vier

Afgeleid van het Oudnederlandse vier / viuwar


appel

appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom


been

been; ledemaat waarop wordt gestaan en waarmee wordt gelopen

bot, been; zelfstandig onderdeel van een geraamte


borst

borst; bovenste deel van de voorkant van de romp van mens (of vergelijkbaar deel bij dier), van onder begrensd door het middenrif en de hals

borst; elk van de twee vooruitstekende klieren bij vrouwen waaruit zich de moedermelk afscheidt


commissie

van Latijn commissio, dat weer is afgeleid van mittere ww "plaatsen, zenden" met het voorvoegsel con-


varken

van Oudnederlands farkīn; verkleinwoord van farh

Beerte die nauwe seyde daer op dattet waer geuiel van haer dochter die si huwede aenden verken sweender si moeste hem wisen hoe si doen souden ende haer eerste kint is puyr sot

Beerte de nauwe zei daarop dat het waar gebeurd was met haar dochter die zij uitgehuwelijkt had aan dat varken van een zwijn, dat zij ze moest laten zien hoe ze het doen moesten en dat hun eerste kind compleet gek was.

Weblink bron “Die euangelien vanden Spinrocke”

? schapenvel verkregen van de stapel in Calais


water

water; een geurloze, kleurloze en smaakloze vloeistof waarvan de moleculen bestaan uit één atoom zuurstof en twee atomen waterstof (H₂O)


fa

[zelfstandig naamwoord] Eerste lettergreep van Latijn famuli "(dienaren)". Guido van Arezzo maakte in de 11e eeuw een toonladder van van zes diatonisch opvolgende tonen ut, re, mi, fa, sol, la. Voor deze namen nam hij de eerste lettergreep van elke regel in een hymne gewijd aan Johannes de Doper omdat die op de betreffende toonhoogte wordt gezongen:
Ut queant laxis
resonare fibris,
mira gestorum
famuli tuorum,
solve polluti
labii reatum, Sancte Ioannes.
(Opdat uw dienaren met zachte stem uw wonderdaden laten weerklinken: verlos hun bezoedelde lippen van schuld, Sint Johannes.)


dier

dier; met zintuigen uitgerust meercellig organisme dat zijn energie verkrijgt uit andere dierlijke of plantaardige organismen


licht

lecht
lechte
leecht
lich
lichte
liecht
liegt
light
ligt
lijcht
lucht
luchte
locht

licht; elektromagnetische golven die met het oog kunnen worden waargenomen (met een golflengte van 420-780nm)

licht, daglicht; licht van de zon dat overdag de wereld verlicht

licht, verlichting; een lamp of andere lichtbron


bot

Men mach die bode Gods niet laten.

dienst, in te enes bode ter beschikking van iemand

Dat altemael haer eyghen van gheworden ende stont tot haren bode.

.. so sell dat bot staende bliven totter naesten rechtdage toe,

... ende niet meer dan te grote boods ende niet hogher.

... en niet meer dan een bod van een groot (een munt) en niet hoger.


vader

uader
vāder
vadere
vadre
vaeder
vater
wader


sol

[zelfstandig naamwoord] Eerste lettergreep van Latijn solve "(verlos)". Guido van Arezzo maakte in de 11e eeuw een toonladder van van zes diatonisch opvolgende tonen ut, re, mi, fa, sol, la. Voor deze namen nam hij de eerste lettergreep van elke regel in een hymne gewijd aan Johannes de Doper omdat die op de betreffende toonhoogte wordt gezongen:
Ut queant laxis
resonare fibris,
mira gestorum
famuli tuorum,
solve polluti
labii reatum, Sancte Ioannes.
(Opdat uw dienaren met zachte stem uw wonderdaden laten weerklinken: verlos hun bezoedelde lippen van schuld, Sint Johannes.)


wolf

Maer dien wolve enten liebarde
hevet hi den hals curt ghegheven,
want si bider proien leven.

Maar aan de wolven en de luipaarden
heeft Hij een korte nek gegeven,
omdat zij van prooien leven

Weblink bron
Jacob van Maerlant
 “Der Naturen Bloeme” (13e eeuw)


boom

boom; een meerjarige plant die als karakteristiek heeft dat hij één of meer verhoute stammen heeft


olifant

Eleuas es die olifant
jn dutsch est elpen ghenant
een dier groot ende stranc


gast

in de betekenis van ‘bezoeker’ voor het eerst aangetroffen in 1236, verder te herleiden tot het Proto-Germaanse *gasti- en uiteindelijk de Proto-Indo-Europese wortel *ghosti-. Misschien ook verwant met Proto-Indo-Europees *ghes-, "eten".


eed

vormen van dit woord bestaan in veel Germaanse talen, maar ook in het Iers

eed, een plechtige verzekering dat men de waarheid spreekt of een belofte zal nakomen

groep ambtsdragers die een eed hebben afgelegd


winkel

van Oudgermaanse stam "wink-", een zijwaartse beweging maken, waar ook wenken en wankel van zijn afgeleid; cognaat met Duits Winkel


hout

hout; stofnaam, bouwmateriaal, brandstof

Also comet met grooter cracht
ute dien houte een lettelkin
olie diere ende fijn
inden nedersten pot tier stede

zo verkrijgt men met grote moeite
uit dat hout een beetje
kostbare en fijne olie
in de onderste pot op die plek

Weblink bron
Jacob van Maerlant
 “Der Naturen Bloeme/Achtste Boek” (13e eeuw)

boom; vooral als vertaling van Latijn lignum in de betekenis van boom

Deen es dat weten doet
ondersceet wat quat es ende goet.
…
Dander heet des levens hout,

De ene is die doet kennen
het onderscheid tussen goed en kwaad
…
De andere heet de boom des levens

ook : hout in de betekenis van bos, woud


spreken

gerundium: het spreken,
spraak, spraakvermogen

d'Andre etaet die gaet in
alst kint doet sprekens beghin.

De tweede fase treedt in
als het kind met het spreken begint.

gerundium: het spreken,
het gesprokene, wat gezegd wordt


lade

En si setteden gods arke op die waghen: ende die lade die de gulden muse hadde ende die ghelikenisse vanden bilgate.

Ze zetten Gods ark op de wagen en daarnaast de zadeltas met de gouden muizen en de beeldjes van hun gezwellen. (1 Samuel 6:11)

“Bible in duytsche (Delftse bijbel)” (1477)


dief

dief; iemand (persoon of dier) die iets steelt


adem

adem; de lucht die levende wezens in zich opnemen en weer uitdrijven


keper

dakspant, daksparren, balkwerk van een dak.


la

Eerste lettergreep van Latijn labii "(van) lippen". Guido van Arezzo maakte in de 11e eeuw een toonladder van van zes diatonisch opvolgende tonen ut, re, mi, fa, sol, la. Voor deze namen nam hij de eerste lettergreep van elke regel in een hymne gewijd aan Johannes de Doper omdat die op de betreffende toonhoogte wordt gezongen:
Ut queant laxis
resonare fibris,
mira gestorum
famuli tuorum,
solve polluti
labii reatum, Sancte Ioannes.
(Opdat uw dienaren met zachte stem uw wonderdaden laten weerklinken: verlos hun bezoedelde lippen van schuld, Sint Johannes.)


huus

Beneden was dat huus van stene
Daer in lach spise menich ene.

Beneden was het stenen huis
waarin veel etenswaren opgeslagen waren.


hennep

gaat via het Germaans mogelijk terug op de Scythische naam die door Herodotus als 'kannabis' wordt weergegeven ; meer informatie op hennep/etymologie


dorst

dorst; behoefte aan iets (meestal aan drinken en in het bijzonder: water)


bere

Hi hadde een soch, die wilde gaen te bere, also alse soge plien.

Die grave quam als een wilt bere, di hadde des anders groten ghere.

Voer Ravenstein, daer hi dede maken eenen beer, starc ende groot, daer di met dede groten noot, die waren binnen Ravenstein.

Daar so stelde God ter weere, ende warpene int helsche beere

Wat es dat men soeter vint dan geperst beerkine,


mi

[zelfstandig naamwoord] Eerste lettergreep van Latijn mira "(wonderen)". Guido van Arezzo maakte in de 11e eeuw een toonladder van van zes diatonisch opvolgende tonen ut, re, mi, fa, sol, la. Voor deze namen nam hij de eerste lettergreep van elke regel in een hymne gewijd aan Johannes de Doper omdat die op de betreffende toonhoogte wordt gezongen:
Ut queant laxis
resonare fibris,
mira gestorum
famuli tuorum,
solve polluti
labii reatum, Sancte Ioannes.
(Opdat uw dienaren met zachte stem uw wonderdaden laten weerklinken: verlos hun bezoedelde lippen van schuld, Sint Johannes.)


wee

Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *wai en het Oudnederlandse *wē


holocaust

via Latijn holocaustum ontleend aan Oudgrieks ὁλόκαυστον (holokauston) "brandoffer", zelfstandige vorm van ὁλόκαυστος (holokaustos) "geheel verbrand", samenstelling van ὅλος (holos) "geheel") en καύστος (kaustos) "verbrand", dit laatste afgeleid van het werkwoord καίειν (kaiein) "in brand steken"; cognaat met Engels holocaust


hulde

Daermede mochti die hulde mijn hebben, al haddi minen vader doot.


stempel

naamwoord van handeling van stempen "tegenhouden"

poot onder een meubel of ander huisraad, verticale ondersteuning, stijl


ut

van Latijn ut "(opdat". Guido van Arezzo maakte in de 11e eeuw een toonladder van van zes diatonisch opvolgende tonen ut, re, mi, fa, sol, la. Voor deze namen nam hij de eerste lettergreep van elke regel in een hymne gewijd aan Johannes de Doper omdat die op de betreffende toonhoogte wordt gezongen:
Ut queant laxis
resonare fibris,
mira gestorum
famuli tuorum,
solve polluti
labii reatum, Sancte Ioannes.
(Opdat uw dienaren met zachte stem uw wonderdaden laten weerklinken: verlos hun bezoedelde lippen van schuld, Sint Johannes.)

do of ut, laagste toon van een hexachord


tau

van Oudgrieks ταῦ (tau), in de betekenis "Griekse T" aangetroffen vanaf 1325 (zie vindplaats hieronder)

de letter τ (hoofdletter: T), de 19e letter van het Griekse alfabet, die overeenkomt met de letter "t" (hoofdletter "T") in het Latijnse alfabet

Meester ghi wet wel ende versint
Datmen die lettren onderkint
Vander ierster die alpha heet
Tote tau daer dabce vte gheet


dorper

burger van een stad of dorp, een lid van de derde stand.


hertganc

meent, dat deel van een dorpsgemeente waarop het vee gezamenlijk weidt.


snee

Daer en was no rijm no snee,
Daer en dede hem de wint niet wee,

Er was noch rijp noch sneeuw daar
de wind deed hem daar geen pijn

Weblink bron “Reis van Sint Brendaan” (vroeg 15e eeuw)


lake

Het zijn twee dochtren vander lake, die eenpaerlic dbloet des herten sughen.

Dat de coopman ende hare cnapen ... moghen den harinc vervullen ende lake daerup ghieten in hare profite,


houde

U groeten die vrouwen van Florense ende ontbieden u … haer vrienscap ende haer houde.


hoyscracke

Van den rooke der bornen ghinghen ute hoyscracken in de eerde.


clove

het huisje waarin het tongetje van de weegschaal zich beweegt


hantwater

waswater voor de handen zoals dat gebruikelijk was voor de tafel


hantwile

ogenblik, moment, handomdraai: de tijd nodig om de hand om te keren


hovescelijcheit

beschaving, wellevendheid, fijne manieren


hael

samentrekking van hahel, samenhanged met hangen

hengsel, heugel, ijzeren haak waaraan de pot boven het vuur hangt


raet

hulpmiddel, benodigdheid, (vgl. huisraad)


ie

van het Germaans: ahwo, Gotisch: ahwa en Oudhoogduits: aha water, rivier (cognaat met Latijn: aqua; vergelijk in het Nederlands ook: Ae, Ee en Fries ie)

Ee als deel van Westfriese waternamen en daarvan afgeleide plaatsnamen


alf

elf, alf, een boze geest, die de mensen zoekt te bedriegen


pappa

klanknabootsing en reduplicatie in kindertaal van het begin van een woord dat in veel talen "vader" betekent, aangetroffen in 1283 (zie vindplaats hieronder)

benaming voor mannelijke ouder door zijn kind

Tote Spieren upten Rijn
Es een gebeelde scone ende fijn
In onser Vrouwen eere geset.
Daer quam een wijf ende haer kint met,
Ende soe knielde ende bat.
Hare kindekijn stont vor hare ende at,
Ende sach upt scone Jhesueel.
Doe braect van sinen brode een deel
Ende boot dien beeldekine. Daer na
Seit in sijn Duutsch: ‘Pappa! pappa!’


sprake

Afkomstig van het Oudnederlandse sprāca dat weer het naamwoord van handeling van spreken is.


mensche

Hier beghinnen sommighe materien ende punten wt der scrift der heilighen, daer een mensche sijn ghedachten mede vestighen sal nae beleghenheit der hoechtijt.


piscine

misschien via Middelfrans piscine van Latijn piscina "visvijver, waterbak, bad"


berinnen

meervoud van het zelfstandig naamwoord berinne


aes

aas; dood dier dat door een aasvreter opgeruimd wordt

aas; stuk vlees dat als lokmiddel gebruikt wordt


smoren

gerundium: het smoren, gewelddadige dood door verstikking, worging of verdrinken


got

Afgeleid van het Oudnederlandse god / got


berch

van het Germaans: *berga "berg, heuvel", zie ook Gotisch bairgahei "bergachtige streek", Oudnoords bjarg/berg, Oudhoogduits berg "berg" en Fries berch

Die neder vloeyt inden some sijns cleets als die douwe des berchs harmon die neder comt inden berch van syon.

Die neervloeit in de zoom van zijn kleed als de douw van de berg Harmon die afdaalt naar de berg van Sion.


borne

En daer hi drinkende waert van enen borne bider strate.

Eenen eemer vol borns.


erve

afgeleid van het werkwoord erven met het achtervoegsel -e


lagele

Die laghele braken si met ghewelt.


lanthoede

Oic en sullen onse amptluede onse ondersaten nyet ter lanthoede doen bieden dan als dat kenlike noot sal wesen.

Ook zullen onze ambtenaren onze onderdanen niet voor de landsverdeding oproepen, behalve als de nood aan de man is.


sien

gerundium het zien
gebruik van het gezichtsvermogen, blik

Solinus es die bescreven hevet
dattet basiliscus verbijd
(ende sterveter na in curter tijd),
dat, met siene, doot den man,
ende elc dier, metten ademe nochtan.

Het is Solinus die beschreven heeft
dat de basilisk er huist
(en hij stierf daarna in korte tijd)
die, met zijn blik, een man doodt
en elk dier, nochtans met zijn adem.

Weblink bron
Jacob van Maerlant
 “Der Naturen Bloeme/Tweede Boek (2)” (13e eeuw)

gerundium het zien
waarneming met de ogen,


typ

De vorm is relatief jong, kennelijk ontwikkeld uit een Germaanse variant tip-, naast *top-


lasten

[zelfstandig naamwoord] uit het Slavisch, cognaat met Pools łasica "wezel"


rijt

[2], [3]: van Oudnederlands: rīth "beek, waterloop, stroom" afgeleid van het werkwoord rithan "stromen" dat weer terug kan gaan op Germaans: *rīþ "waterloop" en Proto-Indo-Europees: *ri- "stromen"

rijt, watergeul in (voormalig) buitendijks gebied

schrijfwijze voor ridinge, rijding, het vaststelling van de prijs van levensmiddelen door de overheid


buurdinc

burengerecht, gerecht voor dagelijkse zaken, waarin de buren het vonnis vellen

Die ene poirter mach den anderen beclaghen … ghelijc men in enen buyrdinghe plach te doen.

De ene burger mag de ander aanklagen … zoals men dat in een burengerecht placht te doen.


garst

XIII garst heringe, IX garst aele.


gare

Die nyemare, dat onse vianden met gare herwert comen.

Het nieuws dat onze vijanden met begeerte hierheen komen.


schare

erfwoord: Oudnederlands skara ‘legereenheid, groep’, ontwikkeld uit Oergermaans *skarō- ‘afdeling van een leger’, afleiding van het werkwoord *skeran- ‘scheiden, verdelen’, waarvoor zie scēren. Evenals Middelnederduits schāre, Oudhoogduits scara, Oudfries -skere, skare en Oudnoords skǫr.


re

Eerste lettergreep van Latijn resonare "(weerklinken". Guido van Arezzo maakte in de 11e eeuw een toonladder van van zes diatonisch opvolgende tonen ut, re, mi, fa, sol, la. Voor deze namen nam hij de eerste lettergreep van elke regel in een hymne gewijd aan Johannes de Doper omdat die op de betreffende toonhoogte wordt gezongen:
Ut queant laxis
resonare fibris,
mira gestorum
famuli tuorum,
solve polluti
labii reatum, Sancte Ioannes.
(Opdat uw dienaren met zachte stem uw wonderdaden laten weerklinken: verlos hun bezoedelde lippen van schuld, Sint Johannes.)


glose

Verstaet wat glosen men hier op heeft.

Begrijp wat voor uitleg men hiervoor heeft.


gansinge

So dat dbeen rechte jegen dander blijft staende, entie sieke sine gansinge mach gecrigen.

Zodat het bot recht tegen het andere blijft zitten en de patiënt genezing bereikt.


ael

Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *āl, via het Oudnederlandse *āl


goegie

Met acht vrome ghesellen achtere hem. hebbende elc een goegie ofte hallebaerde up haerlieder schouderen

Met acht vrome gezellen achter hem, ieder met een beslagen staf of een hellebaard op zijn schouders.


achtendalf

Van achtende half: de achtste in tweeën gedeeld, vgl. anderhalf


beke

Afgeleid van het Oudnederlandse beke / beki


wochey

een kleine munt uit Westfalen ter waarde van driekwart stuiver.


pote

Der Waleweins hooft ghinc hi stoten dapperlike met sinen poten.


pote

stek, loot, scheut, tak die gepoot wordt

Siedi desen bongaert mit poten gheplant ende mit groenen coolen?


legende

van Latijn legenda "wat gelezen moet worden", cognaat met Middelhoogduits legende


coninc

Hier omme bad hi den coninghen, als si den coninc vonden hadden, dat sijt hem boodsceipen souden.

Daarop verzocht hij de koningen om het aan hem te melden als zij de koning gevonden hadden.


folie

Voor het eerst aangetroffen in 1286, ook met g(h)-variant (fuelghen, foelge).

Ontleend aan Oudfrans fuelle lett. “blad” (= mod. Frans feuille).

het gedroogde omhulsel van de muskaatnoot, Myristica fragrans,


hoede

van Oudnederlands huoda; naamwoord van handeling van hoeden


veme

veemgericht een -vaak geheime- rechtbank van vrije burgers die in naam van de koning recht spraken


narre

In de betekenis van ‘zot’ voor het eerst aangetroffen in 1432.

Ontleend aan Middelhoogduits narre “zot, dwaas” (modern Duits Narr).

Goden, isser oock yet gheluckighers dan die aerdt der menschen diemen int ghemeyne, so ick meyne met seer schoone namen, Gecken, Sotten, Dwasen, ende Narren noemt?

Desiderius Erasmus
 “Dat constelijck ende costelijck Boecxken, Moriae Encomion: Dat is, een Lof der Sotheyt”, Johan Geillyaert (vertaler) (1560), Willem Geillyaert, Embden, fol. 54v op dbnl.org


cupe

Daer vant hi rentvleesch in cupen
Ende baken hanghende vele.

Weblink bron
Robert Haan & Jorne Visser
 “Vanden Vos Reymaerde/Deel III” (13e eeuw)


torment

via Oudfrans tourment/torment of rechtstreeks van Latijn tormentum "pijniging"


domen

ww: van Middelnederlands domen; afgeleid van doom met het achtervoegsel -en

meervoud van het zelfstandig naamwoord doom


pachthamel

een hamel opgebracht door de erfpachter van een vast goed

Die vette pachthamels sullen tusschen den jufferen gelickelicken gedeilt woerden.


briel

Een huus staende an den groenen briel.

Een huis dat staat aan het groene plein.


quene

Sal ic, die een quene bin, waerliken ghebaren?


melc

esels melc es sere wit
plinius bescriuet ons dit


blide

Dat gi u pijnt in elke stat te sine in hogen ende in bliden


blide

Men warp met bliden ende scoet met pilen.


geboefte

afgeleid van boef zn met het omvoegsel ge- -te dat een verzameling aangeeft, in de betekenis van ‘gespuis’ voor het eerst aangetroffen in 1400


heem

via Oudnederlands hēm van Protogermaans *haima- "woonplaats"; cognaat met Middelhoogduits heim, Oudfries en Middelnederduits hēm en Middelengels ham en home


medestander

afgeleid van Middelnederlands medestaen "erbij zijn, terzijde staan" met het achtervoegsel -er


wasdom

afgeleid van was "groei" met het achtervoegsel -dom


vernuft

van Middelhoogduits vernuft, misschien via Middelnederduits vornuft


operment

van Latijn auripigmentum, samengesteld uit auri genitief van aurum "goud"' en pigmentum "verf" dus letterlijk "goudverf", cognaat met Oudhoogduits orgimint en Middelhoogduits opriment

operment, felgele delfstof gebruikt als verfstof en rattengif


acker

akker; afgeperkt stuk land dat bestemd is bebouwd te worden met een gewas

morgen; een oude agrarische oppervlaktemaat


budel

van Oudsaksisch būdil, cognaat met Middelnederduits budel


chimera

bezoargeit Capra aegagrus, de wilde voorouder van de huidige huisgeit


Ave Maria

rooms-katholiek gebed dat begint met de woorden 'Ave Maria'


adere

ader; een vat waardoor zuurstofarm bloed vanuit de weefsels naar het hart beweegt


aerde

aarde; de wereld, de bewoonbare planeet van ons zonnestelsel

aarde; de grond waarin de planten groeien


banc

bank; voorwerp waarop mensen kunnen zitten


bloet

bloed; lichaamsvocht dat rondstroomt in de slagaderen en aderen ter verspreiding van zuurstof en andere voor de levensprocessen onontbeerlijke stoffen


cnie

knie; een gewricht in het midden van het been dat het bovenbeen met het onderbeen verbindt


crone

kroon; hoofddeksel dat door een vorst gedragen wordt


crune

kruin; het bovenste deel van het hoofd, dat gewoonlijk met haar bedekt is


cule

kuil; een uitholling, een (gegraven) gat


dac

dak; het deel dat een gebouw aan de bovenkant bedekt en bescherming biedt tegen het weer


wout

van Oudnederlands walt "groot, ongerept bos"


wout

van Oudnederlands giwalt "macht, overheersing"


dagge

van Oudfrans dague, zie ook Italiaans en Spaans daga "dolk", die mogelijk weer teruggaan op het Keltisch, vergelijk Bretons dac en Middeliers daiger "dolk, speerpunt"; in het Middelnederlands aangetroffen als deel van een naam in 1293


thau

de letter τ (hoofdletter: T), de 19e letter van het Griekse alfabet, die overeenkomt met de letter "t" (hoofdletter "T") in het Latijnse alfabet

Ooc sach in Fransoise voorhooft
Tgrote thau, des gelooft,
Dat met verwen menigertiere
Sone was ende dor diere
Ende verchierde sijn anscijn
Met sconeden utermaten fijn.


subjectie

via Oudfrans subjection, van Latijn subiectio

subjectie, toestand waarin men anderen tot gehoorzaamheid kan dwingen

subjectie, toestand waarin je altijd moet doen wat een ander zegt


grebbe

van Oudnederlands gribba, dat teruggaat op Protogermaans *grabjō


smisse

via Oudnederlands smiththa van Protogermaans *smiþjǭ; cognaat met Gotisch smiþþe, Oudhoogduits smiththa / smitta / smida, Oudsaksisch smiða, Oudnoords smiðja, Angelsaksisch smiþþe en Middelengels smythy


leec

erfwoord: Ontwikkeld uit Oergermaans *laikaz ~ *laikiz ‘spel, sprong’, waarvan Oudhoogduits leih ‘gezang, melodie’, Oudengels lāc ‘strijd, spel, gave, actie’, Zweeds lek ‘spel, sport’ en Gotisch laiks ‘dans’; abstractum van het sterke ww. *laikan- ‘zich springend bewegen, spelen’, waaruit Middelnederduits lēken ‘springen’, Middelhoogduits leichen ‘opspringen; spelen’, Oudengels lācan ‘schommelen, flikkeren; spelen’, Zweeds leka ‘spelen’ en Gotisch laikan ‘springen, dartelen, spelen’.
 Teruggaand op de Indo-Europese wortel *loig-, waartoe ook Litouws láigyti ‘huppelen, vrolijk rondrennen’, Perzisch ālixtan (آلیختن) ‘springen’, Koerdisch līzim ‘speelt’ en misschien Oudiers lingid ‘springen’ behoren.


elpen

via Latijn elephans van Oudgrieks ἐλέφᾱς (eléfas) "olifant"

Eleuas es die olifant
jn dutsch est elpen ghenant
een dier groot ende stranc
ter mule (…)

"Elevas" is de olifant, in de volksmond "elpen" genoemd, een dier groot en sterk als een muildier

Jacob van Maerlant
 Der naturen bloeme (1287) in:
Instituut voor Nederlandse Lexicologie (red.)
 Cd-rom Middelnederlands. (1998), Sdu Uitgevers/Standaard Uitgeverij, Den Haag / Antwerpen, fol. 24v r. 2017/2020

Want en is niͤman alse
 stark inde alse groit van ligame als en elpen
dir.

Want niemand is zo sterk en groot van lichaam als het dier olifant.

Weblink bron
N.N.
 Nederrijns moraalboek (ca. 1270-1290) in:
Maurits Gysseling & W. Pijnenburg
 Corpus van Middelnederlandse teksten. Reeks II. Literaire handschriften. II-6. Sinte Lutgart, Sinte Kerstine, Nederrijns moraalboek. (1987), Martinus Nijhoff, Leiden, ISBN 90 6890 130 3, p. 372


pantsier

wapenrusting die het bovenlichaam beschermt


aneghesichte

naast anesichte "aanzicht" vermoedelijk onder invloed van het Duits ontstaan, vergelijk Oudsaksisch angisiht “gezicht”, of Middelhoogduits angesiht “het zien, gezicht” (= Duits Angesicht), aangetroffen vanaf 1348

Met 9 allen rechte soe en soude wi der minnen nimmermeer vergheten, dat Christus onse middelere es, ende sonder onderlaet sine werdeghe offerande vernuwet vore dat aneghesichte sijns Vaders, omme onser alder noet.

Jan van Ruusbroec
 Vanden gheesteliken tabernakel (ca. 1350) in:
Jean Baptiste David (ed.)
 Werken, Deel 2 (1858), Maetschappy der Vlaemsche Bibliophilen, Gent, p. 240 op dbnl.org


breke

Sprect Solinus, dat 's waters breke
in Afrike es sekerleke;

Weblink bron
Jacob van Maerlant
 “Der Naturen Bloeme” (13e eeuw) op Wikisource


canele

Jeghen quaet tantvlesch mede
salment wriven dar ter stede,
met couden watre erst so dat bloet,
dan es ghepulvert canele goet
in waremen wijn, ende dar ter stont
der mede wel ghewreven de mont


drinkelbier

bier voor eigen gebruik, niet commercieel


rijcdoem

Heer vader seyde die iongelinck so biddic u dat ghi die doot wt uwen lande bannen wilt als dat si hier nemmermeer en come noch oock eenigen mensch in dit lant en doode oft anders so wyllic terstont van u sceeden ende werden een heremijt mijn leven lanck in een woestine sonder emmermeer in u hof te comen, want rijcdom ende wellusten dese sijn al verganckelijck ende contrarie der sielen daerom lieve vader willic gaen soecken onverganckelijcke dinghen ende mijnder sielen salicheyt.

Weblink bron “Historie van Jan_van_Beverley” (15e eeuw, eerste druk 1543) op Wikisource


scoudere

van Oudnederlands *sculdero, van Protowestgermaans *skuldru.

Ander lieden, dies gheloevet,
vindemen dar al sonder hovet,
hare oghen in hare scouderen staende.


eencoren

Crisetus es .i. clene dierkin,
dier vele int lant van Poelien sijn.
Alse groot als .i. eencoren es dit;
sijn hovet es swart ende wit.

De hamster is een klein diertje
waarvan er veel in het land van Poeliën zijn
zo groot als een eekhoorn is dit;
zijn kop is zwart en wit

Weblink bron
Jacob van Maerlant
 “Der Nautren Bloeme” (13e eeuw)


lentin

Tes wintertijds crupen si ghemene
in holen bomen ende in stenen,
 metten lentine comen si vort.

In de wintertijd kruipen [de slangen] gewoonlijk weg in holle bomen en in stenen, in de lente komen ze tevoorschijn.


schoe

erfwoord Protogermaans *skōha-, verdere etymologie onzeker. Mogelijk te herleiden tot PIE *(s)keu(H)-, "bedekken", waarbij de "u" in het Nederlands volledig zou zijn weggevallen.

Maar in Ruths historie trekt de los'er zelf zyn schoe uit , en geeft die over aan Boas.

J.Nylöe
 “Uitgezochte Bybelstoffen, of Verklaringen over vele voorname plaatsen der goddelyke schriften” (1723), p. 100