Adelaarsnest

leenvertaling van Duits Adlerhorst, eigenlijk de naam van Hitlers hoofdkwartier nabij het plaatsje Langenhain-Ziegenberg in Hessen

gebruikt als benaming voor de buitenverblijven van de Duitse dictator Adolf Hitler op de Obersalzberg en in het bijzonder het Kehlsteinhaus op de Kehlstein, gebouwd nabij het plaatsje Berchtesgaden in Beieren

Shames was het eerste lid van de compagnie dat vlak na de bevrijding concentratiekamp Dachau binnenging. Na de overgave van Duitsland trokken Shames en zijn mannen Hitlers Adelaarsnest in Zuid-Duitsland binnen, waar hij een paar flessen cognac wist te bemachtigen met het opschrift "uitsluitend voor gebruik door de Führer". Later gebruikte hij de cognac om te proosten op de bar mitswa (een Joodse ceremonie als een jongen 13 wordt) van zijn oudste zoon.

Weblink bron “Laatste 'Band of Brothers'-officier Edward Shames overleden” (05-12-2021), NOS

Een wandkleed dat ooit een muur in Hitlers Adelaarsnest sierde keert vandaag terug naar Beieren. Een Amerikaanse militair nam het aan het einde van de Tweede Wereldoorlog mee naar de VS, zijn dochter geeft het nu terug.

Weblink bron “Hitlers wandkleed terug naar Beieren” (15-12-2016), NOS


Phoebe

via Latijn Phoebe van Oudgrieks Φοίβη (foíbè) "Heldere, Stralende, Schone"
**[2] al in de oudheid gebruikt als meisjesnaam, bijvoorbeeld in de Bijbel, Romeinen 16:1, in het Engels kwam deze naam in de 17e eeuw weer in de mode

Phoebes (genitive singular)
Febe
[1] Phoibe

in de Griekse mythologie een dochter van Ouranos en Gaia, als vrouwelijke Titaan de oorspronkelijke heerseres over de maan en het orakel van Delphi; gebruikt als bijnaam van de Griekse Artemis als maangodin (vergelijk Φοῖβος voor Apollo als zonnegod)

Een en dezelfde Phoebe regelt de getijden, een en dezelfde heeft de macht over meisjes en woelt met wisselende beweging hun binnenste om.

Constantijn Huygens (ed. Tineke L. ter Meer)
 “Latijnse gedichten 1607-1620.” (2004), Constantijn Huygens Instituut, Den Haag, ISBN 9076832110, p. 213

Zes series moesten Senna Antonisse, Evi Goedendorp, Dyanne de Waardt, Anna Zuchowska, Phoebe Jansen, Veerle Ribbens en Shanna Huisman in rap tempo achter elkaar springen.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Groepsspringwedstrijd categorie E op 4 november 2017” op gymnastiekverenigingoss.nl

een van de manen die rond de planeet Saturnus draaien

Uit gegevens van de ruimtesonde Cassini blijkt dat de kleine Saturnusmaan Phoebe meer planeetachtige kenmerken vertoont dan tot nu toe werd gedacht.

Weblink bron “Saturnusmaan Phoebe vertoont planeetachtige kenmerken” (27 april 2012) op nu.nl


Sula

Austronesische taal gesproken door 20 duizend mensen in het regentschap Sula Eilanden uit de Noord-Molukken in Indonesië


Maui

het op een na grootste eiland van de Hawaïaanse archipel


Verrezene

verrezene zn als naam en daarom geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.; verwijzing naar Jezus' opstanding uit de dood

De marteldood van de Messias werd discreet buiten beeld gehouden, tot de herrezen Verlosser verscheen op de bovenste ring van de Johan Cruijff Arena. Noraly Beyer legde nog eenmaal uit dat het draaide om het zien van de ander, waarna de kijker ruw uit zijn vervoering werd gerukt doordat er naast het hoofd van de Verrezene een aankondiging verscheen van het programma Dokters vs. Internet. Alsof we niet net getuige waren geweest van een derde mogelijkheid.

Weblink bron
Arjen Fortuin
 “Gekruisigd in de herrijzende Bijlmer” (30 maart 2018) op nrc.nl


Adonis

een figuur uit de Griekse en Fenicische mythologie


Cairojaans

eponiem afgeleid met het achtervoegsel -aans van de familienaam van de 20e-eeuwse Surinaamse auteur E. Cairo

de variant van het Surinaams-Nederlands die kenmerkend is voor het werk van Edgar Cairo

De Surinaamse auteur Edgar Cairo is in de Nederlands-Caribische literatuur vooral bekend geworden wegens zijn singuliere taalgebruik. Hij gebruikte een diep Surinaams-Nederlands dat ook wel als Cairojaans werd aangeduid, omdat het volstrekt uniek was.

Wim Rutgers
 “De brug van Paramaribo naar Willemstad. Nederlands-Caribische en Caribisch-Nederlandse literatuur 1945-2005.” (2007), Fundashon pa Planifikashon di Idioma / Universiteit van de Nederlandse Antillen, Curaçao


Karpaten

alleen meervoud via Latijn Carpates van Thracisch Oudgrieks Καρπάτης ὄρος "rotsachtig gebergte", vergelijk Albanees karpë "rotsheuvel" of van Carpi "Karpen" , een volk dat daar leefde

hooggebergte in Midden- en Zuidoost-Europa

Een team van Poolse wetenschappers heeft drie tanden van een neanderthaler gevonden in een grot ten noorden van de Karpaten.

Weblink bron “Tanden neanderthaler gevonden” (1 februari 2010) op nu.nl


Rocky Mountains

een groot hooggebergte in het westen van Noord-Amerika


Oeral

een hooggebergte op de grens van Europa en Azië

Ten westen van de Oeral ligt Europees Rusland.


Olympus

berg in Thessalië, waar volgens de Griekse mythologie de goden verblijven

Bij Eggers draait het om een oelewapper die, ondanks gebrek aan kennis en kunde, de nieuwe kapitein van een groot cruiseschip wordt. De bemanning en passagiers zijn een parodie op Trumps coterie en aanhang, maar werkelijk inzicht bieden in hoe een niksnut de Olympus kan bestijgen zit er niet in.


Krol

van krol bn , oorspronkelijk vermoedelijk een verwijzing naar gekruld hoofdhaar

Thomas Krol heeft de gouden medaille gewonnen op de 1.000 meter bij de mannen.

Weblink bron
Tan Tunali
 “Thomas Krol wint olympisch goud op 1.000 meter” (18 februari 2022) op nrc.nl


AVG

(initiaalwoord) van Algemene Verordening Gegevensbescherming

Het UWV liet door KPMG onderzoek doen naar het IT-systeem Sonar. Via Sonar kan een ambtenaar van de sociale dienst in Doetinchem bijvoorbeeld opzoeken wie er in Den Haag een uitkering krijgt. Dat is in strijd met de privacywet AVG. "Sonar is open huis voor iedereen", vat IT-deskundige René Jan Veldwijk in Trouw de conclusies samen.

Weblink bron “Gegevens miljoenen cliënten UWV makkelijk in te zien door ambtenaren” (4 januari 2021), NOS

In 2025 vervallen de beperkingen op openbaarheid, in de veronderstelling dat de meeste personen dan dood zijn. Het archief gaat dan open, voor zover dit volgens AVG-privacyregels toegestaan is en zal dan digitaal en online te raadplegen zijn.

Weblink bron
Rachel de Meijer
 “Archief collaborateurs WO II straks openbaar: 'Bijna alles ligt gevoelig'” (16 februari 2023), NOS


humboldtstroom

eponiem, samenstelling van Humboldt en "natuurvorser en ontdekkingsreiziger " en stroom zn

een zeestroming die vanuit het zuiden van Chili langs de westkust van Zuid-Amerika stroomt


Meesterkok

van meesterkok en meester-kok, als merknaam van de Stichting Vakbekwaamheid Horeca geschreven met een hoofdletter

Meesterkoks (possessive)
Meesterkoks (plural)

iemand die met succes de proef heeft afgelegd die aantoont dat hij de hoogste graad van vakbekwaamheid bij bereiden van maaltijden bezit

Op deze dag wordt Henrie van der Heijden geïnaugureerd als 149ste SVH (Stichting Vakbekwaamheid Horeca) Meesterkok van Nederland. Deze is voor een kok de hoogst haalbare graad van vakbekwaamheid in de Nederlandse horeca.

Weblink bron
Annelies Vlaanderen
 “Restaurant VISTA in Willemstad krijgt meesterkok” (27 januari 2020) op bndestem.nl


Boze

leenvertaling van Oudgrieks πονηρὸς (ponèros) in Matteüs 13:19 uit de Bijbel

de Boze (nominative singular)
des Bozen (genitive singular)

de Duivel als verpersoonlijking van het kwaad en tegenstrever van God

Je geeft de duivel te veel eer als je je meer met hem en zijn werk bezig houdt dan met de Heere en zijn herscheppend werk. Veelzeggend is de volgorde in het gebed het Onze Vader. De bede “Uw Koninkrijk kome” gaat vooraf aan de bede “verlos ons van de Boze”.

Weblink bron Gearchiveerde versie
A. van Vuuren
 “Macht van de boze” (9 juni 2021) op refoweb.nl


Bozen

Boze en met de oude uitgang voor de bezitsvorm -en

(…) hij smeekt Maria om bescherming tegen de macht des Bozen, om voorspraak bij haar Zoon, opdat de arme zondaar na dit leven niet de prooi worde van de Satan, (…)

Anthonis de Roovere (ed. J.J. Mak)
 “De gedichten van Anthonis de Roovere.” (1955), Uitgeversmaatschappij Tjeenk Willink, Zwolle, p. 47


Hellehond

samenstelling van hel zn en hond zn met het invoegsel -e- , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

Naast bovenstaande meer algemene betekenissen kan "Hellehond" ook voorkomen als de bijnaam van een persoon of de titel van een kunstwerk.

bij de oude Grieken de driekoppige bewaker van de toegang tot Hades

Van verre ziet Europa toe. Zij spoort de admiraal aan, Karel Gustaaf in boeien te slaan en hem, gelijk Hercules deed met de Hellehond, aan iedereen als afschrikwekkend voorbeeld te laten zien, vooral ook aan kardinaal Mazarin.

H.H.J. de Leeuwe
 Een politiek gelegenheidsspel van Jan Vos: ‘Ontzet van Koppenhaven’ in: De Nieuwe Taalgids., jrg. 61 nr. 3 (1968), Wolters-Noordhoff, Groningen, p. 187

bij de oude Germanen de hond die de oppergod Wodan vergezelde als hij de jacht door de hemel leidde

Tyr, de god van de oorlog, vocht met Garm, de Hellehond van de godin van de onderwereld, en ook zij verwondden elkaar zo hevig, dat geen van beiden het overleefde.

Simone Kramer
 “Over goden en reuzen: verhalen uit de Edda” (2014), Ploegsnam b.v., Amsterdam, ISBN 9789021673752, p. 149


Vrijheidsbeeld

samenstelling van vrijheid zn en beeld zn met het invoegsel -s- op te vatten als leenvertaling van Frans Statue de la Liberté en Engels Statue of Liberty

standbeeld van de Romeinse godin Libertas, dat met inbegrip van de sokkel 93 meter hoog is en sinds 1886 in de haven van New York staat, als geschenk van de Fransen aan de Amerikanen

Vorige week is na een renovatie het Vrijheidsbeeld weer geopend voor publiek.

Weblink bron
Jon Gluck
 “Het Vrijheidsbeeld op z'n leukst” (3 november 2012) op nrc.nl


Zevengesternte

van Middelnederlands sevengesternte en , op te vatten als samenstelling van zeven ht en gesternte zn , omdat het volgens mythen uit de Oudheid zou gaan om zeven zusters die als sterren aan de hemel waren geplaatst; als eigennaam gespeld met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E

met het blote oog zichtbare hoop van sterren in het sterrenbeeld Stier

De Pleiaden, ook wel het Zevengesternte genoemd, zijn de bekendste sterrenhoop aan de hemel.

Weblink bron
Eddy Echternach
 “Strijd over afstand van aarde tot sterrenhoop Pleiaden opgelost” (29 augustus 2014) op nrc.nl


Cockney

van Engels Cockney, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.I

Engels dialect, gesproken door de arbeidersbevolking in Londen, vooral noordoostelijk van de Tower Bridge en de Theems

Pakken die net niet goed zitten, accenten die alle kanten opvliegen (Chroesjtsjov klinkt Amerikaans, Stalin spreekt plat Cockney) en protocollen die maar half worden begrepen.

Weblink bron “Grappig gehannes in het Kremlin” (3 mei 2018), De Telegraaf

Inwoners van het Londense East End spreken het Cockney. In Birmingham heb je het Brummie, in Liverpool het Scouse en in Newcastle spreken mensen het Geordie.

Weblink bron
Lex Boon
 “Een excursie van 1,5 minuut langs de Britse accenten” (4 april 2014) op nrc.nl


Paternoster

via Middelnederlands pater noster van Latijn Pater noster "onze Vader", de beginwoorden van het gebed Onzevader als vertaling van Oudgrieks Πάτερ ἡμῶν (páter hèmoon) uit Matteüs 6:9 in de Bijbel; als titel geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

Lord's Prayer

gebed dat Jezus Christus aan zijn discipelen heeft geleerd tijdens de Bergrede
Het uitspreken van dit gebed kan worden aangeduid met paternoster zonder hoofdletter volgens spellingregel 16.P

Otten schreef over het Paternoster in nrc Handelsblad van 7 maart 2008: ‘Ik verkies het te denken dat het Onze Vader de laatste zone is die we begaan; de laatste keer dat we de wereld kunnen vergeten. Waar het altijd om te doen was.’

Hilde Bosma
 Schoon mijn zonden vele zijn in: Liter., jrg. 14 nr. 64 (najaar 2011), Boekencentrum Uitgevers, Zoetermeer, p. 49


Para

[2] naar de gelijknamige rivier die door het gebied stroomt

riviertje in het noorden van Suriname, dat uitmondt in de Surinamerivier

district dat zo'n 30 km ten zuiden van Paramaribo ligt

De spoorlijn, aangelegd voor de ontginning van de desbetreffende landsgebieden, had met z'n aanleg het leven in de Para bepaald niet onaangeroerd gelaten.

Edgar Cairo
 “Kopzorg. Het verhaal van vader en zoon.” (1988), Agathon, Houten, ISBN 9026951469, p. 28


Herwen

van Protogermaans *Harh-wiha "gewijd heiligdom, tempel"

plaats en voormalige gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland

Toen er nog geen influencers waren
werden goden in hun plaats vereerd
‘Likes’ – dat waren offers op altaren
of een tekst, in stenen gegraveerd
Wat men vond in Herwen zijn warempel
resten van die godendweperij
Pronkstuk is H. Magusanus’ tempel
(Niemand die meer volgers had dan hij)

Weblink bron
Marlies ter Voorde
 “Heilig Herwen” (24 juni 2022) op nrc.nl


Milva

(letterwoord) "Militaire vrouwenafdeling", geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.N

Tot het eind van de 20e eeuw bestond er minder duidelijkheid over de schrijfwijze van afkortingen. De naam van de organisatie werd vaak geschreven als "MILVA" en de leden ervan aangeduid als "Milva".

van 1951 tot 1982 een onderdeel van de Nederlandse Koninklijke Landmacht, waarin vrouwen vrijwillig ondersteunend werk verrichten, zodat er zoveel mogelijk mannen vrijgemaakt konden worden voor gevechtstaken

Vrouwen in de krijgsmacht krijgen zeer binnenkort een zelfde rechtspositie als mannen. Speciale vrouwenkorpsen, zoals Marva, Milva en Luva, zullen dan ophouden te bestaan, mogelijk al per 1 januari 1979.

Weblink bron “Marva, Milva, Luva gaan verdwijnen” (17 juni 1978) op nrc.nl


Luva

(letterwoord) "Luchtmacht vrouwenafdeling", geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.N

Tot het eind van de 20e eeuw bestond er minder duidelijkheid over de schrijfwijze van afkortingen. De naam van de organisatie werd vaak geschreven als "LUVA" en de leden ervan aangeduid als "Luva".

van 1955 tot 1982 een onderdeel van de Nederlandse Koninklijke Luchtmacht, waarin vrouwen vrijwillig ondersteunend werk verrichten, zodat er zoveel mogelijk mannen vrijgemaakt konden worden voor gevechtstaken


Teresa

'Me llamo Teresa Robles,' zei ze. 'Me llamo Isaac Robles,' zei de man. 'Me llamo Olive Schloss.' Ze was vast zijn vrouw, dacht Olive, want waarom zou ze anders op dit tijdstip bij hem zijn? Het stel lachte en Olive voelde even woede , opvlammen.

Jessie Burton vert. Marja Borg
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704

Haar vader schudde hun allebei de hand, en Teresa gaf hem het brood.


Titanic

kort voor RMS Titanic, het destijds grootste schip ter wereld dat verging tijdens zijn eerste reis in de nacht van 14 op 15 april 1912


Derde Wereld

verbinding van  derde en wereld, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.E als benaming voor een bepaalde groep landen, leenvertaling van Frans tiers monde als term geïntroduceerd door de 20e-eeuwse Franse demograaf A. Sauvy in een artikel in L’Observateur van 14 augsutus 1952 als toespeling op tiers état, de "derde stand" uit de middeleeuwen, omdat deze landen op een vergelijkbare manier buitenspel leken te staan in de wedloop tussen het Westen en het Oostblok (op te vatten als Eerste en Tweede Wereld)

benaming voor de minder geïndustrialiseerde landen die tijdens de Koude Oorlog niet tot het Westen of het Oostblok werden gerekend

Evenals men vroeger sprak van de Derde Stand, spreekt men tegenwoordig wel van de Derde Wereld.


Magelhaen

achternaam van een Portugese ontdekkingsreiziger, die in Spaanse dienst de eerste zeilreis rond de wereld leidde


San

alleen meervoud, via Engels San van Hottentots saan "scharrelaars"

Zowel "San" als "Bosjesman" zijn verzamelnamen die door andere volken zijn gegeven en als laatdunkend kunnen worden opgevat. In de eigen taal beschrijven ze zich niet als één volk, maar als verschillende volken. De meest respectvolle aanduiding is om de naam van het betreffende volk te gebruiken. Of de benaming "San" of "Bosjesman" beledigend wordt opgevat kan afhankelijk van plaats en periode verschillen.

verzamelnaam voor de oorspronkelijke bewoners van zuidelijk Afrika die als jagers en verzamelaars leefden

Opvallend was dat de San in de zomer gemiddeld een uur na zonsopkomst wakker werden, terwijl de Tsimane 1,4 uur voor zonsopkomst opstonden.

Weblink bron
Anne van Kessel
 “Hebben mensen minder slaap nodig in de lente?” (8 april 2022) op nrc.nl


Malabar

een kustgebied in het zuidwesten van India, tussen de bergen van de West-Ghats en de Arabische Zee. De Malabar ligt voornamelijk in de deelstaat Kerala maar ook in Karnataka


DigiD

kofferwoord van digitaal en identificatie, met een zinspeling op idee


Doomsdaygletsjer

leenvertaling van Engels Doomsday Glacier

bijnaam van de Thwaitesgletsjer, een gletsjer op Antarctica die de zeespiegel sterk laat stijgen als hij smelt

Er is de afgelopen dagen nauwelijks een woord gewijd aan het feit dat de breedste gletsjer ter wereld (de Thwaitesgletsjer op Antarctica, bijgenaamd de Doomsdaygletsjer) binnen een paar jaar dreigt te versplinteren. Iets wat extreme gevolgen zal hebben voor de stabiliteit van het Antarctische ijsplateau, de stijging van de zeespiegel en daarmee voor de bewoonbaarheid van Nederland.

Weblink bron
Michiel Steffelaar
 “Is afblazen wintersport echt onze grootste zorg? : Doomsday” (24 december 2021) op trouw.nl


Puna

uit het Spaanse puna en daarvan overgenomen uit het Quechua

hoogvlakte boven de 3500 meter in Bolivia


Geldergate

kofferwoord van Gelderland en en Watergate en

schandaal waarbij de provincie Gelderland miljoenen euro's verloor in een poging internationale bekendheid te verwerven

De fraudeaffaire leidde tot een politieke crisis in Gelderland, waarbij behalve Scheerder ook de tweede PvdA-gedeputeerde tot aftreden werd gedwongen door coalitiegenoten CDA en VVD. Het college van GS probeert na ‘Geldergate’ een cultuuromslag binnen het provinciehuis door te voeren.

Weblink bron
Martin Steenbeeke
 “Omkoping, corruptie en valse handtekeningen in `Geldergate'” (21 oktober 2003) op nrc.nl


Watergate

geoniem, (verkorting) van Watergateschandaal en , een politiek schandaal , genoemd naar het gebouw waar in 1972 de inbraak plaatsvond waarmee de affaire begon

schandaal in de VS tussen 1972 en 1974 dat leidde tot het aftreden van president Nixon vanwege machtsmisbruik

Republikeinse kiezers hebben in gisteren gehouden voorverkiezingen een door Watergate in opspraak gebrachte kandidaat een nederlaag bezorgd.

Weblink bron “Watergate leidt tot nederlaag in primaries” (5 juni 1974) op nrc.nl


DIN

van Duits DIN
**zn: op te vatten als (letterwoord) van Duitse industrienorm
**en: op te vatten als (letterwoord) van Duits Instituut voor Normalisatie

instantie die standaards en normen vaststelt voor toepassing door Duitse bedrijven

Deze instituten worden aangeduid met poëtische afkortingen als ISO, ANSI, JIS, DIN en het oer-Hollandse NEN.

Weblink bron
Joost Alferink
 “Pasklaar” (19 december 2008) op nrc.nl

De wetgever heeft in deze mogelijkheid van een dwanglicentie voorzien omdat het DIN een monopoliepositie heeft in Duitsland en deze positie wordt versterkt door de nieuwe regeling in de auteurswet.

Mirjam Elferink
 Auteursrecht op normalisatienormen revisited in:
D.J.G. Visser & D.W.F. Verkade red.
 Spoorbundel : Een eigen, oorspronkelijk karakter. Opstellen aangeboden aan prof. mr. Jaap H. Spoor (2007), DeLex, Amsterdam, ISBN 9789086920082, p. 87


Hispanje

De vorm "Hispanjen" is een oude genitief.

Een Prinse van Oranje
ben ik, vrij, onverveerd,
den Koning van Hispanje
heb ik altijd geëerd.

Weblink bron “Tekst van het Wilhelmus”, 1e couplet op koninklijkhuis.nl

⧖ Wie sou gelooven kunnen, (…)
Dat d'oorloghssetel van Hispanjen *
En Isabels doorluchte troon
Sou open staen voor Welhems soon,
Tot schrick van Phlippes bondgenooten?

“Zegesang ter eere van Frederick Henrick, Boschdwinger, Wezelwinner, Prince van Oranje.”, p. 269


Saul

van Hebreeuws שָׁאוּל en (Sjaoel), de gevraagde", naam van meerdere personen uit de Bijbel

afstammeling van Benjamin, zoon van Kis, man van Achinoam, met als bijvrouw Rispa; vader van onder anderen de zonen Jonatan, Abinadab en Malkisua, en de dochters Merab en Michal; door Samuel gezalfd tot eerste koning van de stammen van Israël, opgevolgd door David (398x: 1 Sam. 9:2 +, 2 Sam. 1:1 +, Ps. 18:1 +, 1 Kron. 5:10 +)

zoon van Simeon, stamvader van de Saülieten (Gen. 46:10, Ex. 6:15, Num. 26:13, 1 Kron. 4:24)

afstammeling van Levi, nakomeling van Kehat, zoon van Uzzia (1 Kron. 6:9)

afstammeling van Benjamin, apostel; andere naam: Paulus (5x: Hand. 9:4 +)


Spanjaards

De Spanjaards waren geparenteerd aan de Eindhovense linnenfabrikant J. Elias.

Ronald Stenvert & Chris Kolman
 “Monumenten in Nederland. Flevoland.” (2006), Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist / Waanders Uitgevers, Zwolle, ISBN 904009179X, p. 102

Spanjaard zwaaide in 2012 af als chef van het toenmalige Limburgs Symfonieorkest. (…) Maar nu is Spanjaards hartelijke bevlogenheid weer met regelmaat te horen op de Nederlandse podia.

Weblink bron
Joep Stapel
 “Zinderende spanning bij Ravel door Spanjaard” (6 december 2018) op nrc.nl


Neerland

van Middelnederlands neerlant "laagland", op te vatten als samenstelling van neer bw "laag" en land zn "gebied" , aangezien een groot deel van Nederland in de buurt van onder de zeespiegel ligt of als door elisie gevormd uit Ne[d]erland

Neerlands (genitive singular)
[1] Neêrland

land in het westen van Europa, grenzend aan Duitsland en België

Soms schrijft mij iemand om wat ik heb geschreven zonder te weten aan wie; vooral een met de hand - een of andere hand - geschreven brief, die houdt mij wel eens langer vast dan alleen voor het lezen nodig is. Iemand in Holland denk ik dan. Gek, ik denk nooit Nederland, neder is aanstellerig voor neer, en Neerland is gek voor Nederland.

Weblink bron
Leo Vroman
 Waar ben ik? in: Ons Erfdeel., jrg. 12 nr. 2 (december 1968), Stichting Ons Erfdeel, Rekkem / Raamsdonk-Dorp, p. 73

Ik dank, beschikker van mijn lot!
U voor 't geschenk van 't lieve leven;
Maar dáárvoor dubbel dank, o God!
Dat mij 't in Neerland is gegeven.

Weblink bron Geloofsbelijdenis. (1825) in:
Hendrik Tollens
 Gezamenlijke dichtwerken VI., 2e druk, Suringar, Leeuwarden 1855-1856, p. 80

Het Neerland sluit op woensdag 29 oktober de feestelijkheden af rond het 50-jarig bestaan van de wijk.

Weblink bron “Neerland sluit feesten af” (23 oktober 2008) op gva.be


Yucatan

een schiereiland in het oosten van Mexico


Makira

het zuidoostelijkste hoofdeiland van de Salomonseilanden gelegen in de gelijknamige provincie


Rodrigues

een eiland van de Mascarenen horend bij Mauritius


Midden-Nederland

samenstelling van midden bn en Nederland en , geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.G en met een koppelteken volgens spellingregel 6.E

benaming voor een meer centraal gelegen deel van Nederland
De context bepaalt hoe groot of klein het bedoelde gebied is: dit kan afhankelijk van onderwerp, organisatie en tijdperk verschillen

in een zeer beperkte opvatting: een aanzienlijk deel van provincie Utrecht met aangrenzend gebied

In Midden-Nederland is bijna 1200 hectare aan onbekende akkers uit de IJzertijd ontdekt. (…) Kooistra en Maas hebben vooral op de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug veel tot nu toe onbekende akkers gevonden.

Weblink bron
Theo Toebosch
 “Midden-Nederland ligt vol met Romeinse graanakkers” (17 mei 2008) op nrc.nl

En nu zitten ze in een speciale klas op het mbo: dertien jongens en vijf meisjes. Ze komen van verschillende middelbare scholen in de regio Midden-Nederland. Hun decanen hadden hen, en hun ouders, gewezen op een pilot hier bij het ROC Midden Nederland in Nieuwegein.

Weblink bron
Frederiek Weeda
 “Veel havo 4-leerlingen haken af: ‘Het was alsof de leraren opeens een andere taal spraken’” (29 maart 2023) op nrc.nl

Op de vierde dag van de ‘stakingsestafette’ van NS-personeel rijden in vrijwel heel Nederland geen treinen. De regio Midden-Nederland is dinsdag aan de beurt. Omdat daar ook het belangrijke spoorknooppunt Utrecht Centraal onder valt, heeft de regionale staking vergaande gevolgen voor de rest van het land.

Weblink bron
Jorit Verkerk
 “Dag vier van de ‘stakingsestafette’ van de NS: in heel Nederland vrijwel geen treinen” (30 augustus 2022) op nrc.nl

onderdeel van Rijkswaterstaat met als werkgebied de provincies Utrecht en Flevoland

Voorzitter Van Dijk stelt dat chauffeurs “de kapitein op het schip” zijn, en het beste weten wanneer er wel of niet gereden kan worden. “En wat nou als je een rijverbod invoert in Midden-Nederland als daar code rood is afgekondigd, en er kantelt een vrachtwagen buiten dat gebied? Windstoten houden zich niet aan provinciegrenzen.”

Weblink bron
Sjoerd Klumpenaar
 “Asociaal en een ‘oet-dinges’, maar geen rijverbod bij code rood” (7 maart 2018) op nrc.nl

rechtbank met het werkgebied de provincies Utrecht en Flevoland en de Gooi- en Vechtstreek

Rechters in Amsterdam en Midden-Nederland worden door een psycholoog bijgestaan als zij riskante strafzaken doen.

Weblink bron
Bram Endedijk e.a.
 “Rechters krijgen een verplichte mentale check-up: 'Hoe weerbaar is iemand?'” (29 december 2022) op nrc.nl

politie-eenheid met het werkgebied de provincies Utrecht en Flevoland en de Gooi- en Vechtstreek

Afgelopen maand waren er in Midden-Nederland vier aanslagen op woningen vanwege een drugsconflict.

Weblink bron
Camil Driessen
 “Grote angst voor een vergisaanslag in het idyllische ‘Boef en Haag’” (14 augustus 2022) op nrc.nl

bij de vakantiespreiding ongeveer het gebied van de provincies Zuid-Holland, Utrecht en Gelderland

Deze week gaat Midden-Nederland weer naar school.

Weblink bron
Mirjam Remie
 “‘Een traditionele school is eigenlijk een soort mensenhouderij’” (21 augustus 2017) op nrc.nl


Sao Tomé

gemeente in de Braziliaanse deelstaat Rio Grande do Norte

gemeente in de Braziliaanse deelstaat Paraná


Dreischor

een dorp in de gemeente Schouwen-Duiveland, in de Nederlandse provincie Zeeland


Moonen

oude genitief op -en van Moon, een verkorting van Simon


Socotra

een kleine archipel in de Indische Oceaan. De gehele archipel werd in 2008 door UNESCO tot werelderfgoed verklaard


Soemba

eiland dat behoort tot de Kleine Soenda-eilanden van Indonesië


Pa-O

van het endoniem (in Pa-O): ပအိုဝ်ႏ (pa-o), een samenkoppeling van de woorden voor afbreken en schillen

Karentaal gesproken door ongeveer 1,5 miljoen mensen in Myanmar

Ik weet niet hoe ik dat in het Pa-O moet zeggen.

iemand die tot het gelijknamige volk in Myanmar behoort

Deze Pa-O sprak vloeiend Engels, een groot verschil met de Pa-O die hij vroeger in Thailand had ontmoet.


Mandailing-Bataks

Mandailing

Bataktaal gesproken door 1,1 miljoen mensen in het noorden van Sumatra in Indonesië

In het woordenboek (waarin het Batakse deel geheel in Bataks schrift is) behandelt hij de Toba-Batakse woordenschat en neemt ook veel materiaal op uit het Dairi- en het Mandailing-Bataks.

Weblink bron
J. L. Swellengrebel
 “In Leijdeckers voetspoor. Anderhalve eeuw Bijbelvertaling en taalkunde in de Indonesische talen. Deel 1. 1820-1900” (1974), Martinus Nijhoff, 's-Gravenhage, ISBN 9024716233, p. 139


Tachawit

Berberse taal gesproken door 2,5 miljoen mensen in het oosten van Algerije

Naast de drie hoofdtalen van Marokko (Tarifit, Tamazight en Tashelhit) hebben de Amazightalen van Algerije, waaronder vooral het Taqbaylit of Kabylisch, en het Tachawit, in het Auresgebied, en de Toearegtalen in de Sahara (de Sahelzones van Niger, Mali en Burkina Faso inbegrepen) miljoenen sprekers.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Lafkioui Mena
 De Amazighrenaissance in Noord-Afrika in: ZemZem - Tijdschrift over het Midden-Oosten, Noord-Afrika en islam, jrg. 9 nr. 3 (december 2013), p. 3 (in tijdschrift: 27)


Gungbe

van guw Gungbe, een samenstelling van Gun, ook wel "Ogu", een volk in West-Afrika en gbe "taal"

Atlantische Congotaal gesproken door 1,5 miljoen Ogu in Benin en het aangrenzend gebied in Nigeria

In de Afrikaanse taal Gungbe, die behoort tot de Kwa familie, komt de focus op de eerste positie en wordt apart gemarkeerd met het partikel ẁε.

Jan Don e.a. (eds.)
 “”, 3e druk (2023), John Wiley & Sons, Hoboken VS, ISBN 9781119753889, p. 70


Davis Cup

eponiem, van Engels Davis Cup, naar de 20e-eeuwse Amerikaanse tennisser D.F. Davis , die als een van de initiatiefnemers voor het toernooi de beker ter beschikking stelde en in het Nederlands zo geschreven volgens het donorprincipe

wisselbeker van het jaarlijks gehouden internationaal tennistoernooi voor nationale teams heren enkel- en dubbelspel tennis

De Davis Cup staat aan de vooravond van fundamentele hervormingen. Het landentoernooi, zeg maar het wereldkampioenschap tennis, moet vernieuwd en gemoderniseerd worden.

Weblink bron
Steven Verseput
 “De toekomst van de Davis Cup staat op het spe” (14 augustus 2018) op nrc.nl


Peloponnesos

het grootste schiereiland van Griekenland liggend ten zuiden van het Griekse vasteland


Wiktionary's

meervoud van het zelfstandig naamwoord Wiktionary

Kijkend naar de bezoekcijfers neemt WikiWoordenboek tussen de Wiktionary's nu de tiende plaats in en de negende naar aantal pagina's.

Weblink bron “Nieuwsbrief/77 : Bezoekersrecords voor WikiWoordenboek” (29 november 2018) op nl.wikimedia.org


Harriet

Chelonoidis abingdonii was een 180 kg zware galapagosreuzenschildpad die volgens onderzoek in 1830 uit haar ei gekropen zou zijn en dan ook ongeveer 176 jaar oud is geworden. Andere stokoude schildpadden waren een stralenschildpad genaamd Tu'i Malila (188 of 192 jaar), de aldabrareuzenschildpad Adwaitya en haar soortgenoot "Lonesome George" (100 à 120 jaar). Adwaitya zou een leeftijd van 255 jaar hebben bereikt, maar dit is niet bevestigd


Trinity

het TRX-293-skelet van een tyrannosaurus rex dat met 67 miljoen jaar oude beenderen van drie verschillende dieren werd samengesteld van uitgestorven dieren van het geslacht Tyrannosaurus. De ontbrekende delen werden nagemaakt om het skelet te vervolledigen. Het skelet maakt onderdeel uit van de verzameling van kunstverzamelaar Fernand Huts


WW

en [1]: (initiaalwoord) van Werkloosheidswet, aangetroffen vanaf 1953

wettelijke regeling waardoor werknemers enige tijd verzekerd zijn van een inkomen als ze hun baan verliezen

PvdA-leider Diederik Samsom ziet 'ruimte en lucht' om de voorgenomen ingreep in WW en ontslagrecht te veranderen.

Weblink bron “Getouwtrek over korting WW-duur” (5 maart 2013) op nu.nl

hulpdienst voor bestuurders die met pech langs de weg staan

Laat zien dat u lid bent van de ANWB en de WW!

Sint, Piet en… z'n clubartikelen in: De Kampioen, jrg. 90 nr. 11 (november 1975), Koninklijke Nederlandse Toeristenbond ANWB, Den Haag, p. 777 kol. 2


Van Leuken

verbinding van  van en Leuken, naar de plaatsnaam Leuken

Van Leuken staat op zich open voor zo'n grootschalige DNA-test onder 3000 mannen.

Weblink bron “Tips binnen politie over Utrechtse serieverkrachter” (18 mei 2005) op nrc.nl


Werkloosheidswet

samenstelling van werkloosheid zn en wet zn met het invoegsel -s- , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

wettelijke regeling met betrekking tot werkloosheid en hulp voor mensen die hun baan verliezen

Werknemers die vanuit de Werkloosheidswet voor zichzelf beginnen kunnen zich binnen dertien weken verzekeren voor de Ziektewet en arbeidsongeschiktheid via het UWV.

Weblink bron “Asscher wil sociale verzekering zzp'ers niet uitbreiden” (14 maart 2015) op nrc.nl


Omgevingswet

samenstelling van omgeving zn en wet zn met het invoegsel -s- , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.P

ɔmˈɣevɪŋsˌwɛt

door de overheid vastgestelde verzameling van alle regels over bouwen en het gebruik van ruimte

In 2024 treedt een nieuwe wet in werking: de Omgevingswet. Deze wet bundelt de wetgeving en de regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, landbouw, cultuurhistorie, natuur én water. (…) De 26 huidige omgevingswetten gaan op in één wet.

Weblink bron Gearchiveerde versie “De Omgevingswet” (23 maart 2023) op hdsr.nl


Verenigde Vergadering

verbinding van  verenigde en vergadering, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.N wanneer het als naam van een orgaan wordt gebruikt

vərˈenəɣdə vərˈɡadərɪŋ

gezamenlijke vergadering van beide Kamers van de Staten-Generaal (de Tweede en Eerste Kamer) als orgaan dat volgens de Grondwet in specifieke situaties een rol speelt

De Verenigde Vergadering komt alleen in een aantal bijzondere gevallen als parlementaire vergadering bijeen.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Verenigde Vergadering” op eerstekamer.nl


Noordoost-Nederland

samenstelling van noordoost bw en Nederland en , geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.G en met een koppelteken volgens spellingregel 6.E

benaming voor een deel van Nederland dat hoofdzakelijk noordelijk van de grote rivieren en oostelijk van het IJsselmeer is gelegen
De context bepaalt hoe groot of klein het bedoelde gebied is: dit kan afhankelijk van onderwerp, organisatie en tijdperk verschillen: in een ruime opvatting gaat het om heel het gebied dat niet tot Zuid- of West-Nederland wordt gerekend, in een beperkte opvatting om het grootste deel van de provincies Groningen en Drenthe.

Voor de telers van fabrieksaardappelen op de zand- en veenkoloniale gronden in Noordoost-Nederland kwam de maatregel echter hard aan.

Jan Bieleman
 Dieren en gewassen in een veranderende landbouw : Gewasbescherming in:
J.W. Schot e.a. (red.)
 Techniek in Nederland in de twintigste eeuw. Deel 3. Landbouw, voeding. (2000), Stichting Historie der Techniek, Eindhoven / Walburg Pers, Zutphen, ISBN 9057300664, p. 215


Slochteren

via Middelnederlands Slohtoron van Oudnederlands Slohtoron de datief meervoud van slohtra "moerassig gebied", aangetroffen vanaf de 11e eeuw

dorp in de gemeente Midden-Groningen in de Nederlandse provincie Groningen, dat tot 2018 hoofdplaats van een gelijknamige gemeente was

De economische situatie veranderde na 1959: de vondst van de gasbel bij Slochteren leidde tot grote groei van de Nederlandse economie.

Gepke Bouma
 “Een gezond en opgewekt kunstleven. Een studie in kunstbeleid te Rotterdam (1946-2011).” (2012), Trichis Publishing in samenwerking met de Rotterdamse Kunststichting, Rotterdam, ISBN 9789490608385, p. 31


Hoogezand-Sappemeer

samenstelling van Hoogezand en en Sappemeer en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.E

in 1949 gevormde gemeente die in 2018 is opgegaan in de gemeente Midden-Groningen in de Nederlandse provincie Groningen

Door de industrialisatie in de tweede helft van de 19de eeuw groeiden Hoogezand-Sappemeer, Veendam, Stadskanaal en in mindere mate Oude Pekela uit tot regionale centra.

Weblink bron
Ronald Stenvert e.a.
 “Monumenten in Nederland. Groningen.” (1998), Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist / Waanders Uitgevers, Zwolle, ISBN 9040092583, p. 53


Ter Apel

verbinding van  ter en appel, een verwijzing naar een bos met wilde appelbomen, vergelijk Apeldoorn; in andere verklaringen wordt Apel teruggevoerd op Oudfries apal "beschoeiingspaal" of gezien als samenstelling van Aa en poel

dorp in de gemeente Westerwolde in de Nederlandse provincie Groningen

De gemeente Assen verwacht dat het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel weer zal volstromen.

Weblink bron “Drukte verwacht bij aanmeldcentrum asielzoekers in Ter Apel, Assen gaat helpen” (24 mei 2023) op nu.nl


Bourtange

samenstelling van boer zn "in een Franse schrijfwijze met ‘ou’" en tange zn "zandrug"

dorp in de gemeente Westerwolde in de Nederlandse provincie Groningen, van 1811 tot 1821 een zelfstandige gemeente

In 1593 werd door Staatse troepen de Bellingwolderzijl in de Westerwoldse Aa versterkt (Oude Schans) en Bourtange aangelegd, waardoor de omsingeling van Groningen compleet was.

Ronald Stenvert
 “Monumenten in Nederland. Groningen.” (1998), Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist / Waanders Uitgevers, Zwolle, ISBN 9040092583, p. 59/60


Midden-Groningen

samenstelling van midden bn en Groningen en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.E en hoofdletters volgens spellingregel 16.G onder (3)

naam van een gemeente in de Nederlandse provincie Groningen

De rijksoverheid draagt eenmalig 20 miljoen euro bij en de betrokken gemeenten Loppersum, Delfzijl, Appingedam, Midden-Groningen, Het Hogeland en Groningen gezamenlijk 10 miljoen euro.

Weblink bron “30 miljoen euro voor versterken van schoolgebouwen in aardbevingsgebied” (19 december 2019) op nu.nl

landstreek in het hart van de Nederlandse provincie Groningen

Tot voor kort moesten we het bij deze veronderstelling laten, maar onlangs heeft een vrij uitgebreid archeologisch onderzoek plaatsgehad in het kader van de landinrichting Midden-Groningen.

Weblink bron
W.A. Ligtendag
 Vroegmiddeleeuwse toponiemen in de goederenadministraties van Fulda en Werden te lokaliseren in Groningen in: Naamkunde., jrg. 30 nr. 1/2 (voorjaar 1998), Instituut voor Naamkunde en Dialectologie, Leuven / Meertens-instituut, Amsterdam, p. 55


Deelen

van Middelnederlands Deijle, vergelijk Duits Teil; van deel in de betekenis "aandeel in de grondgebied, perceel"

buurtschap op de zuidelijke Veluwe, in de gemeenten Arnhem en Ede in de Nederlandse provincie Gelderland
Bekend van de gelijknamige voormalige vliegbasis.

De temperatuur in het Gelderse buurtschap Deelen is dinsdag opgelopen naar 17,1 graden.

Weblink bron “Warmste 26 februari ooit gemeten in Gelders buurtschap Deelen” (26 februari 2019) op nu.nl


Signal

gratis berichtendienst via internet, vooral veel gebruikt op smartphones

De chat-app Signal is een privacyvriendelijker alternatief voor WhatsApp waarmee je ook kunt bellen.

RTL Nieuws
 “Van online vergaderen tot vpn's: zo werk je veilig thuis” (2020), RTL


Kleinduimpje

de hoofdrolspeler in verscheidene internationaal rondtrekkende sprookjes over een jongetje "zo groot als een duim"


Klein Duimpje

verbinding van  klein en duimpje, geschreven met hoofdletters volgens spellingregel 16.B; leenvertaling van Frans Petit Poucet, een figuur uit het gelijknamige sprookje, opgetekend door Charles Perrault in zijn Sprookjes van Moeder de Gans uit 1697, in het Nederlands aangetroffen vanaf 1764

sprookjesfiguur van een jongetje zo klein als een duim, dat een mensenetende reus te slim af is

Over de zeer summiere informatie die daar met betrekking tot collega-student Diederik Geelhoed wordt verstrekt, leest men gemakkelijk heen: een spoor, ijl, als het broodkruim van Klein Duimpje, maar mijns inziens toch verwijzend naar de plaats des onheils.

Hella S. Haasse
 “Lezen achter de letters. : Doodijs en hemelsteen.”, Em. Querido's Uitgeverij, Amsterdam (2000), ISBN 9021464888, p. 161

Maar een kleine doch zeer geliefde groep wondersprookjes heeft niet de gebruikelijke adolescenten als hoofdpersonen, maar kleine kinderen, zoals de sprookjes van Roodkapje, Klein Duimpje en Hans en Grietje, waarin de ontsnapping van de held en/of heldin uit de klauwen van een mensenetend bovennatuurlijk wezen (reus, heks) of dier centraal staat.

Ton Dekker e.a.
 “Van Aladdin tot Zwaan kleef aan. Lexicon van sprookjes: ontstaan, ontwikkeling, variaties.” (1997), SUN, Nijmegen, ISBN 906168613X, p. 10


Dombo

vliegend olifantje uit strips en tekenfilms van Walt Disney

Wanneer hij geleerd heeft hoe zijn oren te gebruiken om mee te vliegen, is Dombo beroemd en in plaats van hem te bespotten, heeft iedereen de grootste bewondering voor de „vliegende olifant”.

Jeugdkrant 34: Tekenwedstrijd in: Nieuwe Haarlemsche Courant (30 juni 1951), W. Küppers en Laurey, Haarlem

desa in Sayung, daarvoor ingedeeld in Grogol, beide onderdeel van het regentschap Demak op het eiland Java in Indonesië

plaats in de provincie Malanje in Angola

zeestraat tussen het eiland Kurudu en Nieuw-Guinea in Indonesië

⧖ De Straten Koeroedoe en Dombo, ter weerszijden van het tot 150 à 160 m rijzende heuvelachtige eiland Koeroedoe (…) zijn schoon en gemakkelijk te bevaren; bij goed zicht ook des nachts.

“Zeemansgids voor Nederlandsch Oost-Indië. Deel III”, 6e druk (1933), Ministerie van Defensie. Afdeeling Hydrographie, p. 529


NS

Als afkorting van een meervoudsvorm staat NS in de woordenlijst van de Taalunie in 2023 vermeld als meervoud, maar in de gedrukte versie (Groene Boekje) uit 2005 werd het zowel enkelvoud als meervoud genoemd. Ook volgens de Taaladviesdienst zijn beide vormen mogelijk. Het bedrijf zelf schrijft zijn naam als een enkelvoud zonder lidwoord, al zeker sinds 2011. Weblink bron Gearchiveerde versie “Verenigde Naties (VN) heeft / hebben” op taaladvies.net

Nederlandse onderneming die vervoer per trein verzorgt

De NS schrapt plannen om prijzen van treinkaartjes omhoog te gooien tijden de spits en te verlagen op rustige momenten.

Weblink bron “NS schrapt plannen voor spitsheffing vanwege gebrek aan draagvlak” (2 november 2023) op nu.nl

De NS heeft zijn Britse dochteronderneming Abellio UK verkocht aan het management van het bedrijf.

Rein Wieringa
 “NS verkoopt Britse tak na twintig jaar: 'Geen belang voor de Nederlandse reiziger” (28 feb 2023) op nrc.nl

De NS hebben dit terrein uitgegeven aan een onderneming ('Pallet') als opslagplaats.

Vragen over rommel op NS-terrein in: Het vrĳe volk, jrg. (25 mei 1970), De Arbeiderspers, Rotterdam, p. 7 kol. 6


Lage Landen

benaming voor het gebied in Noordwest-Europa waar de Schelde, Maas en Rijn in zee uitmonden, grofweg samenvallend met het huidige Nederland en Vlaanderen


Bertram

uit het Germaans voor "schitterende raaf"


NTR

publieke omroep die informatieve programma's voor een breed publiek verzorgt

De NTR zal in elk geval de komende twee jaar geen nieuwe afleveringen maken van Sesamstraat. De omroep blijft wel herhalingen uitzenden van het kinderprogramma, meldt de NTR in een persbericht.

Weblink bron “NTR maakt komende twee jaar geen nieuwe afleveringen van Sesamstraat” (28 juni 2019) op nu.nl


STER

(letterwoord) STichting Ether Reclame; het logo bevatte tot 2000 vier hoofdletters, gerangschikt in een stervorm

verouderde spelling of vorm van Ster tot 2000

Duidelijk is dat een eventuele afschaffing van de STER belangrijke financiële consequenties heeft.

Weblink bron
H. W. van Doorn e.a.
 “Wijziging van de Wet op de Omroepbijdragen : Memorie van toelichting”, kst. 13 983 nr. 3; zitting 1975-1976, Tweede Kamer der Staten-Generaal, 's-Gravenhage, p. 23 op overheid.nl


TikTok

TikTok

wereldwijd veel gebruikte netwerksite voor het tonen van korte filmpjes

wereldwijd veel gebruikte netwerksite voor het tonen van korte video's

Filmpjesapp TikTok slaat de data van Europese gebruikers voortaan op in een nieuw datacenter in het Ierse Dublin.

Weblink bron “TikTok bewaart jouw gegevens voortaan in Europa” (5 september 2023) op nrc.nl


Ster

(letterwoord) Stichting Etherreclame, geschreven met één hoofdletter volgens spellingregel 16.P onder (2), het donorprincipe. Ook de Mediawet 2008 gebruikt deze schrijfwijze.

organisatie die reclamezendtijd op de Nederlandse publieke omroep verkoopt

De reclame-inkomsten van Ster liggen op dit moment hoger dan in dezelfde periode vorig jaar.

Weblink bron “Ster-reclame piekt in de aanloop naar intocht en feestdagen” (28 oktober 2020) op nu.nl


Noord-Brabants

bn: afgeleid van Noord-Brabant en met het achtervoegsel -s

genitief onzijdig enkelvoud van Noord-Brabant

Den Bosch wacht op je. Noord-Brabants hoofdstad ademt gezelligheid en de sfeer van het goede leven.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Fabienne Peters
 “Zin in zonnige terrassen, kleurrijke jumpsuits en Bossche Bollen? Ga een dagje naar Den Bosch!” (8 juli 2018) op happinez.nl


Zuidoost-Noord-Brabant

samenstelling van zuidoost bw en Noord-Brabant en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.E en met hoofdletters volgens spellingregel 16.G onder (3)

landstreek in het zuidoosten van de Nederlandse provincie Noord-Brabant, met als voornaamste steden Eindhoven en Helmond

Zuidoost-Noord-Brabant behoort tot de belangrijkste industriële gebieden in Nederland.

Weblink bron “Relatief belang van Randstad voor industrie neemt af” (5 oktober 2017) op nu.nl


Donald Duck

van Engels Donald Duck, letterlijk "Donald Eend", als merknaam vastgelegd door Disney

Donald Ducks (possessive)
Donald Ducks (plural)

als een menselijke eend verbeelde hoofdpersoon uit naar hem genoemde tekenfilms en strips, waarin ook de meeste andere personages als dieren worden voorgesteld

Donald Duck is een van de bekendste stripfiguren ter wereld.

Weblink bron
Danja Koeleman
 “Waarom Donald Duck juist hier zo geliefd is: 'We herkennen ons in de antiheld'” (29 oktober 2022) op nu.nl

Nederlandstalig tijdschrift met stripverhalen rond de gelijknamige hoofdpersoon dat sinds 1952 in Nederland en 1959 in België verschijnt

De verhalen uit de Donald Duck lopen parallel aan het 'echte leven'. De redactie van het blad grijpt regelmatig terug naar oude, vergeten woorden.

Weblink bron
Maartje Willems
 “Donald Duck houdt vergeten woorden graag in leven” (2 januari 2016) op nu.nl


Capitool

via Middelnederlands Capitool / capitole van Latijn capitolium

een van de zeven heuvels van Rome, met de burcht en de tempels van Jupiter, Juno en Minerva, voor de Romeinen een symbool van eeuwige macht

een bekend gebouw in Washington D.C. waar de Senaat en het Huis van Afgevaardigden in gevestigd zijn

een in classicistische stijl gebouwd theehuis op het landgoed Schaep en Burgh in 's-Graveland, dat zijn naam ook gaf aan het wekelijks op zondag gemaakte tv-programma Het Capitool dat daar eind 20e eeuw werd opgenomen


Charon

via Latijn Charon van Oudgrieks Χάρων (chároon)

bij de oude Grieken de veerman die in de onderwereld de geesten van overledenen tegen betaling van een obool over de rivier de Acheron naar Hades bracht (de Romeinen gebruikten voor de laatste twee de namen Styx respectievelijk Pluto)

'Er zit geen schot in het paradijs,' zei hij. 'Dat is het probleem. Innovatie wordt er niet gezien als een prioriteit. Het enige wat er gebeurt, is de aankomst van nieuwe gasten. En Charon kreeg tenminste nog een obool per overtocht. Hij werd beter betaald dan ik'

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), ISBN 9789029526227, p. 350

Hij dacht aan Socrates en zag zich kalm
naast deze in de sloep van Charon stappen.

Weblink bron
Carl Friedman
 Vijf gedichten : Gif (augustus 1984) in: De Gids., jrg. 147 nr. 6, Meulenhoff Nederland, Amsterdam, p. 450

Uit de beelden blijkt dat er op de plek van de zwelling grote bergketens, diepe barsten en valleien in het landschap van Charon zijn ontstaan.

Weblink bron
Dennis Rijnvis
 “'Maan van Pluto had ondergrondse oceaan'” (22 februari 2016) op nu.nl


Inverness

via Engels Inverness van Schots-Gaelisch Inbhir Nis

Uit Inverness zijn we toen eerst naar Aberdeen gereden en vandaar langs de Dee naar Braemar.

Weblink bron
Aletta H. Jacobs
 “Herinneringen van Dr. Aletta H. Jacobs.” (1924), Van Holkema & Warendorf, Amsterdam, p. 224


Gaza

[1] via Middelnederlands Gase en Oudgrieks Γάζα (Gáza) van Hebreeuws עַזָּה en (Aza)

stad in Palestina aan de Middellandse Zee tussen Egypte en Israël

in de Bijbel de voornaamste van de vijf steden van de Filistijnen (20x: Gen. 10:19, Deut. 2:23, Joz. 10:41 +, Recht. 1:18 +, 1 Sam. 6:17, 1 Kon. 5:4, 2 Kon. 18:8, Jer. 25:20 +, Am. 1:6 +, Sef. 2:4, Zach. 9:5 +);

landstrook rond deze stad, ten zuidwesten van Asjkelon tot de grens met Egypte


Sluis

Van 1995 tot 2003 was het vestingstadje deel van de gemeente Sluis-Aardenburg.

vestingstadje, tot 1995 tevens gemeente, in het westen van Zeeuws-Vlaanderen
reisgids: Sluis; wikidata:
Sluis

Het Britse supertalent was ruimschoots de beste in de 14 kilometer lange tijdrit rond de Zeeuwse plaats Sluis.

Weblink bron “Tijdritfenomeen Joshua Tarling (19) vermorzelt grote namen in Zeeland” (24 augustus 2023) op nu.nl

sinds 2003 de naam van een fusiegemeente in de provincie Zeeland
wikidata:
Sluis

In de Zeeuwse gemeente Sluis is een nest van de Aziatische hoornaar vernietigd.

Weblink bron “Nest Aziatische hoornaar vernietigd in Zeeuwse Sluis” (13 september 2018) op nu.nl


Zandvoort

van Middelnederlands Santfort als plaatsnaam aangetroffen vanaf 1420, op te vatten als samenstelling van zand zn en voorde zn

kustplaats en gemeente in de provincie Noord-Holland
reisgids: Zandvoort; wikidata:
Zandvoort

De NS heeft zondag een recordaantal van 50.000 mensen naar Zandvoort vervoerd.

Weblink bron “Recordaantal mensen met trein naar Zandvoort voor Formule 1-race” (27 augustus 2023) op nu.nl


Zuidwestfaals

samenstelling van zuid bw en Westfaals zn aaneengeschreven volgens spellingregel 6.C en met een hoofdletter volgens spellingregel 16.I, omdat het niet is afgeleid van "Zuid-Westfalen"

Nedersaksische taalvariëteit die wordt gesproken in Westfalen ten zuiden van de Lippe

Op bijzonder aardige wijze heeft Büld vastgesteld hoever de autoriteit van de stad Munster zich doet gelden. Er is in Noordwestfalen nl. een gebruik om kleine kinderen voor de grap in de hoogte te tillen om ze z.g. ‘iets’ te laten zien, en dat ‘iets’ kan dan variëren tussen ‘Keulen’, ‘Munster’ en ‘de wilde ganzen’. Nu komt de streek waar men de kinderen ‘Munster’ laat zien vrijwel overeen met het gebied van het Centraalmunsterlands dialekt, terwijl men in het gebied van het Oostmunsterlands ‘de wilde ganzen’ en in dat van het Westmunsterlands en het Zuidwestfaals van over de Lippe ‘Keulen’ laat zien.

Weblink bron
K. Heeroma
 Boekbeoordeeling : Heinrich Büld, Volk und Sprache im nördlichen Westfalen. Westfälische Ortschaften im Spiegel ihrer Sprache. in: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde., jrg. 64 nr. (1946), E.J. Brill, Leiden, p. 63


COA

instelling van de rijksoverheid die zorgt voor de opvang van asielzoekers totdat over hun asielaanvraag is beslist

Vanwege het tekort aan het aantal opvangplekken en de groei van het aantal bewoners moest het COA meer noodopvang regelen.

Weblink bron “Noodopvang asielzoekers dubbel zo duur als reguliere opvang” (28 november 2023) op nu.nl


COA

Het COA is opgericht in 1985, toen Aruba zich losmaakte van de Nederlandse Antillen. Voor die tijd werden Arubaanse sporters vertegenwoordigd door het Olympisch Comité Antillen (NAOC). Het IOC erkende het COA in 1986. Het doel van COA is om de positie van Arubaanse Olympische sporters te versterken.

Weblink bron Gearchiveerde versie “‘Olympisch Huis’ Aruba geopend” (13 maart 2023) op antilliaansdagblad.com


Hades

via Latijn Hades van Oudgrieks ᾍδης (Háidès)

Het J. Paul Getty Museum geeft een terracotta hoofd terug aan Sicilië. Het museum besloot daartoe nadat het had vastgesteld dat de ruim tweeduizend jaar oude kop van de Griekse god Hades illegaal werd opgegraven.

Weblink bron “Getty Museum geeft hoofd Hades terug” (11 jan 2013) op nu.nl

onderaardse wereld waar de geesten van de doden leven

De ingang van Hades, de Griekse onderwereld, werd bewaakt door Cerberus, een monsterlijke hond met drie koppen en een lange staart.

Weblink bron
Arthur van Schendel
 “Verzameld werk. Deel 7.” (1978), Meulenhoff Nederland, Amsterdam, ISBN 9029007869, p. 620

plaats waar de zielen van zondaars voortleven

Het is alsof je in een onderwereld terechtgekomen bent, in een Hades, en daar als schim opereert.

Weblink bron
Bertus Aafjes geciteerd door Hans van de Waarsenburg
 In gesprek met Bertus Aafjes in: Bzzlletin., jrg. 13 nr. 122 (januari 1985), BZZTôh, Den Haag, p. 13


Hades'

Hades en met de uitgang -s, weergegeven volgens spellingregel 14.C

Hektor zelf had gedacht dat zijn laatste uur geslagen had:
‘Toen geloofde ikzelf, al vandaag mijn leven uitblazend,
't rijk van de schimmen en Hades' woning te zullen aanschouwen.’

Weblink bron
Elsbeth Tamboezer
 ‘Omdat ik heb geleerd altijd dapper te zijn’ : Hektor, held van Troje in: Nieuw Letterkundig Magazijn., jrg. 30 nr. 2 (december 2012), Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, Leiden, p. 13


Fatah

van Arabisch فَتْح en (fath) "opening; overwinning", als omgekeerd letterwoord voor حركة التحرير الوطني الفلسطيني (ḥaraka[t] at-taḥrīr al-waṭaniyy al-filasṭīniyy) "Beweging voor de volksbevrijding van Palestina"

Fatah

militante politieke beweging in Palestina, opgericht in 1959, grootste fractie binnen de Palestijnse bevrijdingsorganisatie PLO

De Palestijnse rivaliserende partijen Fatah en Hamas hebben donderdag een overeenkomst van verzoening ondertekend.

Weblink bron “Hamas en Fatah ondertekenen overeenkomst van verzoening” (12 oktober 2017) op nu.nl


Aboe Gosj

Arabische plaats ten westen van Jeruzalem, met bekende kruisvaarderskerk


Banjas

natuurreservaat op de Golanhoogvlakte, met een van de bronnen van de Jordaan


Baram

plaats in Noord-Israël met ruïne van oude synagoge


Birzeit-Universiteit

Palestijnse universiteit ten noorden van Ramallah


Hamas

Palestijnse moslimorganisatie, bekend door haar militante verzetsdaden


Imwas

plaats ten westen van Jeruzalem, een van de plaatsen die is aangewezen als het Emmaüs dat in het NT genoemd wordt (Luc. 24:13)


Jenin

plaats ten noorden van Nabloes en ten zuiden van Nazaret


Kastel

Arabisch dorp ten westen van Jeruzalem, hevig bevochten in Israëls onafhankelijkheidsoorlog


Koemraan

vroegere plaats aan de noordwestkant van de Dode Zee, vindplaats van de Dode Zeerollen


Koeneitra

plaats in de Golanhoogvlakte, na de Zesdaagse Oorlog liggend bij de demarcatielijn en verlaten door de Syrische inwoners


Nabloes

plaats ten noorden van Ramallah en ten zuiden van Jenin
De vroegere, in de Bijbel genoemde naam is Sichem (Hebreeuws: Sjechem)


Taba

Egyptische badplaats, niet ver van het Israëlische Elat


Wadi Kelt

wadi ten oosten van Jeruzalem, leidend naar Jericho, met klooster


Zalman

transcriptie van Jiddisch זלמן en , via vormen van Salomo in diverse Europese talen van Latijn Solomon, dat weer via Oudgrieks Σολομών (Solomóon) teruggaat op Hebreeuws שְׁלֹמֹה en (sjlomo)


Nachman

transcriptie van Hebreeuws נַחְמָן en (nachman) "trooster"


Besjt

letterwoord van Hebreeuws בעל שם טוב en : baäl Sjem Tov (meester van de Goede Naam)

Israël ben Eliëzer, stichter van chassidische beweging (ca. 1700 - 1760)


verbinding van  centraal, Israëlitisch en ziekenverpleging, waarin "Israëlitisch" (in de spelling tot 1955) de betekenis Joods heeft en "centraal" het verschil aangeeft met een eerdere periode waarin er afzonderlijke organisaties waren voor Sefardische en Askenazische Joden.

Cen·tra·le Is·raë·lie·ti·sche Zie·ken·ver·ple·ging, Cen·tra·le Is·ra·e·lie·ti·sche Zie·ken·ver·ple·ging

Joods ziekenhuis in Amsterdam van 1916 tot 1978, nadien onderdeel van het ziekenhuis Amstelland

Tot halverwege de jaren tachtig was in de Jacob Obrechtstraat de Centrale Israëlitische Ziekenverpleging (CIZ) gevestigd, een Joods ziekenhuis.

Weblink bron
Anna Denekamp
 “Joods ziekenhuis bestaat al” (30 september 2006) op trouw.nl

Eigenlijk was het dus niet zo vreemd dat Max Tailleur in maart 1966 bekendmaakte, vanuit zijn bed in de Centrale Israëlietische Ziekenverpleging, dat De Doofpot dicht ging.

Jan Luitzen
 “Max Tailleur: mijn leven was geen mop” (2010), Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, ISBN 9789038894065, hfst. 1


Centrum Indicatiestelling Zorg

verbinding van  centrum, indicatiestelling en zorg

organisatie die zorgt voor medisch onderzoek om vast te stellen hoeveel aanspraak iemand heeft op door de overheid betaalde aandacht

Volgens het Centrum Indicatiestelling Zorg krijgen ruim vijfduizend mensen terminale thuiszorg.


CIZ

Het CIZ is een stichting die beoordeelt of mensen recht hebben op AWBZ-zorg.

Weblink bron “Driehonderd banen weg bij CIZ” (13 augustus 2014) op nu.nl

Vijf jaar later, in 1916 werd in de Jacob Obrechtstraat, die toen aan de rand van Amsterdam lag, de CIZ geopend.

“100 jaar CIZ - 2011” op amstelveenweb.nl


YIVO

(letterwoord) van Jiddisch ייִוואָ van ייִדישער װיסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט (Yidisher Visnshaftlekher Institut)

wetenschappelijk instituut voor het behoud van en onderzoek naar geschiedenis en cultuur van het Oost-Europese jodendom, opgericht in Wilna in 1925, vanaf 1940 in New York als ‘YIVO Institute for Jewish Research’

De vondst werd anderhalf jaar lang stil gehouden. Het YIVO onderzocht hoe het zat met de rechten voor mogelijke publicatie ervan.

Weblink bron “Brieven van vader Anne Frank ontdekt” (25 januari 2007) op nu.nl


Adek

pseudoniem van de Surinaamse schrijver en verzetsman Anton de Kom

Cornelis Gerard Anton de Kom - in Suriname bekend als Adek - werd in 1898 te Paramaribo geboren.

Weblink bron
Judith Allard-de Kom
 “Eigen gezicht”, p. 289

Hij slaagt erin om het bredere historische verband aan te geven, maar tekent ook, als iemand die De Kom van zeer nabij heeft meegemaakt, een indringend portret van Adek.

Weblink bron
Michiel van Kempen
 “De geest van Waraku. Kritieken over Surinaamse literatuur.” (1993), Uitgeverij Zuid, Haarlem/Brussel, ISBN 9067730076, p. 92

nationale universiteit van Suriname, gevestigd in Paramaribo

Eerst naar het VWO; AMS of Lyco, want dat ze naar de Adek zal gaan, dat staat voor haar, Tiffany, wel vast.

Weblink bron
Marja Themen-Sliggers
 “Tiffany.” (2014), Stichting Projekten Christelijk Onderwijs, Paramaribo, p. 5

Naast veel waardering voor dit proefschrift, dat zeker verplichte literatuur zal moeten worden bij de rechtenstudie aan de Adek Universiteit van Suriname, zijn er ook enkele kritische kanttekeningen of opmerkingen te plaatsen.

Weblink bron
Edwin Marshall
 Recensies : M.A. Veira, De langstlevende echtgenoot in: OSO. Tijdschrift voor Surinaamse taalkunde, letterkunde en geschiedenis., jrg. 26 nr. 1 (april 2007), Stichting Instituut ter Bevordering van de Surinamistiek, Nijmegen, p. 162

tijdschrift over welzijn met een Surinaamse invalshoek

Hij trad toe tot het Suriname Comité en schreef voor het Suriname Bulletin en het welzijnsblad Adek.

Weblink bron
Michiel van Kempen
 Anil Ramdas (mei 1997) in:
Ad Zuiderent e.a.
 Kritisch lexicon van de moderne Nederlandstalige literatuur. (1980-2015), Bohn Stafleu Van Loghum, Houten / Nijhoff, Groningen / Samsom, Alphen a/d Rijn, ISBN 9065003908, p. 1


Adoptieverdrag

adoptieverdrag zn gebruikt om één bepaalde overeenkomst tussen landen over adoptie aan te duiden en daarom geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

benaming van een overeenkomst tussen twee of meer landen waarin ze adoptie regelen

Volgens woordvoerster Sanne Buursink zijn de vier organisaties geschokt over "het bronmateriaal" en is er geen hoor en wederhoor gepleegd: "Als Trump dit had gezegd, hadden we het nepnieuws genoemd." Ze wijst erop dat sinds de invoering van het Haags Adoptieverdrag in 1998 veel is verbeterd.

Weblink bron “Bureaus: buitenlandse adoptiestop zo snel mogelijk opheffen” (19 mei 2021) op NOS.nl

Vorig jaar hebben vijftien landen, waaronder Nederland, het Adoptieverdrag ondertekend.

Adoptie buitenlands kind lastiger in: De Volkskrant , jrg. 73 nr. 21366 (27 oktober 1994), NV De Volkskrant, 's-Hertogenbosch, p. 3 kol. 2/3


Sjeintje

sjeintje, letterlijk: 'schoontje', geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.

In dit boek komen enkele uitstekende humoristische scènes voor. Ik denk aan Sjeintje Rosenfelds bezoek bij Abraham Lezer, de antiquair.

Siegfried E. van Praag
 Achttiende-eeuws ghetto herleeft in: Nieuw Israelietisch weekblad, jrg. 86 nr. 48 (19 augustus 1955), J.B. de Mesquita, Amsterdam, p. 5 kol. 4


Haman

van Hebreeuws הָמָן en (Haman), vermoedelijk van Oudperzisch 𐎡𐎶𐎴𐎡𐏁 (Imāniš) "de grote", uit de Bijbel in het boek Ester 3:1 en verder; zie ook Middelnederlands Aman

nakomeling van Agag, zoon van Hammedata, hoogste functionaris bij koning Ahasveros van Perzië; wil de Joden in diens rijk ombrengen (54x: Est. 3:1 +)

De overwinning van Ester op Haman wordt gevierd met het Joodse Poerim


Homen

via Jiddisch המן en (Homen) van Hebreeuws הָמָן en (Haman), vermoedelijk van Oudperzisch 𐎡𐎶𐎴𐎡𐏁 (Imāniš) "de grote", uit de Bijbel in het boek Ester 3:1 en verder


Mokum Alef

van Jiddisch מקום אלף (mokem alef) "plaats A" of "plaats 1"


Mokum Ollef

van Jiddisch מקום אלף (mokem ollef) "plaats A" of "plaats 1"


Mokum Aleph

van Jiddisch מקום אלף (mokem alef) "plaats A" of "plaats 1", met de oude spelling aleph

verouderde spelling of vorm van Mokum Alef tot 1955

cultureel centrum van seculiere joden in Nederland


Midden-Europa

samenstelling van midden zn en Europa en

regio in het midden van het continent Europa


Oost-Azië

het oostelijk deel van het continent Azië; in engere zin ook wel synoniem voor het Verre Oosten

Taiwan ligt in Oost-Azië.


Steenweg

steenweg zn gebruikt als (deel van) eigennaam, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

als (deel van) de naam van een verharde straat of weg

‘Het was echt wel nodig om fietsers een alternatief te bieden, want de Kortrijkse en Oudenaardse Steenweg kan je bezwaarlijk als fietsvriendelijk beschouwen’, zei schepen Filip Watteeuw (Groen), die zondagmorgen om 8 uur mee kwam kijken hoe de Gentse metaalbouwer Aelterman de klus zou klaren.

Het bericht op Facebook was volgens de praktijk gewoon een aankondiging. ,,Het is een heel eigen leven gaan leiden’’, zegt de assistente van de praktijk aan de Steenweg. ,,Er ontstaat ineens iets dat we helemaal niet voor mogelijk hielden.’’


Centraal-Azië

het centrale deel van het continent Azië


Centraal-Europa

het centrale deel van het continent Europa


Phoebes

genitief onbepaald vrouwelijk enkelvoud van Phoebe

Ze wilden Phoebes moeder helpen wat geld te verdienen met iets anders dan het werk op de boerderij.

Cathy Kelly (vert. Annemie de Vries)
 “Tussen zussen” (2017), Meulenhoff Boekerij B.V., Amsterdam, ISBN 9789402309096


Linux

eponiem van Engels Linux, kofferwoord gevormd uit de voornaam van de ontwikkelaar, de 20-eeuwse Finse informaticus Linus Torvalds en Unix , de naam van het besturingssysteem dat hem inspireerde

verzameling opensource programma's die samen het hart van het besturingssysteem voor een computer vormen

Android is het mobiele besturingssysteem van Google en is gedeeltelijke gebaseerd op Linux. Veel fabrikanten van de toestellen van Android hebben licenties voor het gebruik van delen van de code van Linux. Volgens de GPLv2-licentie waaronder Linux geschreven is, moet de code altijd openbaar zijn.

Weblink bron
Colin van Hoek
 “'Fabrikanten Android zitten zonder distributierecht Linux'” (15 augustus 2011) op nu.nl

opensource besturingssysteem voor computers

Een Canadese ontwikkelaar werkt aan een goedkope tablet die niet op Android, Windows, iOS of Palm OS werkt, maar op Linux.

Weblink bron
Jeffrey Weller
 “Ontwikkelaar maakt goedkope tablet met Linux” (31 januari 2012) op nu.nl


Innu

Algonquintaal die wordt gesproken door tienduizend nazaten van de oorspronkelijke bewoners van de Canadese provincies Quebec en Labrador

‘Maikan’ betekent ‘wolf’ in een van de inheemse talen, het Innu.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Emy Koopman
 “Emy's reisdagboek: aflevering 5” (21 september 2020) op vpro.nl


Shawnee

Algonquintaal gesproken door 200 mensen in Oklahoma in de VS

Glimlachend wierp ze een blik op pa, maar hij zat de man naast hem een verhaal in het Shawnee te vertellen.

Laura Frantz (vert. Tineke Tuinder-Krause
 “De pioniersdochter” (2012), Voorhoeve, Utrecht, ISBN 9789029704731, hfst. 17


Wagenmenner

leenvertaling van Latijn Auriga, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E


JouwBuis

samenstelling van jouw zn en buis zn , als schertsende leenvertaling van Engels geschreven met hoofdletters

De meeste reclames van producten en programma's die we ons kunnen herinneren zijn wel terug te vinden op de JouwBuis of andere videodiensten, maar toen ik een stuk jonger was, de helft van mijn huidige leeftijd, minus misschien nog een jaar, was er op Cartoon Network een reclame voor Dragon Ball Z.

William15
 “Help! DBZ Reclame vraag (CN)” (27 januari 2017) op animewolken.nl


Middelchinees

samenstelling van middel bn en Chinees zn , aaneengeschreven met één hoofdletter volgens spellingregel 16.I onder (1)

Middle Chinese

taal die van de 4e tot de 12e eeuw werd gesproken en geschreven in China, ontstaan uit het klassiek Chinees en voorloper van het hedendaags Chinees

Redelijkerwijs wordt betoogd dat zowel de Wu- (waaronder het Lili) als de Oudxiang-dialectgroepen (waaronder het Shuangfeng) de fonologische trek van het drievoudige laryngale obstruentencontrast uit het Middelchinees hebben geërfd.

Weblink bron
Shi, M.
 “Consonant and lexical tone interaction: Evidence from two Chinese dialects : Nederlandse Samenvatting”, proefschrift (4 juni 2020), Universiteit Leiden, ISBN 9789460933516, p. 228


Voorschoten

erfwoord via Middelnederlands Vorscoten van Oudnederlands Forschate, op te vatten als samenstelling van Voor en "oude naam voor de Vliet" en schoot zn "hoek hoger land uitspringend in het terrein"

gemeente en plaats in de provincie Zuid-Holland
reisgids: Voorschoten; wikidata:
Voorschoten

De gemeente Voorschoten houdt morgen een besloten bijeenkomst voor buurtbewoners.

Weblink bron
Rein Wieringa
 “Voorschoten organiseert bijeenkomst voor nazorg buurtbewoners” (4 april 2023) op nrc.nl


Maar

maar zn van Middelnederlands mare "waterloop; meer", gebruikt als eigennaam

waterloop bij Haren in de provincie Groningen

Binnen de marke Haren werd het overtollig water via het Maar afgevoerd naar het noorden richting een dijk die lag op ongeveer het tracé van de Vondellaan in Haren. Daar was een doorlaat richting het verdere verloop van het Maar door de hamrikken van Hemmen, Dilgt, Helpman en de stad Groningen. Vlak bij de stad Groningen kwam het water dan in het Hoornsediep.

Eppo van Koldam
 “Boerderij Hemrik 1868” (16 februari 2023) op oldgo.nl


Bondsrepubliek Duitsland

verbinding van  bondsrepubliek en Duitsland geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.E en spellingregel 16.N

benaming voor de Duitse staat, tot 1990 gebruikt voor de West-Duitse staat

De Nederlandse Eva Ritz-Weyl (82) heeft uit handen van de Duitse ambassadeur in Den Haag de Orde van Verdienste van de Bondsrepubliek Duitsland, een hoge Duitse onderscheiding, ontvangen.

Weblink bron “Nederlandse holocaustoverlevende krijgt Duitse onderscheiding” (29 januari 2018) op nrc.nl


SS

Ik leerde die bekende statistiek dat meer Nederlanders zich in de Tweede Wereldoorlog bij de SS dan bij het verzet aansloten. Maar verreweg de meesten, ruim 99 procent, deden niets. De meeste mensen zijn meelopers.

In de loop van de oorlog verzwakte overigens de positie van het Militair Bestuur en groeide de invloed van de SS.

Jacqueline Bel
 “Bloed en rozen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1900-1945.”, 3e, herziene druk (2018), Prometheus, Amsterdam, ISBN 9789035130470, p. 947


SS

Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen, particuliere onderneming die treindiensten verzorgde van 1863 tot 1938, toen het opging in de NS


Noord-Irak

samenstelling van noord bw en Irak en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.E en met hoofdletters volgens spellingregel 16.E en spellingregel 16.G onder (3)

noordelijk deel van Irak, het hoger gelegen deel van Mesopotamië, waar veel Koerden leven

Turkije gaat zijn militaire bases in Noord-Irak uitbreiden en versterken.

Weblink bron “Turkije breidt militaire aanwezigheid in Noord-Irak uit na dood van militairen” (28 december 2023) op nu.nl


Calais

havenstad en gemeente in het noordwesten van Frankrijk, waar de tunnel onder het Kanaal naar het Engeland begint

Calais is een uitvalsbasis voor veel vluchtelingen die in vrachtauto's, met treinen of in bootjes naar Engeland willen.

Weblink bron “Gewonden bij ongeregeldheden tussen politie en vluchtelingen in Calais” (30 december 2021) op nu.nl


Oost-Oekraïne

samenstelling van oost bw en Oekraïne en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.E en met hoofdletters volgens spellingregel 16.E en spellingregel 16.G onder (3)

aanduiding van het oostelijke deel van Oekraïne

Het Donetsbekken, bestaande uit de regio's Donetsk en Luhansk, is het gebied in Oost-Oekraïne dat Rusland wil veroveren.

Weblink bron
Joost ter Bogt
 “Russen voeren aanvallen in Oost-Oekraïne weer op” (16 juli 2022) op nu.nl

gebied van de oblasten Loehansk en Donetsk

Zaterdagochtend was het ook al onrustig in Oost-Oekraïne. In de stad Loegansk werden handgranaten gegooid naar vrachtwagens van het Rode Kruis. (…) Ook in het rebellenbolwerk Donetsk hield het staakt-het-vuren geen stand.

Weblink bron “Gevechten in Oost-Oekraïne ondanks bestand” (7 september 2014) op nu.nl

gebieden die onder invloed of gezag van het Russische rijk stonden (in tegenstelling tot gebieden ten westen van de Dnjepr die onder Pools of Habsburgs invloed of gezag stonden)

Dit is vooral het geval in de gebieden van de West-Oekraïne (Galicië en Lodomerië) die in 1772, bij de eerste verdeling van Polen, onder de Donaumonarchie kwamen. Hier kon de eigen Oekraïense aard veel beter bewaard blijven dan onder het Russische bewind in Oost-Oekraïne.

Weblink bron
Robert Hotz
 ‘Nee, wij zijn geen Russen’ : Oekraine onafhankelijk in: Streven., jrg. 59 nr. 6 (maart 1992), H. Roeffaers, Antwerpen, p. 528/529


Kos

Nederlandse vakantiegangers op Kos lijken afgelopen weekend niet massaal te zijn teruggevlogen naar Nederland.

Weblink bron “Nederlanders niet massaal naar huis na aardbeving op Kos” (24 juli 2017) op nu.nl

Griekse functionarissen zeiden tegen de Britse krant The Independent dat ze de kinderen voor hun eigen veiligheid vasthouden. Maar volgens hulporganisaties die gevangenen in Kos bezoeken, werden de kinderen onder middeleeuwse omstandigheden vastgehouden.

Weblink bron “VN redt wezen uit vieze cellen op Kos” (15 oktober 2015) op nu.nl


van Engels 007 zn , waarin 00 een fictieve aanduiding is voor geheim agenten van MI6 die toestemming hebben om tegenstanders te doden als dat naar hun inzicht nodig is en 7 een volgnummer is

James Bond, een fictieve Britse geheim agent, die de hoofdpersoon van een reeks boeken en films is

Beetje bij beetje wordt de geschiedenis van 007 herschreven.

Weblink bron “Televisietip: James Bond in Skyfall op RTL 7” (31 maart 2020) op nu.nl


Momenteel werkt Van Hoytema samen met regisseur Sam Mendes aan de nieuwe Bond-film Spectre, waarin - zo verwachten alle fans - ook 007's aartsvijand Blofeld terugkeert.

Weblink bron
Robbert Blokland
 “Film: Jaar met flops, hacks en een bankje” (22 december 2014) op nu.nl


Arcadië

Grieks periferie-district in het noordwesten van de Peloponnesos

fictief oord en renaissance-begrip voor een idylle of utopie


Arcturus

de helderste ster in het sterrenbeeld Ossenhoeder (Boötes)


Armageddon

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘plaats waar demonen zich verzamelen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1637

volgens Openbaring 16:12-16 van de christelijke Bijbel de plaats waar in de Eindtijd alle koningen op aarde bijeen worden gebracht voor "de strijd op de grote dag van de almachtige God"


Bartholomeusnacht

samenstelling van Bartholomeus en en nacht zn

Nacht van 23 op 24 Augustus 1572 waarin te Parijs een moordpartij op de Hugenoten door radicale katholieken plaats had


Brabantse Omwenteling

een opstand van de Zuidelijke Nederlanden in 1789 en 1790 tegen het Oostenrijkse gezag van keizer Jozef II


Boterwet

een Nederlandse wet van 23 Juni 1889 die de fabricage en verkoop van boter reguleerde


Magere Hein

verpersoonlijking van de dood, voorgesteld als leven skelet, soms gehuld in een donker gewaad of met een zeis als attribuut

Wielrennende vijftigers zijn een plaag. Vroeger kocht een man een sportauto bij zijn midlifecrisis, nu een racefiets. Denken ze Magere Hein uit het wiel te rijden?

Weblink bron
Coen van Zwol
 “Hard wegfietsen voor Magere Hein” (13 mei 2015) op nrc.nl


Brugse metten

vroege ochtend waarop Bruggelingen op 18 mei 1302 bij een nachtelijke verrassingsaanval een aantal leden van het Franse garnizoen in de stad Brugge vermoordden


BS

Binnenlandse Strijdkrachten, bundeling van Nederlandse verzetsorganisaties tijdens de Duitse bezetting


Buma

afkorting van Bureau voor Muziek-Auteursrechten

onderdeel van Buma/Stemra dat gaat over de belangenbehartiging in Nederland voor componisten, tekstdichters en muziekuitgevers op het gebied van muziekauteursrecht


Invest-NL

samenstelling van invest ww "verkorting van investeren" en NL en "landcode voor Nederland" , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.G

investeringsbank die ondersteuning geeft aan kleinere bedrijven en initiatieven die van belang zijn voor de groei van een meer duurzame economie

Buiten vergroening heeft Invest-NL in samenspraak met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat één domein gekozen waarin het zich specialiseert: deeptech, zoals nanotechnologie, speciale materialen en chips.

Weblink bron
Joris Kooiman
 “Wouter Bos (Invest-NL): zonder ‘heftige keuzes’ van het kabinet is het moeilijk investeren in energietransitie” (31 mei 2021) op nrc.nl


Calvarieberg

samenstelling van Calvarie en en berg zn

de berg waar Jezus volgens de evangeliën gekruisigd is: Golgotha


Haarlemmerdijk

samenstelling van Haarlemmer bn en dijk zn , omdat deze Amsterdamse straat ontstond op waterkering die in de richting van Haarlem liep

Over de Haarlemmerdijk suizen er deze maandag tussen vijf en zes uur ’s avonds 56 bezorgers langs op e-bikes, zo leert een uurtje turven.

Weblink bron
Thijs Niemantsverdriet
 “Keihard fietsen en niet opletten. Overlast door flitsbezorgers op e-bikes neemt toe in Amsterdam” (19 november 2021) op nrc.nl

Eduards vader koopt het huis aan de Haarlemmerdijk, waar hij blijkbaar als huurder reeds woonde.

Multatuli (ed. Garmt Stuiveling)
 “Volledige werken. Deel 8. Brieven en dokumenten uit de jaren 1820-1846.” (1954), G.A. van Oorschot, Amsterdam, p. 46

naam van de buurt in Amsterdam die uit de gelijknamige straat en haar directe omgeving bestaat
Tot het begin van de 20e eeuw was dit een buurt met een eigen dialect en bewoners die bekendstonden als lomp en grof

Als je dat allemaal analyseert, blijven er volgens Van der Sijs zeven Amsterdamse taalvarianten over. (…) Verder is het duidelijk dat er in het oosten van het centrum (Kattenburg) anders gesproken werd dan in het Westen (Haarlemmerdijk).

Weblink bron
Berthold van Maris
 “In de Kalverstraat sprak men het fraaist” (6 januari 2020) op nrc.nl

Maar het eigenlijke kernpunt van Amsterdam is de Haarlemmerdijk, de Zeedijk en de Jordaan, vooral deze laatste buurt, want hier wonen veel geslachten onafgebroken, of ten minste zonder de stad te verlaten.

Weblink bron
F. Erens
 Isaac Israels. in: Elsevier's Geïllustreerd Maandschrift., jrg. 10 deel 20 nr. 7 (juli 1900), Elsevier, Amsterdam


Haarlemmerdijks

afgeleid van Haarlemmerdijk met het achtervoegsel -s

Nederlands met de tongval en woordkeus die tot in de 20e eeuw kenmerkend was voor de buurt rond de Haarlemmerdijk in Amsterdam

In deze tijd ontwikkelden verschillende buurten een sterker eigen karakter en taal. Er werden maar liefst negentien verschillende varianten van het Amsterdams onderscheiden, met als belangrijkste het Jordaans, het Jodenhoeks, Kalverstraats, Kattenburgs en Haarlemmerdijks.

Weblink bron
Addie Schulte
 “Hoe migratie haar stempel op Amsterdam drukte” (9 december 2021) op nrc.nl


CELAC

geen meervoud, afkorting van 'Community of Latin American and Caribbean States'

Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caraïbische Staten

een internationale organisatie die bestaat uit de 33 onafhankelijke staten op het Amerikaanse continent


Kerkpad

samenstelling van kerk zn en pad zn , geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

straatnaam die herinnert aan een voetweg die bewoners gebruikten om naar de kerk te gaan

Kortom, wèg van de gebaande wegen. Neem nou de Schieveenpolder. Daar in Delfland ligt de Bergboezem. Vroeger moeras en veenplas, nu kun je over zompige kreekruggen wilde tochten maken, die op geen kaart staan. Ook het Kerkpad van Weipoort naar Zuidbuurt is Holland op z’n mooist.

Weblink bron
Kenneth Stamp
 “ (13 oktober 2012) op telegraaf.nl


Dag van de Arbeid

geen meervoud, verbinding van  dag, van, de en arbeid

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-Dag van de Arbeid.ogg

een internationale feestdag van de socialistische, communistische en anarchistische arbeidersbeweging


D-day

geen meervoud, van het Engels, samenstelling van D en day zn

dag van de invasie van de geallieerden in Normandië (6 juni 1944)


Cubacrisis

de crisis van een dreigende atoomoorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in oktober 1962, als gevolg van het plaatsen van lanceerinstallaties voor atoomwapens op Cuba


DAC

geen meervoud (initiaalwoord) van Engels DAC Development Assistance Committee

geen meervoud (initiaalwoord) Derde Arbeidscircuit, waarbij werk volgens algemene arbeidsvoorwaarden als eerste en dat beschut werk in de sociale werkvoorziening als tweede arbeidscircuit geldt

comité voor ontwikkelingssamenwerking binnen de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling

In het High Level Communiqué van 31 oktober 2017 heeft het DAC van de OESO dan ook besloten om te onderzoeken of de vijf belangrijkste evaluatiecriteria, toegepast op programmaevaluaties, meer in overeenstemming met de Agenda 2030 kunnen worden gebracht.

Weblink bron
OESO/DAC evaluatienetwerk (EvalNet)
 “Betere Criteria voor Betere Evaluatie : Herziene evaluatiecriteria, definities en gebruiksbeginselen” (2021), OESO, Parijs, ISBN 9789264782105, p. 2

extra banen bij niet-commerciële bedrijvigheid die de Belgische overheid vanaf 1982 tot en met 2012 met subsidie schiep voor mensen die anders risico liepen lang werkloos te blijven

Het Derde Arbeidscircuit (DAC) ontstond begin jaren ’80 en creëerde tot 30 juni 2012 jobs voor werklozen. Het doel was hen te laten doorstromen naar de reguliere arbeidsmarkt.

Weblink bron Gearchiveerde versie “ op vlaanderen.be


Coromandel

een gebied aan de oostkust van de deelstaat Madras in India


Ambrosia

Ambrosia is afgelopen februari gestorven; Mary was door verdriet overmand, de arme ziel.

Victoria Holt
 “In de schaduw van de troon” (1978), Saga, ISBN 9788726484885

Mary Sidney was aangenomen toen haar zuster Ambrosia was gestorven, omdat de koningin medelijden had met de familie.


Crohn

de Amerikaanse arts Burrill Bernard Crohn


Protogermaans

afgeleid van Germaans met het voorvoegsel proto-, aaneengeschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 6.C en spellingregel 16.I

Protogermanisch

reconstructie van de taal zoals die vroeger door de Germanen werd gesproken

Deze benaming krijgt vaak de voorkeur boven "Germaans", omdat die ook betrekking kan hebben op de hele familie van talen die uit het Protogermaans is voortgekomen.

Het Protogermaans is een Indo-Europese taal.

Toch wordt deze moedertaal niet ‘Oernederlands’ of iets dergelijks genoemd. Omdat het namelijk ook het voorstadium van alle andere Germaanse talen is, gebruiken we in plaats daarvan de term Protogermaans (waarin het element proto aangeeft dat dit een gereconstrueerde moedertaal is).

Weblink bron
Alwin Kloekhorst
 De prehistorie van het Nederlands : De Europese taalfamilie gereconstrueerd in: Onze Taal., jrg. 83 nr. 2/3 (februari/maart 2014), Genootschap Onze Taal, Den Haag, p. 47

Dat het Gotisch - tweede trefwoord - „voor het vergelijkend taalonderzoek functioneert als Protogermaans" (de gereconstrueerde taal waarvan alle Germaanse talen zouden afstammen), is een mededeling die het verschil tussen die twee al te vlot uitwist.

Jaap de Berg
 Taalkundig woordenboek met veel slordigheden in: Trouw , jrg. 48 nr. 14039 (28 juli 1990), Organisatie Trouw, Meppel, p. 25 kol. 6


Neurenberg

plaats in Duitsland bekend vanwege de door de nazi's uitgevaardigde "Rassenwetten van Neurenberg" en het Neurenberg-tribunaal waarin sommige nazi's na WOII werden veroordeeld


Kasjmir

een gebied in Azië, verspreid over China, India en Pakistan en betwist door verschillende landen


Timoeridenrijk

rijk in de 14e eeuw gesticht door de militante veroveraar Timoer Lenk


Massachusett

ˌmɛsəˈtʃusɪt

Algonquintaal, vroeger gesproken door de inheemse bewoners van Massachusetts en Rhode Island in de VS
Deze taal was tegen het eind van de 19e eeuw uitgestorven, maar dankzij inspanningen om haar terug te brengen zijn er nu weer zo'n 1200 Wampanoag die Massachusett spreken.

In 1666 verscheen Eliots grammatica van het Massachusett onder de titel: The Indian Grammar Begun.

Weblink bron
Willem Westerbeke (red.)
 “Autobiografie van Thomas Shepard met zijn dagboek 1640-1641 : Zijn leven en arbeid als predikant en schrijver” (2017), Stichting De Gihonbron, Middelburg, p. 105


Sankt Vith

van Duits Sankt Vith een oude schrijfwijze voor Sankt Veit, de heilige Vitus


Vlaardingen

erfwoord via Middelnederlands Vlardinghen van Oudnederlands Flardinge / Flaridingun / Flardingis / Flerethinga

gemeente en stad in de provincie Zuid-Holland
reisgids: Vlaardingen; wikidata:
Vlaardingen

De gemeente Vlaardingen liet bijna vierhonderd flexwoningen bouwen voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen.

Weblink bron
Sezen Moeliker
 “Met enige regelmaat krijgt een Oekraïense in Vlaardingen het telefoontje: dat haar man is gesneuveld aan het front” (24 februari 2024) op nrc.nl


Zwabisch

van Zwaben met het achtervoegsel -isch of van Duits Schwäbisch

bepaalde Opperduitse streektaal gesproken door 800 duizend mensen in de Duitse deelstaat Baden-Würtemberg

Hij verstond niets van het Zwabisch van die verkoper.

Zes auteurs vertaalden Plisch und Plum in zes Duitse dialecten: het Platduits, het Zwabisch, het Keuls, het Beiers, het Zürichs en het Weens.

Weblink bron
Ileen Montijn
 “Pocket” (13 maart 1984) op nrc.nl


Rohingya

via Engels Rohingya van Rohingya ruáingga

Indische taal die wordt gesproken door 2,5 miljoen mensen afkomstig uit het grensgebied van Myanmar met Bangladesh, langs de kust van de Golf van Bengalen

Saad Shahriar komt uit Chittagong, de economische hoofdstad van Bangladesh, waar een taal wordt gesproken die aan het Rohingya verwant is.


Totontepec-Mixe

samenstelling van Totontepec en "Totontepec Villa de Morelos " en Mixe en "inheemse groep talen van Mexico" , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

variant van het Mixe die gesproken word door vijfduizend mensen in het noordoosten van de Mexicaanse deelstaat Oaxaca

Het Totontepec-Mixe is een van Mixe-Zoquetalen.


Nuxaá-Mixteeks

samenstelling van Nuxaá en "Santo Domingo Nuxaá " en Mixteeks en , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Mixteeks zoals gesproken werd door vierduizend mensen uit de omgeving van Santo Domingo Nuxaá in de Mexicaanse deelstaat Oaxaca


Yola

uitgestorven variant van het Middelengels die tot in de 19e eeuw werd gesproken in het graafschap Wexford in het zuidoosten van Ierland

Het Yola werd vooral gesproken in de baronieën Forth en Bargy.


Yola

hoofdstad van de deelstaat Adamawa in Nigeria

Gisteravond kwam ze, na drie dagen reizen in pick-up truck, aan in een vluchtelingenkamp in Yola, in het noordoosten van Nigeria.

Weblink bron
Maarten Back
 “Gered uit de handen van Boko Haram - ‘Ik zag elke dag iemand sterven’” (4 mei 2015) op nrc.nl


Yola

Yola's (singular)
Yola's (possessive)
Yolaatje (diminutive)
Yolaatjes (diminutive singular)
Yolaatjes (diminutive possessive)

Tien dezelfde stoelen worden door tien verschillende kunstenaars "bewerkt' en in februari, in België, tentoongesteld. Yola Hesselberth heeft mijn stoel onder handen.

Weblink bron
Rob van Vuure
 “Hollands Dagboek: Rob van Vuure” (4 januari 1992) op nrc.nl


Oudtsjechisch

samenstelling van oud bn "uit een vroegere tijd afkomstig" en Tsjechisch en , volgens spellingregel 16.I met hoofdletter en zonder koppelteken geschreven

West-Slavische taal die vanaf de 10e tot en met de 15e eeuw werd gesproken in Bohemen en Moravië

Het Oudtsjechisch heeft zich via het Middeltsjechisch ontwikkeld tot het moderne Tsjechisch.

De eerste leenwoorden uit het Kerklatijn verschenen in de periode van de vorming van het Oudtsjechisch tussen de 10e en 13e eeuw.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Alice Jirásková
 “Het Latijn als stiefmoeder van het Nederlands : De invloed van het Latijn op Nederlands lexicon in vergelijking met de invloed van het Latijn op Tsjechisch lexicon”, masterscriptie (2012), Univerzity Palackého, Olomouc, p. 39 op theses.cz


Knaänisch

van Duits Knaanisch, met het achtervoegsel -isch gevormd uit middeleeuws Hebreeuws כנען en (Kanaän) "Knaan" als figuurlijke benaming voor het deel van Oost-Europa waar veel Joodse gemeenschappen waren; geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 7.A

Knaanic

uitgestorven West-Slavische taal, die vooral van de 11e tot de 13e eeuw door de Joden in Tsjechië en aangrenzende gebieden in Duitsland en Polen werd gesproken

Voorbeelden van gebruik van het Knaänisch zijn te vinden vanaf de 9e tot de 16e eeuw.


Hoogsaksisch

leenvertaling van Duits Obersächsisch, samenstelling van hoog bn en Saksisch en , aaneengeschreven met één hoofdletter volgens spellingregel 16.I onder (1)

Hoogduits dialect gesproken door 2 miljoen mensen, vooral in de Duitse deelstaat Saksen

Hij kon haar Hoogsaksisch goed begrijpen.

Bijzonder viel de spraakbehandeling van deze acteurs op, die consequent Hoogsaksisch spraken.

Leo Riemens
 Duitse tv met prachtig oudejaarsprogramma in: De Telegraaf (3 januari 1974), Dagblad De Telegraaf, Amsterdam


Saba's

Een miezerig grijs streepje aan de voet van de rots vertegenwoordigt Saba's enige strand.

Weblink bron
F.G. de Ruiter
 “Onderwaterpark Saba: tegenhanger Hoge Veluwe” (28 maart 1987) op nrc.nl


ALS

(initiaalwoord) van Amyotrofische Laterale Sclerose

neurologische ziekte waarbij het belangrijkste kenmerk is dat de motorische zenuwcellen in het ruggenmerg, de hersenstam en de motorische schors van de hersenen afsterven


Atyap

Atyap

volk hoofdzakelijk afkomstig uit het zuiden van de Nigeriaanse deelstaat Kaduna


Katafs

De christelijke Katafs willen dat een stammenhoofd de islamitische emir vervangt aan wie zij belasting en trouw verschuldigd zijn.

Weblink bron
Michelle Faul
 Haat tussen moslims en christenen laait op in Nigeria in: Leidse Courant, jrg. 84 nr. 25488 (6 november 1992), p. 2 kol. 3


Epogen

van Engels "Epogen", een merknaam van Amgen voor epoëtine alfa

bepaald middel tegen bloedarmoede dat wordt gemaakt door genetisch gemanipuleerde bacteriën

In 1989 kreeg Amgen toelating van de Amerikaanse goedkeuringsautoriteit FDA om Epogen op de markt te brengen.

Weblink bron
Bert Lauwers
 “De succesformule van biotechgigant Amgen: „Als het in België lukt, lukt het overal.”” (21 november 2018) op knack.be


Slag bij Lowestoft

verbinding van  slag, bij en Lowestoft, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de Nederlandse en Engelse vloot op 13 juni 1665 tijdens de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog

Volgens uw correspondent in Engeland is Lowestoft een van die slaperige plattelandsgemeenten waarvan in Nederland nog niemand ooit gehoord heeft (…). Hij ziet dan over het hoofd de vele Nederlanders die eens op school hoorden van de Slag bij Lowestoft (1665), waarin de luitenant-admiraals Van Wassenaer Obdam en Cortenaer sneuvelden.

F.C.J. Ketelaar
 “Slag bij Lowestoft” (4 mei 1996) op nrc.nl


Slag bij Ane

verbinding van  slag, bij en Ane, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen het ridderleger van de bisschop van Utrecht en een grotendeels uit Drentse boeren bestaand leger van de de burggraaf van Coevorden op 28 juli 1227 tijdens de Kruistocht tegen de Stedingers

Om recht te doen aan deze regionale diversiteit is het aanbevelenswaardig lessen geschiedenis per regio te variëren, zodat bijvoorbeeld Drenten en Twenten vertrouwd raken met de Slag bij Ane (1227) en met migratie van gelukzoekende katholieke Hannoveranen naar Oost-Nederland, dat Limburgers kennisnemen van ‘foute’ Nederlanders die na de oorlog in de mijnen tewerk werden gesteld.

Weblink bron
Gerard Stout
 “Brieven : Geschiedenislessen per regio variëren” (24 januari 2023) op nrc.nl


Slag bij Borodino

verbinding van  slag, bij en Borodino, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de Franse en Russische legers op 7 september 1812 tijdens de Veldtocht van Napoleon naar Rusland

Tweehonderd jaar geleden slaagden de legers van Napoleon er in het Russische leger van generaal Koetoezov terug te dringen: de Slag bij Borodino.

Lex Boon
 “De Slag bij Borodino - maar dan tweehonderd jaar later” (2 september 2012) op nrc.nl


Slag bij Cannae

verbinding van  slag, bij en Cannae, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de Romeinse en Carthaagse legers op 2 augustus 216 v.C. tijdens de Tweede Punische Oorlog

Schwarzkopf riep daarbij de slag bij Cannae in 216 voor Christus in de herinnering, waar zijn grote held Hannibal een heel Romeins leger volledig in de pan hakte.

Weblink bron “Vergelijk: Hannibal bij Cannae” (16 mei 2000) op nrc.nl


Slag bij Dorestad

verbinding van  slag, bij en Dorestad, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de Frankische en Friese legers op een onbekende datum rond 695 tijdens de Fries-Frankische oorlogen

Het conflict tussen Radboud en Pepijn leidde in 695 tot de Slag bij Dorestad.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Maud Feijen
 “Fries-Frankische oorlogen: De strijd tussen de Friezen en de Franken” (11 februari 2022) op isgeschiedenis.nl


Slag bij Gettysburg

verbinding van  slag, bij en Gettysburg, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de legers van de Zuidelijke en de Noordelijke Staten op 1, 2 en 3 juli 1863 tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog

Abraham Lincoln, president van 1861 tot 1865, was een van de twee mensen die waren uitgenodigd om te spreken bij de wijding van het graf van 7.863 Amerikanen die gesneuveld waren bij de Slag bij Gettysburg, de grootste in de Amerikaanse Burgeroorlog.

Weblink bron
Frank Huiskamp
 “De ‘jarige’ Gettysburg Address uit de mond van C.K, Clinton en Spielberg” (19 november 2013) op nrc.nl


Slag bij Heiligerlee

verbinding van  slag, bij en Heiligerlee, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de Nederlandse opstandelingen en het Spaanse leger op 23 mei 1568 tijdens de Tachtigjarige Oorlog

De Slag bij Heiligerlee luidde het begin van de Tachtigjarige Oorlog in. De strijd kostte Adolf van Nassau, een jongere broer van Willem van Oranje, het leven.

Weblink bron “Monument Slag bij Heiligerlee vernield” (4 januari 2008) op nrc.nl


Slag bij Hoogwoud

verbinding van  slag, bij en Hoogwoud, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen een Hollands leger en Westfriese strijders op 28 januari 1256 tijdens de West-Friese Oorlogen

Willem trok in 1256 naar Hoogwoud, in een poging de West-Friezen te onderwerpen. Hij werd echter zelf door de West-Friezen om het leven gebracht in de Slag bij Hoogwoud, toen hij met paard en al door het ijs zakte.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Unieke middeleeuwse goudschat ontdekt in Hoogwoud” (2023) op archeologieonline.nl


Slag bij Incheon

verbinding van  slag, bij en Incheon, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de VN-troepen en het Noord-Koreaanse leger op van 10 september tot 19 september 1950 tijdens de Koreaoorlog

De oorlog kantelde op 10 september 1950 toen het zuiden een verrassingsaanval pleegde ten westen van de hoofdstad Seoel. Deze aanval staat ook wel bekend als de Slag bij Incheon.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Steven
 “War Memorial of Korea | Het meest fascinerende museum van Seoel” (28 mei 2022) op travel4history.nl


Slag bij Leuven

verbinding van  slag, bij en Leuven, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de Noormannen en de Franken op 1 september 891 tijdens de invallen van de Deense Vikingen

Bij Leuven konden de Franken de Vikingen in de Slag bij Leuven verslaan zodat onze streken voortaan veilig waren, althans voor de Vikingen.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Na Sagalassos, de Etrusken, nu de Vikingen” (15 december 2014) op weebly.com

belangrijk gevecht tussen het Nederlandse leger en de Belgische opstandelingen op 12 augustus 1831 tijdens de Tiendaagse Veldtocht

Conscience neemt deel aan de Tiendaagse veldtocht en de Slag bij Leuven, waar hij naar eigen zeggen de kennis en ervaring opdoet om militaire operaties te beschrijven.

“Nieuwsbrief : Parels uit de DBNL” (1 september 2017) op dbnl.nl


Slag bij Magersfontein

verbinding van  slag, bij en Magersfontein, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de legers van het Britse Rijk en de Zuid-Afrikaanse Boeren op 11 december 1899 tijdens de Tweede Boerenoorlog

Op het toppunt van zijn kunnen als romancier biedt Leroux zijn overtuigendste visioen van een Götterdämmerung wanneer hij vertelt over de dolkomische pogingen van een kosmopolitische filmploeg om de Slag bij Magersfontein te verfilmen, een slag die tijdens de Boerenoorlog werd uitgevochten.

Weblink bron
André Brink
 Buitenlandse literatuur : Apocalyps nu: ‘Het besef dat er iets eindigt’ in recente Zuidafrikaanse bellettrie in: De Gids., jrg. 149 nr. 4 (juni 1986), Meulenhoff Nederland, Amsterdam, p. 290


Slag bij Nieuwpoort

verbinding van  slag, bij en Nieuwpoort, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de legers van Spanje en de Zeven Verenigde Nederlanden op 2 juli 1600 tijdens de Tachtigjarige Oorlog

En terwijl de gewone man er vaak lelijk tussen zat, kon de Spaanse generaal Francisco Hurtado de Mendoza zich na de Slag bij Nieuwpoort in krijgsgevangenschap in Den Haag, in vol militair ornaat laten portretteren door de hofschilder van Willem van Oranje’s zoon, prins Maurits.

Weblink bron
Bram de Klerck
 “Rijks zorgt voor nuances op inventieve expositie ‘80 Jaar Oorlog’” (18 oktober 2018) op nrc.nl


Slag bij Poitiers

verbinding van  slag, bij en Poitiers, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de legers van het emiraat Córdoba en het Frankische rijk in oktober 732 of 733 tijdens de Moorse invallen in Europa

Omstreeks het jaar 733 versloeg de Frankische hofmeier Karel een Arabische troepenmacht in een slag die de geschiedenis is in gegaan als de Slag bij Poitiers.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Annemarie Lavèn
 “Slag bij Poitiers (ca. 733) was geen ‘botsing van beschavingen’ : Strijd markeerde grens Arabische expansie in Europa” (8 oktober 2024) op historiek.net

belangrijk gevecht tussen de Engelse en Franse legers op 19 september 1356 tijdens de Honderdjarige Oorlog

Hij nam al op zijn achttiende deel aan zijn eerste oorlog (op zee), werd vijf jaar nadien krijgsgevangen gemaakt in de Slag bij Poitiers, ondernam een bedevaart ‘over tmeer’ naar het Heilige Graf, verbleef anderhalf jaar op Cyprus en nam deel aan het beleg van Antalya in ‘Torckyen’; (…)

Weblink bron
Frits van Oostrom
 “Wereld in woorden. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1300-1400.”, 4e druk (2013), Bert Bakker, Amsterdam, ISBN 9789035139404, p. 73


Slag bij Quatre-Bras

verbinding van  slag, bij en Quatre-Bras, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de Britse, Hanoveriaanse en Nederlandse troepen en het Franse leger op 16 juni 1815 tijdens de napoleontische oorlogen

In de Waterloozaal vertellen experts van het Nationaal Militair Museum over de Slag bij Quatre-Bras en Waterloo in 1815, waarbij koning Willem II betrokken was.

Weblink bron
Lisanne Wieringa
 “Kunstkluis in een grot en meer monumenten die dit weekend open zijn” (11 september 2019) op nu.nl


Slag bij Tannenberg

verbinding van  slag, bij en Tannenberg, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen het leger van Polen en Litouwen en dat van de Duitse Orde op 15 juli 1410 tijdens de Pools-Litouws-Teutoonse Oorlog

Tijdens de Slag bij Tannenberg vochten ridders van de Duitse Orde (ook wel de Teutoonse Orde genoemd), aangevoerd door grootmeester Ulrich von Jungingen, tegen een alliantie van Poolse en Litouwse soldaten onder leiding van koning Wladislaus II Jagiello.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Gevonden middeleeuws zwaard mogelijk afkomstig van Slag bij Tannenberg” (mei 2021) op archeologieonline.nl

belangrijk gevecht tussen het Duitse en Russische leger van 26 tot 31 augustus 1914 tijdens de Eerste Wereldoorlog

In het oosten werd een beweeglijker oorlog gevoerd, met grote Duitse successen, onder meer in de grote Slag bij Tannenberg (26-30 augustus).

Weblink bron
Hendrik Spiering
 “De Eerste Wereldoorlog snel verteld” (28 juli 2014) op nrc.nl


Slag bij Vlaardingen

verbinding van  slag, bij en Vlaardingen, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de legers van de Hollandse graaf Dirk III en de Duitse keizer Hendrik II op 29 juli 1018 tijdens het ontstaan van het graafschap Holland

Ruim duizend jaar geleden, op 29 juli 1018, vond de Slag bij Vlaardingen plaats, een gevecht tussen graaf Dirk III van West-Frisia en Hendrik II, keizer van het Heilige Roomse Rijk. Tegen alle verwachtingen in won Dirk III deze slag, met een veel kleiner leger.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Enne Koops
 “Slag bij Vlaardingen (29 juli 1018) : Graaf Dirk III versloeg leger van keizer Hendrik II” (19 augustus 2023) op historiek.net


Slag bij Waterloo

verbinding van  slag, bij en Waterloo, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de Britse, Hanoveriaanse en Nederlandse troepen en het Franse leger op 18 juni 1815 tijdens de napoleontische oorlogen

De kasteelboerderij uit de zestiende en zeventiende eeuw was tijdens de Slag bij Waterloo een vooruitgeschoven verdedigingspost van Wellington.

Weblink bron
Theo Toebosch
 “Waterloo: veteranen op het slagveld” (21 november 2015) op nrc.nl


Slag bij Woeringen

verbinding van  slag, bij en Woeringen, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de legers van Brabant en Gelre op 5 juni 1288 tijdens de Limburgse Successieoorlog

Op 5 juni 1288 vond ten noorden van Keulen de Slag bij Woeringen plaats. Aan de ene zijde streden de Aartsbisschop van Keulen, Siegfried van Westerburg, Reinald I van Gelre, Hendrik en Walram van Luxemburg en Walram van Valkenburg, aan de andere zijde Jan I van Brabant, graaf Van de Berg, de graaf van Gulik en de Stad Keulen. Zoals bekend werd de slag gewonnen door hertog Jan I van Brabant en zijn bondgenoten.

Weblink bron
H. Crompvoets
 De beide Limburgen als dialectologisch slagveld (1988) in:
J. Goossens (red.)
 Woeringen en de oriëntatie van het Maasland, Vereniging voor Limburgse Dialect- en Naamkunde, Hasselt, ISBN 9090025464, p. 91


Slag bij Zama

verbinding van  slag, bij en Zama, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.L

belangrijk gevecht tussen de Romeinse en Carthaagse legers op 19 oktober 202 v.C. tijdens de Tweede Punische Oorlog

Uiteindelijk dolf Hannibal het onderspit in de Slag bij Zama, waar de Romeinse generaal Scipio Africanus (236-183 v.Chr) hem versloeg.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Enne Koops
 “Hannibal Barkas – Strateeg en generaal uit Carthago : Bekend van zijn tocht over de Alpen” (17 december 2024) op historiek.net