berinnen

meervoud van het zelfstandig naamwoord berinne


berinnen

In later tijden wordt het sterke berinnen verdrongen door de zwakke vormen van berennen

+accusatief een stad, burcht e.d. bestormen

...tslot Ter Vaez ... ende beronnen, nedergheworpen ende ghewonnen

Die locht wert met nevel beronnen.

Grote slaghe ende gedichte gaf hi hare ende harde vele, dat hare haer hals ende hare kele met den bloede al was beronnen.

Hi wort beronnen metter vaert met ontfermenisse te hem waert.

Dat hem die lichame ende die lede met bloede beronnen menigvoud.


-tu

De du-vorm wordt weinig gebruikt en alleen voor goede vrienden, kinderen enz. Vaak wordt de ghi-vorm als beleefdheidsvorm gebruikt.

nominatief tweede persoon enkelvoud enclitische vorm: je, jij

Egidius waer bestu' bleven?


aes

aas; dood dier dat door een aasvreter opgeruimd wordt

aas; stuk vlees dat als lokmiddel gebruikt wordt


smoren

smoorde (past singular)
smoorden (past plural)
gesmoord (past participle)
smoren (infinitive)
te smorene (infinitive)
smore (imperative)
mv. smoret (imperative)
smorende (imperfect participle)
gesmoord (past participle)
smore (indicative present)
smoorde (indicative past)
smore (subjunctive present)
smoorde (subjunctive past)
smoors (indicative present)
smoordes (indicative past)
smoors (subjunctive present)
smoordes (subjunctive past)
smoort (indicative present)
smoorde (indicative past)
smore (subjunctive present)
smoorde (subjunctive past)
smoorden (indicative present)
smoorden (indicative past)
smoret (indicative present)
smoordet (indicative past)
smoret (subjunctive present)
smoordet (subjunctive past)
smoorden (indicative present)
smoorden (indicative past)

stikken; de dood vinden door worging, verstikking of verdrinking


smoren

gerundium: het smoren, gewelddadige dood door verstikking, worging of verdrinken


dito

van Venetiaans dito "gezegd"; voor het contact tussen Vlaanderen en Venetië zie "De context." in: Bruijn-van der Helm, J. de e.a. (eds.) Een koopman in Venetië (2001) Verloren, Hilversum; p. 51 e.v.

Dit achtervolghende zyn de edele van Vlaenderen die daer ghevanghen waren.
(…)
Boudin Dongwies, poorter van Brugghe, schilt cnape.
Meester Jan van Hoverschelde, bailliu van Ypre, dito.
Jacop de Heere, burchmeester van den Vryen. dito.


ane

op; aan de bovenkant aanrakend, rustend op


got

Afgeleid van het Oudnederlandse god / got


betamen

afgeleid van het tamen ww met het voorvoegsel be-


bestoppen

Ende dit comt bi dat de volmaecte steen bestopt den hals van der blasen.

En het komt voor dat een (nier)steen van de juiste grootte de ingang van de blaas doet verstoppen.


berch

van het Germaans: *berga "berg, heuvel", zie ook Gotisch bairgahei "bergachtige streek", Oudnoords bjarg/berg, Oudhoogduits berg "berg" en Fries berch

Die neder vloeyt inden some sijns cleets als die douwe des berchs harmon die neder comt inden berch van syon.

Die neervloeit in de zoom van zijn kleed als de douw van de berg Harmon die afdaalt naar de berg van Sion.


borne

En daer hi drinkende waert van enen borne bider strate.

Eenen eemer vol borns.


erve

afgeleid van het werkwoord erven met het achtervoegsel -e


lagele

Die laghele braken si met ghewelt.


lanthoede

Oic en sullen onse amptluede onse ondersaten nyet ter lanthoede doen bieden dan als dat kenlike noot sal wesen.

Ook zullen onze ambtenaren onze onderdanen niet voor de landsverdeding oproepen, behalve als de nood aan de man is.


swighen

sweegh (past singular)
sweghen (past plural)
gesweghen (past participle)

Nu biddic u, heren ende vrouwen,
Dat ghi wilt swighen ende hoeren.

Nu verzoek ik u, dames en heren,
dat u wilt zwijgen en luisteren.


sien

sach (past singular)
saghen (past plural)
ghesien (past participle)
sien (infinitive)
te siene (infinitive)
sech (imperative)
siet (imperative)
siende (imperfect participle)
gesien (past participle)
sie (indicative present)
sach (indicative past)
sie (subjunctive present)
saghe (subjunctive past)
sies (indicative present)
saegs (indicative past)
sies (subjunctive present)
saegs (subjunctive past)
siet (indicative present)
sach (indicative past)
sie (subjunctive present)
saghe (subjunctive past)
saghen (indicative present)
saghen (indicative past)
siet (indicative present)
saghet (indicative past)
siet (subjunctive present)
saghet (subjunctive past)
saghen (indicative present)
saghen (indicative past)

Dat si daer na noit en loech
In twintich jaren, daer si lach
Ende noit sonne noch mane en sach.

Dat zij daarna nooit meer lachte
in twintig jaar, dat zij lag
en nooit zon of maan zag.


sien

Solinus es die bescreven hevet
dattet basiliscus verbijd
(ende sterveter na in curter tijd),
dat, met siene, doot den man,
ende elc dier, metten ademe nochtan.

Het is Solinus die beschreven heeft
dat de basilisk er huist
(en hij stierf daarna in korte tijd)
die, met zijn blik, een man doodt
en elk dier, nochtans met zijn adem.

Weblink bron
Jacob van Maerlant
 “Der Naturen Bloeme/Tweede Boek (2)” (13e eeuw)


dwaen

dwoech (past singular)
dwoeghen (past plural)

Die liever dansen in den nacht
ende smorghens slapen lanc ende sacht
dan si haer kemden ende dwoeghen.

Die liever dansen in de nacht
en 's morgen lang en zacht slapen
dan dat zij zich zouden kammen en verschonen.


beseenden

door een kerkelijke vergadering beboeten

Dat hi se uutroept, verwaten of bezeend, … ghelike haren andren prochianen.

Dat hij ze gebannen of kerkelijk beboet moge verklaren, gelijk haar andere parochianen


besibbet

Sonder onse raet ende onser vrienden, die ons besibbet syn.

Zonder onze raadsman en onze vrienden die aan ons verwant zijn.


vaen

vinc (past singular)
vinghen (past plural)


bewerven

bewarf (past singular)
beworven (past plural)
beworven (past participle)

Doe seide hi den jongheren, dat si hem een sceepken beworven om der scaren wille.

Toen zei hij tegen zijn discipelen, dat ze hem een scheepje moesten bezorgen vanwege de schare.

Hi … bewarf, dat mense hem [de bloemen] brochte.

Hij bewerkstelligde dat mensen hem [de bloemen] brachten.

+ genitief: zich toeleggen op, zich afgeven met

Aldus moten si alle bederven die hen loesheiden bewerven.

Zo moeten allen te gronde gaan die zich met kwade zaken bezighouden.


bodelen

bodelde (past singular)
bodelden (past plural)
ghebodelt (past participle)

Ende syt nu niet vervart, bodelt al, man ende pard.

En wees nu niet bevreesd, doodt ze allen, man en paard.


typ

De vorm is relatief jong, kennelijk ontwikkeld uit een Germaanse variant tip-, naast *top-


sceiden

sciet (past singular)
scieden (past plural)
ghesceiden (past participle)

Ende begonsten te spreken van den leide,
Ende hoe si hadden ghevaren
Sint dat si ierst ghesceiden waren.

En ze begonnen te praten over het leed
en over hoe zij waren gevaren
sinds zij van elkaar gescheiden geraakt waren.


hanghen

hinc (past singular)
hinghen (past plural)
ghehanghen (past participle)

Een horen daer an enen stake hinc:


dade

enkelvoud verleden tijd aanvoegende wijs van doen

Want ic haer lief eer dade
Dan mi selver, dies en blat niet en acht dats wel en blade.

Want ik zou liever doen wat haar
dan wat aan mijzelf lief is, al geeft zij geen zier om wat wel van waarde is


tiën

teech (past singular)
teghen (past plural)
gheteghen (past participle)
Ook: tigen, "men tijcht ane"


inprenten

er een indruk op maken, er een stempel op zetten


schelde

door umlaut van een vermoedelijk een Keltische naam, die in het Latijn als Scaldis werd weergegeven


lasten

[zelfstandig naamwoord] uit het Slavisch, cognaat met Pools łasica "wezel"


beseert

Des wort hi beseert int leste.


besibberen

besibberde (past singular)
besibberden (past plural)
besibbert (past participle)

Haerlieder ziele, die metter zelver zonde van ... simonie zo leelick besibbert en besmet zijn.

Hun zielen, die met dezelfde zonde van ... simonie zo lelijk bezoedeld en bevlekt zijn.


rijt

[2], [3]: van Oudnederlands: rīth "beek, waterloop, stroom" afgeleid van het werkwoord rithan "stromen" dat weer terug kan gaan op Germaans: *rīþ "waterloop" en Proto-Indo-Europees: *ri- "stromen"

rijt, watergeul in (voormalig) buitendijks gebied

schrijfwijze voor ridinge, rijding, het vaststelling van de prijs van levensmiddelen door de overheid


buurdinc

burengerecht, gerecht voor dagelijkse zaken, waarin de buren het vonnis vellen

Die ene poirter mach den anderen beclaghen … ghelijc men in enen buyrdinghe plach te doen.

De ene burger mag de ander aanklagen … zoals men dat in een burengerecht placht te doen.


gay

Menich rudder van herten gay.


garst

XIII garst heringe, IX garst aele.


droge

droech
droege
drôge
droghe
drooch
druech


gare

Die nyemare, dat onse vianden met gare herwert comen.

Het nieuws dat onze vijanden met begeerte hierheen komen.


solen

Afgeleid van het Oudnederlandse sulon/sculon


schare

erfwoord: Oudnederlands skara ‘legereenheid, groep’, ontwikkeld uit Oergermaans *skarō- ‘afdeling van een leger’, afleiding van het werkwoord *skeran- ‘scheiden, verdelen’, waarvoor zie scēren. Evenals Middelnederduits schāre, Oudhoogduits scara, Oudfries -skere, skare en Oudnoords skǫr.


re

Eerste lettergreep van Latijn resonare "(weerklinken". Guido van Arezzo maakte in de 11e eeuw een toonladder van van zes diatonisch opvolgende tonen ut, re, mi, fa, sol, la. Voor deze namen nam hij de eerste lettergreep van elke regel in een hymne gewijd aan Johannes de Doper omdat die op de betreffende toonhoogte wordt gezongen:
Ut queant laxis
resonare fibris,
mira gestorum
famuli tuorum,
solve polluti
labii reatum, Sancte Ioannes.
(Opdat uw dienaren met zachte stem uw wonderdaden laten weerklinken: verlos hun bezoedelde lippen van schuld, Sint Johannes.)


gliden

gleet (past singular)
gleden (past plural)
gegleden (past participle)

Oftu Gods sone sijs, so laet di hier neder gliden.

Als je zoon van God bent, kom hier dan vanaf.

Hi clam upten ghegledenen mure.


glose

Verstaet wat glosen men hier op heeft.

Begrijp wat voor uitleg men hiervoor heeft.


gansinge

So dat dbeen rechte jegen dander blijft staende, entie sieke sine gansinge mach gecrigen.

Zodat het bot recht tegen het andere blijft zitten en de patiënt genezing bereikt.


ael

Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *āl, via het Oudnederlandse *āl


lispelen

frequentatief gevormd uit lispen met het achtervoegsel -el


goegie

Met acht vrome ghesellen achtere hem. hebbende elc een goegie ofte hallebaerde up haerlieder schouderen

Met acht vrome gezellen achter hem, ieder met een beslagen staf of een hellebaard op zijn schouders.


achtendalf

Van achtende half: de achtste in tweeën gedeeld, vgl. anderhalf


dede

De onvoltooid verleden tijd van 'doen' in de 2e persoon is dedes of deets

deed, de onvoltooid verleden tijd van doen in de 1e persoon

deed, de onvoltooid verleden tijd van doen in de 3e persoon


beke

Afgeleid van het Oudnederlandse beke / beki


harsten

cognaat met Middelnederduits harsten en Middelhoogduits harsten en Angelsaksisch hierstan "roosteren"; vergelijk


wochey

een kleine munt uit Westfalen ter waarde van driekwart stuiver.


pote

Der Waleweins hooft ghinc hi stoten dapperlike met sinen poten.


pote

stek, loot, scheut, tak die gepoot wordt

Siedi desen bongaert mit poten gheplant ende mit groenen coolen?


legende

van Latijn legenda "wat gelezen moet worden", cognaat met Middelhoogduits legende


coninc

Hier omme bad hi den coninghen, als si den coninc vonden hadden, dat sijt hem boodsceipen souden.

Daarop verzocht hij de koningen om het aan hem te melden als zij de koning gevonden hadden.


-se

enclitische vorm nominatief enkelvoud: zij, ze

enclitische vorm accusatief enkelvoud: haar, ze

enclitische vorm nominatief meervoud: zij, ze

enclitische vorm accusatief meervoud: hen, ze


folie

Voor het eerst aangetroffen in 1286, ook met g(h)-variant (fuelghen, foelge).

Ontleend aan Oudfrans fuelle lett. “blad” (= mod. Frans feuille).

het gedroogde omhulsel van de muskaatnoot, Myristica fragrans,


hoede

van Oudnederlands huoda; naamwoord van handeling van hoeden


veme

veemgericht een -vaak geheime- rechtbank van vrije burgers die in naam van de koning recht spraken


-kijn

achtervoegsel ter vorming van verkleinwoorden


ael-

vorm van al, cognaat met Gotisch ala-, Oudhoogduits ala- en Oudsaksisch ala- en alo-

al- versterkend voorvoegsel, in het Nederlands nog terug te vinden in woorden als almachtig en alwaardig


achtertien

togen achter (past plural)
achtergetogen (past participle)

+ genitief zich terugtrekken van, niet gestand doen, nalaten


narre

In de betekenis van ‘zot’ voor het eerst aangetroffen in 1432.

Ontleend aan Middelhoogduits narre “zot, dwaas” (modern Duits Narr).

Goden, isser oock yet gheluckighers dan die aerdt der menschen diemen int ghemeyne, so ick meyne met seer schoone namen, Gecken, Sotten, Dwasen, ende Narren noemt?

Desiderius Erasmus
 “Dat constelijck ende costelijck Boecxken, Moriae Encomion: Dat is, een Lof der Sotheyt”, Johan Geillyaert (vertaler) (1560), Willem Geillyaert, Embden, fol. 54v op dbnl.org


cupe

Daer vant hi rentvleesch in cupen
Ende baken hanghende vele.

Weblink bron
Robert Haan & Jorne Visser
 “Vanden Vos Reymaerde/Deel III” (13e eeuw)


worgen

worgede (past singular)
worgeden (past plural)
geworget (past participle)
worgen (infinitive)
te worgene (infinitive)
worge (imperative)
worget (imperative)
worgende (imperfect participle)
geworgt (past participle)
worge (indicative present)
worgede (indicative past)
worge (subjunctive present)
worgede (subjunctive past)
worgs (indicative present)
worgedes (indicative past)
worgs (subjunctive present)
worgedes (subjunctive past)
worgt (indicative present)
worgede (indicative past)
worge (subjunctive present)
worgede (subjunctive past)
worgeden (indicative present)
worgeden (indicative past)
worget (indicative present)
worgedet (indicative past)
worget (subjunctive present)
worgedet (subjunctive past)
worgeden (indicative present)
worgeden (indicative past)

worgen, wurgen, doden door de keel dicht te knijpen


torment

via Oudfrans tourment/torment of rechtstreeks van Latijn tormentum "pijniging"


wedervaren

samenstelling van weder bw "terug" en varen ww "gaan" met het invoegsel -dum-

[1] met de tegenstander als meewerkend voorwerp

[2] met degene die het meemaakt als meewerkend voorwerp


sullen

Afgeleid van het Oudnederlandse sulon/sculon


bedi

Succinus dats d'ambersteen.
Ysidorus seghet over een
dattet sap van pijnbome si,
ende dat ute rennet, ende bedi
so werdet teene steene.

Succinus dat is barnsteen.
Isidorus zegt daarover
dat het sap van een pijnboom zou zijn
en dat het naar buiten zou vloeien, en daarom
 zou verstenen

Weblink bron
Jacob van Maerlant
 “Der Naturen Bloeme/Twaalfde Boek” (13e eeuw)


domen

ww: van Middelnederlands domen; afgeleid van doom met het achtervoegsel -en


domen

meervoud van het zelfstandig naamwoord doom


grabben

uit het Oudgermaans; cognaat met Deens grabbe en Zweeds grabba


kiven

keef (past singular)
keven (past plural)
gekeven (past participle)


driven

dreef (past singular)
dreven (past plural)
gedreven (past participle)

Die maegde ... wilden hare vee te watre driven.

De meisjes wilden ... hun vee naar het water drijven.

Dat hi wel ene mile vander stede was ghedreven.

Dat hij wel een mijl van de stad afgedreven was.

Dat Apelles screef, daer hi over dreef langher wil dan ic weet.

Dat Apelles geschreven heeft en waar hij wel langer over gedaan heeft weet dan ik weet.


scharren

cognaat van Oudhoogduits scerran en Duits scharren, Oudsaksisch skerran, Zweeds skorra "een schrapend geluid maken"; vergelijk buiten de Germaanse talen: Latijn carrere, Litouws karšti en Lets kārst "wol kammen"; Oudkerkslavisch краста (krasta) en Russisch короста (korosta) "schurft"

om een geluid weer te geven: krassen, knarsen


welteren

frequentatief gevormd uit een hypothetisch woord *welten - vergelijk Duits wälzen "walsen" - met het achtervoegsel -er


pachthamel

een hamel opgebracht door de erfpachter van een vast goed

Die vette pachthamels sullen tusschen den jufferen gelickelicken gedeilt woerden.


piperen

Daermede zullen [de minstreels van Brugge] ... tallen tyden dat hemlieden ghelieft piperen ende haerlieden instrumente prouvende, daer hemlieden goet dincken zal. [1430]


pangelen

Die raet laet weten enen yegheliken dat niemant met J., die onsinnigh is, en cope, en vercope noch en panghele. [1443]

De raad deelt mee aan eenieder dat niemand met J. die niet bij zijn verstand is behoort te kopen, te verkopen of te ruilen.


sijn

was (past singular)
waren (past plural)
sijn (infinitive)
te sine (infinitive)
wes, bes, si (imperative)
sijnde (imperfect participle)
ghewesen, geweest (past participle)
bem, ben (indicative present)
was (indicative past)
si (subjunctive present)
ware (subjunctive past)
bes, bis (indicative present)
waers (indicative past)
sijs (subjunctive present)
waers (subjunctive past)
is, es (indicative present)
was (indicative past)
si (subjunctive present)
ware (subjunctive past)
waren (indicative present)
waren (indicative past)
sijt (indicative present)
waert (indicative past)
sijt (subjunctive present)
waert, were (subjunctive past)
waren (indicative present)
waren (indicative past)

Lieve here sprac moyses
Wie sal ic segge dattu bes

Lieve Heer, zei Moses
Wie zal ik zeggen dat je bent.

Weblink bron
Jacob van Maerlant
 “Rijmbijbel (Exodus)” (13e eeuw)


briel

Een huus staende an den groenen briel.

Een huis dat staat aan het groene plein.


beseiken

beseikede (past singular)
beseikeden (past plural)
beseiket (past participle)

(Dat hi) mine kindre so (hevet) mesvoert, dat hise besekede...

Dat hij mijn kinderen zo mishandeld heeft, dat hij ze bepiste ...

Die ghene die hem beseiken op dbedde.


saen

Een tempeeste quam mede saen
Dat menegen leede heeft gedaen.


ieweren

Dede enen kempioen sueken gereet,
Den stercsten die men ieweren weet,


aenleiden

leyden ane (past plural)
aengeleit (past participle)

Dien die vermaledide honden mit banden ongenadelic bonden, ende leyden eerst tot Annas an.

Die Ludikers dreyghden hem doot te slaen, om dat hise niet geringe aenleyden en wilde.


becrachten

Dattie stat hair te baten woude comen ende helpen hoir die geen becraften, die Yselsteyn gewonnen hadden.

..., om ons liefs Heren tollen, ende zeevont te becraften.


belgen

balch (past singular)
bolgen (past plural)
(ghebolgen) (past participle)

Doe balch hi harde ende onvro.

~+genitief; ~+ omme boos worden over iets

Des balch die grave Aymijn.

Daeromme balch dat herscap sere.

hem ~ opzwellen van trots, zich dik maken

Edel man di mi dorper noemt, bellechstu di, dats sere versoemt

hem ~ +genitief, +omme, +van boos worden over iets

Des hem des volcks rijcksgenoet bolghen cleyne ende groet;

hem ~ op, hem ~ van boos worden op iemand

En wildi u niet belghen op mi.

Dies balch hem God van Israel.


berimpen

(berimpen) (infinitive)
(beramp) (past singular)
(berompen) (past plural)
berompen (past participle)

Die huut was hem ter waert swart bemasschert ende berompen.


berompen

voltooid deelwoord van (niet-geattesteerd) berimpen: verschrompeld, gerimpeld

Een harde out man, die een berompen aensicht hadde


grabbelen

frequentatief gevormd uit grabben met het achtervoegsel -el

grabbelde (past singular)
grabbelden (past plural)
gegrabbeld (past participle)
te grabbelen (active infinitive imperfect present)
zullen grabbelen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen grabbelen (active infinitive imperfect future)
hebben gegrabbeld (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gegrabbeld (active infinitive perfect present)
gegrabbeld zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gegrabbeld te zullen hebben (active infinitive perfect future)
grabbelend (imperfect participle)
gegrabbeld (past participle)
grabbele (subjunctive)
grabbel (indicative imperfect present singular first-person)
grabbelt (indicative imperfect present singular second-person)
grabbelt (indicative imperfect present singular second-person)
grabbelt (indicative imperfect present singular second-person)
grabbelt (indicative imperfect present singular third-person)
grabbelde (indicative imperfect past singular first-person)
grabbelde (indicative imperfect past singular second-person)
grabbelde (indicative imperfect past singular second-person)
grabbelde (indicative imperfect past singular second-person)
grabbelde (indicative imperfect past singular third-person)
grabbelden (indicative imperfect past plural first-person)
grabbelden (indicative imperfect past plural second-person)
grabbelden (indicative imperfect past plural third-person)
zal grabbelen (indicative imperfect future singular first-person)
zult grabbelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal grabbelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult grabbelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal grabbelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult grabbelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal grabbelen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen grabbelen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen grabbelen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen grabbelen (indicative imperfect future plural third-person)
zou grabbelen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou grabbelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) grabbelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt grabbelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou grabbelen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden grabbelen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden grabbelen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden grabbelen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gegrabbeld (perfect present first-person)
hebt gegrabbeld (perfect present second-person)
hebt gegrabbeld (perfect present second-person)
heeft gegrabbeld (perfect present second-person)
hebt gegrabbeld (perfect present second-person)
heeft gegrabbeld (perfect present third-person)
hebben gegrabbeld (perfect present first-person)
hebben gegrabbeld (perfect present second-person)
hebben gegrabbeld (perfect present third-person)
had gegrabbeld (perfect past first-person)
had gegrabbeld (perfect past second-person)
had gegrabbeld (perfect past second-person)
hadt gegrabbeld (perfect past second-person)
had gegrabbeld (perfect past third-person)
hadden gegrabbeld (perfect past first-person)
hadden gegrabbeld (perfect past second-person)
hadden gegrabbeld (perfect past third-person)
zal gegrabbeld hebben (perfect future first-person)
zal gegrabbeld hebben (perfect future second-person)
zult gegrabbeld hebben (perfect future second-person)
zult gegrabbeld hebben (perfect future second-person)
zal gegrabbeld hebben (perfect future second-person)
zult gegrabbeld hebben (perfect future second-person)
zal gegrabbeld hebben (perfect future third-person)
zullen gegrabbeld hebben (perfect future first-person)
zullen gegrabbeld hebben (perfect future second-person)
zullen gegrabbeld hebben (perfect future third-person)
zou gegrabbeld hebben (perfect conditional first-person)
zou gegrabbeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gegrabbeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gegrabbeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gegrabbeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gegrabbeld hebben (perfect conditional third-person)
zouden gegrabbeld hebben (perfect conditional first-person)
zouden gegrabbeld hebben (perfect conditional second-person)
zouden gegrabbeld hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gegrabbeld (impersonal passive present imperfect)
er is gegrabbeld (impersonal passive present perfect)
er werd gegrabbeld (impersonal passive past imperfect)
er was gegrabbeld (impersonal passive past perfect)
er zal gegrabbeld worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gegrabbeld zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gegrabbeld worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gegrabbeld zijn (impersonal passive conditional perfect)


dijns

genitief tweede persoon enkelvoud: van jou, over jou


hippelen

frequentatief gevormd uit hippen met het achtervoegsel -el;

hippelde (past singular)
hippelden (past plural)
gehippeld (past participle)
te hippelen (active infinitive imperfect present)
zullen hippelen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen hippelen (active infinitive imperfect future)
hebben gehippeld (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gehippeld (active infinitive perfect present)
gehippeld zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gehippeld te zullen hebben (active infinitive perfect future)
hippelend (imperfect participle)
gehippeld (past participle)
hippele (subjunctive)
hippel (indicative imperfect present singular first-person)
hippelt (indicative imperfect present singular second-person)
hippelt (indicative imperfect present singular second-person)
hippelt (indicative imperfect present singular second-person)
hippelt (indicative imperfect present singular third-person)
hippelde (indicative imperfect past singular first-person)
hippelde (indicative imperfect past singular second-person)
hippelde (indicative imperfect past singular second-person)
hippelde (indicative imperfect past singular second-person)
hippelde (indicative imperfect past singular third-person)
hippelden (indicative imperfect past plural first-person)
hippelden (indicative imperfect past plural second-person)
hippelden (indicative imperfect past plural third-person)
zal hippelen (indicative imperfect future singular first-person)
zult hippelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal hippelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult hippelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal hippelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult hippelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal hippelen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen hippelen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen hippelen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen hippelen (indicative imperfect future plural third-person)
zou hippelen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou hippelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) hippelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt hippelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou hippelen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden hippelen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden hippelen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden hippelen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gehippeld (perfect present first-person)
hebt gehippeld (perfect present second-person)
hebt gehippeld (perfect present second-person)
heeft gehippeld (perfect present second-person)
hebt gehippeld (perfect present second-person)
heeft gehippeld (perfect present third-person)
hebben gehippeld (perfect present first-person)
hebben gehippeld (perfect present second-person)
hebben gehippeld (perfect present third-person)
had gehippeld (perfect past first-person)
had gehippeld (perfect past second-person)
had gehippeld (perfect past second-person)
hadt gehippeld (perfect past second-person)
had gehippeld (perfect past third-person)
hadden gehippeld (perfect past first-person)
hadden gehippeld (perfect past second-person)
hadden gehippeld (perfect past third-person)
zal gehippeld hebben (perfect future first-person)
zal gehippeld hebben (perfect future second-person)
zult gehippeld hebben (perfect future second-person)
zult gehippeld hebben (perfect future second-person)
zal gehippeld hebben (perfect future second-person)
zult gehippeld hebben (perfect future second-person)
zal gehippeld hebben (perfect future third-person)
zullen gehippeld hebben (perfect future first-person)
zullen gehippeld hebben (perfect future second-person)
zullen gehippeld hebben (perfect future third-person)
zou gehippeld hebben (perfect conditional first-person)
zou gehippeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gehippeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gehippeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gehippeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gehippeld hebben (perfect conditional third-person)
zouden gehippeld hebben (perfect conditional first-person)
zouden gehippeld hebben (perfect conditional second-person)
zouden gehippeld hebben (perfect conditional third-person)


t-

nominatief en accusatief , de proclitische vorm van het,


t-

In Vlaanderen vrijwel alleen als proclitische vorm gebruikt, elders komt ook "dat" voor.

Voor stemhebbende medeklinkers wordt gewoonlijk d- gebruikt.

nominatief en accusatief , de proclitische vorm van dat

Dat kint -> Tkint


d-

Voor stemloze medeklinkers wordt t- gebruikt.

nominatief en accusatief , proclitsche vorm van dat: 't, het

Dat water -> Dwater.


trappelen

trappelde (past singular)
trappelden (past plural)
getrappeld (past participle)
te trappelen (active infinitive imperfect present)
zullen trappelen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen trappelen (active infinitive imperfect future)
hebben getrappeld (active infinitive perfect present short-form)
te hebben getrappeld (active infinitive perfect present)
getrappeld zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
getrappeld te zullen hebben (active infinitive perfect future)
trappelend (imperfect participle)
getrappeld (past participle)
trappele (subjunctive)
trappel (indicative imperfect present singular first-person)
trappelt (indicative imperfect present singular second-person)
trappelt (indicative imperfect present singular second-person)
trappelt (indicative imperfect present singular second-person)
trappelt (indicative imperfect present singular third-person)
trappelde (indicative imperfect past singular first-person)
trappelde (indicative imperfect past singular second-person)
trappelde (indicative imperfect past singular second-person)
trappelde (indicative imperfect past singular second-person)
trappelde (indicative imperfect past singular third-person)
trappelden (indicative imperfect past plural first-person)
trappelden (indicative imperfect past plural second-person)
trappelden (indicative imperfect past plural third-person)
zal trappelen (indicative imperfect future singular first-person)
zult trappelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal trappelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult trappelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal trappelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult trappelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal trappelen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen trappelen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen trappelen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen trappelen (indicative imperfect future plural third-person)
zou trappelen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou trappelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) trappelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt trappelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou trappelen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden trappelen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden trappelen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden trappelen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb getrappeld (perfect present first-person)
hebt getrappeld (perfect present second-person)
hebt getrappeld (perfect present second-person)
heeft getrappeld (perfect present second-person)
hebt getrappeld (perfect present second-person)
heeft getrappeld (perfect present third-person)
hebben getrappeld (perfect present first-person)
hebben getrappeld (perfect present second-person)
hebben getrappeld (perfect present third-person)
had getrappeld (perfect past first-person)
had getrappeld (perfect past second-person)
had getrappeld (perfect past second-person)
hadt getrappeld (perfect past second-person)
had getrappeld (perfect past third-person)
hadden getrappeld (perfect past first-person)
hadden getrappeld (perfect past second-person)
hadden getrappeld (perfect past third-person)
zal getrappeld hebben (perfect future first-person)
zal getrappeld hebben (perfect future second-person)
zult getrappeld hebben (perfect future second-person)
zult getrappeld hebben (perfect future second-person)
zal getrappeld hebben (perfect future second-person)
zult getrappeld hebben (perfect future second-person)
zal getrappeld hebben (perfect future third-person)
zullen getrappeld hebben (perfect future first-person)
zullen getrappeld hebben (perfect future second-person)
zullen getrappeld hebben (perfect future third-person)
zou getrappeld hebben (perfect conditional first-person)
zou getrappeld hebben (perfect conditional second-person)
zou getrappeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt getrappeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt getrappeld hebben (perfect conditional second-person)
zou getrappeld hebben (perfect conditional third-person)
zouden getrappeld hebben (perfect conditional first-person)
zouden getrappeld hebben (perfect conditional second-person)
zouden getrappeld hebben (perfect conditional third-person)
treppelen, trepelen

met voeten of poten over de grond krabben


wiegelen

wiegelde (past singular)
wiegelden (past plural)
gewiegeld (past participle)
te wiegelen (active infinitive imperfect present)
zullen wiegelen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen wiegelen (active infinitive imperfect future)
hebben gewiegeld (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gewiegeld (active infinitive perfect present)
gewiegeld zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gewiegeld te zullen hebben (active infinitive perfect future)
wiegelend (imperfect participle)
gewiegeld (past participle)
wiegele (subjunctive)
wiegel (indicative imperfect present singular first-person)
wiegelt (indicative imperfect present singular second-person)
wiegelt (indicative imperfect present singular second-person)
wiegelt (indicative imperfect present singular second-person)
wiegelt (indicative imperfect present singular third-person)
wiegelde (indicative imperfect past singular first-person)
wiegelde (indicative imperfect past singular second-person)
wiegelde (indicative imperfect past singular second-person)
wiegelde (indicative imperfect past singular second-person)
wiegelde (indicative imperfect past singular third-person)
wiegelden (indicative imperfect past plural first-person)
wiegelden (indicative imperfect past plural second-person)
wiegelden (indicative imperfect past plural third-person)
zal wiegelen (indicative imperfect future singular first-person)
zult wiegelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal wiegelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult wiegelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal wiegelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult wiegelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal wiegelen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen wiegelen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen wiegelen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen wiegelen (indicative imperfect future plural third-person)
zou wiegelen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou wiegelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) wiegelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt wiegelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou wiegelen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden wiegelen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden wiegelen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden wiegelen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gewiegeld (perfect present first-person)
hebt gewiegeld (perfect present second-person)
hebt gewiegeld (perfect present second-person)
heeft gewiegeld (perfect present second-person)
hebt gewiegeld (perfect present second-person)
heeft gewiegeld (perfect present third-person)
hebben gewiegeld (perfect present first-person)
hebben gewiegeld (perfect present second-person)
hebben gewiegeld (perfect present third-person)
had gewiegeld (perfect past first-person)
had gewiegeld (perfect past second-person)
had gewiegeld (perfect past second-person)
hadt gewiegeld (perfect past second-person)
had gewiegeld (perfect past third-person)
hadden gewiegeld (perfect past first-person)
hadden gewiegeld (perfect past second-person)
hadden gewiegeld (perfect past third-person)
zal gewiegeld hebben (perfect future first-person)
zal gewiegeld hebben (perfect future second-person)
zult gewiegeld hebben (perfect future second-person)
zult gewiegeld hebben (perfect future second-person)
zal gewiegeld hebben (perfect future second-person)
zult gewiegeld hebben (perfect future second-person)
zal gewiegeld hebben (perfect future third-person)
zullen gewiegeld hebben (perfect future first-person)
zullen gewiegeld hebben (perfect future second-person)
zullen gewiegeld hebben (perfect future third-person)
zou gewiegeld hebben (perfect conditional first-person)
zou gewiegeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gewiegeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gewiegeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gewiegeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gewiegeld hebben (perfect conditional third-person)
zouden gewiegeld hebben (perfect conditional first-person)
zouden gewiegeld hebben (perfect conditional second-person)
zouden gewiegeld hebben (perfect conditional third-person)
wigelen


quene

Sal ic, die een quene bin, waerliken ghebaren?


quastich

Roeden machmen bughen, al sijn si ooc quastigh, mer balken en mach men niet bughen.


quelen

qual (past singular)
quolen (past plural)
ghequolen (past participle)

Ick qual van honghere ende van breke.

..over eenen persoon, die zeere lach ende qual van ziekheden groot.


afleken

lac af (past singular)
laken af (past plural)
afgheleken (past participle)
af te leken (active infinitive imperfect present)
zijn afgeleekt (active infinitive perfect present short-form)
te zijn afgeleekt (active infinitive perfect present)
afgeleekt zullen zijn (active infinitive perfect future short-form)
afgeleekt te zullen zijn (active infinitive perfect future)
aflekend (imperfect participle)
afgeleekt (past participle)
leek af (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
leekt af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
leekt af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
leekt af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
leekt af (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
leken af (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
leken af (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
leken af (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
leekte af (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
leekte af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
leekte af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
leekte af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
leekte af (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
leekten af (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
leekten af (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
leekten af (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal afleken (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult afleken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afleken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afleken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afleken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afleken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afleken (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen afleken (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen afleken (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen afleken (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou afleken (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou afleken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) afleken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt afleken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou afleken (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden afleken (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden afleken (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden afleken (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
afleek (subordinate-clause present)
afleekt (subordinate-clause present)
afleekt (subordinate-clause present)
afleekt (subordinate-clause present)
afleekt (subordinate-clause present)
afleekte (subordinate-clause past)
afleekte (subordinate-clause past)
afleekte (subordinate-clause past)
afleekte (subordinate-clause past)
afleekte (subordinate-clause past)
afleekten (subordinate-clause past)
afleekten (subordinate-clause past)
afleekten (subordinate-clause past)
ben afgeleekt (perfect present first-person)
bent afgeleekt (perfect present second-person)
bent afgeleekt (perfect present second-person)
is afgeleekt (perfect present second-person)
zijt afgeleekt (perfect present second-person)
is afgeleekt (perfect present third-person)
zijn afgeleekt (perfect present first-person)
zijn afgeleekt (perfect present second-person)
zijn afgeleekt (perfect present third-person)
was afgeleekt (perfect past first-person)
was afgeleekt (perfect past second-person)
was afgeleekt (perfect past second-person)
waart afgeleekt (perfect past second-person)
was afgeleekt (perfect past third-person)
waren afgeleekt (perfect past first-person)
waren afgeleekt (perfect past second-person)
waren afgeleekt (perfect past third-person)
zal afgeleekt zijn (perfect future first-person)
zal afgeleekt zijn (perfect future second-person)
zult afgeleekt zijn (perfect future second-person)
zult afgeleekt zijn (perfect future second-person)
zal afgeleekt zijn (perfect future second-person)
zult afgeleekt zijn (perfect future second-person)
zal afgeleekt zijn (perfect future third-person)
zullen afgeleekt zijn (perfect future first-person)
zullen afgeleekt zijn (perfect future second-person)
zullen afgeleekt zijn (perfect future third-person)
zou afgeleekt zijn (perfect conditional first-person)
zou afgeleekt zijn (perfect conditional second-person)
zou afgeleekt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgeleekt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgeleekt zijn (perfect conditional second-person)
zou afgeleekt zijn (perfect conditional third-person)
zouden afgeleekt zijn (perfect conditional first-person)
zouden afgeleekt zijn (perfect conditional second-person)
zouden afgeleekt zijn (perfect conditional third-person)


rebelleren

rebelleerde (past singular)
rebelleerden (past plural)
gherebelleert (past participle)
te rebelleren (active infinitive imperfect present)
zullen rebelleren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen rebelleren (active infinitive imperfect future)
hebben gerebelleerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gerebelleerd (active infinitive perfect present)
gerebelleerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gerebelleerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
rebellerend (imperfect participle)
gerebelleerd (past participle)
rebellere (subjunctive)
rebelleer (indicative imperfect present singular first-person)
rebelleert (indicative imperfect present singular second-person)
rebelleert (indicative imperfect present singular second-person)
rebelleert (indicative imperfect present singular second-person)
rebelleert (indicative imperfect present singular third-person)
rebelleerde (indicative imperfect past singular first-person)
rebelleerde (indicative imperfect past singular second-person)
rebelleerde (indicative imperfect past singular second-person)
rebelleerde (indicative imperfect past singular second-person)
rebelleerde (indicative imperfect past singular third-person)
rebelleerden (indicative imperfect past plural first-person)
rebelleerden (indicative imperfect past plural second-person)
rebelleerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal rebelleren (indicative imperfect future singular first-person)
zult rebelleren (indicative imperfect future singular second-person)
zal rebelleren (indicative imperfect future singular second-person)
zult rebelleren (indicative imperfect future singular second-person)
zal rebelleren (indicative imperfect future singular second-person)
zult rebelleren (indicative imperfect future singular second-person)
zal rebelleren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen rebelleren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen rebelleren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen rebelleren (indicative imperfect future plural third-person)
zou rebelleren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou rebelleren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) rebelleren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt rebelleren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou rebelleren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden rebelleren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden rebelleren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden rebelleren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gerebelleerd (perfect present first-person)
hebt gerebelleerd (perfect present second-person)
hebt gerebelleerd (perfect present second-person)
heeft gerebelleerd (perfect present second-person)
hebt gerebelleerd (perfect present second-person)
heeft gerebelleerd (perfect present third-person)
hebben gerebelleerd (perfect present first-person)
hebben gerebelleerd (perfect present second-person)
hebben gerebelleerd (perfect present third-person)
had gerebelleerd (perfect past first-person)
had gerebelleerd (perfect past second-person)
had gerebelleerd (perfect past second-person)
hadt gerebelleerd (perfect past second-person)
had gerebelleerd (perfect past third-person)
hadden gerebelleerd (perfect past first-person)
hadden gerebelleerd (perfect past second-person)
hadden gerebelleerd (perfect past third-person)
zal gerebelleerd hebben (perfect future first-person)
zal gerebelleerd hebben (perfect future second-person)
zult gerebelleerd hebben (perfect future second-person)
zult gerebelleerd hebben (perfect future second-person)
zal gerebelleerd hebben (perfect future second-person)
zult gerebelleerd hebben (perfect future second-person)
zal gerebelleerd hebben (perfect future third-person)
zullen gerebelleerd hebben (perfect future first-person)
zullen gerebelleerd hebben (perfect future second-person)
zullen gerebelleerd hebben (perfect future third-person)
zou gerebelleerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gerebelleerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gerebelleerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gerebelleerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gerebelleerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gerebelleerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gerebelleerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gerebelleerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gerebelleerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gerebelleerd (impersonal passive present imperfect)
er is gerebelleerd (impersonal passive present perfect)
er werd gerebelleerd (impersonal passive past imperfect)
er was gerebelleerd (impersonal passive past perfect)
er zal gerebelleerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gerebelleerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gerebelleerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gerebelleerd zijn (impersonal passive conditional perfect)


melc

esels melc es sere wit
plinius bescriuet ons dit


blide

Coninge, graven ende hertogen waren blide ende wel in hogen.

Dat weder waert al blide.

Metter bliden varen.

In de Heer ontslapen, naar de hemel gaan.

Nu en wasic so blide nie.

Hi was blide om hare worde.


blide

Dat gi u pijnt in elke stat te sine in hogen ende in bliden


blide

Men warp met bliden ende scoet met pilen.


beheten

enen slives beheten

iemand lijfelijke zekerheid geven, voor zijn leven instaan

behiet (past singular)
behieten (past plural)

… also alst voren was beheten

Zabulon so behiet hy dat lant dat leegt der zee by.

[Hi] behiet hem ende belovede, dat hi hem thoeft af soude slaen, hine lyede verwonnen saen.

Hij verzekerde hem en beloofde, dat hij hem het hoofd af zou hakken, als hij zich niet spoedig gewonnen gaf.

Die doot, hy mynen vader behiet, moete hy selven tierst smaken.

Mijn sware verdriet, dat mi mijn stiefmoeder behiet.

Hi behiet hem, hi moeste vulstaen, sinen broeder te sine onderdaen.


altoos

samenstelling van al vn "heel" en de genitief *toges van een zn *toog afgeleid van tijgen ww "trekken", dus: "gedurende de hele trek"


geboefte

afgeleid van boef zn met het omvoegsel ge- -te dat een verzameling aangeeft, in de betekenis van ‘gespuis’ voor het eerst aangetroffen in 1400


heem

via Oudnederlands hēm van Protogermaans *haima- "woonplaats"; cognaat met Middelhoogduits heim, Oudfries en Middelnederduits hēm en Middelengels ham en home


medestander

afgeleid van Middelnederlands medestaen "erbij zijn, terzijde staan" met het achtervoegsel -er


beoosten

van Oudnederlands biostan, dat is afgeleid van ost met het omvoegsel bi- -an "aan de oostelijke kant"


bewesten

afgeleid van west met het omvoegsel be- -en "aan de westelijke kant"


onverdacht

afgeleid van het voltooid deelwoord van verdenken, verdacht met het voorvoegsel on-; cognaat van Middelhoogduits unverdâht en Middelnederduits unvordacht

zonder ergens een vermoeden van te hebben


vermanen

afgeleid van manen met het voorvoegsel ver-

toespreken om gedrag te beïnvloeden, moreel aanspreken op gedrag


wasdom

afgeleid van was "groei" met het achtervoegsel -dom


vernuft

van Middelhoogduits vernuft, misschien via Middelnederduits vornuft


ontwortelen

mogelijk leenvertaling van Latijn eradicare, extirpare; cognaat met Middelhoogduits entwurzeln


operment

van Latijn auripigmentum, samengesteld uit auri genitief van aurum "goud"' en pigmentum "verf" dus letterlijk "goudverf", cognaat met Oudhoogduits orgimint en Middelhoogduits opriment

operment, felgele delfstof gebruikt als verfstof en rattengif


pondereren

via Frans pondérer of direct van Latijn ponderare "overwegen, overdenken"


acker

akker; afgeperkt stuk land dat bestemd is bebouwd te worden met een gewas

morgen; een oude agrarische oppervlaktemaat


beneven

afgeleid van neven met het voorvoegsel be-


beneven

Dit woord wordt ook als achterzetsel gebruikt, dus ná het woord waar het betrekking op heeft.


budel

van Oudsaksisch būdil, cognaat met Middelnederduits budel


chimera

bezoargeit Capra aegagrus, de wilde voorouder van de huidige huisgeit


Ave Maria

rooms-katholiek gebed dat begint met de woorden 'Ave Maria'


bruun

bruin; een kleur zoals die van walnoten, chocola of koffie hebbend


achte

acht; het gehele getal tussen zeven en negen, in Arabische cijfers 8, in Romeinse cijfers VIII


adere

ader; een vat waardoor zuurstofarm bloed vanuit de weefsels naar het hart beweegt


aen

op; aan de bovenkant aanrakend, rustend op


aerde

aarde; de wereld, de bewoonbare planeet van ons zonnestelsel

aarde; de grond waarin de planten groeien


banc

bank; voorwerp waarop mensen kunnen zitten


bloet

bloed; lichaamsvocht dat rondstroomt in de slagaderen en aderen ter verspreiding van zuurstof en andere voor de levensprocessen onontbeerlijke stoffen


cnie

knie; een gewricht in het midden van het been dat het bovenbeen met het onderbeen verbindt


crone

kroon; hoofddeksel dat door een vorst gedragen wordt


crune

kruin; het bovenste deel van het hoofd, dat gewoonlijk met haar bedekt is


cule

kuil; een uitholling, een (gegraven) gat


dac

dak; het deel dat een gebouw aan de bovenkant bedekt en bescherming biedt tegen het weer


wout

van Oudnederlands walt "groot, ongerept bos"


wout

van Oudnederlands giwalt "macht, overheersing"


dagge

van Oudfrans dague, zie ook Italiaans en Spaans daga "dolk", die mogelijk weer teruggaan op het Keltisch, vergelijk Bretons dac en Middeliers daiger "dolk, speerpunt"; in het Middelnederlands aangetroffen als deel van een naam in 1293


thau

de letter τ (hoofdletter: T), de 19e letter van het Griekse alfabet, die overeenkomt met de letter "t" (hoofdletter "T") in het Latijnse alfabet

Ooc sach in Fransoise voorhooft
Tgrote thau, des gelooft,
Dat met verwen menigertiere
Sone was ende dor diere
Ende verchierde sijn anscijn
Met sconeden utermaten fijn.


subjectie

via Oudfrans subjection, van Latijn subiectio

subjectie, toestand waarin men anderen tot gehoorzaamheid kan dwingen

subjectie, toestand waarin je altijd moet doen wat een ander zegt


grebbe

van Oudnederlands gribba, dat teruggaat op Protogermaans *grabjō


smisse

via Oudnederlands smiththa van Protogermaans *smiþjǭ; cognaat met Gotisch smiþþe, Oudhoogduits smiththa / smitta / smida, Oudsaksisch smiða, Oudnoords smiðja, Angelsaksisch smiþþe en Middelengels smythy


leec

erfwoord: Ontwikkeld uit Oergermaans *laikaz ~ *laikiz ‘spel, sprong’, waarvan Oudhoogduits leih ‘gezang, melodie’, Oudengels lāc ‘strijd, spel, gave, actie’, Zweeds lek ‘spel, sport’ en Gotisch laiks ‘dans’; abstractum van het sterke ww. *laikan- ‘zich springend bewegen, spelen’, waaruit Middelnederduits lēken ‘springen’, Middelhoogduits leichen ‘opspringen; spelen’, Oudengels lācan ‘schommelen, flikkeren; spelen’, Zweeds leka ‘spelen’ en Gotisch laikan ‘springen, dartelen, spelen’.
 Teruggaand op de Indo-Europese wortel *loig-, waartoe ook Litouws láigyti ‘huppelen, vrolijk rondrennen’, Perzisch ālixtan (آلیختن) ‘springen’, Koerdisch līzim ‘speelt’ en misschien Oudiers lingid ‘springen’ behoren.


Odevelt

samenstelling van ode bn "woest, ongecultiveerd" en velt zn "veld"

Odeveld, gemeenschappelijke, iets hoger gelegen aan een weg gelegen weidegrond van 0,2 bij 4 km waar later het dorp Zaffelare, een dorp in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen ontstond


dorren

dorste (past singular)
dorsten (past plural)
gedorren (past participle)
dorren (infinitive)
te dorrene (infinitive)
dorrende (imperfect participle)
gedorst (past participle)
gedorren (past participle)
dar (indicative present)
dorste (indicative past)
dorre (subjunctive present)
dorste (subjunctive past)
dorres (indicative present)
dorstes (indicative past)
dorres (subjunctive present)
dorstes (subjunctive past)
dar (indicative present)
dorste (indicative past)
dorre (subjunctive present)
dorste (subjunctive past)
dorsten (indicative present)
dorsten (indicative past)
dorret (indicative present)
dorstet (indicative past)
dorret (subjunctive present)
dorstet (subjunctive past)
dorsten (indicative present)
dorsten (indicative past)

Of ie was blide, dar niemen vragen!

Of hij blij was, hoeft niemand te vragen.


eenjarich

van Oudnederlands ēnjāri; niet in Middelnederlandse woordenboeken, maar wel aangetroffen in een oorkonde uit 1316, zie vindplaats hieronder

Item wat beesten aen den dyke gaen alle die schouwe doir ende willighen schillen, die mach men scutten voir eygen, uutgeset scapen, die schillen, verbueren 5 sc. ende dit mogen mede beleden dieghene, die die willigen hoir sijn, up hoiren eedt totter hiemraden besceidenisse gelyken ander scutters, ende wie dattet beleet, sel hebben van elcken groten beest 10 sc. ende van elc eenjarich rint of scape 2 sc. ende die sel se leveren den rechter binnensbans, ende die sel uutleggen dat gelt ende weder innemen als recht is rechtevoirts.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Willem III van Holland
 Keurboek No. 1. (1316) in:
Unger, J.H.W.
 De oudste keuren van Schieland, Rotterdamsch jaarboekje, jrg. 6 (1899), 211/212


spliten

cognaat met Oudfries splita en Middelhoogduits splīzen

spleet (past singular)
spleten (past plural)


elpen

via Latijn elephans van Oudgrieks ἐλέφᾱς (eléfas) "olifant"

Eleuas es die olifant
jn dutsch est elpen ghenant
een dier groot ende stranc
ter mule (…)

"Elevas" is de olifant, in de volksmond "elpen" genoemd, een dier groot en sterk als een muildier

Jacob van Maerlant
 Der naturen bloeme (1287) in:
Instituut voor Nederlandse Lexicologie (red.)
 Cd-rom Middelnederlands. (1998), Sdu Uitgevers/Standaard Uitgeverij, Den Haag / Antwerpen, fol. 24v r. 2017/2020

Want en is niͤman alse
 stark inde alse groit van ligame als en elpen
dir.

Want niemand is zo sterk en groot van lichaam als het dier olifant.

Weblink bron
N.N.
 Nederrijns moraalboek (ca. 1270-1290) in:
Maurits Gysseling & W. Pijnenburg
 Corpus van Middelnederlandse teksten. Reeks II. Literaire handschriften. II-6. Sinte Lutgart, Sinte Kerstine, Nederrijns moraalboek. (1987), Martinus Nijhoff, Leiden, ISBN 90 6890 130 3, p. 372


twe

twee; getal tussen één en drie, in Arabische cijfers 2, in Romeinse cijfers II


pantsier

wapenrusting die het bovenlichaam beschermt


aneghesichte

naast anesichte "aanzicht" vermoedelijk onder invloed van het Duits ontstaan, vergelijk Oudsaksisch angisiht “gezicht”, of Middelhoogduits angesiht “het zien, gezicht” (= Duits Angesicht), aangetroffen vanaf 1348

Met 9 allen rechte soe en soude wi der minnen nimmermeer vergheten, dat Christus onse middelere es, ende sonder onderlaet sine werdeghe offerande vernuwet vore dat aneghesichte sijns Vaders, omme onser alder noet.

Jan van Ruusbroec
 Vanden gheesteliken tabernakel (ca. 1350) in:
Jean Baptiste David (ed.)
 Werken, Deel 2 (1858), Maetschappy der Vlaemsche Bibliophilen, Gent, p. 240 op dbnl.org


Gode enen vlassenen baert maken

verbinding van  God, een, vlassen, baert en maken, variant op een leenvertaling van Frans faire barbe de fouarre à Dieu, "God een strooien baard maken", een verbastering van faire gerbe de fouarre à Dieu, "God een schoof van stro maken"
In de middeleeuwen probeerden boeren die een vast deel van hun oogst moesten afstaan aan de kerk zelf zoveel mogelijk over te houden door die schoven vooral te laten bestaan uit halmen met weinig graankorrels.

je vromer voordoen dan je eigenlijk bent, schijnheilig zijn

Dese willen gode enen vlassen baert maken ende maken hem wijs, dat hi des niet en verstaet.

Zij doen schijnheilig en misleiden hem zodat hij het niet doorheeft.

D.C. Tinbergen (ed.)
 “Des coninx summe” (1907; origineel 1408), A.W. Sijthoff, Leiden, p. 259

Dits al woeker, wie dats pliet;
Al maken si Gode eenen vlassen baert,
Ende varen daer me ter hellen waert.

Het is allemaal woeker, en wie dat plegen
al doen ze nog zo schijnheilig
gaan daarmee naar de hel.

Jan de Weert (ed. J.A. Jacobs)
 “Nieuwe doctrinael of spieghel van sonden.” (1915; naar manuscript uit 1460 ("Leiden"), oorspronkelijke tekst uit de 14e eeuw), Martinus Nijhoff, Den Haag, p. 216 r. 500-502 zie noten


swellen

Afgeleid van het Oudnederlandse *swellan


breke

Sprect Solinus, dat 's waters breke
in Afrike es sekerleke;

Weblink bron
Jacob van Maerlant
 “Der Naturen Bloeme” (13e eeuw) op Wikisource


canele

Jeghen quaet tantvlesch mede
salment wriven dar ter stede,
met couden watre erst so dat bloet,
dan es ghepulvert canele goet
in waremen wijn, ende dar ter stont
der mede wel ghewreven de mont


swemmen

swam (past singular)
swommen (past plural)
gheswommen (past participle)

Evenals bij de paren zetten/zitten en leggen/liggen was swemmen oorspronkelijk waarschijnlijk een zwak causatief bij het eigenlijke sterke werkwoord swimmen (vgl. Eng. to swim, Dui. schwimmen, maar überschwemmen). Er zijn enkele zwakke vormen van swemmen geattesteerd.

Dat hondekin swam onvervard
Weder over dwater wijt

Weblink bron “Lanceloet en het Hert met de Witte_Voet” (14e eeuw) op Wikisource


drinkelbier

bier voor eigen gebruik, niet commercieel


dicke

Willem, die Madoc maecte,
Daer hi dicken omme waecte,
Hem vernoyde so haerde
Dat die avonture van Reynaerde
In dietsche onghemaket bleven.

Weblink bron “Vanden Vos Reynaerde” (13e eeuw) op Wikisource


onthopen

onthoopte (past singular)
onthoopten (past plural)
onthoopt (past participle)

de hoop verliezen, wanhopen, teleurgesteld worden

Soe waende hi hebben goet gheval.
Nu was hi dies onthopet al.


rijcdoem

Heer vader seyde die iongelinck so biddic u dat ghi die doot wt uwen lande bannen wilt als dat si hier nemmermeer en come noch oock eenigen mensch in dit lant en doode oft anders so wyllic terstont van u sceeden ende werden een heremijt mijn leven lanck in een woestine sonder emmermeer in u hof te comen, want rijcdom ende wellusten dese sijn al verganckelijck ende contrarie der sielen daerom lieve vader willic gaen soecken onverganckelijcke dinghen ende mijnder sielen salicheyt.

Weblink bron “Historie van Jan_van_Beverley” (15e eeuw, eerste druk 1543) op Wikisource


scoudere

van Oudnederlands *sculdero, van Protowestgermaans *skuldru.

Ander lieden, dies gheloevet,
vindemen dar al sonder hovet,
hare oghen in hare scouderen staende.


ghi

De beleefdheidsvorm ghi werd steeds meer ook in het enkelvoud gebruikt en verdrong allengs het voornaamwoord du.

nominatief tweede persoon meervoud: jullie

nominatief tweede persoon beleefdheidsvorm: u

Gheselle sidi veruaert
 Ic waende dat ghi coender waert
 Doet dat ghi seyt laet ons gaen
 Al soudemen ons heden vaen.

Metgezel, ben je bang
Ik dacht dat je dapperder zou wezen
toen je zei: laat ons gaan
al zouden ze ons vandaag ook pakken.

Weblink bron “Karel ende Elegast. Deel 6” (ca. 1250)


eencoren

Crisetus es .i. clene dierkin,
dier vele int lant van Poelien sijn.
Alse groot als .i. eencoren es dit;
sijn hovet es swart ende wit.

De hamster is een klein diertje
waarvan er veel in het land van Poeliën zijn
zo groot als een eekhoorn is dit;
zijn kop is zwart en wit

Weblink bron
Jacob van Maerlant
 “Der Nautren Bloeme” (13e eeuw)


lentin

Tes wintertijds crupen si ghemene
in holen bomen ende in stenen,
 metten lentine comen si vort.

In de wintertijd kruipen [de slangen] gewoonlijk weg in holle bomen en in stenen, in de lente komen ze tevoorschijn.

Weblink bron
Jacob van Maerlant
 “Der Naturen Bloeme” (13e eeuw)


terwilen

Doen verstont hi ter wilen,

Weblink bron “Karel ende Elegast” (13e eeuw)

Dor die ontsprekelike vruecht,
Daer hu gheist in was verhuecht,
Terwile als hu ende niement el
Biden archangel Gabriel
Was gheboodsceipt, maeghet scone,
Dat ghi ontfinct den Gods zone

Door de onuitsprekelijke vreugde
waar uw geest zich in verheugt
terwijl u en niemand anders
 uitziet naar de aartsengel Gabriel
werd gemeld, schone maagd
dat gij de zoon Gods zoudt ontvangen

Weblink bron “Gruuthuse-handschrift (gebeden en allegorische gedichten)” (14e eeuw)


terwilen

Het voegwoord is ontstaan door weglating van dat of als


schoe

erfwoord Protogermaans *skōha-, verdere etymologie onzeker. Mogelijk te herleiden tot PIE *(s)keu(H)-, "bedekken", waarbij de "u" in het Nederlands volledig zou zijn weggevallen.

Maar in Ruths historie trekt de los'er zelf zyn schoe uit , en geeft die over aan Boas.

J.Nylöe
 “Uitgezochte Bybelstoffen, of Verklaringen over vele voorname plaatsen der goddelyke schriften” (1723), p. 100