van lieverlee

door syncope van de d uit van lieverlede, van Middelnederlands van lieverlade, verdere herkomst onzeker; op te vatten als verbinding van  van en lieverlee

„De gezelligheid verdween uit de zaak. Er stonden er zes buiten te roken en aan het schap zat nog drie man”, vertelt Theo van Baal van café De Doedelzak aan de Alleeweg. Bij René Smit van café Vrieler aan de Brinkstraat zaten alle klanten in de rokersruimte. Personeelslid Marianne Sikkema ging er van lieverlee maar bij zitten. „Terwijl dat eigenlijk niet mocht.”

De Françaises nemen het nu op tegen Indonesië. De verrassende Aziatischen ontpopten zich in Brabant van lieverlee als publiekslievelingen. Ze versloegen woensdag favoriet Engeland: 185-177,5.

De Corolla trof de Amerikanen in de vroege jaren zeventig ook nog eens in hun zwakke plek: hij was compact en zuinig, in een tijd dat Amerikaanse slagschepen minimaal zes meter lang waren en voorzien van ongekend dorstige acht- of zescilinders. De Corolla werd na Japan en de VS van lieverlee wereldwijd verkocht.


gemeentewege

samenstelling van gemeente zn en weg met het achtervoegsel -e

archaïsche vorm die in enkele staande uitdrukkingen voorkomt


oben ohne

zonder bedekking van het bovenlijf, met de borsten bloot

Na een zwembaduitje te hebben overgeslagen, ging ze toch maar weer mee zwemmen, maar dan gewoon weer oben ohne.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Martine De Vente
 “11-jarige dochters: bikini of nie?” (6 augustus 2017) op tishiergeenhotel.nl

Je kunt natuurlijk je eigen wereld maken, afgesloten, je bent gekomen voor je paradijs, hebt daarvoor misschien een jaar gespaard: trek je nergens wat van aan. Zoals dat Italiaanszwitserse stel, hij rijzig, grijs, baardje, buik, minislip, zij jong, blond, oben ohne, niet meer dan een touwtje door de billennaad, perenbillen, lange dijen, borsten als een halve maan.

Weblink bron
J.W. Paul
 Het lange, zwarte haar van Maud (2) in: Tirade., 305 jrg. 30 nr. 5 (juli/augustus 1986), G.A. van Oorschot, Amsterdam, p. 463/464 op Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

In die periode bevonden we ons vrijwel geheel alleen op het strand. Eline zonde dan ‘oben ohne’.

Weblink bron
Rob Molin
 Aardbeien in september in: Bzzlletin., jrg. 14 nr. 186 (mei 1986), BZZTôh, Den Haag, p. 59 op Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren


tussen pot en pint

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-tussen pot en pint.ogg


verkeerd om

verbinding van  verkeerd en om; geschreven met een spatie volgens spellingregel 6.B, omdat het gelet op de uitspraak niet als een samenstelling, maar als een woordgroep wordt beschouwd

in een richting die tegengesteld is aan de juiste

In mei bleek al dat het nieuwe schoolgebouw verkeerd om was gebouwd, 180 graden gedraaid, waardoor alle trappen verkeerd stonden en de kinderopvang uitkwam op de parkeerplaats.

Weblink bron
Freek Schravesande
 “En wéér staat de school verkeerd” (22 september 2022) op nrc.nl

Toen de mensen Nasreddin zo op een ezel zagen zitten, zeiden ze tegen hem dat hij verkeerd om zat. Maar Nasreddin dacht daar anders over. ‘Hijzelf zat goed, zei hij, maar de ezel liep achterstevoren.’

Weblink bron
Guus Middag
 “Zit een man op een varken” (31 maart 2011) op nrc.nl

De nieuwe tijd dient zich aan in de vorm van een jonge vrouw, die maling heeft aan ongeschreven regels. (…) Ze schuift aan bij stamgasten, komt op onregelmatige tijden binnenzeilen en verleidt een gezelschap ertoe een maaltijd verkeerd om te bestellen, van het toetje naar het voorgerecht.

Weblink bron
Judith Eiselin
 “Een ober als symbool voor het oude Europa” (12 oktober 2018) op nrc.nl

Het leven was altijd alsof je je schoenen verkeerd om aanhad.

Weblink bron
Roos van Rijswijk
 “Opgroeien tussen de wapens in een rafelrand van Florida” (25 januari 2019) op nrc.nl

“Een verschrikking”, zegt Vlietstra woedend. “Het is verkeerd om. Die vent had hier moeten staan, niet ik.”

Weblink bron
Frits Abrahams
 “Onmiddelijk keihard in de aanval” (12 november 1991) op nrc.nl


beweerdelijk

De commissie is gestuit op een (vruchteloze) poging om te interveniëren in het onderzoek. Dit zou zijn gedaan beweerdelijk vanuit kringen rond het Koninklijk Huis.

Weblink bron “Mogelijk beïnvloeding door kringen rond Koninklijk Huis in zaak-Poch, maar geen bewijs” (Maandag 1 februari 2021, 13:48), NOS

Umar hekelt de 'verraderscultuur' onder Turkse Nederlanders die haar aan zouden hebben gegeven. Op twitter noemt ze de mensen die haar beweerdelijk zouden hebben verraden met naam en toenaam.

Weblink bron
Chris Klomp
 “Ebru Umar mag in Nederland verklaren over Turkse strafzaak” (Chris Klomp 10-01-17, 01:32 Bron: tubantia), Tubantia


als puntje bij paaltje komt

verbastering van "als putje bij paaltje komt", een uitdrukking die aangeeft dat een grens wordt bereikt, vergelijk Middelnederlands put ende pael

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-als puntje bij paaltje komt.ogg

wanneer er echt iets gebeurt of gedaan moet worden

om aan te geven dat een gewekte verwachting in dat geval geen werkelijkheid wordt

Eerst halen de rechters kennis in huis die ze zelf niet hebben – en dat is niet zomaar kennis, dat is het Pieter Baan Centrum, een gerenommeerd instituut dat met een uitgebreid rapport komt. En vervolgens, als puntje bij paaltje komt, leggen diezelfde rechters dat rapport naast zich neer.

Weblink bron
Jasper Schetters geciteerd door Bas Haan
 “‘Rechters zetten onze deskundigheid weg als een mening’” (17 oktober 2022) op nrc.nl

Het had vooraf zo leuk geleken, maar als puntje bij paaltje kwam bleef Uitgeest toch wel heel erg Uitgeest.

Weblink bron
Marcel van Roosmalen
 “Kattenvrouw” (17 juli 2020) op nrc.nl

Een halve eeuw bestond er geen scherpe tegenstelling tussen Brussel en Washington, en leek het Atlantische instinct van Den Haag vrij probleemloos met een pro-Europese gezindheid te rijmen. Nu dat niet langer meer gaat, wordt zichtbaar wat die Europese gezindheid als puntje bij paaltje komt, feitelijk inhoudt: niet meer dan wat lege woorden.

Weblink bron
Thomas von der Dunk
 “Onwenselijke horigheid” (1 augustus 2003) op nrc.nl


normalerwijze

variant van normalerwijs onder invloed van Duits normalerweise bw

als er niets bijzonders is, als alles in een gewone toestand verkeert of op een gewone manier verloopt

Bij het voetbal hangt enorm veel af van emoties en onder invloed van een situatie die de verkeerde emoties opwekt, bijvoorbeeld de aanwezigheid van een ‘vijand’, kan een normalerwijze keurig mens veranderen in een naar persoon.

Weblink bron
Hans van de Sande geciteerd door Arnold de Groot
 “Laat uitsupporters niet meer toe bij voetbalwedstrijden” (5 november 2021) op nrc.nl


normalerwijs

afgeleid van normaal bn met het achtervoegsel -erwijs

Alle dieren die we normalerwijs als intelligent beschouwen zijn gewervelden.

Weblink bron
Lucas Brouwers
 “Hoe de octopus over zichzelf denkt” (28 april 2017) op nrc.nl


pre-ijstijd

afgeleid van ijstijd zn met het voorvoegsel pre-

voorafgaand aan de laatste tijdperk waarin de gemiddelde temperatuur lager dan normaal was en uitgestrekte gebieden met ijs waren bedekt

De andere publicaties beschrijven vooral oudere, pre-ijstijd afgezette gestuwde sedimenten.

Weblink bron
Huibert van den Brink & Ronald Van Balen
 Gestuwde fluvioglaciale afzettingen bij Leersum in: Grondboor & hamer, jrg. 74 nr. 4 (oktober 2020), Nederlandse Geologische Vereniging, p. 138 kol. 3


zooeven

verouderde spelling of vorm van zo-even tot 1935/46


te aller stond

verbinding van  te, aller en stond, waarin "aller" de oude datief van al is

⧖ Drie dingen zijn gezond:
Oefen u te aller stond,
Weinig eten in den mond,
Loop niet als een hond.

Dat ik doch vroom mag blijven,
uw dienaar t'aller stond,
de tirannie verdrijven
die mij mijn hart doorwondt.

Weblink bron “Tekst van het Wilhelmus”, 6e couplet op koninklijkhuis.nl

Het luidt alom, het aardrijk rond,
En te aller tijd, en te aller stond:
Ave Maria, amen!

Weblink bron
Adolf Ebeling, vert. Eug. de Lepeleer
 F.W. Weber's ‘Marienblumen’. : Avondklok. in: Het Belfort., jrg. 9 deel 2 nr. 8 (augustus 1894), Drukkerij A. Siffer, Gent, p. 123


van Engels 7, op te vatten als (verkorting) van de intensiverende omschrijving "vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week"

De eerste Nederlandse nieuwswebsite die 24/7 in nieuws voorziet, werd op 12 mei 1999 opgericht.

Weblink bron
Anne Jochems
 “‘Wij blijven niet in vergaderhokjes hangen’” (9 mei 2019) op nrc.nl


irl

in real life; in de werkelijkheid; niet virtueel


gelukkigerwijze

samenstelling van gelukkig bn en wijze zn met het invoegsel -er-


honderdwerf

met honderd herhalingen, in honderd gevallen


met twee wielen door de bocht

verbinding van  met, twee, wielen, door, de en bocht, intensiverende uitdrukking

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-met twee wielen door de bocht.ogg

in een vierwielig voertuig met grote vaart van richting veranderend waarbij de twee buitenste wielen loskomen van het wegdek

De autocoureurs Hans Deen en Boy Haye maken bijvoorbeeld deel uit van het team. Die kan hij gerust met twee wielen door de bocht sturen.

Gerrit den Ambtman
 Afscheid van een waaghals in: Algemeen Dagblad , jrg. 40 nr. 281 (27 maart 1986), Stichting Algemeen Dagblad, Rotterdam, p. 2 kol. 4

Als ik met de kinderwagen op straat liep, ging ik met twee wielen door de bocht om mezelf een houding te geven.

Stella Ruisch
 Ook na operatie hebben transseksuelen het nog moeilijk : Mevrouw Irmgard is nu meneer Immanuel: „Maar ik ben en blijf tweeslachtig” in: De Telegraaf , jrg. 92 nr. 30368 (19 augustus 1985), Dagblad De Telegraaf, Amsterdam, p. 5 kol. 6

met een erg hoge snelheid of op een riskante manier

We hadden maar twee, soms drie repetities om te studeren en meestal ging het bij de uitvoering met twee wielen door de bocht.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Peter Lowie
 “Zolang wij ademhalen” (donderdag 7 mei 2020) op oudekerk.amsterdam

Snel de dossiers op orde brengen, de fabriek een keer goed opruimen en de mensen die geïnterviewd worden goed instrueren. Met een beetje geluk vliegen we er met twee wielen door de bocht wel weer doorheen.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Audits: verplicht nummertje of nuttig? Een nieuwe aanpak” (26 januari 2015) op rijnconsult.nl


dertigmaal

met dertig herhalingen, in dertig gevallen


zó

intensiverende vorm van zo bw met een sterke klemtoon en zonder daaropvolgende bepaling die het versterkt

Meestal is "zó" gewoon de benadrukte vorm van het bijwoord zo "op deze manier" of "erg":

Ik kan niet zo goed zingen, maar haar stem is echt zó!

Ik vind het echt zó, dat je ondanks de regen toch bent gekomen.

Ik heb je nog zó gewaarschuwd!

Maak je geen zorgen, ik ben zó bij je.


achter de schermen

verbinding van  achter, de en schermen, met "scherm" in de betekenis 1.5 "schut tegen zicht"

Deze reeks woorden kan zelden ook voorkomen als bijvoeglijke of bijwoordelijke bepaling met een andere (letterlijke) betekenis van "scherm".

zonder dat het bekend is, in het verborgene

Koning Willem-Alexander en zijn gezin poseren vrijdagmiddag weer voor fotografen. NU.nl-verslaggever Danja Koeleman vertelt hoe het er achter de schermen aan toegaat.

Weblink bron “Grapjes, wensen en regie door de koning: zo gaat de Oranje-fotosessie” (23 juni 2022), NU.nl


een onsje minder

verbinding van  een, onsje en minder, waarin het verkleinwoord van ons zn wordt gebruikt als litotes; in de letterlijke betekenis werd deze frase gebruikt als een kaasverkoper een stuk kaas had dat wat lichter was dan waar de klant aanvankelijk om gevraagd had

/ənˌɔnʃəˈmɪndər/

graag in aanzienlijk kleinere omvang of hevigheid

Dat gescheld mag wel een onsje minder.

Het Kamerlid vindt dat de flitscontroles nodig blijven, maar denkt dat het wel een onsje minder kan.

Weblink bron
Lucas Benschop
 “VVD en PVV richten pijlen op flitscontroles” (10 november 2010) op nu.nl

Terwijl het van de meeste burgers wel een onsje minder mag zijn met de bescherming van hun persoonlijke levenssfeer, worden rechters steeds strenger.

Weblink bron
Christiaan Alberdingk Thijm
 “Blote meiden kijken met Google StreetView” (9 jun 2007) op nu.nl


gelijkertijd

samenstelling van gelijk zn en tijd zn met het invoegsel -er-

Zo werd Juraj Sagan voor het tweede jaar op rij kampioen van Slowakije. De oudere broer van wereldkampioen Peter Sagan deed dat in Ziar Nad Hronom, waar gelijkertijd ook de Tsjechen om hun nationale titel streden.

Weblink bron “Broer Sagan grijpt nationale titel, Aru eert Scarponi” (Zondag 25 juni 2017, 16:51), NOS

Sparta, de nummer zestien in de eredivisie, speelt aanstaande zondag tegen het al gedegradeerde Go Ahead Eagles. Wil Sparta de nacompetitie (waarmee degradatie dreigt) ontlopen, dan moeten de Rotterdammers in de eerste plaats zelf winnen en gelijkertijd moet Roda JC, dat uit speelt tegen Vitesse, punten verspelen.

Weblink bron “Sparta-doelman mist ontknoping seizoen” (Woensdag 10 mei 2017, 13:50), NOS


willens nillens

vooral in Belgisch-Nederlands voorkomende omkering van nillens willens, een vernederlandsing van modern Latijn nolens volens

Van beide kanten wordt druk op me uitgeoefend - niet te beschrijven hoe onvriendelijk dat gaat - maar in beide partijen zie ik lieden die onuitstaanbaar zullen zijn als ze de strijd winnen. Hier loopt de situatie gewoon uit op revolutie, en enkele leidende figuren pogen mij willens nillens hierin te betrekken terwijl ik alleen maar kan bereiken dat ik beide partijen uitdaag mij aan te vallen.

Weblink bron
Desiderius Erasmus
 brief aan Joannes Ludovicus Vives (27 december 1524), Ad. Donker, Rotterdam in:
Desiderius Erasmus (vert. Frans Slits)
 De correspondentie van Desiderius Erasmus. Deel 10. Brieven 1356-1534., ISBN 9789061006718, 386/387


nillens willens

vernederlandsing met willens bw van modern Latijn nolens volens

Men ging, soms nillens willens, deel uitmaken van de ten dele bestreden processen, als [sic!] was het alleen maar omdat men zich bediende van middelen uit het arsenaal van de modernisering.

D.Th Kuiper
 “Tussen observatie en participatie: twee eeuwen gereformeerde en antirevolutionaire wereld in ontwikkelingsperspectief” (2002), Uitgeverij Verloren, Hilversum, ISBN 9789065506948, p. 278


tegen wil en dank

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-tegen wil en dank.ogg


onverrichter zake

datief van verbinding van  onverricht en zaak

ˌɔɱvəˈrɪxtərˌzakə

De schrijfwijze onverrichterzake is in de officiële spelling niet toegestaan. Weblink bron Gearchiveerde versie “Taaladviezen onverrichter zake / onverrichterzake”, www.vlaanderen.be

zonder gedaan te hebben wat eigenlijk de bedoeling was

Leerlingen van het Stedelijk Gymnasium Haarlem die maandagmiddag het vwo-examen muziek kwamen maken konden onverrichter zake weer naar huis. Het examen stond namelijk voor maandagochtend gepland, de school had niet goed naar het rooster gekeken.

Weblink bron “Gymnasium slaat flater met muziekexamen” (30 mei 2011) op nu.nl


verkeerdelijk

van Middelnederlands verkeerdelike, op te vatten als afgeleid van verkeerd bn met het achtervoegsel -elijk

Volgens Bleeker zitten er meerdere nadelen aan het goedkeuren van een vaccin dat een beetje effectief is. Zo kunnen mensen die het vaccin toegediend hebben gekregen ten onrechte denken dat ze immuun zijn. Overheden kunnen op hun beurt verkeerdelijk denken dat het coronavirus geen gevaar meer vormt om vervolgens te veel maatregelen tegen de verspreiding van het virus te schrappen.

Weblink bron
Shannon Bakker
 “De jacht op een coronavaccin: Wanneer is een vaccin effectief?” (25 september 2020) op nu.nl

Felix Rutten spelt de naam verkeerdelijk met -ch: Liebich. De naamgever is Justus von Liebig (1803-1878), een Duits scheikundige, die voor de ontwikkeling van de chemie van grote betekenis is geweest.

Felix Rutten (eds. Peter Schulpen & Lou Spronck)
 “Terugblik 1880-1930.” (2003), Prof. Dr. Timmersstichting / Stadsarchief Sittard-Geleen, Sittard, ISBN 9080530522, p. 128 n. 7


tijdenlang

intensiverende samenstelling van tijden zn en lang bn , op te vatten als een variatie op "een tijdlang"

Tijdenlang vertelde Dave hoe ontzettend hij had te lijden onder de druk van de zaak die zou volgen: hij wilde verder met zijn leven, maar doordat de rechter geen uitspraak deed kon hij dat eigenlijk niet. Het duurde en het duurde, maar donderdag begon eindelijk de rechtszaak tegen Dave en zijn vrienden.

Weblink bron
Lara Zevenberg
 “Roddeloverzicht: de tranen van Giel en de taakstraf van Dave” (11 november 2016) op nu.nl


op zijn janboerenfluitjes

verouderde spelling of vorm van op z'n janboerenfluitjes tot 2006

Die van Cassina zijn natuurlijk veel mooier, ik doe het eigenlijk een beetje op zijn janboerenfluitjes

Gerard van de Groenekan geciteerd door Wim de Jong
 Postuum: Van de Groenekan timmerde Rietveld in: De Volkskrant , jrg. 73 nr. 21294 (4 augustus 1994), NV De Volkskrant, 's-Hertogenbosch, p. 6 kol. 6


op z'n janboerenfluitjes

gevormd uit de denkbeeldige eigennaam "Jan Boerenfluitje" met het voorzetsel "op", het bezittelijk voornaamwoord z'n en met het achtervoegsel -s; in de betekenis "op een weinig zorgvuldige manier" aangetroffen vanaf 1901 (zie vindplaats hieronder). Over de eigennaam "Jan Boerenfluitje" is buiten deze uitdrukking vrijwel niets terug te vinden, maar hij past in een reeks van denkbeeldige namen die met "Jan" beginnen zoals "Jan Pilo", "Jan Rap" en "Jan Splinter" die een eenvoudige man aanduiden. Een boerenfluit werd wel gebruikt als symbool voor weinig verfijnde cultuur.

op een geïmproviseerde, weinig zorgvuldige manier

"Robert heeft zich amper voorbereid op deze ronde, je zou bijna kunnen zeggen dat hij hier op z’n janboerenfluitjes naartoe heeft geleefd", sprak ploegleider Adri van Houwelingen zondag.

Weblink bron “Van Houwelingen tevreden over optreden Gesink” (9 september 2012) op nu.nl

⧖ We hopen van harte, dat deze kwestie nu niet op z'n Jan-boeren-fluitjes behandeld zal worden, maar dat de Raad genoeg inzicht in 't gemeente-belang zal hebben om de wenschelijkheid en mogelijkheid van erfpacht te overwegen.

Verkoop van Gemeentegrond. in: De Moker, jrg. 1 nr. 39 (23 november 1901), p. 1 kol. 2


ex aequo

van Latijn ex aequo "vanuit gelijke stand"

op gelijke hoogte, op dezelfde plaats in een rangschikking naar resultaat

De meeste talen hebben meer basistermen voor kleuren. Als een taal drie basistermen bezit, dan zijn dat altijd de woorden voor zwart, wit en rood. Zijn er vier tot zes basistermen, dan komen daar in willekeurige volgorde blauw, groen en geel bij. De zevende kleur is altijd bruin. Op de achtste tot en met de elfde plaats vinden we, ex aequo, paars, roze, oranje en grijs.

Weblink bron Altijd zwart-wit in: Onze Taal., jrg. 68 nr. 2/3 (februari/maart 1999), Genootschap Onze Taal, Den Haag, p. 43

op gelijke hoogte, op dezelfde plaats in de uitslag van een wedstrijd of competitie

De geschillencommissie stelde echter de schaatsbond het selectiedocument, waarin staat dat een skate-off alleen mogelijk is als schaatsers ex aequo eindigen, correct heeft toegepast en wees de vordering van Nauta daardoor van de hand.

Weblink bron
Anne Joldersma
 “Timmer legt zich neer bij uitspraak zaak-Nauta” (7 januari 2014) op nu.nl


halfkoers

Halfkoers was de 23-jarige schaatsster uit Wanneperveen weggesprongen, samen met Jessica Merkens, Maud Wijtkamp, Merel Bosma en Ankie Ytsma. Wijtkamp haakte in de finale als eerste af. Bosma troefde in de strijd om het zilver IJtsma af en kwam vijf seconden na Dedden over de finish.

Weblink bron “Dedden wint Open NK op de Weissensee” (Zaterdag 28 januari 2017, 12:55), NOS

Stybar zegeviert in eigen land Bij de mannen greep de Tsjech Zdenek Stybar de wereldtitel. De winnaar van de wereldbeker reed halfkoers weg bij de Belgen Sven Nys en Klaas Vantornout en de Zwitser Christian Heule en bleef weg.

Weblink bron “Vos pakt wereldtitel veldrijden” (Zondag 31 januari 2010, 15:35), NOS


hedenochtend

samenstelling van heden bw en ochtend zn

Wanneer zelfs de lucht oranje kleurt, weet je dat het bijna zo ver is: Koningsdag! Georgina Verbaan (37) deelt een kiekje van het kleurrijke tafereel met haar volgers. 'Hedenochtend', luidt het bijschrift.

Weblink bron
Tom Tates en Mariëlle van der Weijden
 “Geer heeft last van 'bloedoog' en Winston maakt flinke smak” (26-04-2017), Tubantia


hedenmiddag

In reactie op uw vragen van hedenmiddag betreffende VUmc bericht ik u als volgt.

Weblink bron “Ook Eyeworks formeel verdachte in VUmc-affaire” (Woensdag 6 juni 2012, 18:15), NOS


hopi

Jeetje wat zijn dat een lelijke beesten. Vechten als een malle die krengen. Nou, ik zie m [sic!] liever als moot of filet op m’n bord. Hopi lekker! Tsja, had ie maar geen vis moeten worden….

Weblink bron Gearchiveerde versie
Sandra Kaper
 “de eerste mensen vertrekken.....” (21 februari 2014) op sandra-op-bonaire.webnode.nl

Of ze gebruiken drugs en hebben hopi geld nodig.

Lieneke Dijkzeul
 “Eiland in de wind” (2001), Lemniscaat Publishers, Rotterdam, ISBN 9789056373443, p. 45


her en der

van Middelnederlands her ende daer "hierheen en daarheen"

in alle richtingen, op uiteenlopende plaatsen

Maandag wordt het opnieuw zonnig. In de middag zorgen stapelwolken her en der voor schaduw.

Weblink bron “Weerbericht: Opnieuw een zomerse dag met her en der een stapelwolk” (21 augustus) op nu.nl

Wat doolt gij her en der?

Weblink bron
P.C. Boutens
 “Zomerwolken. : Paasch-avond” (1922), P.N. Van Kampen & Zoon, Amsterdam, p. 37


vestzak-broekzak

samenstelling van vestzak zn en broekzak zn , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D; aangetroffen in de betekenis van "nodeloos schuiven met geld" vanaf 1931 (zie vindplaats hieronder)

met omslachtige verschuivingen van geld dat uiteindelijk toch van dezelfde eigenaar blijft

Volgens Mansveld is er in het boetesysteem geen sprake van vestzak-broekzak, waarbij het geld uiteindelijk weer op dezelfde plek terechtkomt.

Weblink bron
Lucas Benschop
 “Mansveld kijkt naar begrip 'wanprestatie' bij NS” (1 oktober 2014) op nu.nl

⧖ Dit lijkt mij eenvoudig absurd. Gemeentediensten die… uit de gemeentekas gesubsidieerd, worden en deze subsidie straks in den vorm van hoogere winstuitkeeringen in de gemeentekas terugstorten. Heet dat niet, vestzak-broekzak, broekzak-vestzak?

L. Slappendel
 Nieuw soort werkloosheidsbestrijding. (14 maart 1931) in: De schilder, jrg. 38 nr. 7 (28 maart 1931), Nederlandschen Schildersgezellenbond, Amsterdam, p. 2 kol. 3


bij lange

De stijl wint het bij lange van het verhaal.

Weblink bron
Schaduwdier
 reactie 15:55 uur (8 november 2009) in:
jofrath
 De Nietsnut - Frans Kellendonk (1979) (4 november 2009)


ribbedebie

Etymologie onduidelijk; mogelijk uit het West-Vlaams, waarbij de betekenis oorspronkelijk "grijp 'm, pak 'm vast" of "wees er snel bij" was.

Hij was ineens ribbedebie.


bliksemsgoed

intensiverende samenstelling van bliksems tw en goed bn , aangetroffen vanaf 1876 (zie vindplaats hieronder)

Er viel niets te onderzoeken, want men vond volstrekt niets. Zodat toen gemakshalve geconcludeerd werd, dat die trein nooit was vertrokken. (…) Maar zij die vertrokken waren, wisten dat natuurlijk wèl. Verbeeld je dat zoiets met onze trein gebeurde; wij zouden dan toch bliksemsgoed weten dat we vertrokken waren, nietwaar?

Albert Helman
 “Afdaling in de vulkaan.” (1949), Amsterdamsche Boek- en Courantmaatschappij, Amsterdam, p. 28


enzoverder

samenstellende samenstelling van en, zo en verder

enzovoort enzoverder: aanduiding van het feit dat een verdere opsomming overbodig geacht wordt; versterking van enzovoort


honderdwerven

intensiverende afleiding van honderdwerf bn met het achtervoegsel -en, op te vatten als samenstelling van honderd ht "100" en werven zn "keren"

⧖ En beklemder elken pas,
En van weemoed stom,
Zag ik door het reiskoetsglas
Honderdwerven om.

Hendrik Tollens (ed. G.W. Huygens)
 “De overwintering der Hollanders op Nova Zembla.”, 3e druk; 1e druk: 1820 (1981), Martinus Nijhoff, Den Haag, ISBN 9024790700, p. 97


daarbovenuit

meer, extra: boven+dat+uit, boven+die+uit

Het migratiesaldo, oftewel het aantal nieuwkomers min het aantal mensen dat uit Nederland vertrekt, mag niet hoger zijn dan 50.000 per jaar. Het gaat dan behalve over asielzoekers ook over buitenlandse studenten en arbeidsmigranten. Het gaat om een richtgetal, zegt Omtzigt. "Als je daarbovenuit komt, moet je aanvullend beleid voeren."

Weblink bron “Verkiezingsprogramma NSC draait in eerste plaats om beter bestuur” (Dinsdag 24 oktober 2023, 10:34), NOS

Die ochtend ontvangt postdoctoraal onderzoeker Marco Drago in zijn kantoor in Duitsland een automatische e-mail-waarschuwing van LIGO, en klikt op de links in het bericht. ‘Op zijn computerscherm verschijnen grafieken die de output van de detector tonen’, schrijft Schilling. ‘Hij weet hoe die grafieken eruit horen te zien: bibberende lijntjes, die de ongelofelijk kleine bewegingen weergeven van de kwartsspiegels die aan de uiteinden van de armen van de interferometer hangen. […] Maar deze keer is het anders. Ja, de ruis is er ook. Maar daarbovenuit prijkt een veel sterker signaal: een sinusgolf die op een neer gaat. Steeds sterker. Steeds sneller. Totdat hij snel uitsterft en de achtergrondruis het weer overneemt.’

Weblink bron
George van Hal
 “De ruimtetijd deint en danst” (18 september 2017), NewScientist


huistoe

in de richting van het (eigen) huis, plaats of land

De organisatoren hadden er immers mee gedreigd om de hele Unibet-formatie huistoe te sturen indien VDB er niet bij was. Nu zien of hij vandaag uit bed komt voor de eerste etappe, iets wat hem twaalf maanden geleden niet lukte.

Weblink bron “Frank Vandenbroucke start in Ronde van Murcia” (Dinsdag 28 februari 2006 om 00:00), De Standaard

Met een schrapend geluid nam hij de korte, haakse bocht, waarna hij nog verder versnelde: het rommelige getrappel van de draf ging over in de strakke dubbelslag van de gestrekte galop en zo, op de rug van het snelste dier in volle snelheid, ijlde hij huistoe.

Thomas Rosenboom
 “Gewassen vlees” (1994), Em. Querido's Uitgeverij , ISBN 9021479737


jaarrond

gedurende het gehele jaar; gedurende een geheel jaar

Tegenwoordig is het in Nederland te warm voor vorstscheuren, maar tijdens de Weichsel-ijstijd was het grootste gedeelte van de ondergrond jaarrond bevroren.

Gemma Venhuizen
 “IJstijden” (2014), Amsterdam University Press , ISBN 9789089647115

Eigenlijk vind ik dat ik al genoeg moeite doe met mijn jaarrondverplichting.

Léon de Kort
 “ELke Dag een uur” (2015), Nieuw Amsterdam , ISBN 9789046820216


meesttijds

Ik laat mij hier meesttijds bij mijn weduwenaam noemen: Etta Palm.

Johanna van Ammers-Küller
 “Tavelinck-trilogie” (1970), Strengholt, ISBN 9060101723


redelijkerwijze

samenstelling van redelijk zn en wijze zn met het invoegsel -er-

met goede redenen, op een beredeneerde wijze

In zijn Uber den Umgang mit Menschen (1788) schrijft Adolph, Freiherr von Knigge (1752-1796): 'Met verliefden is redelijkerwijze in het geheel geen omgang mogelijk.

Jan Valentijn Meininger
 “Vertoog over de liefde” (1987), Het Spectrum , ISBN 9027418063

Zoals Hij hen vergaf die Hem ter dood brachten, vergeef ook jij wat je redelijkerwijze anderen moet vergeven.

Joanot Martorell en Martí Joan de Galba
 “Tirant lo Blanc” (1987), Schocken, ISBN 0805238999

binnen de grenzen van de redelijkheid, op een rechtvaardig manier

"Rumag is brutaal, erg brutaal en soms te brutaal. Als je kritiek hebt op anderen, moet je zelf ook met kritiek kunnen omgaan. Daarom hebben de aandeelhouders en de nieuwe directie besloten elke vorm van plagiaat te veroordelen. Waar dat redelijkerwijze mogelijk is wil de directie gemaakte fouten herstellen", staat in een persbericht.

Weblink bron “Topman online platform Rumag stapt per direct op om kritiek” (Vrijdag 3 april 2020, 20:36), NOS


alleenlijk

afleiding van alleen met het achtervoegsel -lijk

Het briesen der paarden mengde zich met het zoete geluid der jachthorens; echter hing de valbrug nog in de hoogte en de voorbijgaande landlieden mochten alleenlijk raden wat er gaande was.

Hendrik Conscience
 “De leeuw van Vlaanderen” (1838), Davidsfonds/Clauwaert, ISBN 9063063334

De linkervleugel bestond alleenlijk uit de tienduizend man van Breydel; aan de ene zijde blonken de ontellijke bijlen der beenhouwers in de ogen der andere krijgsknechten, ook wendden zij gedurig het hoofd af, want de gloed der zon, die in deze stalen spiegels weerkaatste, bedreigde hen met verblindheid.


bijzonderlijk

afleiding van bijzonder met het achtervoegsel -lijk

Bij zijn inkomen bezag hij als een wantrouwende vos, de personen die in de kamer waren, en wel bijzonderlijk Meester Rogaert; want hij bemerkte in hem meer listigheid dan in de anderen.

Dewijl er in sommige huizen meer Fransen dan men er in zo korte tijd kon doodslaan geherbergd waren, hadden velen de tijd gehad om zich te kleden en om de wapens in de hand te nemen; en dit wel bijzonderlijk in het kwartier waar De Chatillon met zijn talrijke wachten gehuisd was.


grotelijks

afleiding van grotelijk met het achtervoegsel -s

De kruiden, welke door de wind tussen de verstrooide stenen gezaaid waren, hadden zich op die tijd grotelijks vermenigvuldigd: een weeldrig gras schoot zijn groene stijltjes overal in de hoogte, - en als de geliefkoosde kinderen der woeste natuur, bewogen de veldbloemen hun zilveren kelken boven de toppen der puinhopen.

" De Deken der beenhouwers verblijdde zich grotelijks bij deze hulde, en schreeuwde met donderende stem: "Macecliers en wevers! Op matige tred.


hedenmorgen

' `Wat je het Gulden Vlies oplevert, als je nog op het ministerie zit' Albert, ik heb de indruk dat je vastbesloten bent me hedenmorgen met rook te voeden.

Alexandre Dumas père
 “De graaf van Monte-Cristo” (2007), L.J. Veen , ISBN 9789020413021

„460 is hedenmorgen te tien uur in een gehuurde fiacre naar haar modiste in de rue de Richelieu gereden en heeft daar een hoed van paars fluweel gepast.


overlang

" "Dit heb ik reeds overlang gedacht," antwoordde de Kanselier Pierre Flotte, "want hij beziet ons als een wolf en luistert als een haas."

- Nooit zag men zo een hardnekkig gevecht, al de strijders waren met bloed overdekt, en vele hadden het wapen nog in de vuist terwijl een dodelijke wond hen overlang had getroffen.


avant la lettre

Vaste woordcombinatie die ongewijzigd is overgenomen uit het Frans

gezegd van iets dat al bestond voordat het daadwerkelijk zo genoemd werd

Op enig moment kon je zelfs boeken lenen bij Bekkers. De winkel aan de Goorsestraat, waarin alweer jaren de Bazar van Jon is gevestigd, was een soort supermarkt avant la lettre.

“Goorsestraat – aflevering 13 – Familie Bekkers” (2016-01-31), WegDamNieuws.nl


onder de mensen

verbinding van  onder, de en mensen; mogelijk uit de Bijbel, zie bijvoorbeeld Hosea 9:12 en Baruch 3:37

in een situatie waarin je veel contact met mensen buiten je eigen huishouding hebt

Koning Charles is zondag naar een kerkdienst in Sandringham geweest. Het is de eerste keer dat de 75-jarige Britse vorst onder de mensen verscheen sinds bekend werd gemaakt dat hij kanker heeft.

Weblink bron “Koning Charles voor het eerst onder de mensen sinds kankerdiagnose” (11 februari 2024) op nu.nl

Werken is goed voor ons, zeggen onderzoekers aan de universiteit van Cambridge. Je bent onder de mensen, het geeft je sociale status en zorgt voor een duidelijke structuur van de dag.

Weblink bron
Elise Vermeeren
 “Ideale werkweek heeft acht uur: 'Niet langer, mensen verlangen vrije tijd'” (10 juli 2019) op nu.nl


merkwaardigerwijze

samenstelling van merkwaardig bn en wijze zn met het invoegsel -er- , oorspronkelijk een genitiefvorm; vergelijk Duits merkwürdigerweise

Van de Castiliaanse literatuur is er merkwaardigerwijze slechts één enkele aanhaling aanwezig, wat dus wel wijst op de reeds aangehaalde verhoudingen en de plaats van Castilië in het historisch en cultureel gebeuren van die tijd; deze enige aanhaling komt uit de Bursario van Juan Rodriguez de la Cámara (of: del Padrón).

Joanot Martorell en Marti´ Joan de Galba
 “Tirant lo Blanc” (1987), Schocken, ISBN 0805238999

Ik weet niet welke uitwerking deze ogenblikken van stilte op de anderen hadden, op mijn vader of moeder, maar ze verrijkten mijn ziel op een wijze die eigenlijk niet bij mijn leeftijd paste; merkwaardigerwijze vermoedde ik toen al dat dit tussenin-zijn, deze onderbreking-of overgangstoestand, mij mijn hele leven tot voor- of nadeel zou strekken, een gedachte die me beangstigde, het scheen immers veel aantrekkelijker om te behoren tot diegenen die aan deze of gene zijde van het grensgebied verkeerden, althans voet op vaste bodem hadden gezet.

Péter Nádas
 “Het boek der herinneringen” (1986), Athenaeum - Polak & Van Gennep , ISBN 9055154407


middelerwijl

leenvertaling van Duits mittlerweile, op te vatten als genitief van de samenstelling van middel zn en wijl zn met het invoegsel -er-

Op zijn knieën lag een blaasbalg, waarmee hij blijkbaar had getracht het smeulende vuur tot een hellere gloed aan te wakkeren, maar hij was middelerwijl in diep gepeins verzonken Beraakt en zat, de ellebogen op de blaasbalg geleund, de kin op de duimen rustend, met starre, afwezige blik naar de roestige stangen te staren.

Charles Dickens
 “Oliver Twist” (1838), ISBN 9788726116397

Middelerwijl had de waard het geëiste bier gebracht, en de Deken der beenhouwers dronk meermalen zonder op de Fransen te letten.


noodzakelijkerwijze

samenstelling van noodzakelijk bn en wijze zn met het invoegsel -er-

te wijten aan de noodzaak, noodgedwongen

We ontvingen niet alleen steeds nieuwe, bevrijdende impulsen van elkaar, maar beschikten bovendien alle drie over onvermoede lachreserves, die noodzakelijkerwijze moesten worden aangesproken.

door de wetten van de logica afgedwongen, onvermijdelijk

Was het maar waar, de arme man!' Juffrouw Bumble, die ogenblikkelijk inzag dat het kritieke moment was aangebroken en dat de slag die zij elkaar in de strijd om de heerschappij probeerden toe te brengen noodzakelijkerwijze beslissend en definitief moest zijn, liet zich bij deze toespeling op haar man zaliger in een stoel neervallen en barstte, nadat ze had uitgeroepen dat mijnheer Bumble een gevoelloze bruut was, in tranen uit.


vijftigmaal

Het lowtechniveau: het ruimtevoertuig kan een snelheid bereiken van vijftigmaal de derde kosmische snelheid, oftewel ruwweg achthonderd kilometer per seconde.

Liu Cixin
 “Het donkere woud” (2008), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645828

Ze had haar pen wel vijftigmaal opgenomen en evenzovele malen weer neergelegd, steeds overwegend hoe de aanhef van haar brief zou moeten luiden zonder nog een enkel woord te hebben geschreven, toen Oliver, die met mijnheer Giles als lijfwacht door de straten had gewandeld, dermate ademloos en opgewonden de kamer kwam binnenstormen dat men hieruit kon opmaken dat er weer iets onrustbarends was voorgevallen.

Lamsbout is vijftigmaal zo vervuilend als peulvruchten

Weblink bron “Ministeries schrapten minder vlees-advies uit klimaatcampagne” (Vrijdag 10 september 2021, 09:53), NOS


bakstag

leenvertaling van Engels backstay zn , op te vatten als samenstelling van bak zn "als in bakboord en bakzeil" en stag zn "steunkabel"

Het veulentje was inmiddels alweer naar het zuidwesten gehuppeld en we liepen bakstag mooi richting oost.

Weblink bron
Jef Heydendael
 “Alles kan anders.” (2001), A.J.G. Strengholt's Boeken, Anno 1928, Naarden, p. 66


allegro ma non troppo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-allegro ma non troppo.ogg


amoroso

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘teder’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1772


altegaar

(verkorting) van altegader door deletie van de d


bepaaldelijk

afgeleid van bepaald met het achtervoegsel -lijk


lepeltje-lepeltje

op te vatten als (verkorting) van "zoals een lepeltje tegen een lepeltje (ligt opgeborgen)"

in een houding waarin beide op de zij liggen met de voorzijden van hoofd, romp en benen bij de een dicht tegen de achterzijden bij de ander

Maar ik heb geen behoefte aan een andere partner. Ik zou met niemand anders mijn huis willen delen, op vakantie willen gaan, een IKEA-kast in elkaar willen zetten of lepeltje-lepeltje willen liggen.

Weblink bron
Menno Sedee
 “Als een gezinslid in transitie gaat, verandert de relatie mee” (22 december 2023) op nrc.nl

Dat hij bij het slapengaan als vanzelf in de kuil van het bed rolt waarin zijn echtgenote ook al een aanzienlijke plek inneemt, is weliswaar even heerlijk lepeltje-lepeltje. Maar zijn ze eenmaal tegen elkaar opgebotst dan is het ook een kwestie van tijgeren alvorens hij weer op een vlak stukje van het matras belandt.

Weblink bron
Wim de Jong
 “Gezond leven is vechten tegen jezelf” (2 maart 2021) op nrc.nl

Een vetmolecuul (‘triglyceride’) heeft de vorm van een kammetje met drie lange tanden. Door steeds één tand om te klappen en de kammetjes dan netjes lepeltje-lepeltje te leggen, ontstaat een kristal.

Weblink bron
Hester van Santen
 “Chocola op een steen smeren, huh?” (26 oktober 2015) op nrc.nl

Hadden de meeste fracties jarenlang lepeltje-lepeltje gelegen met Geert Wilders (PVV) aan de rechter buitenkant, nu draaiden ze zich ineens om naar links.

Weblink bron
Hans Beerekamp
 “Het lepeltje-lepeltje in de Kamer draait zich om” (26 april 2012) op nrc.nl


voor een appel en een ei

verbinding van  voor, een, appel, en en ei; omdat appels en eieren meestal niet schaars en daarom naar verhouding goedkoop zijn; al aangetroffen in het Middelnederlands:

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-voor een appel en een ei.ogg

ˌvorənˈɑpəlˌɛnənˈɛi

Vergelijk ook Latijn ab ovo usque ad mala bw "van begin tot eind"; letterlijk: "van ei tot appel".

„Vroeger kwamen veel hoogleraren bij bedrijven spreken voor een appel en een ei”, zegt Warmerdam. „Nu zien bedrijven in dat het normaal is om te betalen voor een lezing van een professional.”

Weblink bron
Rutmer Brekhoff
 “Maarten, voor al uw praatjes” (9 maart 2010) op nrc.nl


ijdellijk

afgeleid van ijdel met het achtervoegsel -lijk

Er werd steels fluisterend over haar gesproken, alsof zij die dat deden bang waren haar naam ijdellijk te gebruiken.

Victoria Holt
 “Een waaier van geluk” (1988), Saga, ISBN 9788726484939


blindsimultaan

samenstelling van blind bn en simultaan bn

simultaan spelen (dus met meerdere spelers als tegenstander) zonder het spelbord te zien


smoorlijk

Naamwoord van handeling van smoren met het achtervoegsel -lijk

Er zijn nu twee zusters aan het hof die smoorlijk verliefd op hem zijn, en dat zijn zij reeds lang: lady Sheffield en Frances Howard.

Victoria Holt
 “In de schaduw van de troon” (1978), Saga, ISBN 9788726484885


kuim

Van Middelnederlands cume. Verwant met o.a.: Oudhoogduits kûmo, Duits kaum, Engels comely, Grieks γοάω.


bovenstrooms

samenstelling van boven en stroom zn met het achtervoegsel -s


à point

Onvertaald overgenomen uit het Frans
verbinding van  à en point


à l'improviste

van het Frans
verbinding van  à en l'improviste


à bout portant

Letterlijk overgenomen uit het Frans
verbinding van  à, bout en portant


c.

geeft aan dat de daarna genoemde waarde een benadering is en de werkelijke waarde hoger of lager kan zijn


by the way

drukt uit dat een opmerking terloops bedoeld is, als een terzijde naast een belangrijker onderwerp

Heb je by the way zijn nieuwe huis al gezien.

Ben ik de enige die op televisie het verschil tussen de reclame en de programma’s niet meer ziet? (By the way: deze column werd mede mogelijk gemaakt door NRC Handelsblad, een Dell-computer en drie koppen Nespresso-koffie.)

Weblink bron
Rob Wijnberg
 “'Journalistiek is georganiseerde roddel'” (31 oktober 2009) op nrc.nl


mogelijkerwijze

samenstelling van mogelijk bn en wijze zn met het invoegsel -er-

Mogelijkerwijze verbergt zich achter de schuilnaam Niemand een verbindingsman van ROZ.

Juli Zeh
 “Corps delcti” (2009), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789041417480

Hij wordt ook verdacht van de moord op zijn stiefzus, de 17-jarige Johanne Zhangjia Ihle-Hansen. Haar lichaam is enkele uren na de aanval aangetroffen in een woning. Kraby vertelde de Noorse zender NRK dat ‘de vrouw mogelijkerwijze wist wat hij van plan was en de aanslag probeerde te verhinderen’.

Weblink bron “Schutter Noorse moskee bekent aanval” (17-08-2019), Tubantia

indien mogelijk, in zoverre het mogelijk is


ad hanc vocem

van Latijn ad hanc vocem "bij dit stemgeluid"

bij dit trefwoord (in een verwijzing naar andere tekst)

⧖ Men verhaalt van den steen Asbestus, dat het een steen is, die nimmer verslonden wordt (q). …
(q) Vid. MARTIN. Lex. Philol. ad hanc vocem.

Arnoldus Rotterdam
 “De onveranderlykheid van Gods raad, vertoont uit Prediker III: 14, of Lykreeden ter onsterflyker gedagtenisse van Haare Koninklyke Hoogheid Anna, gebooren Hertoginne van Brunswyk-Lunenburg, Kroonprinsesse van Groot-Britanie, Gouvernante der Vereenigde Nederlanden, enz. enz. enz.” (1759), Steven van Esveldt, Amsterdam, p. 12


a.h.v.

De Griekse tekst luidt a.h.v.: ἐγώ (εἰμι) τὸ Ἄλφα καὶ τὸ Ὦ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ τέλος.

W. C. Van Unnik
 “Het godspredikaat "Het begin en het einde" bij Flavius Josephus en in de Openbaring van Johannes” (1976), Noord-Hollandsche Uitg. Mij., Amsterdam, ISBN 9780720483178, p. 5 n. 7


free alongside ship

van Engels free alongside ship "vrij langs boord"

ˌfriːəˌlɔŋsɑjtˈʃɪp

waarbij de verkoper zorgt voor het vervoer tot de haven en de koper zorgt voor het verdere transport

Aan de orde waren twee modellen van standaardcontracten. Het eerste model bevat het aloude en welbekende f.o.b. (free on board), dat naar het oordeel van de ontwerpers vooral werkt in het voordeel van de kopers. Daarnaast is er een ontwerp met de clausule f.a.s. (free alongside ship), dat meer voordelen moet bieden aan de verkoper.

Gn
 Grondstoffenlevering in: NRC Handelsblad, jrg. 5 nr. 110 (8 februari 1975), Nieuwe Rotterdamse Courant, Rotterdam, p. 13 kol. 6


f.a.s.

(initiaalwoord) van free alongside ship, leenvertaling van FAS

ˌfri:əˌlɔŋsɑjtˈʃɪp


bij leven en welzijn

verbinding van  bij, leven, en en welzijn

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-bij leven en welzijn.ogg

in de verwachting of hoop dat de lichamelijke gesteldheid het toelaat, als bescheiden voorbehoud bij een toekomstige activiteit

Vandaag ga ik op pad met mijn jongste zoon om zijn vijfentwintigste verjaardag te vieren. Daarom app ik: „Ben bij leven en welzijn om 15.36 uur op Utrecht CS. Zie ik je daar?” Per kerende post komt zijn antwoord: „Is dat een winkel?”

Weblink bron
Huup Dassen
 “Ikje : Jarig” (29 juli 2020) op nrc.nl


b.l.e.w.

Ze heeft er vast zes voorbeelden gemaakt de rest zal b.l.e.w. nog volgen.

Weblink bron Gearchiveerde versie
M. Roelofsen
 “Van alles gedaan” (20 februari 2024) op degrebbestee.nl


daartegenaan

samenstellende samenstelling van daar, tegen en aan bw


van zins

Plasterk, die als minister van Onderwijs en later van Binnenlandse Zaken weinig politieke beloften wist in te lossen, lijkt als informateur nu wel van zins om te leveren.

Weblink bron
Hubert Smeets
 “Premier Plasterk van kabinet-Wilders I” (27 december 2023) op nrc.nl

De familie die de spullen in bewaring nam is echter niet van zins ze terug te geven.

Weblink bron
Tommy Wieringa
 “Hij kan er niets aan doen” (22 juni 2019) op nrc.nl


Deo volente

van het Latijn, verbinding van  deo en volente


als de wiedeweerga

zo snel mogelijk, zonder uitstel en met grote vaart

En toch, ondanks de macht van de getallen, blijft het spannend om een dergelijk hobbeltje in de data te zien. Wellicht, heel misschien, is het dit keer geen toeval! Als de wiedeweerga weer terug van Monte Carlo naar Genève dus.

Weblink bron “Van Genève naar Monte Carlo (en terug)” (8 oktober 2017), NewScientist


dankjulliewel

samenstellende samenstelling van dank ww, jullie vn en wel bw , uitspraakvariant van "dank jullie wel"

uiting van erkentelijkheid tegenover een groep

En ik zeg het nog één keer op deze plek tegen mijn club: Dankjulliewel jongens. Het was geweldig.

Weblink bron
Youp van ’t Hek
 “ (11 mei 2019) op nrc.nl


mah

mogelijk een omkering van "ham" "hard as a motherfucker"

Niet mah doen, blijf gewoon rustig

Hij ging echt mah toen hij dat zei.


aan diggelen

helemaal stuk, helemaal in stukken gebroken

De vaas is aan diggelen gevallen.


aan weerskanten

aan beide tegenover elkaar gelegen kanten


hutjemutje

van personen of zaken dat ze te dicht opeengepakt zijn zonder veel tussen ruimte

Over de precieze herkomst van hutjemutje doen verschillende verklaringen de ronde. De eerste verklaring is dat hutje of hot(je) man of korf betekent. Vervolgens is er via rijmen het woord mutje bijgekomen. Een tweede uitleg wijst op de Vlaamse termen hot en mot, die allebei ‘klomp hout’ betekenen. Een derde uitleg verwijst naar de Vlaamse begrippen hut(je) (‘kot’) en mot (‘zeug’). Hutjemutje betekent dan: ‘alle huisraad en de hele beestenboel’. Ten slotte zijn er nog verklaarders die wijzen op hutje en mutje als termen voor het hoed en het mud(de), twee oude maataanduidingen. Hutjemutje betekent in dit verband: ‘al het kleinere en al het grotere’.

“Hutjemutje – Herkomst en betekenis” (12 april 2021), historiek

Hier kon je half maart nog probleemloos een avond aan de bar doorbrengen. Of een lange tafel voor twaalf personen bij de Italiaan reserveren. Deden er nog duizenden Britten mee aan een halve marathon in Bath. En konden maar liefst 250.000 mensen hun gokdrang niet onderdrukken: ze reisden naar de paardenraces van Cheltenham waar ze hutjemutje op elkaar zaten.

Weblink bron
zondag 24 mei 2020, 17:15
 “'Britten hadden naïeve hoop dat corona bij Calais zou stoppen'” (zondag 24 mei 2020, 17:15), NOS


en masse

van het Frans, verbinding van  en en masse


last minute

van Engels last minute bn verbinding van  last en minute, geschreven met een spatie volgens spellingregel 12.C onder (a)

We zijn met de metro naar Manhattan gegaan om bij Cartier last minute trouwringen te kopen.

Weblink bron
Pepijn Lanen
 “Beeldschoon” (4 juni 2016) op nrc.nl


h.a.h.

op ieder woonadres in een bepaald gebied

Het blad wordt maandelijks in een oplage van 15.000 h.a.h. verspreid.


t.g.t.

təɣəˈleɣənərˌtɛit

ergens in de toekomst op een geschikt moment

De Kruisgang zal ik t.g.t. lezen (ik ben er nog steeds niet aan toe), maar ik schrijf er niet over, tenzij ik het werkelijk goed vind, (…)

E. du Perron
 brief aan J. Last (14 januari 1940) in:
E. du Perron (ed. E. du Perron Genootschap)
 Brieven, herziene editie op dbnl.org


nooit en te nimmer

intensiverende verbinding van  nooit, en, te en nimmer

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-nooit en te nimmer.ogg

op geen enkel moment en onder geen enkele voorwaarde

Tot levenslang worden alleen diegenen veroordeeld van wie we nu al bijna zeker weten dat ze nooit en te nimmer terug mogen keren in de maatschappij, ook niet na 25 jaar celstraf en een beoordeling.

Jan Rob Dijkstra
 “Levenslang of niet” (18 juli 2022) op nrc.nl

`Jany' werd hij genoemd, de oudste zoon van Adrianus Roland Holst en Maria van Tijen, die op 23 mei 1888 aan de Amsterdamse Stadhouderskade ter wereld kwam. Dit koosnaampje bleef hij zijn hele leven voeren. Men sprak hem aan met `meneer Holst' of `Jany', nooit en te nimmer met `Adriaan'.

Weblink bron
Elsbeth Etty
 “De dichtervorst bleef kind” (24 november 2000) op nrc.nl


never nooit niet

intensiverende verbinding van  never, nooit en niet

Juist op de bühne, kortom, vindt voor zo’n politicus het echte werk plaats. Het politiek theater is zijn kracht. Dat gaat hij never nooit niet inruilen voor de machinekamer van de politiek, voor ‘verantwoordelijkheid nemen’.

Weblink bron
Bas Heijne
 “Onder de dictatuur van de onmiddellijkheid” (25 april 2024) op nrc.nl

Want u dagdroomt wel vaker over relaties waaraan u in werkelijkheid van z’n never nooit niet zou beginnen.

Weblink bron “Zouden ze ‘het’ met een vrouw kunnen doen?” (29 oktober 2013) op nrc.nl


h.i.

volgens de opvattingen van deze vrouwelijke persoon of instantie

De Kamer van Koophandel en Fabrieken te Amsterdam heeft zonder wijzigingen goedgekeurd het concept-antwoord aan B. en W. in zake het rapport der commissie voor het ontwerpen van een plan tot uitbreiding van de bebouwde kom der gemeente benoorden het IJ. (…) Dit is h.i. eerst dan te overwegen, wanneer de behoefte aan die terreinen in een minder verre toekomst ligt dan thans.

Binnenlandsch nieuws. in: Arnhemsche Courant , jrg. 91 nr. 5538 (25 juli 1904), C.A. Thieme, Arnhem, p. 2 kol. 2/3


h.i.

volgens de opvattingen van deze personen

Dat men vroeger spannender wedstrijden zag, ligt h.i. vooral aan de toenmalige kleine competities.

Voetbal. De hoofdcompetitie. in: Nieuwsblad van het Noorden , jrg. 41 nr. 201 (25 augustus 1928), Nieuwenhuis, Groningen, p. 6 kol. 1


out of the blue

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-out of the blue.ogg


heinde

bw: van Middelnederlands hende
ww: hein ww met de uitgang -de


van heinde en verre

verbinding van  van, heinde, en en verre

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-van heinde en verre.ogg

vɑnˈhɛində ɛɱˈvɛrə

In de Vaticaanthriller Conclave is de paus net dood en reizen de kardinalen van heinde en verre naar Rome om een opvolger te kiezen.

Weblink bron
Ine Roox
 “Is ‘Conclave’ realistisch? ‘De Sixtijnse Kapel verandert heus niet in het Britse Lagerhuis’” (28 februari 2025) op nrc.nl


van heinde en ver

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-van heinde en ver.ogg

vɑnˈhɛində ɛɱˈvɛr

Hij vertelt dat mensen van heinde en ver naar hier komen.

Weblink bron
Corien van den Heuvel
 “Ikje: Kraanvogels” (12 oktober 2022) op nrc.nl


aan de lopende meter

verbinding van  aan, de, lopende en meter, als leenvertaling van Frans par mêtre courant

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-aan de lopende meter.ogg

per strekkende meter, in grote hoeveelheid, zonder veel aandacht voor details


naar den vleze

het gaat (in materieel opzicht) goed, voorspoedig


van dien aard

verbinding van van vz dien "datief van die" en aard zn "karakter"

met zulke eigenschappen, behorend tot die soort

Mocht iemand baat vinden bij Yoga of iets van dien aard, dan vind ik dat uitstekend, zolang hij de dingen die hij gelooft maar niet met wetenschappelijke waarheden verwart.

Weblink bron
W.F. Hermans geciteerd door Frits Abrahams
 “W.F. Hermans kon niet helpen” (31 augustus 2023) op nrc.nl


inz.

Volgens Heeroma Ts 64, 1946, inz. p. 133 vv. zou ou(d) uit oe(d) (< old) gediftongeerd zijn.

Weblink bron
A. van Loey
 “Middelnederlandse spraakkunst. Deel II. Klankleer.”, 7e druk (1976), Wolters-Noordhoff, Groningen, ISBN 9001550517, p. 80


naastaan

Toen tierde Jenny van Maerlant als de Moeye fel en furieus tegen haar lieve nichtje Mariken, zuiver en argeloos tot leven gewekt door Mia Goossen. Maar lang kon dat niet blijven want de pomp midden op het marktplein trok de spelers naar gene nagenoeg publiekloze zijde en daar werden zij aan oog en oor onttrokken. Zodat wij genoegen moesten nemen met het buiten mededinging klepelende belletje van de slagerswinkel naastaan, met de aanblik van een twintigste-eeuwse jongedame die verdwaald leek op een zitje voor een herberg waar vijftiende-eeuwse poorters drinkgelagen zetten.

Weblink bron
B.S.
 “Holland-festival : Mariken van Nieumeghen op de Nijmeegse markt.” (2 juli 1956) op nrc.nl


vziw

(verkorting) van "voor zover ik weet" als leenvertaling van Engels AFAIK

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-voor zover ik weet.ogg

op basis van de kennis die ik heb, bij mijn weten

Vziw is er geen regel rond. Ik ben wel consistent geweest, en heb de neuter overal rechts gestoken.

Weblink bron
F-B
 “Stopcontact stroomdraad links of rechts?” (2010-08-16)


onafgezien

afleiding van afgezien met het voorvoegsel on-


temidden van

De schrijfwijze "temidden" werd pas in de herziene editie van de Woordenlijst Nederlandse taal uit 1990 vermeld, wellicht met woorden als "terug" en "tegelijk" als voorbeeld. De edities vanaf 1996 besteden wat meer aandacht aan het onderscheid tussen samenstellingen en woordgroepen en vermelden uitsluitend "te midden van", zie ook spellingregel 6.B.

verouderde spelling of vorm van te midden van vanaf 1955 tot 1996, als toegelaten variant

Ook buiten de kloosters zijn kluizenaars te vinden. Ze wonen in een eenzame hut temidden van uitgestrekte bossen bij hun bidkapel.

Weblink bron
Leo Herberghs
 “Stukken maken.” (1984), Uitgeverij 261, Heerlen, ISBN 9065120238, p. 145


on hold

in een toestand waarin de voortgang van een proces is onderbroken om bepaalde informatie of gebeurtenissen af te wachten

Hoewel de serie waarin mensen worden geïnterviewd over hun huizenjacht in de hoofdstad vooral duidelijk maakt hoe ontzettend onrechtvaardig en ontwrichtend de wooncrisis is, met koppen over klemzitten, on hold staan, of simpelweg op straat staan, viel het me op dat de stellen die het was gelukt om te kopen vaak niet konden nalaten om te vermelden dat het zo had moeten zijn.

Weblink bron
Annemarije Hagen
 “Het helpt als óók het universum wil dat jij een huis krijgt” (26 februari 2024) op nrc.nl

Een meerderheid van de Kamer keerde zich tegen Snellers verzoek om steun voor heropening, waarop demissionair minister van Economische Zaken en Klimaat Micky Adriaansens (VVD) het fonds dan maar helemaal on hold zette. Voorlopig geen nieuwe aanvragen meer vanuit de samenleving, voorlopig even geen 3,4 miljard euro subsidie voor groei- en innovatieve projecten.

Weblink bron “Kamer neemt risico door bedrijfsleven in onzekerheid te storten : Nationaal Groeifonds” (25 maart 2024) op nrc.nl


tegenwijzerzin

samenstelling van tegen vz en wijzerzin zn , op te vatten als leenvertaling van Engels counterclockwise en Frans antihoraire

uitgaand van een beweging die boven begint

Dat volk zou tijdens bijeenkomsten een cirkel vormen en elkaar tegenwijzerzin begroeten.

Weblink bron
Laura Klompenhouwer
 “Wat klopt er niet aan deze klok?” (29 juni 2014) op nrc.nl


v.v.

De huidige twee schepen die gebruikt worden voor de fiets-/voetveerverbinding Vlissingen-Breskens v.v. naderen het einde van hun levensduur, met oplopende onderhoudskosten en hogere risico’s op uitval als gevolg.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Gedeputeerde Staten van Zeeland
 “Startnotitie vervanging schepen Westerschelde Ferry” (17 september 2024) op zeeland.nl