open zee op ongeveer 1000 km van de westkust van Zuid-Amerika en behoren staatkundig als de provincie Galápagos tot Ecuador

Charles Darwin bezocht Galapagos met het onderzoeksschip Beagle in september 1835.


Charles Darwin

een Engelse autodidact op het gebied van natuurlijke historie, biologie en geologie, schrijver van 'On the Origin of Species' (beschoud als een van de belangrijkste wetenschappelijke werken in de geschiedenis). Charles Robert Darwin werd geboren in Shrewsbury op 12 februari 1809 en stierf in Downe op 19 april 1882


Galápagos

afkorting van Galapagoseilanden, eilandengroep behorend bij Ecuador


Guadalcanal

het grootste van de Salomonseilanden, gelegen in de zuidelijke Grote Oceaan


Halmahera

het grootste eiland in de noord-Molukken in Indonesië


Mindanao

het op een na grootste eiland van de Filipijnen en tevens de naam van de zuidelijkste eilandengroep van het land


Soenda

Soenda-eilanden, eilandengroep in Zuidoost-Azië, bij de Straat Soenda verdeeld in Kleine Soenda-eilanden en Grote Soenda-eilanden

een oude landstreek in Zuidoost-Azië, in het westen van het eiland Java


Luzon

de groep van eilanden waar het eiland Luzon deel van uitmaakt


Tanimbar-eilanden

een Indonesische eilandengroep uit de provincie Molukken


Molukken

alleen meervoud van Indonesisch Maluku, verdere herkomst onzeker


Indische Archipel

een archipel van grote en kleine eilanden gelegen tussen het schiereiland Malakka, in Zuidoost-Azië en Australië


Sumatra

het op vijf na grootste eiland van de wereld en behoort tot Indonesië


Humboldt

achternaam van de beroemde Pruisische ontdekkingsreiziger en natuuronderzoeker Alexander von Humboldt


Oudspaans

samenstelling van oud bn "uit een vroegere tijd afkomstig" en Spaans zn , met hoofdletter en zonder koppelteken geschreven volgens spellingregel 16.I

Altspanisch

taal die vanaf de 10e tot in de 15e eeuw werd gesproken door de bewoners van Castilië
Deze taal ontwikkelde zich uit het vulgair Latijn en was de voorloper van het moderne Spaans.

Hoe het ook zij, later trok de nog steeds Oudspaans sprekende familie naar Bulgarije.

Botto v.d. Berg
 Canetti bij wijze van citaat en samenvatting : ‘De schreeuw van de massa uit de verte’ in: Bzzlletin., jrg. 12 nr. 115 (april 1984), BZZTôh, Den Haag, p. 49


Maogriep

eponiem, leenvertaling van Engels Mao flu, samenstelling van Mao en "de 20e-eeuwse Chinese politicus Mao Tse-toeng " en griep zn "virusziekte" , omdat de ziekte in China uitbrak tijdens de door Mao geïnitieerde Culturele Revolutie die in Westerse berichtgeving snel met negatieve ontwikkelingen in verband werd gebracht, als Nederlandse benaming aangetroffen vanaf 1968 (zie vindplaats hieronder); aaneengeschreven volgens spellingregel 6.A en met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L onder (2)

Maogrieps (possessive)
Maogriepje (diminutive singular)
Maogriepjes (diminutive possessive)
Maogriepjes (diminutive plural)
Mao-griep

benaming voor de griepgolf die in 1968 ontstond in China en Hongkong

In 1957 en 1958 eiste de zogenaamde Aziatische griep minstens 1,000.000 doden wereldwijd (sommige bronnen spreken van 2,000.000), en tien jaar later deed de zogenaamde Hongkonggriep of Maogriep dat nog eens dunnetjes over, met naar schatting 700.000 tot 1,000.000 doden.

Weblink bron
Bert De Munck
 “‘Covid-19 als breukmoment? Hoe de pandemie in de geschiedenisboeken terecht kan komen’” (6 juni 2020) op knack.be

Het nieuwe jaar is, behalve met de gebruikelijke stroom van nieuwjaarsredevoeringen, ook begonnen met A-griep. Aziatische griep, betekent dat, maar we hebben ze gekregen van Amerika, Denemarken en Engeland. Ade-griep dus en geen Mao-griep.

Passant
 Te pas en te onpas in: De nieuwe Limburger, jrg. 124 nr. 4 (5 januari 1968), NV Uitgeversmij Neerlandia, Maastricht, p. 9 kol. 5


Hubble-ruimtetelescoop

verouderde spelling of vorm van Hubbleruimtetelescoop tot 2006

Wel werden op de opnamen die de Hubble-ruimtetelescoop van de grotere inslagvlekken maakte expanderende ringen waargenomen.

Weblink bron
George Beekman
 “Jupiter na de klap” (4 mei 1995) op nrc.nl


Bering

achternaam van de ontdekkingsreiziger die, vanuit Siberië, Alaska ontdekte


Canarische eilanden

Spaanse groep eilanden voor de kust van Marokko


Mensenzoon

samenstelling van mens zn en zoon zn met het invoegsel -en- , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.S; een verwijzing naar de Bijbel, Daniël 7:13 en Matteüs 25:31

menneskesøn

benaming voor Jezus Christus als eerder door Daniël aangekondigde verlosser

In het Nieuwe Testament verandert de rol van het innerlijk vuur. De Mensenzoon zelf staat in vuur en vlam, want zonder die interne brand trek je niet langs dorpen en steden met de boodschap dat het Koninkrijk van de Hemel nabij is.

Weblink bron
Arnon Grunberg
 “Vuur!” (16 november 2015) op nrc.nl


Duivelssonate

eponiem: samenstelling van duivel zn "Satan" en sonate zn "muziekstuk" met het invoegsel -s- , vrije leenvertaling van Italiaans Il trillo del diavolo, omdat de 18e-eeuwse Italiaanse componist G. Tartini beweerde dat het een benadering was van een betoverend mooi stuk dat Satan hem in een droom zou hebben voorgespeeld; geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A en spellingregel 16.P

niet gemakkelijk te spelen muziekstuk in 4 delen voor viool, met begeleiding van een basso continuo, dat ongeveer een kwartier duurt, in de 18e eeuw gecomponeerd door Tartini

Op de achtergrond staat dan een prachtig gotisch gebouw, aan de rand van het Tartiniplein, zo genoemd naar de beroemdste violist der achttiende eeuw, de componist van de ‘Duivelssonate’, die door zijn vaderstad met een sierlijk standbeeld werd geëerd.

A. den Doolaard
 “Vakantieland Joegoslavië.” (1963), Contact, Amsterdam / Antwerpen, p. 54


Muschelkalk

pakket gesteentelagen in de ondergrond van grote delen van West- en Midden-Europa


Surinaams-Nederlands

zn: samenstelling van Surinaams bn en Nederlands zn geschreven met twee hoofdletters en een koppelteken volgens spellingregel 16.I onder (1)

bn: samenstelling van Surinaams bn en Nederlands bn geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nederlands dat kenmerkend is voor Suriname

Zo kent het Surinaams-Nederlands andere `regels' voor het uitdrukken van de verleden tijd, en worden is en zijn soms anders gebruikt, net als de toekomende tijd met zullen en gaan.

Weblink bron
Ewoud Sanders
 “Surinaams” (17 januari 2005) op nrc.nl


Adelaarshorst

van adelaarshorst zn "nest van adelaars", een verwijzing naar eagles (Engels voor adelaars) in de naam van de voetbalclub Go Ahead Eagles , die zelf weer verwijst naar de adelaar in het wapen van de stad Deventer

stadion van de Deventer voetbalclub Go Ahead Eagles

Go Ahead Eagles heeft thuis op de Adelaarshorst een eenvoudige overwinning geboekt tegen Willem II: 4-0. Go Ahead - voor even de nummer negen van de eredivisie - kijkt stiekem omhoog naar een plekje dat recht geeft op play-offs voor Europees voetbal. Willem II kijkt angstig naar beneden, degradatie komt akelig dichtbij.

Weblink bron “Go Ahead kijkt na royale winst hoopvol naar Europa, Willem II vreest voor degradatie” (8 april 2022), NOS

Nu doet United hetzelfde. Ten Hag werkte in de Adelaarshorst, de Galgenwaard en de Johan Cruijff Arena. Volgende stop: het Theatre of Dreams.

Weblink bron “De Ten Hag-jaren bij Ajax: meesterbrein achter succes bleef onhandig in media” (21 april 2022), NOS

Toeters en vlaggen: Volgens de regionale omroep RTV Oost was het ook druk in de omgeving van het stadion van de club, De Adelaarshorst. Voorbijkomende auto's toeterden erop los en mensen hingen met vlaggen uit het raam.

Weblink bron “Feest barst los in Deventer na winst Go Ahead Eagles: 'We gaan Europa in!'” (22 april 2025), NOS