West-Punjabi

Western-Punjabi

Indische taal gesproken door 90 miljoen miljoen mensen in Pakistan

Het West-Punjabi behoort tot de Indische talen.


Castiliaans

afgeleid van Castiliaan met het achtervoegsel -s

kastīliešu valoda

Spaans zoals dat officieel in Spanje wordt gesproken, oorspronkelijk de streektaal van Castilië

Het Castiliaans is de officiële taal van de Spaanse Staat. Alle Spanjaarden hebben de plicht de taal te kennen en het recht de taal te gebruiken.


Cajun-Frans

samenstelling van Cajun en "Amerikanen van Franse komaf" en Frans en "taal"

vorm van het Frans die wordt gesproken door minder dan 200 duizend mensen in de Amerikaanse staat Louisiana

Ik was in aanraking gekomen met de zydeco, ook wel swamp blues genoemd, een mengsel van de aloude country blues uit Louisiana en de daar door Canadese immigranten gebrachte Franse feestmuziek. "Laissez les bons temps rouler", "Let the good times roll", in het zogenaamde Cajun-Frans verbasterd tot "Bon ton roulet", dat was het motto van die voornamelijk vrolijke, want zelfs in het langzame ritme van de blues nooit gedeprimeerde rhythm & blues van Clifton Chenier en zijn Red Hot Louisiana Band.


Sipaliwini

[1] van Arowaks sipari "stekelrog" (Potamotrygon ) en wini "rivier"

[3] bij de opening in 1962 genoemd naar de gelijknamige plaats

[4] bij de instelling in 1983 genoemd naar de gelijknamige rivier

rivier in het zuiden van Suriname, die uitmondt in de Coeroenierivier

De Wajana wonen in het zuidoosten langs de Lawa- en Tapanahony-rivieren, de Trio in het zuiden langs de Tapanahony en de Sipaliwini en de Akurio wonen voornamelijk in een van de Trio-dorpen.

plaats in het uiterste zuiden van Suriname, gelegen aan de gelijknamige rivier

Dit terrein zou liggen naast een gouvernementsterrein tussen Sipaliwini en Palimeu.

vliegveld in het uiterste zuiden van Suriname, gelegen bij de gelijknamige plaats

Van het industriële tijdperk naar het primitieve is, in Suriname een vliegtochtje van het vliegveld Zorg en Hoop naar Sipaliwini.

district dat bestaat uit het beboste zuidelijk deel van Suriname en zeker driekwart van het land omvat

Buiten de hoofdstad zijn ze vooral werkzaam in gebieden waar veel mensen bij elkaar wonen. Dat is het geval in alle andere districten met uitzondering van Sipaliwini, het grote zuidelijke district van het land. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Chinese Surinamers door hun vele werkzaamheden een vaste en vertrouwde verschijning vormen in het dagelijks verkeer.


Wanica

[1] mogelijk van Arowaks wan "droog" en onikhan "kreek, riviertje"

[2] bij de instelling in 1983 genoemd naar de gelijknamige rivier

riviertje in het noorden van Suriname, dat uitmondt in de Saramacca

district dat direct ten zuiden en ten westen van Paramaribo ligt


Korjaaks

met het achtervoegsel -s afgeleid van Korjaak dat via het Russische Коряк (korjak) een fonetische weergave is van de naam die ze bij een naburig volk hadden "bij de rendieren"

korjaki keel

Paleosiberische taal gesproken door drieduizend mensen in het uiterste oosten van Siberië


Assyrisch Nieuwaramees

vaste verbinding van Assyrisch (bijvoeglijk naamwoord) en Nieuwaramees (eigennaam)

Assyrian Neo-Aramaic

modern Aramees zoals gesproken door 230 duizend mensen in het noorden van Irak en aangrenzende gebieden


Bollenstreek

streek in Zuid-Holland rond Lisse - Hillegom en Sassenheim

De wegen in de Bollenstreek zaten tijdens het paasweekend zo verstopt dat de Keukenhof mensen opriep thuis te blijven. Ook vandaag was het weer raak. Volgens Keukenhof-directeur Bart Siemerink kan de regio de toenemende drukte niet meer aan. ,,Voor bewoners en ondernemers is deze situatie onacceptabel.’’

Amsterdam, de Hollandse en Zeeuwse kust en de Bollenstreek zijn deze Pasen volgens hem het meest geliefd. ,,Maar ook musea rekenen op extra bezoekers, onder andere door het 2019-thema Rembrandt en de Gouden Eeuw, waaraan tientallen steden en culturele instellingen meedoen.”


Elfdaals

Afleiding van Elfdaal met het achtervoegsel -s

Elvdalsk

een regionale Noord-Germaanse taal die gesproken wordt in de Zweedse gemeente Älvdalen

Spreekt u een beetje Elfdaals?


Joratais

afgeleid in het Frans van Jorat met het achtervoegsel -ais

In het Joratais wordt "Joratais" geschreven als: Dzoratâi.

streektaal van Franstaligen in de Jorat, een bergachtig en bebost gebied ten noordoosten van Lausanne in Zwitserland


Guadeloups Creools

vaste verbinding van Guadeloups (bijvoeglijk naamwoord) en Creools (zelfstandig naamwoord)

Guadeloupean Creole

mengtaal die op Guadeloupe wordt gesproken

mengtaal met vooral aan het Frans ontleende woorden die door 430 duizend mensen op Guadeloupe wordt gesproken


Riograndenser Hunsrückisch

door de Braziliaanse taalkundige C.V. Altenhofen in 1986 gekozen benaming; "Riograndenser" is een verduitsing van Portugees riograndense "uit of van de Braziliaanse deelstaat Rio Grande do Sul " en Duits Hunsrückisch "streektaal rond het Hunsrückgebergte "

Riograndenser Hunsrückisch

vorm van Duits zoals gesproken in het zuiden van Brazilië

vorm van Duits zoals gesproken door 3 miljoen mensen in de Braziliaanse deelstaten Rio Grande do Sul en Santa Catarina


Saar

[1] via Latijn Saravus van Keltisch *Sarauos of *Serauos waarin werkwoord *srew- "stromen" herkenbaar is

2. Saars (possessive)
2. Saartje (diminutive singular)
2. Saartjes (diminutive possessive)
2. Saartjes (diminutive plural)

246 km lange rivier die in de Franse Vogezen ontspringt en ten zuidwesten van het Duitse Trier in de Moezel uitmondt

Dat wil niet zeggen dat men elders geen gebruik maakte van inundaties. Integendeel, maar dan als onderdeel van een linie, zoals dat bij voorbeeld is gebeurd in de Franse Maginotlinie in noordoost Frankrijk bij de Saar en in de Duitse Ostwall in de Oder-Warthe-Bogen.

Mijn vrouw Saar stond in de keuken te koken.


17 Nederlanden

benaming voor de Habsburgse Nederlanden in de 16e eeuw, grofweg het gebied van de huidige Benelux

Met de aspiraties die Karel V had voor zijn grote rijk was er altijd wel wat te veroveren of te verdedigen. Zo breidde hij de Nederlanden uit met nog vier gewesten. De 17 Nederlanden werden ze genoemd, die min of meer als een eenheid werden beschouwd.

Hoe weinig gevoel voor de Nederlandsche eenheid Oranje had, blijkt het duidelijkst uit de door zijn broer Lodewijk gevoerde onderhandelingen om vreemde hulp te krijgen: Engeland, Frankrijk en Duitschland moesten daartoe samenwerken, om de Spaansche macht te bestrijden, en er wordt om die hulp te krijgen niets minder voorgesteld dan een verdeeling der 17 Nederlanden: Frankrijk het zuiden, Duitschland het noorden en oosten, Holland en Zeeland voor koningin Elizabeth.


Chitonga

van het autoniem in Tonga (toi) en Tonga (tog)

Hoewel het in beide gevallen om Bantoetalen gaat, horen deze talen daarbinnen duidelijk tot verschillende families: het Chitonga in Zambia is een Lenje-Tongataal en dat in Malawi een Mandataal.

Bantoetaal die wordt gesproken door meer dan 1,5 miljoen mensen in Zambia en Zimbabwe

De officiële taal in het zuiden is volgens de regering "Chitonga".

Over Chitonga gesproken, ik spreek het dan misschien nog niet, voorlezen kan ik al wel. Ik heb de kinderen vorige week blij verrast door een boekje voor te lezen in het Chitonga (wat trouwens één van de 72 talen is die in Zambia worden gesproken.

Bantoetaal die wordt gesproken door ongeveer 220 duizend mensen in Malawi

Daarnaast zijn er nog tientallen andere talen in Malawi, iedere stam heeft zijn eigen taal. In Nkhata Bay wonen de Tonga’s, zij spreken Chitonga.

Ik heb besloten langer in Mwaya te blijven en vanuit daar de rest van het noorden van Malawi te bezoeken. (…) Als ik door de dorpjes loop roepen de kinderen me na, omdat ze me al kennen en ik spreek genoeg Chitonga (lokale taal) om een beetje met ze te kunnen praten.


Ternaaien

plaats en deelgemeente van Wezet in de provincie Luik

De onderneming zou worden opgericht in Ternaaien, een gemeente in de provincie Luik.


Akoli

taal die voornamelijk gesproken wordt door de Acholi-bevolking in Acholiland te Noord-Oeganda

Er zijn nog best veel sprekers van het Akoli.


Zuid-Altaïsch

taal uit de Noord-Turkse talen die gesproken wordt door 20.000 personen in het Gorno-Altai-Ao-gebergte op de grens van Mongolië en China

Spreekt u een beetje Zuid-Altaïsch?


Avarisch

Kaukasische taal die door ongeveer 600.000 personen gesproken wordt in het zuidoosten van Rusland

Het Avarisch wordt soms nog op Russische scholen gegeven.


Bamoun

Bamun

Atlantische Congotaal gesproken door 420 duizend mensen in Kameroen


Batak Toba

Batak Toba

Bataktaal gesproken door 2 miljoen mensen in het gebied rond het Tobameer op Sumatra in Indonesië


Bafut

Bafut

Atlantische Congotaal gesproken door 100 duizend mensen in Kameroen


Bini

van de naam "Bini" voor het volk dat deze taal spreekt

Atlantische Congotaal die wordt gesproken door 1,6 miljoen mensen in Nigeria

En in vele gesproken talen treffen we klanken aan in die in wisselende mate geassocieerd zijn met een bepaalde semantiek: zogenaamde fonesthemen, wat weer iets anders is dan onomatopee (het Koreaans en het Bini maken verhoudingsgewijs veel gebruik van fonesthemen, zie McCarthy 1983).


Siksika

van Blackfoot ᓱᖽᐧᖿ (siksiká), een samenstelling van ᓱᖽ [sik] zn "zwart" en ᖿ [iká] zn "voet" met het invoegsel -ᐧ- [s]

Blackfoot

Algonquintaal gesproken door 5.100 mensen in Canada en de Verenigde Staten


Sorani

van het autoniem in Centraal-Koerdisch سۆرانی [soranî]

Iraanse taal gesproken door 6 miljoen mensen in Irak en Iran


Shimaore

Shimaore

Comorees zoals gesproken door 150 duizend mensen op Mayotte


Yi

van Chinees 彝 [yi], als naam van het Yi-volk

verzamelnaam voor Tibeto-Birmaanse talen die gesproken worden door het Yi-volk in China en Vietnam

Bestaat er een woordenlijst van het Yi?


Minnanyu

van Chinees 閩南語 en [mǐnnányǔ] "taal van de Zuid-Min, taal van Zuid-Fujian"

Chinese taal gesproken door ongeveer 50 miljoen mensen in Zuidoost-China, op Taiwan, in Indonesië en op vele andere plaatsen


Zwitserduits

samenstelling van Zwitser zn en Duits zn

Schwyzerdütsch

verzamelnaam voor een groep Duitse dialecten die gesproken worden door ongeveer zes miljoen mensen in Zuid-Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk, Liechtenstein en Oost-Frankrijk

Duits zoals dat wordt gesproken in Zwitserland en Liechtenstein

Hij had problemen met het verstaan van haar Zwitserduits.


Kirmancki

Kirmanjki

Zaza, een Iraanse taal gesproken door 140 duizend mensen in de omgeving van Tunceli in Turkije


Beijing

de hoofdstad van het Aziatische land China


Comecon

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘vroegere organisatie voor wederzijdse hulp van de Oostbloklanden’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1984

vroegere organisatie van socialistische landen voor wederzijdse economische hulp


Souburg

Samenstelling van zuid en burg. Net als Oostburg, Middelburg en andere omliggende plaatsen werd Souburg gesticht als deel van de fortengordel die de Vlaamse graven omstreeks 900 aanlegden tegen de Noormannen.

een dorp in Nederland, nu opgesplitst in West-Souburg en Oost-Souburg


Elysium

via Latijn Elysium van Oudgrieks Ἠλύσιον (èlúsion)

in de Griekse en Romeinse mythologie in het hiernamaals de plaats voor de gelukzaligen die de gunst der goden genieten
Bij Homerus is dit een groene vlakte in het westen, latere Grieken stelden het voor als eilanden in de oceaan en bij de Romeinen ging het om een plaats in de onderwereld.

De weg voert naar het klassieke hiernamaals, het Elysium.

Nog meer dan tijdens de veelgeprezen witte nachten herinnert de subpolaire stad op zulke winterdagen aan het schimmenrijk Elysium, waar volgens de woorden van een Latijnse dichter ‘een andere zon schijnt’.


A'dam

(verkorting) van Amsterdam met weglatingsteken


Hercules

Hercules

Romeinse halfgod, gelijkgesteld met de Griekse Heracles

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 15ᵘ47ᵐ en 18ᵘ56ᵐ en tussen declinatie +4° en +51°)

naam van verschillende sportverenigingen


Hezbollah

Leenwoord uit het Arabisch, in de betekenis van ‘een radicale islamitische groepering’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1989

een politieke partij en een militante beweging in Libanon van sjiitische moslims gesteund door Iran


Miradj

islamitische feestdag ter herdenking van de tocht die Mohammed naar de hemel maakte

Verschillende bladen bevatten reeds berichten over plannen tot viering van Moehammads hemelvaart, Miradj.


Interpol

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘internationale politie’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1974

internationaal samenwerkingsverband tussen de verschillende nationale politiekorpsen


Dioula-Dagaare

Dagaari Dioula

Atlantische Congotaal die door 20 duizend mensen in Burkina Faso wordt gesproken


Tetun Dili

Austronesische taal uit de Centraal-Oostelijke tak, met veel Potugese invloed, gesproken door ongeveer 390 duizend personen in Oost-Timor


Lae

Aribwatsa

uitgestorven Oceanische taal die aan de oostkust van Papoea-Nieuw-Guinea werd gesproken

Het Lae is verdrongen door het Bukawa.

havenstad aan de oostkust van Nieuw-Guinea

Lae is de tweede stad van Papoea-Nieuw-Guinea.


Estlandse Gebarentaal

Estonian Sign Language

gebarentaal gebruikt door 1500 mensen in Estland


Dogri

Dogri

Indische taal gesproken door 2,6 miljoen mensen in het noorden van India en Pakistan


Oedmoerts

afgeleid van Oedmoert met het achtervoegsel -s

Udmurt

Finoegrische taal die door een half miljoen mensen in Rusland gesproken wordt

De hoeveelheid sprekers schommelt tussen enkele honderdduizenden tot bijna een half miljoen (Mari, Mordwiens, Komi en Oedmoerts) en een paar duizend (Hantisch en Mansisch).

Tot de Fins-Permische groep behoren het Oostzee-Fins (inclusief het Fins en het Estisch), het Samisch (ook bekend als Laps), het Mordwiens, het Mari en de beide Permische talen, het Oedmoerts en het Komi.


Campidanees

Campidanese

Sardisch zoals gesproken door 500 duizend mensen in het zuiden van Sardinië
Deze taal is een vorm van Sardisch en omvat ook de dialecten Cagliare, Arborense, Sub-Barbaricino, West-Campidanesisch, Centraal-Campidanesisch, Ogliastrino, Sulcitano, Meridionale en Sarrabense

Men onderscheidt essentieel het “Logudorees-Nuorees” in het midden van het eiland en het Campidanees in het zuiden.


Gallurees

Gallurese

Romaanse streektaal gesproken door 100 duizend mensen in het noorden van Sardinië

Tachtig procent van de 1,6 miljoen inwoners beheerst één van de vier hoofddialecten: het Campidanees in het zuiden, het Nuorees in het centrum, het Logudorees in het noorden en het Gallurees in het noordoosten.


Logudorees

Logudorese

Sardisch zoals gesproken door 500 duizend mensen in het noordelijk deel van Sardinië


Helhond

driekoppige hond die in de Griekse en Romeinse mythologie de toegang tot de onderwereld bewaakt

⧖ En zij meldden, dat, op het onverwachts, Herakles in Mykenae verschenen was, met, aan drie kettingen, den Helhond in toom, ontzettend bassenden Kerberos, gemuileband de drie muilen, en dat hij hem vertoond had aan den verbaasden volke en aan den vorst, die diep in zijn paleis was gevlucht van ontzetting, en, verscholen achter de zuilen, had uit geroepen, dat Herakles vrij was van slavernij en van boete, zoodra hij het monster weêr naar Hades terug had gevoerd…


Centraal-Bikol

samenstelling van centraal bn en Bikol en , geschreven met een koppelteken in navolging van spellingregel 6.E

Maleis-Polynesische taal die wordt gesproken door 2,5 miljoen mensenn in de Filipijnen

Het Centraal-Bikol is de voertaal in de regio Bicol.


Komintern

Leenwoord uit het Russisch, in de betekenis van ‘de Derde Internationale’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1930

een wereldwijd samenwerkingsverband van communistische partijen onder aanvoering van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie (CPSU)


Aguacateeks

Mayataal die wordt gesproken door 18 duizend mensen in Guatemala

Het Aguacateeks wordt ook gesproken door migranten in Mexico en de VS.


Titan

de grootste maan van de planeet Saturnus.


Belgisch-Nederlands

zn: samenstelling van Belgisch bn en Nederlands zn geschreven met twee hoofdletters en een koppelteken volgens spellingregel 16.I onder (1)

bn: samenstelling van Belgisch bn en Nederlands bn geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

De term wordt vaak gebruikt om een onderscheid te maken met de begrippen "Vlaams" en "Zuid-Nederlands", maar de afbakening kan van auteur tot auteur verschillen. WikiWoordenboek geeft bij 50 duizend woorden onder het kopje Gangbaarheid informatie over hoe bekend of onbekend het woord in Nederland en in Vlaanderen is. Het label (België) wordt gebruikt als de betreffende betekenis naar zijn strekking specifiek is voor België. Als er betrouwbare bronnen zijn over andere verschillen in gebruik, krijgen die een plaats onder Ópmerkingen. Omdat WikiWoordenboek zich

Nederlands dat kenmerkend is voor België

Behalve als onderschikkend voegwoord blijkt 'mits' speciaal in Belgisch-Nederlands ook als voorzetsel voor te komen, iets wat ook de woordenboeken vermelden.


UWV

(initiaalwoord) van Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

overheidsinstelling die zorgt voor de uitkeringen aan mensen in loondienst die werkloos of arbeidsongeschikt worden

Uitkeringsinstantie UWV publiceerde recent een analyse over de tekorten in de ict.


Hemmes

[1] afgeleid van Hemme en met het achtervoegsel -s (zoon)

[2] van ham, in Middelnederlands hem, "aangeslibd stuk land"


Afsluitdijk

van afsluitdijk, aangezien het in oude plannen de bedoeling was het land erachter droog te leggen, in de uiteindelijke plannen is het een dam in plaats van een dijk geworden

dam die als onderdeel van de Zuiderzeewerken tussen Noord-Holland en Friesland is aangelegd

De ideeën voor de Afsluitdijk ontstonden al in 1880.


Openbaar Ministerie

vaste verbinding van openbaar (bijvoeglijk naamwoord) en ministerie (zelfstandig naamwoord) volgens spellingregel 16.N geschreven met hoofdletters omdat het een naam is

naam van de overheidsdienst die voor de rechter straf eist tegen een wetsovertreder

De Roemeense Laura Codruta Kövesi heeft eindelijk groen licht gekregen om de eerste baas van het Europese Openbaar Ministerie (EOM) te worden. Het EOM moet eind 2020 in Luxemburg beginnen met het vervolgen van corruptie, grensoverschrijdende belastingfraude en gesjoemel met EU-fondsen in 22 lidstaten.

onafhankelijke overheidsdienst die naast strafvervolging ook waakt over juiste wetstoepassing buiten het strafrecht

onderdeel van het Ministerie van Justitie en Veiligheid belast met strafrechtelijke vervolging


OM

aanduiding van de overheidsdienst die voor de rechter straf eist tegen een wetsovertreder

Het OM liet een documentairemaker meekijken bij het onderzoek naar sushiketen Sumo.


Ruijs de Beerenbrouck

dubbele naam, gevormd uit Ruijs en , het Franse de "van" en een verfranste schrijfwijze van Berenbroek en

Ruijs van Beerenbroek
Ruys de Beerenbrouck

naam van een uitgestorven adellijk geslacht in België en Nederland

De oude privé-weg van Ruijs de Beerenbrouck bestaat nog.

naam van de eerste rooms-katholieke premier van Nederland van 1918-1925

Wie brengt de honger in ons huis?
Dat is Ruijs, Ruijs, Ruijs!
Wie maakt onze centen zoek?
Dat is Ruijs de Beerenbrouck!


Koninkrijk

koninkrijk zn gebruikt als naam en daarom volgens spellingregel 16.A geschreven met een hoofdletter
**[1] (verkorting) van Koninkrijk der Nederlanden
**[2] van Oudgrieks Βασιλεία (Basileia) (Nieuwe Testament) en Hebreeuws מַלְכוּת (malchoet) (Oude Testament) "koninkrijk, koningschap"; op te vatten als (verkorting) van Koninkrijk van God of Koninkrijk der Hemelen

Deze naam wordt altijd voorafgegaan door een determinator, vaak het lidwoord het.

Bij verwijzing naar andere koninkrijken omvat de betreffende naam als regel een nadere bepaling, bijvoorbeeld "het Verenigd Koninkrijk". De Belgische staat, het Koninkrijk België, verwijst naar zichzelf als "federale overheid", niet als "Koninkrijk".

De termen Rijk en Rijksoverheid hebben in Nederland geen betrekking op het Koninkrijk der Nederlanden als geheel, maar alleen op Nederland (met inbegrip van Bonaire, Sint-Eustatius en Saba).

aanduiding voor de staat waar het land Nederland toe behoort
Deze staat omvatte bij het begin (1813) verder nog België (tot 1830), Indonesië (tot 1850) en Suriname (tot 1975); nu horen Curaçao, Bonaire en Sint-Maarten nog als afzonderlijke landen tot deze staat.

Omdat Curaçao sinds 2010 een autonoom land binnen het Koninkrijk is, is het volgens het kabinet „zelf verantwoordelijk voor het uitvoeren van een adequaat migratiebeleid”.

benaming voor de heerschappij van God, zoals die nu in een voorlopige en aan het eind ter tijden in een volmaakte vorm bestaat

God is het die het Koninkrijk brengt (niet mensen, ook niet Jezus) en Jezus vraagt van mensen dat ze zich voorbereiden op de komst ervan door het houden van Gods geboden.


Wilhelmus

m [1]: gelatiniseerde vorm van Wilhelm / Willem

m [2]: (verkorting) van wilhelmusschild, een munt die door graaf Willem V in Holland werd ingevoerd, met op een zijde een wapenschild

o: (verkorting) van wilhelmuslied, naar het eerste woord van het lied, verwijzend naar Willem de Zwijger

Wilhelmuss (possessive)
Wilhelmussen (plural)

Bij Jean de Roo in de Schoolstraat had hij zijn kamer, hij hoorde des morgens de lessen van Pater Jacobus Maseau, die de logica doceerde, en 's middags die van Pater Wilhelmus de Brouck.

⧖ Verscheide zijner Goude en Zilvere Penningen worden ons hier aangewezen en verklaard. (…) Onder de Goude is de dubbelde Goude Wilhelmus, ook de enkele.


Wilhelmus

geuzenlied uit de 16e eeuw dat vanaf 1932 officieel het volkslied van Nederland is

Ik zing ook heel hard met het Wilhelmus mee.


Unie

(verkorting) van "Europese Unie", afhankelijk van de context kan het ook gaan om een andere organisatie met "Unie" in de naam, zoals "Sovjet-Unie" of "Unie van Utrecht"

Unie van Socialistische Sovjet-Republieken

korte naam voor een organisatie met "Unie" als onderdeel van de volledige naam

Ook zorgt een gecoördineerde aanpak ervoor dat rekening gehouden kan worden met onderhandelingsdoelstellingen van de Unie in de besprekingen over de toekomstige relatie met het VK.

In dat geval wordt Gorbatsjov helemaal overbodig en kan Jeltsin, behalve president van Rusland, ook president van de Unie worden.


Caribisch Nederland

vaste verbinding van Caribisch (bijvoeglijk naamwoord) en Nederland (eigennaam)

verzamelnaam voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba, die vanaf 2010 elk afzonderlijk een bijzondere gemeente van Nederland zijn

Bewoners van Caribisch Nederland hebben sinds 10 oktober vorig jaar dezelfde rechten als Nederlanders. (…) In de toekomst mogen de leden van de eilandraden van Bonaire, Sint Eustatius en Saba ook meedoen aan de verkiezing van de Eerste Kamer.

Het bevrijdingsnummer bevatte een hoofdartikel ‘Onze toekomst’ van ds. Pattist, tevens lid van de redactie, voorts een schematisch overzicht van de geschiedenis van het ANV en een reeks beknopte artikelen over het ANV en de Oost, over Suriname, Caribisch Nederland en Zuid-Afrika.


Nederlanden

[1] samenstelling van neder bw "laaggelegen" en landen zn "gebieden"

Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden

benaming voor het gebied in Noordwest-Europa waar de Schelde, Maas en Rijn in zee uitmonden, grofweg samenvallend met het gebied van de huidige Benelux#:*Zo hield de Nederlandse cultuurhistoricus Johan Huizinga er een andere visie op na. In zijn befaamde boek Herfsttij der middeleeuwen (1919) beschrijft hij de cultuur van Frankrijk en de Nederlanden in de 14de en 15de eeuw.#meervoud van het zelfstandig naamwoord Nederland

Zijn er misschien twee Nederlanden, die weliswaar dezelfde ruimte bezetten, maar waarvan de bewoners in zekere zin gescheiden levens leiden?


Koninkrijk der Nederlanden

verbinding van  Koninkrijk, der en Nederlanden

officiële naam voor de in 1813 ontstane staat die Nederland, Curaçao, Aruba en Sint Maarten omvat en waartoe in het verleden ook België, Nederlands-Indië en Suriname hebben behoord

De herdenking van 200 jaar Koninkrijk der Nederlanden begon al in 2013, met het naspelen van de landing van de latere koning Willem I op het Scheveningse strand.


Handelingen

alleen meervoud handelingen zn als titel geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P
**[1] "handeling" in de betekenis "daad", (verkorting) van Handelingen van de apostelen
**[2] "handeling" in de betekenis "wat door een officiële vergadering is behandeld"

ˈhɑndəˌlɪŋə(n)

Het verhaal gaat dat de verschillende etnische en religieuze groepen die zich in de toenmalige smeltkroes van Jeruzalem bevonden – onder wie (volgens Handelingen 2) Parten, Meden, inwoners van Mesopotamië, mensen uit Egypte, Libië en Kreta – zich door de verkondiging van Jezus' leerlingen aangesproken wisten in hun eigen taal.

Weblink bron
Bert Roebben
 “Religie is zowel dynamiek als dynamiet” (13 mei 2005) op nrc.nl

woordelijk verslag van de vergaderingen in de Staten-Generaal

Zijn uitspraak „In gelul kun je niet wonen” zou door de griffie van de Tweede Kamer te grof zijn bevonden. De uitspraak werd in de Handelingen vervangen door „In geouwehoer kun je niet wonen”.

Weblink bron
Guus Valk
 “‘„In gelul kun je niet wonen” is geschrapt uit Handelingen van de Tweede Kamer’” (20 september 2018) op nrc.nl


Doema

lower house

het lagerhuis van het Russische parlement

Wilders is deze week op bezoek in Rusland en bezoekt onder meer de Doema, het Russische parlement. Vrijdag wordt hij ontvangen door de plaatsvervangend minister van Buitenlandse Zaken. De PVV-leider kondigde zijn bezoek eerder deze maand aan. ,,Het is tijd voor Realpolitiek ipv Russofobie!"

Weblink bron “Nabestaanden MH17 eisen excuses Wilders voor Russisch vriendschapsspeldje” (28-02-2018), Tubantia

Poetin haalde de constitutie eerder overhoop. In 2012, na een premierschap van vier jaar, rekte de Doema, het Russische Lagerhuis Poetins ambtstermijn op tot zes jaar, waardoor Poetin nog eens twaalf jaar te gaan had. Langer dan Brezjnev en Stalin ooit gezeten hebben.

Weblink bron
Joost Bosman
 “Pas na de verkiezingen in Rusland begint de echte onrust” (18-03-2018), Tubantia


Formule 1

van Engels Formula One, waarin formula verwijst naar de verzameling technische eisen die geldt voor alle auto's die aan deze races meedoen en one geeft aan dat deze verzameling betrekking heeft op de voornaamste autoraces met de snelste auto's; zo bestaan er ook een Formule 2 en een Formule 3

sinds 1946 de hoogste categorie wedstrijden in het autoracen, die vanaf 1950 een jaarlijks wereldkampioenschap vormen

Hij eindigde zondag na een tweede plek bij de laatste race van het seizoen als derde in de eindstand van de Formule 1.


Odeveld

De naam leeft nog voort in de straatnaam "Oude Veldstraat".

oude benaming voor Zaffelare, een dorp in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen


Marshallhulp

In de betekenis van ‘economische hulpverlening na WO II’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950

samenstelling van Marshall en en hulp zn

hulp van de Verenigde Staten aan Europese landen na de Tweede Wereldoorlog


Almaty

de grootste stad van Kazachstan, van 1929 tot 1997 hoofdstad van dat land


West-Afrika

samenstelling van west bn en Afrika en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.E en met hoofdletters volgens spellingregel 16.G onder (3)

Ascension

landen en territoria in West-Afrika volgens de indeling van de VN

westelijk deel van het continent Afrika; in de indeling van de VN: vanaf Mauretanië tot en met Nigeria alle landen aan de Atlantische Oceaan plus de niet aan zee liggende landen Mali, Niger en Burkina Faso


Ascension

via Engels Ascension Island van Portugees Ilha da Ascensão "Hemelvaartseiland", de benaming bij de herontdekking op Hemelvaartsdag 1503 gegeven door de Portugese generaal A. de Albuquerque

een eiland in het zuiden van de Atlantische Oceaan, 1600 km ten westen van de Afrikaanse kust. deel van het Britse overzeese gebiedsdeel Sint-Helena

De Britten broeden intussen op meer aanspraken. Zo meldden kranten eerder al dat ze ook een aanzienlijk gebied om de Falkland Eilanden en South Georgia als exclusieve economische zone willen opeisen. (…) Daarnaast onderzoeken ze of ze gebieden in de Golf van Biskaje, rond het eiland Ascension en voor de westkust van Schotland kunnen claimen.

Weblink bron “Britten claimen bodem Antarctica” (17 oktober 2007) op nrc.nl


Wuhan

van Chinees 武汉, gevormd door het samenvoegen van de eerste delen van 武昌 "Wuchang" en 汉口 "Hankou" de twee plaatsen die zijn samengevoegd om de stad te vormen

miljoenenstad in het hart van China, gelegen aan de Jangtsekiang, hoofdstad van de provincie Hubei


Woehan

meer fonetische schrijfwijze voor Wuhan, een miljoenenstad in het hart van China


Noord-Macedonië

land in de Balkan dat tot 12 februari 2019 Macedonië heette en dat volgens ISO-norm ISO 3166-1 wordt aangeduid met de driecijferige landcode: 807, de drieletterige landcode: MKD en de tweeletterige landcode: MK


Aarle-Rixtel

samenstelling van Aarle en en Rixtel en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.E

dorp en voormalige gemeente in Noord-Brabant, tegenwoordig deel van de gemeente Laarbeek


Serili

Austronesische taal, gesproken door ongeveer 300 mensen die het gelijknamige dorp op het eiland Marsela bewonen

dorpje op het Zuid-Molukse eiland Marsela in Indonesië


Septuagint

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘de oudste Griekse bijbelvertaling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

vertaling van het Oude Testament uit het Hebreeuws in het Grieks, die tussen circa 250 en 50 v.Chr. werd gemaakt (door 70 joodse geleerden)


Samenland

samenstelling van Same en land met het invoegsel -n-

gebied dat zich uitstrekt over het noorden van Noorwegen, Zweden, Finland en Rusland


Pauluskerk

eponiem, samenstelling van Paulus en "de apostel " en kerk zn "gebouw voor religieuze samenkomst"

Pauluskerks (possessive)
Pauluskerken (plural)

kerkgebouw dat naar de apostel Paulus is genoemd

Het koor is druk met de generale repetitie van wat woensdag startte en in heel Rotterdam te horen is de komende weken: van Centraal Station tot de gevangenis, het ziekenhuis en de Pauluskerk, overal zullen ze stukken uit ‘de Matthäus’ ten gehore brengen.

Weblink bron
Marko de Haan
 “Deze maand klinkt overal in Rotterdam ‘de Matthäus’” (5 maart 202) op nrc.nl


Pauluskerken

meervoud van het zelfstandig naamwoord Pauluskerk

Thornhill schilderde in 1715-21 acht fresco's met bijbelse scènes in de koepel van de Saint Paul's Cathedral te Londen; Borel in 1904 en Denis ca. 1915 maakten fresco's in de absissen van de Pauluskerken te Lyon en Genève.

Louis Goosen
 “Van Andreas tot Zacheüs. Thema's uit het Nieuwe Testament en de apocriefe literatuur in religie en kunsten.”, 2e druk (maart 1997), SUN, Nijmegen, ISBN 90 6168 353 X, p. 239


Binnenlandse Zaken

verbinding van  binnenlandse en zaken, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.N

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

ministerie van een overheid dat verantwoordelijk is voor zaken die het eigen land betreffen en die niet onder een van de overige ministeries vallen

Indien bijvoorbeeld in Duitsland een vakdepartement taken en bevoegdheden wil overdragen aan het decentrale bestuur, dan kan Binnenlandse Zaken dat verhinderen of bijsturen wegens strijd met de beginselen van de Duitse federatie.

Weblink bron
Douwe Jan Elzinga
 “Binnenlandse Zaken moet dringend versterkt” (27 april 2012) op binnenlandsbestuur.nl


Zonnekoning

samenstelling van zon zn en koning zn met het invoegsel -e- , geschreven zonder tussen-n volgens spellingregel 8.E en met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A; een leenvertaling van Frans Roi-Soleil en

bijnaam voor koning Lodewijk XIV van Frankrijk

De Zonnekoning, Lodewijk de Veertiende, is aan de macht gekomen en van hem is bekend dat hij alle touwtjes van zijn rijk in handen wilde krijgen.

Weblink bron
Anne Jongeling
 “Jean de la Fontaine” (12 januari 2009) op nu.nl

bijnaam voor iemand die zich gedraagt als een alleenheerser

Minister van Binnenlandse Zaken, Gérard Collomb, zei dat Macron zich te veel als een alleenheerser gedroeg. Macron werd niet voor niets de 'Zonnekoning' genoemd.

Weblink bron
Frank Renout
 “Knuffelstrategie: De softe fase van Macron” (24-09-2019), Tubantia

"Bach houdt de teugels strak bij het IOC. De Zonnekoning noemen ze hem ook wel. Het beleid is helemaal op hem ingesteld en hij wordt omringd door jaknikkers en hielenlikkers.

Weblink bron “Seppelt hekelt halsstarrig IOC: 'Imago van Bach heeft flinke deuk opgelopen'” (28 MAART 2020), NOS


Wereldgezondheidsorganisatie

samenstelling van wereld zn en gezondheidsorganisatie zn

instantie van de Verenigde Naties die zich bezighoudt met de wereldwijde gezondheidszorg

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is de gemiddelde levensverwachting wereldwijd 71,4 jaar, gebaseerd op gegevens van 2015.

“Opvolger”, Wageningen University & Research

De Wereldgezondheidsorganisatie heeft nog geen bewijs voor immuniteit tegen het coronavirus.

“WHO heeft nog geen bewijs voor immuniteit tegen coronavirus” (2020-04-25), Het Parool


Wetstraat

De bitse sfeer in de Wetstraat de voorbije dagen en weken zet zich voort op de sociale media, die in de onophoudelijke strijd om de oorlog van de kiezersgeesten een arena geworden zijn waar verwijten heen en weer vliegen.

Weblink bron
Tim Verheyden
 “Bitse sfeer in Wetstraat gaat voort op sociale media, maar bestaat slechte politieke reclame wel?” (27 februari 2020) op vrt.be

straat in Brussel waaraan het parlement en het kabinet van de Eerste Minister van België zijn gevestigd, evenals verschillende Europese instellingen

Vannacht zijn wegenwerkers gestart met de aanleg van een nieuw fietspad in de Wetstraat in Brussel.

Weblink bron
evg
 “Fietspad verdeelt de Wetstraat” (5 mei 2020) op standaard.be


Vastenavond

In de betekenis van ‘vooravond van de grote vasten’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1264

Vastenavonds (possessive)
Vastenavonden (plural)

de dinsdag voor Aswoensdag, laatste dag van het carnaval


Zandé

van het endoniem (in Zandé) Pazande of Kizande

Zandétaal die door ongeveer een miljoen mensen in Congo, de Centraal-Afrikaanse Republiek en Zuid-Soedan wordt gesproken

Het volgende wiegelied is bijzonder populair in het Noorden van Congo. Het is samengesteld uit een mengsel van vier talen, Bangala, Swahili, Zande en Bwa.

“Afrikaanse letterkunde: Tradities, genres, auteurs en ontwikkelingen” (2019), Amsterdam University Press, Amsterdam, ISBN 9789048541577, p. 57


Kunwinjku

Kunwinjku

Australische taal gesproken door 1700 mensen in West-Arnhemland in het noorden van Australië


Yentel

van Jiddisch יענטל (jentl) dat vermoedelijk teruggaat op een Romaans woord voor "edel, aardig" (zoals Oudfrans gentil of Italiaans gentile)


Kiskassen

onder invloed van kiskassen ww ontleend aan Frans Casquets

enkele rotseilandjes en klippen 12 km ten westen van het kanaaleiland Alderney


Doggersbank

samenstelling van dogger zn "visser op kabeljauw" en bank zn "ondiepte" met het invoegsel -s-

ˈdɔɣərzˌbɑŋk

300 km lange ondiepte in de Noordzee ten oosten van Noord-Engeland, die vanouds van belang is voor de visserij
De Doggersbank is ook het grootste Natura 2000-gebied van Nederland.

Het Wereld Natuur Fonds (WNF) heeft samen met een aantal andere natuurorganisaties een klacht ingediend bij de Europese Commissie omdat de natuur in de Doggersbank niet goed beschermd wordt. Zegenvisserij, een techniek waarbij met een sleepnet over de bodem vissen worden gevangen, verstoort en beschadigt de Doggersbank. De Doggersbank is een ondiep deel in de Noordzee met een lengte van bijna 300 kilometer.

Weblink bron
Marissa van Loon
 “WNF dient klacht in bij Europese Commissie om sleepnetten in Noordzee” (24 juni 2019) op nrc.nl


Rijnboog

zn samenstelling van Rijn en "rivier" en boog zn "gekromd traject" , gespeld met een hoofdletter volgens spellingregel 16.F

en naar Rhijnboog de bijnaam van de stoomlocomotieven die vanaf 1889 tussen Arnhem en Utrecht gingen rijden; deze bijnaam verwijst zelf weer naar de Rhijnspoorweg en "bogie", een kenmerkend onderdeel van de locomotief

De instellingen worden gehuisvest in twee verschillende gebouwen bij de haven, die deel gaat uitmaken van de toekomstige Rijnboog.

Weblink bron “Arnhem steekt 120 mln in nieuwbouw voor cultuur” (26 november 2007) op nrc.nl


Eiger-noordwand

samenstelling van Eiger en en noordwand zn

de moeilijk te beklimmen noordwand van de Eiger, een berg in Zwitserland

Toen zij acht jaar oud was, keerde haar vader, de Amerikaanse alpinist John Harlin II, niet terug van zijn gedroomde beklimming van de Eiger-noordwand in 1966.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


Mount Everest

berg op de grens van Nepal en Tibet, de hoogste berg van de wereld

Buiten aan de picknicktafel begon ik te lezen. Het gaat over de ervaringen van nabestaanden van overleden klimmers. Ik las hoe haar vriend, Joe Tasker, in 1982 was overleden tijdens een expeditie naar Mount Everest.


Gullah

creooltaal gesproken door enkele duizenden bewoners van eilanden voor de kust van de VS tussen het noorden van Florida en Noord-Carolina die van Afrikaanse afkomst zijn

Tijdens haar omzwervingen staalt Aminata haar taalvaardigheid, vaak clandestien en met hulp van derden, tot ze een handvol talen beheerst, waaronder Engels en Gullah, het slavendialect.

Weblink bron
Auke Hulst
 “Vrees geen mens, leer hem kennen” (7 april 2011) op nrc.nl


Avikam

Avikam

Atlantische Congotaal gesproken door 20 duizend mensen in het zuiden van Ivoorkust

⧖ „Vereenvoudiging" had bij voorbeeld plaats met de labiovelaren 'kp' en 'gb', die kenmerkend West-Soedaneesch zijn. Bijv. Avikam (Kwa-groep): gbekre „Européen" >NE. bakra „id." en Ahlö (Togo): kpali „rufen" > NE. bari „id."

Weblink bron
Lou Lichtveld
 Arikaansche resten in de creolentaal van Suriname in: De West-Indische Gids, jrg. 10 deel 11 (1929), Martinus Nijhoff, 's-Gravenhage, p. 512


Urkers

o bn [1]: afgeleid van Urker zn met het achtervoegsel -s

Het Urkers kent ook niet van die harde klanken. Daarom klinkt het zingen in het dialect prachtig.

Weblink bron
René Zeeman
 „Het Urker dialect klinkt heel melodieus” in: Reformatorisch Dagblad (3 december 2013), p. 12 kol. 4/5

meervoud van het zelfstandig naamwoord Urker

Deze vis heeft nooit in de Zuiderzee gezwommen en wordt door Urkers ook niet gevangen.

Weblink bron
M. Bogerd
 Rumoer om orka of ijsvlet
Inwoners van Urk willen roofvis bij dorpsingang niet kwijt in: Reformatorisch Dagblad (18 maart 1992), p. 19 kol. 5


Urak Lawoi'

Maleise taal die door ongeveer 3.000 mensen in het zuiden van Thailand wordt gesproken


Haifa

Na de Negev loop je door oude steden als Jeruzalem, Haifa en Nazareth en kun je bij Trail Angels overnachten die hun huis openstellen voor INT-hikers.


Himalaya

van Sanskriet हिमालय (himā-laya) “verblijfplaats van de sneeuw”

gebergte dat ten noorden van India ligt; het hoogste gebergte ter wereld

De Himalaya strekt zich uit over 2.400 kilometer, van Pakistan over India, China, Nepal en Bhutan.

Weblink bron
lob
 “Gletsjers Himalaya kunnen over 50 jaar gesmolten zijn” (4 juni 2007) op nieuwsblad.be

Ik stond in de Himalaya op de Annapurna, de hoogste bergen ter wereld om me heen en ik zei tegen mezelf: als je echt een grote jongen bent dan kun je dit ook tekenen.

Weblink bron
Jan van der Kooi geciteerd door Marjoleine de Vos
 “‘Ik begin nu heel langzaam te begrijpen waar het heen moet’” (17 april 2020) op nrc.nl


Malala

Tijdens het lopen beluisterde ik veel audioboeken en ik was erg geïnspireerd geraakt door het verhaal van Malala, het 13-jarige meisje uit Pakistan waarin ze het lot beschrijft van meisjes die van het Taliban-regime niet naar school mogen.


Matterhorn

een 3883 meter hoge berg op de grens van Zwitserland en Italië

Mijn moeder vertelde eens bij het kampvuur dat haar eigen moeder in 1930 de top van de Matterhorn in Zwitserland had beklommen met touwen en stijgijzers.


Melkweg

leenvertaling van Latijn Via Lactea, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E, in de betekenis van ‘sterrenstelsel’ voor het eerst aangetroffen in 1634

via làctia

het sterrenstelsel waarin wij ons bevinden en dat op donkere nachten als lichtende band aan de hemel te zien is.

Met mijn luchtbed op het grondzeil kroop ik mijn slaapzak in en keek omhoog naar de sterren in de hemel. Nog nooit had ik de Melkweg zo helder gezien.


Seth

Aan de bar in een klein dorpje vertelde de barman me een bijzonder verhaal over ene Seth Orme – trailname Cap – een 26-jarige jongen uit North-Carolina, die iets voor me op de trail liep.


Rijksveldwacht

samenstelling van Rijk en en veldwacht zn met het invoegsel -s- , benaming van een handhavingsdienst die in Nederland in 1856 ingevoerd werd

specifieke dienst van gerechtsdienaren en opzieners van jacht en visserij, voorloper en later onderdeel van de rijkspolitie

⧖ Art. 3. De Rijks-veldwacht bestaat in het algemeen in:
a. het doen van dag-en nacht-rondes zoo binnen den bebouwden kring der gemeenten, als inzonderheid ten platten lande, ter handhaving der openbare orde, ter beveiliging van personen en goederen en ter voorkoming van misdrijven; en voorts in het bijzonder in:
b. het waken tegen bedelarij en landlooperij;
c. het toezigt op vreemdelingen;
d. de bewaking van het jagtveld en de visscherij;
e. het in bewaring nemen van zwervende, beschonkene en verlaten personen;
f. het opsporen van misdadigers en het inwinnen van informatien nopens gepleegde misdrijven;
g. het dienstbaar zijn tot de handhaving der orde op de openbare teregtzittingen der onderscheidene regts-collegien;
h het overbrengen of transporteren van gevangenen;
i. de beteekening van dagvaardingen en andere geregtelijke stukken in strafzaken.

Nederlanden in: Nederlandsche staatscourant (19 november 1856), Bureau der Nederlandsche Staats-courant, 's-Gravenhage, p. 1


Trio

Caribsche taal die gesproken wordt door ongeveer 2000 personen in Suriname

Het Trio is een inheemse taal.

persoon die tot de Trio-stam van inheemse Surinamers behoort


Aucaans

creoolse taal die gesproken wordt door ongeveer 25000 personen in Suriname en het aangrenzende Franse departement Guyane

Het Aucaans bevat elementen die uit Afrikaanse talen stammen.


Haas

leenvertaling van Latijn Lepus, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

Lepus

sterrenbeeld zuidelijk van de dierenriem (tussen rechte klimming 4ᵘ54ᵐ en 6ᵘ09ᵐ en tussen declinatie −27° en −11°)


Calvijn

vernederlandsing van de latinisering "Calvinus" van de Franse familinaam "Cauvin"

Johannes Calvijn, protestants theoloog die in Nederland veel aanhang kreeg, vooral bij fanatieke christenen met een strenge en sombere moraal

Veel van wat negatief wordt geduid als ‘calvinisme’ – een troosteloos en vreugdeloos geloof waarin het leven slechts één tranendal is onder het wrede oog van een tirannieke God – heeft slechts zeer in de verte iets te maken met Calvijn.

Weblink bron
Rob Hartmans
 “Calvijn was geen massamoordenaar” (28 april 2017) op nrc.nl

De kantoorboterham is zo Nederlands als het regenpak, de vouwfiets en korte vrouwenkapsels. Hij is eenvoudig doch voedzaam en heel erg ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ – voor mijn geestesoog zie ik Calvijn, vadertje Cats, Willem Drees en Wim Kok goedkeurend knikken.

Weblink bron
Japke-d. Bouma
 “Neem nooit een boterham mee naar kantoor” (7 februari 2017) op nrc.nl


Tuilerieën

alleen meervoud, van Frans Tuileries en , van tuileries "pannenbakkerijen", die in het begin van de 16e eeuw op die plek te vinden waren

stadspark in het centrum Parijs, dat vroeger de tuin van het gelijknamige paleis was

In de Franse hoofdstad schilderde hij graag verliefde stelletjes in de Tuilerieën, al had hij steevast meer aandacht voor de bomen in het stadspark dan de mensen.

Weblink bron
Sandra Smallenburg
 “De troost van een knotwilg of kastanjeboom” (26 augustus 2020) op nrc.nl

Het had een olijke bijdrage moeten worden aan een openluchttentoonstelling afgelopen oktober, in de Tuilerieën in Parijs.

Weblink bron
Sandra Smets
 “De Domestikator: controversieel in Parijs, citymarketing in Amsterdam” (29 augustus 2018) op nrc.nl

voormalig koninklijk paleis, dat van de 16e tot de 19e eeuw in Parijs stond

Op 20 maart 1815 – de verjaardag van zijn zoon – herovert Napoleon de Tuilerieën.

Weblink bron
Margot Poll
 “Door Napoleons identiteitscrisis stierven tienduizenden soldaten” (3 oktober 2019) op nrc.nl

De albums uit 1855-1857, met 550 opnamen van de Franse fotograaf Edouard Baldus (1813-1889), zijn net op een Londense veiling voor 60.000 gulden verworven. Elk blad toont in een scala van bruinen een gevel of gevel-detail van het Louvre, dat omstreeks die tijd werd doorgetrokken naar de Tuilerieën.

Weblink bron
Marianne Vermeijden
 “Vernieuwende mammoetonderneming” (10 november 1999) op nrc.nl


VAE

(afkorting) en (initiaalwoord) afgeleid van Verenigde Arabische Emiraten

Het initiaalwoord VAE kan als mannelijk enkelvoud worden gebruikt, wanneer het puur als naam voor een eenheid wordt opgevat; anders is het alleen meervoud.

land in het Midden-Oosten, aan de zuidkust van de Perzische Golf

Maar de VAE moeten beslissen waar ze hun ambassade willen vestigen.

Weblink bron “Deal Israël-VAE: Arabische staten zijn het wachten op Palestina beu” (14 augustus 2020) op nrc.nl

De VAE heeft zijn troepen grotendeels teruggetrokken uit Jemen, maar het is op dit moment nog te vroeg om van een complete en definitieve terugtrekking te spreken.

S. Blok
 “Reactie op verzoek commissie over een verslag van de reis naar een aantal landen in de Golfregio”, kamerstuk 32623 / 32735 nr. 296 (4 maart 2020), Tweede Kamer der Staten-Generaal, p. 3


Rota

van Latijn Sacra Romana Rota letterlijk: "heilige Romeinse wiel", waarbij er verschillende verklaringen voor het laatste woord bestaan: een verwijzing naar een ronde zittingszaal, naar het in een cirkel zitten van de rechtsprekende "auditoren" of naar een rollende bewaarplaats voor processtukken

Béatrix de Cusance (1614-1663) was in haar tijd een spraakmakende figuur, wier privéleven aanleiding zou geven tot een rechtszaak voor de Rota, de rechtbank van het Vaticaan.

Weblink bron
Marika Keblusek
 “Brieven aan een overspelige” (1 oktober 2010) op nrc.nl


Veda

via Tamil வேதம் (vedam) of direct van Sanskriet वेद (weda) "kennis", cognaat met weten, in de betekenis "hindoeboeken" aangetroffen vanaf 1651, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

Veda

elk van de vier voornaamste heilige hindoegeschriften

De Indiërs hadden een sterk orale traditie waarin verzen van meester op leerling werden overgedragen. Dat gold voor de heilige teksten van de Veda, maar ook voor wiskundige teksten.

Weblink bron
Bennie Mols
 “Oude Sanskrietverzen zingen van wiskunde” (16 april 2011) op nrc.nl


Tewa

taal gesproken door ongeveer 1600 Pueblo-indianen in het grensgebied van Mexico en de Verenigde Staten

Daartoe [sic!] wordt in dit geval ook het Soshone van de Comanche toe gerekend en het Tanoa van de Kiowa (maar ook van sommige Pueblo, zoals het Tewa).

Weblink bron
Floris Schreve
 “Mijn hersenspinsels en gedachtekronkels : Vervolg van de belangrijkste cultuurgebieden van Noord Amerika” (17 maart 2010) op fhs1973.com


Rijksvoorlichtingsdienst

samenstelling van rijk zn en voorlichtingsdienst zn met het invoegsel -s-

overheidsdienst die de bevolking inlicht over het koningshuis en het regeringsbeleid

"We gaan bij de restauratie niet de geschiedenis herschrijven." Daarna wordt beslist of de koets weer gebruikt gaat worden. Volgens koningshuis-verslaggever Kysia Hekster is het niet gek dat de koning zich er bij deze gelegenheid nog niet over uit laat. "Normaal wordt zoiets via de Rijksvoorlichtingsdienst bekendgemaakt. Maar het zou goed kunnen dat er na de restauratie voor gekozen wordt om de koets in een museum te zetten."

Weblink bron “Koning, koningin en prinsessen starten zomervakantie met fotosessie” (VR 17 JULI,), NOS

Nu meldt de Rijksvoorlichtingsdienst dat hij op 9 juli terugtreedt. Volgens de RVD heeft de VVD een goede kandidaat gevonden om hem op te volgen en zal die naam op korte termijn bekend worden gemaakt.

Weblink bron “Van Rijn in juli weg als minister” (28-05-2020), NOS


Utopia

van Latijn Utopia gevormd uit Oudgrieks οὐ (oú) "niet" en τόπος (tópos) "plaats" met het achtervoegsel -ia, dus letterlijk: "Nergensland" door de Engelse staatsman T. More in zijn in 1516 te Leuven verschenen boek De Optimo Reipublicae Statu deque Nova Insula Utopia

Utopia's (possessive)
Utopia's* (plural)

[2] Het woord utopie is gangbaar wanneer het woord als soortnaam wordt gebruikt.

als benaming van het boek De Optimo Reipublicae Statu deque Nova Insula Utopia van T. More

Hij verbindt Cuba met Columbus’ aankomst in „de nieuwe wereld” aan het einde van de 15de eeuw en koppelt dat aan de publicatie van Thomas Mores Utopia in 1516.

Weblink bron
Dana Linssen
 “Toerisme is de laatste vorm van kolonialisme” (10 november 2020) op nrc.nl

denkbeeldig land waarin zaken radicaal anders zijn geregeld met heel aantrekkelijke resultaten

De afgelopen honderd jaar is de utopie een vrij gevaarlijk vehikel geweest. Denk aan het Sovjet-communisme en het nazisme. Het idee van Utopia als inspirerend en geweldloos baken is daardoor in de knel geraakt. De afgelopen decennia zijn nauwelijks nog utopieën gepubliceerd.

Weblink bron
Arjen Ribbens
 “Carlijn Kingma brengt op haar tekeningen verleden en toekomst in kaart” (23 september 2020) op nrc.nl

ideale situatie die sterk van de bestaande toestand verschilt

Ze wilden van Cambodja een agrarisch en communistisch Utopia maken, een boerensamenleving waarin klasse, religie en geld geen rol zouden spelen.

Weblink bron
Annemarie Kas
 “De rechterhand van Pol Pot had nergens spijt van” (5 augustus 2019) op nrc.nl


Kerstster

samenstelling van kerst zn en ster zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

de ster die volgens het Evangelie van Matteüs (2:2) door de Wijzen uit het oosten opgevat werd als voorteken voor de geboorte van de koning der Joden

De Italiaanse schilder Giotto heeft waarschijnlijk de komeet van Halley in 1301 waargenomen, getuige de vorm van de Kerstster boven zijn fresco De aanbidding van de Drie Koningen.

Weblink bron
G. A. W. C. van Hemert tot Dingshof
 “Sterrengids” (24 december 1990) op nrc.nl


Ridderzaal

ridderzaal zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A, omdat het specifiek om de ridderzaal van het voormalige grafelijk slot in Den Haag gaat

grote, middeleeuwse hal op het Binnenhof in Den Haag
Dit is de plaats waar traditioneel het parlementaire jaar wordt geopend als de koning de troonrede uitspreekt in een verenigde vergadering van de Eerste en Tweede Kamer. De zaal wordt ook gebruikt voor andere plechtige gebeurtenissen.

De prijs wordt uitgereikt op 25 september 2019 door minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) in de Ridderzaal in Den Haag.

Weblink bron
Annelies Bontjes
 “Regisseur Ivo van Hove krijgt Johannes Vermeer Prijs” (15 augustus 2019) op nrc.nl


Dam

dam zn "wal door water", geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A
**[2.1] vanwege de ligging bij de vroegere dam door de Amstel waaraan die Amsterdam zijn naam ontleent

gebruikt als naam voor een plaats nabij een (voormalige) wal door het water

gebruikt als straatnaam voor straat of plein op of nabij een (voormalige) wal door het water

Het midden op de Dam geplaatste beeld werd ontworpen door de Russische beeldhouwer Léopold Bernstamm in opdracht van tsaar Nicolaas II, die het in 1911 schonk aan de stad Zaandam ter herinnering aan het verblijf van Peter de Grote in de stad.

Weblink bron
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
 “Czaar Peter Monument in Zaandam” (16 maart 2020) op rijksmonumenten.nl

plein in Amsterdam waar het nationaal monument voor de Tweede Wereldoorlog staat en waar ook vaak demonstraties worden gehouden

Bij een van de toeristenwinkels aan de Dam werden de ansichtkaarten kort voor 17.00 uur haastig naar binnen gehaald. De laatste klanten kunnen nog net een mondmasker krijgen, dan gaat het rolluik dicht. Op de Dam hebben zich inmiddels veel mensen verzameld voor de demonstratie.

Weblink bron
Sjoerd Klumpenaar & Lisa Dupuy
 “Stevige kritiek op Halsema na demonstratie op de Dam” (1 juni 2020) op nrc.nl


Plejaden

eponiem, alleen meervoud van Oudgrieks Ππλειάδες (pleiádes) "dochters van Pleione", pleiaden: de naam voor een groep van zeven sterren die volgens de mythologie eigenlijk de zeven dochters van Atlas en Pleione waren, die de godin Artemis vergezelden en van Zeus een veilige plaats aan de hemel hadden gekregen, gespeld met een hoofdletter volgens spellingregel 16.C

met het blote oog zichtbare hoop van sterren in het sterrenbeeld Stier

Verder schrijft zij dat het middernacht is, dat de maan is ondergegaan en het licht van de Plejaden is verdwenen. Laatstgenoemde is, zoals nu bekend, de helderste sterrenhoop aan de hemel.

Weblink bron
George Beekman
 “Wanneer lag Sappho op haar sponde” (26 mei 2016) op nrc.nl


Pléiade

naam van een beroemde verzameling uitgaven waarin alleen het werk van de belangrijkste schrijvers wordt gepubliceerd

„Mijn droom? Een huis, mijn huis, met de Pléiade om me heen, eindelijk de hele Saint-Simon lezen.

Weblink bron
Margot Dijkgraaf
 “‘Schrijven stelt het sterven uit’” (26 juli 2013) op nrc.nl

Tollens' poëzie is in de twintigste eeuw niet meer integraal herdrukt, die van Hugo is in de Pléiade opgenomen.

Weblink bron
Marita Mathijsen
 “De Tollenstwist” (7 januari 2006) op nrc.nl

zevental beroemde dichters uit de Franse Renaissance in de 16e eeuw

Wat een gezelschap! Hun verzen doen die van de Dichters van de Pléiade verbleken.

Weblink bron
Guus Luijters
 “Hogesluis over de Amstel” (16 mei 2019) op nrc.nl

In de zestiende eeuw werden in Frankrijk niet alleen prachtige gedichten geschreven door de Pléiade, `het zevengesternte van grote dichters'. Ook het werk van veel andere dichters was zeer de moeite waard.

Weblink bron
Ewoud Sanders
 “Ramsj” (3 juni 2005) op nrc.nl


Rotary

van Engels Rotary, een verwijzing naar de begintijd waarin het roteren van functies en vergaderlocaties kenmerkend voor de organisatie waren, de officële naam is Rotary International; gespeld met een hoofdletter volgens spellingregel 16.N

wereldwijde organisatie waarin mensen met verschillende, aanzien gevende beroepen elkaar in plaatselijke clubs ontmoeten en samen aan goede doelen werken

Het is een project van de Rotary, om te helpen bij onderhoud van het natuurgebied.

Weblink bron
Marleen Luijt
 “Goed doen (+netwerken)” (24 februari 2010) op nrc.nl


Götterdämmerung

van Duits Götterdämmerung "godenschemer"

ˈɡʏtərˌdɛməˌruŋ

opera uit 1876 van de Duitse componist R. Wagner waarin de held Siegfried sterft en het Walhalla in vlammen opgaat

Op 30 september gaat in Enschede de allerlaatste opera van de ‘oude’ Reisopera in première: Wagners Götterdämmerung, het sluitstuk van de Ring-cyclus in de geprezen regie van Antony McDonald. Het is een van Wagners langste en grootst bezette werken, en vergt een lange voorbereiding. (…) Nee, dan Götterdämmerung: aan het slot van die opera overstroomt de Rijn en wordt het Walhalla van de goden door vlammen verteerd.

Weblink bron
Floris Don
 “Grootse en symbolische Wagner is sluitstuk voor Reisopera” (3 augustus 2012) op nrc.nl


Purépecha

taal die door ongeveer 125.000 mensen in het westelijke hoogland van Mexico gesproken wordt

Spreek jij vloeiend Purépecha?


Diever

van Middelnederlands Deveren, aangetroffen vanaf 1181 (afschrift uit 15e eeuw); de betekenis is mogelijk verwant aan diep

dorp en tot 1998 gemeente in de huidige gemeente Westerveld, in de Nederlandse provincie Drenthe


Semele

in de Griekse oudheid godin van de aarde, dochter van Kadmos en Harmonia, moeder van Dionysos
Het verhaal hoe Zeus haar vanwege haar schoonheid verleidde is onderwerp van schilderijen en een bekend oratorium van G.F. Händel.

Dionysus' moeder was de maangodin Semele en zijn grootmoeder was de grote godin, de Magna Mater Rhea.

E.M. Beekman (vert. Maarten van der Marel & René Wezel)
 “Paradijzen van weleer. Koloniale literatuur uit Nederlands-Indië, 1600-1950.” (1998), Prometheus, Amsterdam, ISBN 90 5333 593 5, p. 295


Socrates

via Latijn Socrates van Oudgrieks Σωκράτης (Sokrátès)

Een andere strategie is volgens Kayvan Kian ‘opzettelijke onthouding’: „Juist níét alle luxe en pleziertjes te pakken die je kunt.” Hij haalt een beroemd verhaal aan over Socrates. „Die liep urenlang rondjes rond zijn huis. Zijn buren vroegen verbaasd: wat ben je aan het doen? Waarop Socrates zei: ‘Ik ben mijn eten lekkerder aan het maken.’ Hoe meer trek hij kreeg, hoe lekkerder het smaakte. Onthouding kan helpen om het kleine meer te waarderen.”

Weblink bron
Wouter van Noort
 “Hoe je kalm kunt blijven als de wereld in brand staat” (29 november 2020) op nrc.nl


Krim-Gotisch

Samenstelling van de eigennaam Krim en het zelfstandige naamwoord Gotisch

Germaanse taal die tot het eind van de 18e eeuw werd gesproken door Goten in geïsoleerde gebieden van de Krim


Vis

[1] terugvorming uit Vissen, de eigenlijke naam van het sterrenbeeld


Niassisch

afgeleid van Nias en met het achtervoegsel -isch

taal die op het gelijknamige eiland in Indonesië gesproken wordt

Het Niassisch wordt nog veel gesproken.

Varianten bij de vleet vinden wij eveneens bij Alfons de Cock, "Volkssage, volksgeloof en volksgebruik" (…) en in het eerste deel van Dr. Jan de Vries' "Volksverhalen uit Oost-Indië" (…) - een waardevolle bron voor ons, vermits De Vries, als varianten bij het verhaal ‘De berg en het stekelvarken’, twee Oost-Indische verhalen vermeldt, een in het Soendanees en een in het Niassisch, die overeenstemmen met het Japanse sprookje van de steenhouwer.

Marcel Janssens
 De oorspronkelijkheid van Multatuli's ‘Japanse Steenhouwer’, De Sikkel, Antwerpen / Martinus Nijhoff, Den Haag in: Spiegel der Letteren., jrg. 9 nr. 2 (1965), p. 111/112


West-Europa

onnauwkeurig gedefinieerd westelijk deel van Europa wat in ieder geval de landen Andorra, België, Frankrijk, Monaco en Nederland omvat


Wels

Keltische taal die wordt gesproken in Wales


Erasmusprijs

eponiem, samenstelling van Erasmus en "15e-eeuwse Nederlandse filosoof " en prijs zn "uitzonderlijke beloning"

Erasmus Prize

eerbetoon in de vorm van een geldbedrag en sierlint, dat jaarlijks wordt toegekend aan een persoon of instelling die een voor Europa buitengewoon belangrijke bijdrage heeft geleverd op cultureel, sociaal of sociaalwetenschappelijk terrein

Gustav Leonhardt ontving in 1980 de Erasmusprijs uit handen van prins Bernhard.

Weblink bron
Nico van den Berg
 “Leonhardt ontvangt Erasmusprijs 1980” (17-01-2012), NOS

In het buitenland bleef Havel onveranderd populair. Ook in Nederland waar hij in 1995 van toenmalig premier Wim Kok de Geuzenpenning kreeg uitgereikt. Daarnaast kreeg hij voor zijn vreedzame verzet en voor zijn politieke werk tientallen andere prijzen en onderscheidingen waaronder de Erasmusprijs, de Olof Palme-prijs en de Karel de Grote prijs.

Weblink bron “Havel: moedige dissident en schrijver” (18-12-2011), NOS


Kerklatijn

samenstelling van kerk zn en latijn zn geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.I

het Latijn in de vorm die in de Rooms-Katholieke Kerk wordt gebruikt

Op de kloosterschool leerden de koorknapen en aankomende priesters hun mondje Kerklatijn.

Weblink bron “Zonder het gymnasium ben je blind in het museum” (9 oktober 2013) op nrc.nl


Wereldvoetbalbond

samenstelling van wereld zn en voetbalbond zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.N

internationale federatie van organisaties die op nationaal niveau de voetbalsport organiseren

Wie mag zich de beste voetbalster ter wereld noemen en wint bondscoach Sarina Wiegman de prijs voor beste coach van een vrouwenelftal? Die vragen worden donderdag aan het begin van de avond beantwoord, als de FIFA Awards worden uitgereikt tijdens het jaarlijkse gala van de Wereldvoetbalbond.

Weblink bron Gearchiveerde versie “FIFA Awards live bij NOS: pakt Wiegman prijs en wie wordt Wereldvoetballer?” (17 december 2020) op nos.nl


Wereldvoetbalfederatie

samenstelling van wereld zn en voetbalfederatie zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.N

internationale bond waarin de nationale voetbalbonden zich hebben verenigd

De ethische commissie van de Wereldvoetbalfederatie FIFA heeft besloten om de zaak tegen voorzitter Gianni Infantino te klasseren.

Weblink bron “Ethische commissie FIFA klasseert klacht tegen voorzitter Gianni Infantino” (19 augustus 2020) op gva.be


Jaëla

vernederlandsing van Hebreeuws יָעֵל (jaël) "klipgeit, steenbok", in de Bijbel de naam van de vrouw die de vijandelijke krijgsheer Sisera uitschakelde (Richteren 4:17-21 en 5:24-27)

Gelukkig komen ook onze drie kleinkinderen die in Ghana wonen, Jaëla, Hadassah en Aenea, van de zomer naar Amsterdam terug.

Max Arian
 “‘Ik worstel niet’” (17 mei 2008) op nrc.nl


Boornbergum

van Fries Boarnburgum, op te vatten als samenstelling van Boorne en "rivier" en berg zn "heuvel; met de datiefuitgang -um"

dorp in de gemeente Smallingerland behorend tot de Nederlandse provincie Friesland

De kerken van Garderen, Den Bommel, Zandvoort, Haarlem-Centrum, Harkema, Noordwolde, Boornbergum en Frieschepalen hebben zaterdag in Garderen de Voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland opgericht.

Weblink bron “Gereformeerde kerken uit PKN” (10 mei 2004) op nrc.nl


West-Huasteeks Nahuatl

verbinding van  West-Huasteeks en Nahuatl

Nahuatltaal die gesproken werd door 400 duizend mensen, voornamelijk in de Mexicaanse deelstaat San Luis Potosí


Centraal-Huasteeks Nahuatl

verbinding van  Centraal-Huasteeks en Nahuatl

Nahuatltaal die gesproken werd door 260 duizend mensen, vooral in het noorden van de Mexicaanse deelstaat Hidalgo


Oost-Huasteeks Nahuatl

verbinding van  Oost-Huasteeks en Nahuatl

Nahuatltaal die gesproken werd door 600 duizend mensen, voornamelijk in de Mexicaanse deelstaat Veracruz


Huasteeks

via Spaans huasteco van klassiek Nahuatl cuextecas Huasteken

Mayataal die gesproken werd door 160 duizend mensen in de Mexicaanse deelstaten San Luis Potosí en Veracruz

Die 'Nachlaß' omvat niet alleen correspondentie met tientallen geleerden, maar ook Humboldts ontwerpen van studies over het Sanskriet, over het Nahuatl, over het Otomí, over het Huasteeks, enz., over grammaticale terminologieën en over algemene taalkunde.

W.A. de Pater & P. Swiggers
 “Taal en teken: een historisch-systematische inleiding in de taalfilosofie” (2000), Uitgeverij Van Gorcum, Assen, ISBN 9789023235620, p. 174


K'iche'

van K'iche' "onze taal" zoals de taal in het K'iche' zelf wordt genoemd

Mayataal die wordt gesproken door 2,3 miljoen mensen in Guatemala

Ik ben nu op zoek naar een beurs om mijn dissertatie te vertalen naar het Spaans, en als het mogelijk is ook het K’iche’.

Weblink bron
Bart Braun
 Maya?s zijn de tel nog niet kwijt : Afstammelingen worden niet erkend door Guatamalaanse regering in: Mare - Leids Universitair Weekblad, jrg. 41 nr. 26 (19 april 2018), Universiteit Leiden, p. 7 kol. 3/4


Vikingschip

[1] samenstelling van Viking zn en schip zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.J

[2] van Noors Vikingskipet, omdat het dak op een omgekeerd Vikingschip lijkt


Mam

Mam

Mayataal die wordt gesproken door 500 duizend mensen in Guatemala

Het is een woord uit het Mam, één van de vele talen van de Maya’s in Guatemala.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Wat betekent de naam "Kchmob'l"?” op wereldrestaurant.be


Centraal-Nahuatl

samenstelling van centraal en Nahuatl , geschreven met een koppelteken in navolging van spellingregel 6.E

Nahuatltaal die gesproken werd door 40 duizend mensen, vooral in de midden in Mexico liggende deelstaten Tlaxcala en Puebla


Guerrero-Nahuatl

samenstelling van Guerrero en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nahuatltaal die gesproken werd door 100 duizend mensen in plaatsen langs de rivier Balsas in de Mexicaanse deelstaat Guerrero


Morelos-Nahuatl

samenstelling van Morelos en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nahuatltaal die gesproken werd door 19 duizend mensen in de Mexicaanse deelstaat Morelos


Orizaba-Nahuatl

samenstelling van Orizaba en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nahuatltaal die gesproken werd door 120 duizend mensen in het gebied ten zuiden van de stad Orizaba in de Mexicaanse deelstaat Veracruz


Temascaltepec-Nahuatl

samenstelling van Temascaltepec en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nahuatltaal die gesproken werd door 300 mensen in de Mexicaanse gemeente Temascaltepec


Huave

via Spaans huave van de naam die in het Zapoteeks wordt gebruikt voor de mensen die deze taal spreken

taal die gesproken werd door 18 duizend mensen in San Mateo del Mar en 3 andere dorpen in de Mexicaanse deelstaat Oaxaca

Als eerste werd de brochure "Geniet voor eeuwig van het leven op aarde!" vertaald in het Huave, Maya, Mazateeks, Totonaaks, Tzeltal en Tzotzil.

Weblink bron “De inheemse volken van Mexico horen het goede nieuws” (15 augustus 2004) op jw.org


Tabasco-Nahuatl

samenstelling van Tabasco en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nahuatltaal die gesproken wordt door tientallen mensen in Cupilco in de Mexicaanse deelstaat Tabasco


Pipil

van klassiek Nahuatl pipil, gebruikt als benaming voor het volk dat deze taal spreekt

Pipil

een Uto-Azteekse taal gesproken door 500 mensen in El Salvador


Grapengiesser

Ontleend aan de Noord-Duitse familienamen Grapengießer zn en Grapengiesser zn


IJsselmeer

samenstelling van IJssel en "rivier in Oost-Nederland" en meer zn "waterbekken"

na gedeeltelijke inpoldering overgebleven deel van de vroegere Zuiderzee, begrensd door de Afsluitdijk en Houtribdijk, gelegen tussen Noord-Holland, Friesland en Flevoland

Als het harder regent in de buurlanden, stroomt meer water vanuit de grote rivieren richting IJsselmeer.

Weblink bron
Jan Benjamin
 “De renovatie van de Afsluitdijk loopt flinke vertraging op door problemen met spuisluizen” (8 november 2020) op nrc.nl

’s Avonds maak ik een wandelingetje van een minuut naar het IJsselmeer waar de zon altijd rood kleurt als ie in het water zakt.

Weblink bron
Petra Possel
 “Buiten Amsterdam” (27 januari 2018) op nrc.nl


Schiphol

van Middelnederlands Sciphol samenstelling van scip zn "vaartuig" en hol zn "laaggelegen, moerassige plaats" , oorspronkelijk de naam voor een ondiep maar bevaarbaar water

nationale luchthaven van Nederland, ten zuidwesten van Amsterdam

Ze wijst op een foto van een onooglijk grijs vrachtwagentje op de parkeerplaats van Schiphol. Dat was een auto van het timmerbedrijf waar mijn vader werkte. Hiermee bracht een oom ons naar het vliegveld – de koffers stuiterden achterin de laadbak.

Weblink bron
Annemarie Haverkamp
 “De grote reis van Gerry en Gerrit” (1 april 2021) op nrc.nl

Maar groot of beursgenoteerd betekent niet: immuun voor de crisis. KLM, Schiphol en de ov-bedrijven leden verlies.

Weblink bron
Jorg Leijten & Menno Tamminga
 “Na de eerste schrik kwam toch vaak het dividend” (26 maart 2021) op nrc.nl

Even speelde men met de gedachte bij Schellingwoude een fabriek te bouwen voor zogenoemde ‘landvliegtuigen’, want die hebben de toekomst. Maar uiteindelijk liepen de plannen voor een internationale luchthaven op niets uit en viel de keuze op Schiphol. Het had dus niet veel gescheeld of bij Schellingwoude had Amsterdam Airport gelegen.

Weblink bron
Kester Freriks
 “Enclave aan het IJ waar bijna Amsterdam Airport had gelegen” (22 januari 2021) op nrc.nl

Hij probeerde alles om van zijn slapeloosheid af te komen, maar niets mocht baten. Even was de hoop gevestigd op een duur Japans apparaat dat rustgevende lichtstralen beloofde te projecteren, maar dat werd hem dan weer door een beveiliger op Schiphol afgenomen.

Weblink bron
Sebastiaan Kort
 “Misschien deugde er iets niet aan die grootouders” (2 april 2020) op nrc.nl


Tetelcingo-Nahuatl

samenstelling van Tetelcingo en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nahuatltaal die gesproken werd door enkele duizenden mensen uit de omgeving van Tetelcingo nabij de stad Cuautla in de Mexicaanse deelstaat Morelos


vereenvoudigd Engels

benaming voor varianten van het Engels met een bewust beperkt woordenschat, zodat gebruik door een internationaal publiek het gemakkelijker kan gebruiken

De editie in vereenvoudigd Engels gebruikt een kleinere woordenschat en een eenvoudiger grammatica en zinsbouw.

Weblink bron
Besturende Lichaam van Jehovah’s Getuigen
 “Een nieuwe editie in vereenvoudigd Engels : Een nieuwe editie in vereenvoudigd Engels” (15 juli 2011) op jw.org


Siraiki

Saraiki

Indische taal gesproken door 26 miljoen miljoen mensen in Pakistan

Het Siraiki wordt ook wel het Seraiki, het Sairaiki, het Multani, het Riasti, het Bahwalpuri, het Derawali en het Westelijk (niet Zuidelijk) Panjabi genoemd.

Weblink bron
Raad voor Rechtsbijstand
 Besluitvorming aanvulling taallijst (1), Raden voor Rechtsbijstand (14 januari 2021), Koninkrijk der Nederlanden in: Staatscourant , 2021 nr. 2833 (22 januari2021)


Tlamacazapa-Nahuatl

samenstelling van Tlamacazapa en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nahuatltaal die gesproken werd door 1500 mensen in een deel van de plaats Tlamacazapa in de Mexicaanse deelstaat Guerrero


Coatepec-Nahuatl

samenstelling van Coatepec en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D; een verwijzing naar de plaats Coatepec Costales in de deelstaat Guerrero in Mexico, waar deze taal naar verhouding nog veel gesproken wordt

Nahuatltaal die gesproken wordt door 1400 mensen in het grensgebied tussen de deelstaten Mexico en Guerrero in Mexico


Hokkien

van Minnan 福建 (Hok-kiàn) Fujian , de provincie in het zuidoosten van China waar dit dialect vandaan komt, in de betekenis "dialect uit China" aangetroffen vanaf 1895 (zie vindplaats hieronder)

belangrijkste vorm van het Minnan
Deze variant komt oorspronkelijk uit Fujian, maar wordt door migratie ook veel gesproken op Taiwan, en door Chinezen in Indonesië, de rest van Zuid-Oost Azië en verspreid over de hele wereld

Het Chinees (Min Nan) staat al op de taallijst, als aanvulling op het Chinees (Min Nan) zal worden opgenomen dat het Zuidelijk Min Chinees, het Fujian, het Hokkien, het Minnanyu, het Banlamgu, het Hoklo-oe en het Taiwanees niet-voorkeursnamen zijn voor het Chinees (Min Nan).

Weblink bron
I. Nijboer
 Besluitvorming aanvulling taallijst (2) (14 januari 2021) in: Staatscourant van het Koninkrijk der Nederlanden, jrg. 2021 nr. 2835 (22 januari 2021) op officielebekendmakingen.nl

Homogeen is de Chinese bevolking nooit geweest. Zo'n tweevijfde [sic!] spreekt Hokkien en komt uit Fujian (Zuid-China).

Weblink bron
Dirk Vlasblom
 “Singapore wil met cultuurpolitiek Babel vermijden” (30 november 1993) op nrc.nl

⧖ De onvergelijkelijke Lao Ing Hok (de Hokkien uitspraak van het mandarijnsch Lioe Jung Foe) is meester van geheel Formosa, (…)

H.B.
 Chineesche Overwinningen. in: Deli Courant, jrg. 11 nr. 62 (3 augustus 1895), Deen, Medan, p. 6 kol. 1


Westfaals

afgeleid van Westfalen met het achtervoegsel -s

taal die wordt gesproken door mensen in de Duitse streek Westfalen, te beschouwen als een dialectcontinuüm binnen het Nedersaksisch

Zowel met het Twents, het Sallands als het Westfaals heeft de moedertaal van de Vriezenveners raakvlakken.

Weblink bron “Vjeans woordenboek : Waver stroek en waver bos, waveral waverhen” op nrc.nl


Gasunie

samenstelling van gas zn en unie zn , (verkorting) van "N.V. Nederlandse Gasunie"

Nederlands staatsbedrijf dat aardgas transporteert

Vanwege dat publieke belang is de overheid de enige aandeelhouder in bedrijven als NS, Gasunie en hoogspanningsnetbeheerder Tennet.

Weblink bron
Menno Tamminga
 “Pas op! Staatsbedrijf is nieuwe multinational” (2 juli 2019) op nrc.nl


Werelddierendag

leenvertaling van Engels World Animal Day, op te vatten als samenstellende samenstelling van wereld zn, dier zn en dag zn met het invoegsel -en- , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L; aangetroffen vanaf 1929 (zie vindplaats hieronder).
Voor het eerst georganiseerd door de Duitse schrijver en dierenbeschermer H. Zimmermann op 24 maart 1925 te Berlijn, door een internationaal congres van de dierenbescherming in mei 1929 te Wenen geadopteerd en vanaf 1931 wereldwijd op 4 oktober, de naamdag van Sint-Fransiscus gevierd.

4 oktober, de datum waarop ieder jaar speciaal aandacht wordt gegeven aan het welzijn van dieren

⧖ In vele landen in en buiten Europa wordt sinds enkele jaren op steeds uitgebreider schaal de Wereld-Dierendag, 4 October, jaarlijks gebruikt om voor een humaner behandeling van het dier op te komen.

A. Lewin & H.C.M. Rits
 Ingezonden stukken : Ned. Vereen. tot Bescherming van dieren in: Provinciale Noordbrabantsche en 's Hertogenbossche Courant, jrg. 77 nr. 230 (2 oktober 1929), J.J. Arkesteyn & Zoon, 's Hertogenbosch, p. 2 kol. 2


Michoacan-Nahuatl

samenstelling van Michoacan en en Nahuatl en

Nahuatltaal die gesproken werd door neɡenduizend mensen, aan de westkust van Mexico in de deelstaat Michoacan


Kamer

leenvertaling van Frans Chambre, kamer zn "onderdeel van een orgaan dat over bepaalde zaken uitspraken doet", geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.N, in de betekenis "deel van het wetgevend lichaam" aangetroffen vanaf 1798
**[1.1] (verkorting) van Tweede Kamer
**[1.2] (verkorting) van Eerste Kamer
**[1.3] (verkorting) van Kamer van volksvertegenwoordigers
**[2] (verkorting) van Kamer van Koophandel

Als soortnaam wordt kamer ook in de politieke of economische betekenis met een kleine letter geschreven. De meervoudsvorm "Kamers" is alleen van toepassing als benaming voor specifiek benoemde kamers gezamenlijk.

benaming voor een deel van het parlement

De grondwettelijke informatieplicht voor het kabinet zou ruimer kunnen – de Kamer wenst het, de tamelijk unieke publicatie van de ministerraadnotulen laat zien dat het kabinet er niet benauwd voor is.

Weblink bron “Een nieuwe bestuurscultuur willen is nog iets anders dan er ook een realiseren” (8 mei 2021) op nrc.nl

Terlouw besloot niet terug te keren in de Kamer en haalde zijn gram met de publicatie van een bitter dagboek. Na een periode in het buitenland werd hij tussen 1991 en 1996 commissaris van de Koningin in Gelderland. Het einde van zijn loopbaan stond, net als aan het begin, in het teken van het water: in 1995 liet hij wegens dreigende overstromingen het rivierengebied evacueren.

Weblink bron
Dik Verkuil
 “Het vertrouwen van Jan Terlouw was zijn kracht en zijn zwakte” (16 mei 2025), NOS

De Eerste Kamer kan een wetsvoorstel niet meer wijzigen. Formeel kan de Kamer het wetsvoorstel alleen aannemen of verwerpen.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Wat doet de Eerste Kamer” op eerstekamer.nl

De Senaat en de Kamer maken wetten.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Over de Senaat” op junior.senate.be

benaming voor een overkoepelend orgaan voor bedrijvigheid in een bepaald gebied

Artikel 23 van de wet KvK stelt dat de regionale raden de Kamer adviseren over regionale aangelegenheden, en een regionaal meerjarenprogramma opstellen.

Isis Hommema e.a.
 “Evaluatie Wet op de Kamer van Koophandel” (december 2017), Andersson Elffers Felix, Utrecht, p. 10


Kamers

De vorm "Kamers" met een hoofdletter is alleen van toepassing als benaming voor specifiek benoemde kamers gezamenlijk. Als soortnaam wordt kamer ook in de politieke of economische betekenis met een kleine letter geschreven.

meervoud van het zelfstandig naamwoord Kamer

Het parlement bestaat uit de Eerste Kamer en de Tweede Kamer. Beide Kamers controleren de regering en zijn (mede)wetgever. De Kamers hebben speciale rechten om die taken goed te kunnen uitvoeren.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Taken en rechten parlement” op rijksoverheid.nl


Zacapoaxtlabergen-Nahuatl

samenstelling van Zacapoaxtlabergen en "bergketen in Mexico" en Nahuatl zn "taalnaam"

Highland Puebla Nahuatl

Het letterlijk vertalen van meer algemene benamingen uit het Spaans of Engels levert misleidende of onbruikbaar lange aanduidingen op, doordat meerdere bergketens de deelstad Puebla doorsnijden. Daarom is gekozen voor een iets specifiekere naam uit de literatuur.

Nahuatltaal die in 1983 gesproken werd door 125 duizend mensen, vooral in het bergachtige gebied rond Zacapoaxtla in het noordoosten van de Mexicaanse deelstaat Puebla


Landbouwschap

geen meervoud, afgeleid van landbouw met het achtervoegsel -schap, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.N

van 1954 tot 2000 bestaand zelfbesturend overheidslichaam dat alle agrarische bedrijvigheid omvatte

In de praktijk lag het werkterrein van het Landbouwschap vooral op belangenbehartiging en op samenwerking tussen de dragende landbouw- en landarbeidersorganisaties.

Mari Smits
 “Het Landbouwschap (recensie)” (14 augustus 2013) op marismits.nl

Het Landbouwschap waardoor boeren, landarbeiders en agro-industrie met één verhaal naar buiten konden komen, is afgebroken.

Weblink bron
Jan Douwe van der Ploeg geciteerd doorFrank Vermeulen
 “De stelling van Jan Douwe van der Ploeg: Melkprotest is symptoom van verval van een ooit machtige sector” (3 oktober 2009) op nrc.nl


Monumentendag

monumentendag zn geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A als het niet als soortnaam voor dit type evenementen wordt gebruikt, als benaming voor een evenement aangetroffen vanaf 1928 (zie vindplaats hieronder)

Monumentendags (possessive)
Monumentendagen (plural)

eendaags evenment (vaak jaarlijks terugkerend) waarop extra aandacht wordt gegeven aan cultureel erfgoed

In Alphen stond de initiatiefgroep Dichter bij Bloem klaar om iets te organiseren, in elk geval op Monumentendag. ‘Dichters, performers, poëzie-liefhebbers en iedereen die Bloem óók een warm hart toedraagt krijgt nu de kans iets leuks met de gedichten van Bloem te doen. Dat kan bijvoorbeeld in of bij een van de opengestelde monumenten, in de sfeer van een straattheater in de openbare ruimte, of als onderdeel in een orgelconcert.

Weblink bron
Arjen Fortuin
 “J.C. Bloem onder de morele maaimachine van het Alphense CDA” (24 juni 2016) op nrc.nl

⧖ Zaterdag j.l. is te Amsterdam de eerste „Monumentendag" gehouden onder voorzitterschap van prof. A. W. Byvanck, hoogleeraar te Leiden.

De eerste Monumentendag in: Algemeen Handelsblad , jrg. 101 nr. 32685 (24 februari 1928), P. den Hengst en Zoon, Amsterdam, p. 8 kol. 2


Mammoetwet

samenstelling van mammoet zn en wet zn , beeldspraak van het Tweede Kamerlid A. Roosjen verwijzend naar de in zijn ogen te grote omvang van de regeling, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

algemene regels die de wetgever in 1963 heeft vastgesteld om het onderwijs dat direct na het basisonderwijs wordt gevolgd ingrijpend te hervormen

In feite is er sinds de Mammoetwet in 1968 op een ongelofelijke manier gesold met ons onderwijs.

Weblink bron
H.J.A. Hofland
 “Wortels van de crisis” (12 december 2012) op nrc.nl


Rijkswaterstaat

samenstelling van Rijk en en waterstaat zn met het invoegsel -s-

dienst van de landelijke overheid belast met aanleg en beheer van wegen, waterwegen en dijken

Mijn grootvader werkte bij Rijkswaterstaat. Die heeft de nodige bruggen gebouwd.

Weblink bron
Jan Benjamin
 “Scheidend ANWB-chef Frits van Bruggen: ‘Vakantie is een oer-instinct’” (15 maart 2021) op nrc.nl


Concertgebouworkest

samenstelling van Concertgebouw en en orkest zn ; sinds het honderdjarig bestaan in 1988 is de officiële naam Koninklijk Concertgebouworkest

Stiekem droom ik ervan ooit zelf in het Concertgebouworkest te mogen spelen.

Weblink bron
Mischa Spel
 “‘Zelfs thuis heb ik soms even een wauw-gevoel’” (25 maart 2021) op nrc.nl


Onze-Lieve-Vrouw

samenkoppeling van onze, lieve en vrouw, geschreven met koppeltekens volgens spellingregel 6.K en met hoofdletters volgens spellingregel 16.S

benaming voor Maria, de moeder van Jezus Christus

De polderbevolking die tegen dit natuurgeweld machteloos stond, wendde zich biddend tot Onze-Lieve-Vrouw.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Crypte Onze-Lieve-Vrouw” op bornem.be


Eurokorps

leenvertaling van Frans Eurocorps, afgeleid van korps met het voorvoegsel euro-, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

legereenheid voor militaire interventies, gevormd door een tiental Europese staten gezamenlijk, waaronder België
Het Eurokorps heeft een zelfstandige positie, maar functioneert wel in afstemming met EU en NAVO.

Nadat Mitterrand en Kohl veel politieke energie hadden geïnvesteerd in de oprichting van een gemeenschappelijk Eurokorps, zocht Chirac in de veiligheidspolitiek samenwerking met een andere partner, Groot-Brittannië.

Weblink bron
Ronald Havenaar
 “Passie en bederf in Parijs en Bonn” (10 maart 2000) op nrc.nl


Vredespaleis

samenstelling van vrede zn en paleis zn met het invoegsel -s- , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

gebouw in Den Haag waarin het Permanent Hof van Arbitrage en het Internationaal Gerechtshof van de Verenigde Naties gevestigd zijn

Aung San Suu Kyi verdedigde de Tatmadaw eind vorig jaar nog voor een andere Haagse rechtbank, het Internationaal Gerechtshof in het Vredespaleis.

Weblink bron
Hanneke Chin A Fo
 “‘Schiet op alles wat je ziet en hoort’, zei de Myanmarese kolonel” (8 september 2020) op nrc.nl

Twee Italiaanse mariniers die beschuldigd worden van het doodschieten van twee vissers voor de kust van India in 2012, hebben het internationaal recht geschonden. India heeft daarom recht op compensatie van Italië, maar heeft niet het recht om de mariniers te vervolgen. Dat heeft het Permanente Hof van Arbitrage, dat is gevestigd in het Vredespaleis in Den Haag, donderdag bepaald na een jarenlange diplomatieke rel tussen de twee landen.

Weblink bron
Steven Musch
 “Hof van Arbitrage: Italië moet India compenseren voor dood vissers” (2 juli 2020) op nrc.nl

In Den Haag staat al ruim een eeuw het Vredespaleis dat werd betaald door de Amerikaanse staalmagnaat Andrew Carnegie en nog steeds wordt beheerd door de stichting die zijn naam draagt.

Weblink bron “Zuckerbergs eerste taak als filantroop: het wegnemen van het wantrouwen in zijn motief” (3 december 2015) op nrc.nl


Rekenhof

mogelijk leenvertaling van Frans Cour des comptes, samenstelling van reken ww en hof zn geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.N

Rechnungshof

orgaan dat toezicht houdt op het financieel beheer van de Belgische overheid op nationaal en provinciaal niveau

Afgelopen zomer begon het Rekenhof op verzoek van het parlement aan een onderzoek naar de wijze waarop voorstudie, aanbesteding, testen en ingebruikname van de Fyra V250 zijn uitgevoerd.

Weblink bron
Peter Zantingh
 “Belgische Rekenhof staakte Fyra-onderzoek al in oktober” (8 januari 2014) op nrc.nl


Boerenoorlog

[1] samenstelling van Boeren en "Afrikaners" en oorlog zn geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.J, vergelijk Engels Boer War

[2] samenstelling van boer zn "landbouwer" en oorlog zn met het invoegsel -en- geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

Boerenoorlogs (possessive)
Boerenoorlogen (plural)

benaming voor elk van de twee gewapende conflicten tussen de Britten en de Afrikaners in Zuid-Afrika in de periode van 1880 tot 1902 (Boerenoorlogen)

Dit gezelschap diplomaten zocht zonder succes in Europa steun voor de Boerenoorlog tegen de Britten.

Weblink bron “Laat de beelden van Afrikaners zien, maar als collectie” (6 februari 2020) op nrc.nl

benaming voor gewapende conflicten waarin landbouwers de strijd aangingen met hun belagers

in Duitsland van 1524 en 1525 (Duitse_Boerenoorlog)

Was de Boerenoorlog de dageraad van de eerste burgerlijke revolutie in Europa?

Weblink bron
Theun de Vries
 “Ketters. Veertien eeuwen kettergeloof, volksbeweging en kettergericht.” (1982), Em. Querido's Uitgeverij, Amsterdam, ISBN 90 214 8656 3, p. 562


Boerenoorlogen

meervoud van het zelfstandig naamwoord Boerenoorlog

Een voorbeeld: nadat Napoleon was verslagen, was Nederland goede vrienden met het Verenigd Koninkrijk. Een eeuw later, ten tijde van de Boerenoorlogen , was daarvan geen sprake meer.

Weblink bron
Heerma van Voss interview door Bart Funnekotter
 “Seriemoordenaars in een Deens belastingarchief” (14 februari 2020) op nrc.nl


Labourpartij

sociaal-democratische partij in het Verenigd Koninkrijk

"Kijk achter u", zegt de Britse premier wijzend naar parlementsleden van de Labourpartij. "Zij zijn niet onder de indruk, en wij ook niet."

Weblink bron
Christiaan Paauwe
 “Noemde Labourleider Corbyn premier May een ‘stupid woman’? : 'Stupid woman': wat zei Corbyn over May?” (19 december 2018) op nrc.nl

benaming voor de sociaal-democratische partij in een Engelssprekend land

Nanaia Mahuta werd in Auckland geboren als dochter van Sir Robert Mahuta, de eerste Maori die een regeling voor financiële compensatie wist te treffen met de staat voor de onteigening van het land van zijn Tainui-stam op het noordelijke eiland. Ze studeerde sociale antropologie en kwam op haar 26ste namens de Labourpartij in het parlement.

Weblink bron
Hanneke Chin-A-Fo
 “Nanaia Mahuta: de eerste Maori – met moko kauae – op Buitenlandse Zaken” (2 november 2020) op nrc.nl


Sint-Nicolaas

samenstelling van sint zn en Nicolaas en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.I en met hoofdletters volgens spellingregel 16.S

Nicolaas van Myra, een heilig verklaarde bisschop uit de 4e eeuw
Hij is de beschermheilige van onder meer kinderen en zeelieden. Zijn naamdag, 6 december, vormt de oorsprong van de sinterklaasavond op 5 december. Myra ligt aan de zuidkust van het tegenwoordige Turkije.

Sint-Nicolaas was, zoals bekend, de bisschop van Myra. Op religieuze afbeeldingen draagt hij dan ook het gangbare bisschopskostuum.

Weblink bron
Kitty Kilian
 “Hoe Sinterklaas moderniseerde” (4 december 1996) op nrc.nl

de volgens de traditie uit Spanje afkomstige bisschop die de spil is van het Sinterklaasfeest

Sint-Nicolaas heeft zijn tweeledige bezigheid, het straffen en het belonen, eeuwenlang op eigen kracht verricht.

Weblink bron
Eugenie Boer
 “De oorsprong van Piet is de boeman niet” (5 december 1992) op nrc.nl


Sint-Nikolaas

verouderde spelling of vorm van Sint-Nicolaas vanaf 1955 tot 1996

Sint-Nikolaas en enkele van zijn pieten komen zaterdag naar Kerkrade

Sint in Kerkrade en in Simpelveld in: Limburgsch Dagblad, jrg. 61 nr. 270 (15 november 1979), Nieuwe Limburger koerier; Uitgeversmaatschappĳ Limburgs Dagblad, Heerlen, p. 26 kol. 2


Centraal Planbureau

verbinding van  centraal en planbureau, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.N

zelfstandig werkende organisatie waar economen nationaal beleid op sociaal-economisch gebied ondersteunen met vooruitberekeningen en evaluaties
Traditioneel kunnen landelijke politieke partijen de gevolgen van hun verkiezingsprogramma ook door het planbureau laten doorrekenen.

De economen van het Centraal Planbureau stelden donderdag hun raming voor de economie opnieuw bij.

Weblink bron
Marike Stellinga
 “Coronasteun afbouwen of niet?” (27 november 2020) op nrc.nl


Drees

patroniem, afgeleid van een verkorting van Andreas, Dré met de uitgang -s

Hoeveel worpen er plaatsvinden, hangt ook van het klimaat af, blijkt uit het boek Wilde Konijnen van bioloog Marijke Drees.

Weblink bron
Gemma Venhuizen
 “Fokken konijnen echt als konijnen?” (27 december 2019) op nrc.nl

Willem Drees, minister-president in de wederopbouwperiode na de Tweede-Wereldoorlog

Doe maar gewoon, zoals we het oer-Hollands graag zien: zuinig, passend in het beeld van de oude Drees die thuis thee met mariakaakjes serveerde.

Weblink bron
Jan Drentje
 “Het is niet dat Rutte geen visie heeft. Die valt alleen niet op” (13 oktober 2020) op nrc.nl


Betuwelijn

treinverbinding voor goederenvervoer tussen Rotterdam en Duitsland, aangelegd tussen 1997 en 2007

De verwachting in 1990 was dat de Betuwelijn een miljard euro zou kosten.

Weblink bron
Wilmer Heck
 “'De Betuweroute maakt de verwachtingen waar'” (21 juni 2012) op nrc.nl

treinverbinding tussen Dordrecht en Elst, aangelegd tussen 1875 en 1885

In 1950 heeft de Leerdamse burgerij, uit dankbaarheid voor het na-oorlogse herstel van de Betuwelijn, een gedenkraam aangeboden aan de Nederlandse Spoorwegen.

Catharina L. van Groningen
 “De Vijfheerenlanden met Asperen, Heukelum en Spijk.” (1989), Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist / SDU uitgeverij, Den Haag, ISBN 90 12 06143 1, p. 317


Pythagoras

via Middelnederlands pitagoras van Oudgrieks Πυθαγόρας (puthagóras)

Vrouwen werden geassocieerd met de aarde, het lichaam en het materiële. Mannen met de hemel, het bovenaardse en het etherische, waaronder Pythagoras en zijn volgelingen al snel ook getallen, wiskunde en abstract denken schaarden.

Weblink bron
Margaret Wertheim geciteerd door Margriet van der Heijden
 “‘Mannen halen God de fysica binnen’” (21 oktober 2018) op nrc.nl


Sranan

van Surinaams Sranan zn [2], in het Nederlands ook op te vatten als (verkorting) van Sranantongo

mengtaal die in Suriname is ontstaan en daar als voertaal wordt gebruikt


Durango-Nahuatl

samenstelling van Durango en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nahuatltaal die gesproken werd door 1300 mensen in de gemeente Mezquital in de Mexicaanse deelstaat Durango


Methusalem

via zeer oude vertalingen van de Vulgaat ontleend aan Latijn Mathusalam dat teruggaat op Hebreeuws מְתוּשֶׁלַח en (Metoesjelach)

De schrijfwijze "Metusalem" (zonder h) is nooit officiële spelling geweest: bij de uitdrukking gaat het om een persoonsnaam als deel van een versteende uitdrukking die met de h aan het Latijn is ontleend. Als het gaat om een meer hedendaagse weergave van de Bijbelse naam kan beter "Metuselach" worden gebruikt.

Bijbelse persoon die het oudst (969 jaar) geworden is, grootvader van Noach

Het record oud worden staat op naam van Methusalem. Deze nazaat van Adam en Eva leefde volgens het Oude Testament 969 jaar.

Weblink bron
Erica Verdegaal
 “AOW voor Methusalem” (12 april 2008) op nrc.nl


Gorontalees

afgeleid van Gorontalo en met het achtervoegsel -ees

Gorontalo

Maleis-Polynesische taal die wordt gesproken door een miljoen mensen in de provincie Gorontalo op Sulawesi in Indonesië

De bevolking, grotendeels opgehoopt in de vlakte, telde ongeveer 125000 zielen (75000 spreken Gorontalees).

H.E. Steinmetz
 Reisindrukken herinneringen beschouwingen in: Nieuw Indië, jrg. 1 nr. 6 (juli 1922), Comité "Nieuw Indië", 's-Gravenhage, p. 226 kol. 1


Eurocity

van de merknaam EuroCity , op te vatten als afleiding van city met het voorvoegsel euro-, naar het voorbeeld van intercity; geschreven met een hoofdletter door de relatie met het geografische begrip Europa en het niet als soortnaam wordt beschouwd

Eurocitys (possessive)
Eurocity's (plural)

passagierstrein die een verbinding verzorgt binnen een netwerk tussen grotere steden in verschillende landen van Europa dat vanaf 1987 door de nationale spoorwegmaatschappijen samen in stand wordt gehouden
In Nederland en België heeft de introductie van hogesnelheidstreinen de Eurocity's doen verdwijnen.

De trein, een Eurocity van de Duitse vervoerder DB, was onderweg van Venetië naar München.

Weblink bron
Vincent Sondermeijer
 “Oostenrijk houdt trein uit Italië tegen wegens mogelijke virusgevallen : Oostenrijk houdt trein uit Italië tegen wegens mogelijke virusbesmettingen” (23 februari 2020) op nrc.nl


West-Chatino

samenstelling van west bw en Chatino zn , geschreven met een koppelteken en hoofdletters volgens spellingregel 6.E en spellingregel 16.I

Western Chatino

Oto-Mangueaanse taal gesproken door 12 duizend mensen in het zuidwesten van de Mexicaanse deelstaat Oaxaca

Het West-Chatino wordt vooral gesproken in de gemeenten San Juan Quiahije, San Miguel Panixtlahuaca en Santiago Yaitepec.


Landengte-Zapoteeks

Isthmus Zapotec

Oto-Mangueaanse taal gesproken door 80 duizend Zapoteken in het zuidoosten van de Mexicaanse deelstaat Oaxaca

Het Landengte-Zapoteeks wordt vooral gesproken in de gemeenten Tehuantepec en Juchitán de Zaragoza.


Urk

erfwoord via Middelnederlands Urck van Oudnederlands Urch

vissersdorp en gemeente in de provincie Flevoland in Nederland
Na een overstroming in de 13e eeuw is Urk tot de drooglegging van de Noordoostpolder een eiland in de Zuiderzee geweest. Daardoor wordt ook het voorzetsel "op" nog altijd gebruikt. De gemeente behoorde tot 1950 tot de provincie Noord-Holland en van 1950 tot 1986 tot de provincie Overijssel.

Het wordt mogelijk om bij alle huisartsenposten op Urk een coronavaccin te halen.

Weblink bron “Huisartsen op Urk gaan zelf prikken om vaccinatiegraad op te krikken” (30 oktober 2021) op nu.nl

De politie voert vrijdag voor de vierde dag op rij controles uit op de vier toegangswegen naar Urk.

Weblink bron “Verkeerscontroles Urk gaan door, gemeente overweegt meer maatregelen” (15 maart 2019) op nu.nl

In Urk is negentig procent van de bevolking betrokken bij de visserij.

Weblink bron
Jurryt van de Vooren
 “Voetbal in Urk” (10 februari 2007) op nu.nl

De dominee van Urk,
Die zou op Schokland preêken,
Door 't razen van de zee,
Had hij zijn tekst vergeten.

J. van Vloten & M.A. Brandts-Buys
 “Nederlandsche baker- en kinderrijmen.”, 2e herdruk, naar oorspronkelijke 4e druk (1972; oorspronkelijk 1894), Sijthoff, A.W., Leiden, ISBN 9023300491, p. 30


Münsterlands

Afgeleid van Münsterland met het achtervoegsel -s

Münsterländisch

Nedersaksische taalvariëteit die wordt gesproken in de streek rond de Duitse stad Münster

Tien vertalers uit vijf streken binnen het Nedersaksisch taalgebied werken aan dit project. Het gaat om deskundigen in het Münsterlands, het Achterhoeks, het Twents, het Drents en het Gronings.

Weblink bron
Christien Crouwel
 “Huulbezems en rapgeld” (19 oktober 2009) op raadvankerken.nl


Abchazië

via Russisch Абха́зия (abchazija) van Georgisch აფხაზეთი (apxazeti)

gebied in de westelijke Kaukasus aan de Zwarte Zee, autonome republiek die zich van Georgië wil afscheiden

Voor de lokale machthebbers van de ontvolkte rompstaatjes rest niet meer dan het leegroven van de staatskas en symbolische staatsbezoeken aan elkaar: Donetsk ontvangt Zuid-Ossetië, Abchazië ondertekent een verdrag met Loehansk over economische samenwerking. En er zijn jaarlijkse evenementen in Rusland, zoals de tank-biathlon in Moskou. Dit jaar wisten Abchazië en Zuid-Ossetië niet door te dringen tot de finale.

Weblink bron
Steven Derix
 “Er loopt een rafelrand van nepstaatjes rondom Rusland” (1 oktober 2020) op nrc.nl


Popocatepetl

verdere vernederlandsing van de aan het Spaans ontleende naam van de Mexicaanse vulkaan Popocatépetl

Popocatepetls (possessive)
[1] Popocatepetls (plural)

[2] De populariteit van het liedje heeft er vermoedelijk toe bijgedragen dat deze uitspraak en schrijfwijze ook wel eens voor de naam van de vulkaan worden gebruikt, maar voor de officiële spelling wordt het endoniem in het Spaans en de daarbij aansluitende uitspraak aangehouden.

De nieuwslezer zei daarnet werkelijk Popocatépetl. Popocateeepetl, met de klemtoon op die eerste e, zodat het zo’n beetje klinkt alsof het woord ‘tepel’ erin is gemoffeld. Dit is geheel nieuw voor mij: al die jaren dat ik het woord Popocatepetl gebruik, en oké, dat is misschien zo’n drie keer voorgekomen omdat we dan uit eten gingen en ik zin had in fajitas, zei ik Popocatepètl. De klemtoon op de laatste e. Dit was immers de uitspraak die ik geleerd had van het gelijknamige liedje van Annie M. G. Schmidt – probeer dat maar eens te zingen met het woord Popocatépetl.

Weblink bron
Renske de Greef
 “Is het nou Popocatépetl of Popocatepètl?” (26 april 2012) op nrc.nl

Ik had, lang geleden, het geluk naast een van de eerste ‘Mexicanen’ te wonen, Popocatepetl in Utrecht. Hoe het er nu voor staat weet ik niet, maar toen was dat een intrigerende, vernieuwende tent.

Weblink bron
Menno Steketee
 “Mexicaans eten als excuus” (26 juli 2011) op nrc.nl

naam van een liedje, geschreven door Annie M.G. Schmidt en op muziek gezet door Harry Bannink

Het Ja zuster, nee zuster-team, dat op een tekst van Annie Schmidt en met een mariachi-begeleiding van Harry Bannink ‘Popocatepetl’ zong, probeerde nog wat origineels. Trekkend ‘met een muilezeltje’ door de Sierra Madre komen ze onder meer ‘tempels en palmen en meren/ flamingo's en slangen met veren’ tegen.

Weblink bron
Pieter Steinz
 “Mexico” (5 mei 2001) op nrc.nl

Met aanstekelijk vernuft boorde Bannink in die nummers een groot aantal muzikale bronnen aan, van diverse soorten volksmuziek (Stroei-voei, Popocatepetl) tot de Beatle-koortjes in het grappige Harry wat heb je met je haar gedaan, waarin Annie Schmidt nadrukkelijk naar haar lijfcomponist knipoogde.

Weblink bron
Henk van Gelder
 “Groot toonzetter van 't kleine lied” (20 oktober 1999) op nrc.nl


Popocatépetl

via Spaans Popocatépetl van klassiek Nahuatl Popocatepetl

vulkaan en op een na hoogste berg van het land Mexico, 70 km zuidoostelijk van de Mexico-Stad

Die nacht was de vulkaan Popocatépetl 'boos geworden', zoals de mensen hier zeggen. Na jaren van slaap barstte de hoogste vulkaan ter wereld (5.452 meter) maandagavond om zes uur uit in gebrul.

Weblink bron
Marjon van Royen
 “'Popocatépetl zegt dat het gedaan is met de regering'” (2 juli 1997) op nrc.nl


Matlatzinca

via Spaans Matlatzinca van klassiek Nahuatl Matlatzinca "heren der visnetten", de Matlatzinca

Oto-Mangueaanse taal die nog gesproken wordt door 1200 mensen in de deelstaat Mexico in Mexico


Huaxcaleca-Nahuatl

samenstelling van Huaxcaleca en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nahuatltaal die gesproken wordt door enkele duizenden mensen in het oosten van de Mexicaanse deelstaat Puebla


Zacatlan-Nahuatl

samenstelling van Zacatlan en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Nahuatltaal die wordt gesproken door 17 duizend mensen in de gemeenten Zacatlan, Ahuacatlan en Tepetzintla in het noorden van de Mexicaanse deelstaat Puebla


Mecayapan-Nahuatl

samenstelling van Mecayapan en en Nahuatl en

Nahuatltaal die gesproken wordt door 15 duizend mensen in de plaatsen Mecayapan en Tatahuicapan de Juárez in het zuidoosten van de Mexicaanse deelstaat Veracruz


Pajapan-Nahuatl

samenstelling van Pajapan en en Nahuatl en

Nahuatltaal die gesproken wordt door 7 duizend mensen in de plaats Pajapan in het zuidoosten van de Mexicaanse deelstaat Veracruz


Cosoleacaque-Nahuatl

samenstelling van Cosoleacaque en en Nahuatl en

Nahuatltaal die gesproken wordt door 5 duizend mensen in de gemeente Cosoleacaque in het zuidoosten van de Mexicaanse deelstaat Veracruz


Oaxaca-Nahuatl

samenstelling van Oaxaca en en Nahuatl en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Oa·xa·ca-Na·huatl (omdat het teken x hier als h wordt uitgesproken, kan het wel aan het begin van een lettergreep staan)

Nahuatltaal die gesproken werd door 9 duizend mensen in het noorden van de Mexicaanse deelstaat Oaxaca


Bongo

Bongo

Centraal-Soedanese taal gesproken door 10 duizend mensen in Zuid-Soedan