geit

derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd van gaon.


aer

aanvoegende wijs in de tegenwoordige tijd van zeen

Ich haop det 't good aer.

Det aer mietj vaderlandj.

'ch Aer zjuus wie doe aers!


zaan

beleefdheidsvorm van zeen (betekenis 6 t/m 9).


aanrake

[1,2,3] Afgeleid van het Nederlandse aanraken.


ieë

Door middel van klanknabootsing (onomatopee) overgenomen van het geluid van een ezel.

D'n aezel woor get inne wèè ieëndj.


aeë

Door middel van klanknabootsing (onomatopee) overgenomen van het geluid van een schaap.


balke

Balk mir neet zoea, went doe haes baeter dinger edoon!

Verveel mij niet zo, want jij hebt betere dingen aan het doen!


blake

wasgoed op een grasveld neerleggen om het te doen drogen

Blaak tich al dao.

Leg al het wasgoed op dat grasveld daar neer om het te doen drogen.


wöjve

met je vinger in je neus pulken om vervolgens snot eruit te halen

Det tö wöjve mót oetsjeije, went die gans bank zèt ónger d'n drèk!

Dat met je vinger in je neus pulken om snot eruit te halen zou moeten stoppen, want de hele bank zit onder de rotzooi!


antjwäörje

/ɑɲcwœːr^ɪɐ/


verstaon

Samenstelling van staon met het voorvoegsel ver-.


óngernömme

iemand lager in schatten dan dat hij in staat is


blieve

Ich blief hie wónne waad ouch bäörtj.

Ik blijf hier wonen, wat er ook op mijn pad komt.

Blief èn doe zöls óntvange.


branje

't Hoes brandj.


brenje

't Hoes brendj.

Hae brónj mich dees drókke sjief.


dene

Wöllem haet nag in g'm heir gedange.


baere

'd Goofs waar e klei maedje det ömmer e roead kepke tö zienem kóppe boor.

Er was eens een klein meisje dat altijd een rood kapje op haar hoofd droeg.

Mechel bèrtj e kindj.

Ich weit nag good wen ich dich baar.

Ik weet nog goed wanneer ik van je beviel.


drieve

Aan eers biegónze dreef die gavendje boeat nag good.

Tot ieders verbazing dreef de gehavende boot nog goed.


drèkke

Doe maags nömmer drèkke wen se rieds!


doon

Dooch 't vare, doe zöls nömmer riek waere mid det.

Laat het varen, je zult daarmee nooit rijk worden.

Doe mós det tö doon, went anges geit 't verkieërdj.

Je moet dat laten doen, want anders gaat het verkeerd.

Waat se deis, muuerk nemes.

Dooch nag daen ópgaaf èn doe bös aaf.

Begin nog even aan die opdracht en je bent klaar.

Waat deit tich?

Weer dijje rènne euver 't zandjpaad.

Dooch dich det meh in diene rögkszakke.


bevrieës

eerste, tweede en derde persoon enkelvoud en tweede persoon meervoud in de tegenwoordige en toekomende tijd van bevrieëze


bewólk

eerste en derde persoon enkelvoud en tweede persoon meervoud in de tegenwoordige en toekomende tijd van bewólke


bezeuk

eerste en derde persoon enkelvoud en tweede persoon meervoud in de tegenwoordige tijd van bezeuke


verzwinje

Komt uit het Germaans (vgl. het Duitse verschwinden).


bevalle

't Sjeep beveel in ge zwaore stórm.


baer

eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd van baere


gaon

Ich gäön den waal sjóppes.

Gönk v'r?

Achterdet t'r ziene deens had verstrank, góng d'r.

Nadat hij zich nuttig had gemaakt in het leger, stierf hij.

wordt tevens gebruikt om de toekomende tijd te versterken, de zin krijgt dan twee persoonsvormen en één onderwerp.

Die geit geit in ge wèè gäön staon.

Det versjeen èn góng.


weers

tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van were


wane

Komt uit het Germaans (vgl. het Nederlandse zich ergens wanen).

Dae woean zich in dietj hoes.

Hij voelde zich op zijn gemak in jouw huis.

Dae's gwoeane achter g'm bäöre.

Hij was emotioneel geworden na die gebeurtenis.


sjeze

Sjezèch dien ker!

Dae sjaas, dös naam de plies dem óp.

Hij vertoonde roekeloos rijgedrag waardoor de politie hem aanhield.

Ich sjees ömmer óppe snelwaeg, es 130 mich euverlank is.

Ik rijd altijd boven de maximumsnelheid op de autosnelweg, omdat ik 130 te langzaam vind.


hyve

Schriftelijk leenwoord van het Nederlands.


lieke

't Liek waal zoea, mer 'd is anges.

't Liek zoea tö zeen det hie 'ne nuuje waeg kömp.

Het schijnt zo te zijn dat hier een nieuwe weg komt.


blieke

'd Bleek gein good aning.

Mien groeats droum bleek waorlik.


rieje

Riej neet zoea hel; det is laevesgevieërlik!

Rijd niet zo hard; dat is levensgevaarlijk!

Ich bön eweg; ich mót mie vieë nag rieje.

Ik ben weg; ik moet mijn vee nog opdrijven.


biebele

een oplossing voor een probleem in de Bijbel zoeken

Dit wuuertj lestig, ich biebele.

Dit begint lastig te worden. Ik ga een oplossing voor dit probleem in de Bijbel zoeken.


aafloupe

schoenen beschadigen door ze veel te dragen


beloupe

/bɐˈlɒ́^ʊpɐ/


veurloupe

/vøːʁlɒ^ʊpɐ/


bieloupe

tijdens het afleggen van een bepaald traject elkaar naderen


maache

Komt van het Grensduits of het Ripuarisch.


goeaje

Komt van het Oudlimburgse gwäärtscha -> gwääja -> Middelnederlands goyen (vgl. het Nederlandse gooien).


vlöjje

Yn daer stood vur den. Water det vlöidjen doch aan g'm baekswaerdem stood nieks tö zeen.

En daar stonden we dan. Het water stroomde weg, maar aan de waterstand in de beek was niets te zien.


dèrke

met een stethoscoop naar iemands hart luisteren

Dae dèrkdje wen det d'r-z zaag det d'rs 'ne hej óntlang koom.

Hij maakte een snelle duik naar de bodem toen dat hij zag dat er een haai langskwam.


gaedere

Erfwoord uit het Germaans (vgl. Nederlandse vergaderen)


kieke

Kies wie sjoean dit landjsjap is.


sjètte

mythologische volksverhalen doorgeven van generatie op generatie

Ich weit nag good beveurem Krieg, den zaatje tö sjètte.

Ik het het nog heel goed toen we voor de oorlog nog mythologisch volksverhalen doorgaven aan de jongere generatie.


baerwiedkalle

Afgeleid van baerwiedkaller (mobieltje).

/ˈbæ̀ːrwíːdkɑ̀lɐ/


biete

Hèt haet in zien zèlf wang gebete.


höbbe

1,2: Germaans. Verwant aan Nederlands hebben en Duits haben.

Ich höb 't 'm gezag.

Dae haet doearchen aanlieëningsónsj gei zèlflik hoes mieë.

Hij bezit door de kredietcrisis geen eigen huis meer.

aansluiten van een USB-stick aan een computer.

Ich höb ef d'n USBstek aan g'm wèrkshólpe denóm gegaeves euver tö bringe.

Ik sluit even de USB-stick aan aan de computer om gegevens over te brengen.


veraete

Dae veraat zich wen d'r visj oot.


aanvraoge

/ˈaːnvrɔːɣɐ/

Ich wil gaer dit beukske aanvraoge.

Ik zou graag deze brochure willen aanvragen.


blinke

'd Glaas blank i g'm zónleechte.


bezwieke

Hae bezweek achter die lang wanjeling.


glieje

Vuuels se zin mid gie slieë bergeraaf tö glieje?

Heb je zin om met de sleede de berg af te glijden?

Iezer gliedj stroum good.


griene

Grien neet zoea!


griepe

De lieërer greep mir die pèn.

Griep rap e deukske beveur 'd eweg zie.

Grijp snel een doekje voordat ze op zijn.


hijze

Hijs 'm mer hoeag!

Wie mótte 'ch hiemid hijze?


kieve

In g'm kriege woorte väöl luuj gekeve.

In de oorlog werden veel mensen gemarteld.

't Ènsigste det geer doontj is kieve!


kniepe

Doe mós i gie sjampoosflèsj kniepe óm d'r get oet tö kriege.

Je moet in die fles shampoo knijpen om er iets uit te krijgen.


kriege

De raenge kreeg 'm.

Inne welt wuuertj väöl gekrege.

Waat wils se veur giene gebaorsdaag kriege?

't Kreeg mich gwuuen!

Krieg 'm meh wèrke.


lieje

Hae liedj aa lóngskanker.

Hae lieje ós zieëker bie g'r euverwinning!

Hij zal ons zeker naar de overwinning leiden!


zieve

'd Zief zich óf ich in aanmèrking kóm veur sjoealingsbiestanje.

Het hangt ervan af of ik in aanmerking kom voor studiefinanciering.


mieje

Doe mós luuj neet mieje.

Hèt miedj pedsteul aete es 'd ónbaerlik is.

Zij vermijdt het eten van paddenstoelen omdat ze allergisch is.


kriete

Dae zugeling kreet de nach doearch.

De zuigeling bleef de hele nacht door krijten.


kwiete

zich ~: zich niet meer in de hand (kunnen) houden

In g'm diskohoeze kweet ich mich al rap.

In de discotheek kan ik me al snel niet meer in de hand houden.

Doe kweets dich de wèt doearch zaat te rieje.

Jij houdt je niet aan de wet door dronken te rijden.

De maerelink kwiedje dès mórges aaf.

De merel fluit al vanaf 's morgens vroeg.


prieze

De börgemeister prees 'm veur zien hölpshed.

De burgemeester prees hem voor zijn behulpzaamheid.


riere

kortstondig, maar herhaaldelijk bibberen

Achter wen 't kindj oed g'm watere gehaoldj waar, reer 't nag hel.

Nadat het kind uit het water gehaald was, bibberde het nog stevig.


riete

Kied, dalik riets se-n 'd dink kepót.

Kijk uit, dadelijk rijt je het ding kapot.


riege

Gäöntj v'r kittinger riege?


rieve

I g'm hèrse mót me-n ömmer döks rieve.

In de herfst moet men altijd veel harken.


rieze

Ries dae wègk al?

Ich ónleef rieze bie ich ömmer heimswieë bekóm.

Ik houd niet van reizen, omdat ik altijd heimwee krijg.


sjiene

Kiers oedóppes; de maon die sjientj!

Kijk daar eens naar buiten; de maan schijnt!


sjiete

In tegenstelling tot het Nederlands zit er bij sjiete geen negatieve ondertoon.

Ich mót sjiete.

De ków zaat tö sjiete.

Ich sjiet al gansdaags.


sjrieje

Wae hoeag steid, mót sjrieje.


sjrieve

Die sjrieve aljaors 'ne breef aanein.

Zij schrijven ieder jaar een brief naar elkaar.

Äöpen de tèksverwèrker ènde sjrief dien tèks.

Ich wil michzèlf sjrieve óp 'n drókke sjieve.


sliepe

Doe mós daen blieèrsstek ieës slieëpe beveures sjrieve.

Je moet die potlood eerst slijpen voordat je er mee kunt schrijven.


sliete

Zoea sliet de randj d'raaf!

Dees kleier zeen euvergedrage; die zeen gans geslete!

Deze kleren zijn te veel gedragen; ze zijn helemaal versleten!


smiete

Smiet 't ef in g'm bakke.

Kieke v'r wie wied weer de bal kènne smiete?

Zullen we kijken hoe ver we de bal kunnen gooien?


smeide

De smeid dij veur wie se e-n hörre mós smeide.

De smid deed voor hoe je een harnas moet smeden.


snieje

Sniej dich neet inne vinger.

Mid e gèrnaod bönne 'ch in g'm Kriege gesnijje.

Ik ben in de Tweede Wereldoorlog door een granaat verwond.


spiete

't Spiet mich det ich neet kós kómme.


spliete

De balk spleet doearchzich.


stiege

'd Vleegtuug steeg hoeag.


strieje

Weer mótte striejen óp euverlaeven.

We moeten strijden om te kunnen overleven.


strieke

Moder, kintj g'r mir dit kleid nag ef strieke?

Moeder, kunt u mij dit kledingstuk nog even strijken?


vrieve

verouderde spelling van wrieve van vóór 1998.


wrieve

Wrief neet zoea doearch die öig, dao kriegs se wel bie.

Wrijf niet zo door je ogen, daar krijg je wallen van.


stoeate

Dae doemspieker is geslete, stoeat 'm meh.

Die punaise is kapot, gooi hem maar weg.


ómkriege

Ich krieg 'm waal óm.


zeen

1 t/m 5: Verwant met het Oudduits sīn, Latijn esse, Oudengels sēon en sōþ (waarheid).

6 t/m 9: Protogermaans *sehwan. Verwant aan het Oudengels sēon, Oudfriese sīa (Westlauwer-Fries sjen), Oudduits sehan (Duits sehen), Oudsaksisch sehan (Nederlands zien), Oudnoords sjá (Deens en Zweeds se, IJslands sjá), Gothisch 𐍃𐌰𐌹𐍈𐌰𐌽.

Ich bön 'ne sjoester.

Doe bös gólpe gewaore.

bestaan (meestal bij gebruik subjunctief)

Zie det bieës waal?

Doe bös noe.

Drèè èn vief is ach.

Zuus toe waad ich zeen?

Zuuch dao!

'd Zuut det ich mót aafwasje dèsdaags.

Het lijkt erop dat ik vandaag moet afwassen.

Zenem!


genete

Geneet ven 't laeve!


kleve

klieven, in tweeën splitsen, in tweeën splijten


sproete

Mid zoea waer sproetentj die plenj waal.


kroeje

Doe mós helder kroeje wils se rènner waere!

Je moet harder rennen wil je hardloper worden!

Beveur de dèlger koom, krij 't hie ven äömezeik.

Voordat de ongediertebestrijder kwam, krioelde het hier van de mieren.


zwinje

't Taal aetes zwónj.

Zwinj neet zoea väöl stroum!


berse

'd Glaas bórs dès nachs óp eine.


däöre

Däöre 'ch öch get vraogen?


dörve

Den dórs se-n 'd neet, noe dös ónneet.

Toen dorst je het niet, dus nu ook niet.

mogen (alleen in vraagzinnen als persoonsvorm)

Dörf ich dich 'n vraog (tö) stèlle?


bieve

Ich bief det ich 'm trögkzeen.


bliene

Dae bleen achter niekse.


dieje

Mögker èn anger klèn bieëster dieje good mid git waere.

Muggen en andere kleine insecten gedijen goed met dit weer.

Hae deej de wage.

Die zieë deej wós.


dwiene

Doe maags neet dwiene in e gekalle.

Je mag niet afdwalen tijdens een discussie.

Achter g'm branje is 'd hoes gans gedwene.

Het huis is volledig door de brand verloren gegaan.


grienze

Griens neet zoea!


hiesje

Hiesj 'm mer hoeag!


klieve

Doe mós klieven óm euver tö kómme.

Je moet grote stappen maken om aan de overkant te kunnen komen.

Weer klieve al väöl mid geze perjèkke.

Wij boeken al grote vooruitgang met dit project.

'd Bedrief kleef dit jaore väöl.

Het bedrijf maakte dit jaar grote winst.


knieve

De raenge kneef 't óm g'm wèdstrieje tö haaje.

De regen bemoeilijkte het om de wedstrijd te houden.


lieve

'd Verdraag woort geleve.


niede

Hae niedj al es lank ich 'm kèn.


niege

Die nege veur g'm pèrmjieë.

Ze maakten een buiging voor de minister-president.

Det nieg mieër aan blów es greun.

Dat neigtmeer naar blauw dan naar groen.


niepe

Ich niep 't.

Dees sjoon niepe mich.

het tussen de nagels afknijpen van een plantenstengel om een betere vertakking te krijgen

Dees tek loupe neet zjuus; doe mós gaon niepe.

Deze takken lopen niet correct; je moet de plantenstengel tussen de nagels gaan afknijpen om een betere vertakking te krijgen.

Dit lès wèrk neep mich waorlik!

Het laatste proefwerk was echt te lastig voor mij!


rieke

Es wied 'd oug reek, logentj vèljer.

Vinjs-toe det anger völk ózzer rieke?

Vind jij dat andere culturen de onze verrijken?


sjèjje

Vergaet neet 't pepier ven g'm bleike tö sjèjje.

Vergeet niet het papier van het blik te scheiden.


sjrieke

Zij schreeuwde van angst.


snieke

Det jónk sneek de buuers ven 'ne nieksaandinkendje veurbieganger.

Die jongen stal de beurs van een nietsvermoedende voorbijganger.

Ich weit wie't v'r 'm kèntj snieke.

Ik weet hoe we hem te grazen kunnen nemen.


sprieje

De vogel spreej zie vleugel èn vloog eweg.

De vogel spreed zijn vleugelen en vloog weg.


spriede

Spried öch erm èn maak 'n rie.


waere

Ich wil spaeder sjriever waere.


maeë

Door middel van klanknabootsing (onomatopee) overgenomen van het geluid van een geit.

'd Geiteke maeëdje zaachtelik wen de vieër 'm zich voderdje.

Het geitje mekkerde zachtjes toen de boer hem voerde.


óntlaeve

Samenstelling van laeve met het voorvoegsel ónt-.

overleven, een hogere leeftijd bereiken dan.

Wöllem óntlaefdje ziene vader.

overleven, voortleven na iemand anders overlijden.

De vader óntlaef zie kindj.


óntrieje

Afleiding van rieje met het voorvoegsel ónt-.

Ich zöl dir mie verlees aankènne, eer doe mich epaerd óntrieds.

Als je me te paard inhaalt, zal ik mijn verlies erkennen.


óntlouve

Afleiding van louve met het voorvoegsel ónt-.

Es 'd euverdeil aan blaajer vergaeldj waar, óntloufdje Mie de struuk.

Omdat de meeste bladeren geel geworden waren, ontbladerde Mia de struik.


óntblaajere

Afleiding van blaajere met het voorvoegsel ónt-.

Es 'd euverdeil aan blaajer vergaeldj waar, óntblaajerdje Mie de struuk.


óntloupe

Afleiding van loupe met het voorvoegsel ónt-.


bónne

beleefdheidsvorm van zeen (betekenis 1 t/m 5)


aafaafdake

/ˈáːvaːvðáːkɐ/


aafpaole

/ˈáːfpɔ̀ːlɐ/

/ˈáːfpɒ̀ːlə/

de afmetingen (ook figuurlijk) begrenzen

Daer is al aafgepaoldj wo det hoes gebówwe zöl gaon waere.


meine

Mèns se det se neet kèns kómme?

't Waas neet zoea verkieërdj gemèndj es 'd gezag woort.

Het was niet zo verkeerd bedoeld als er gezegd is.


staon

Van Protogermaans *sta-n-d-anan, van Proto-Indo-Germaans *steh₂-.

Ich staon noe bie g'r brögk.

Baer druueg nag ömmer wiej böks, hae steit euverdudelikerwies!

Baer draagt nog steeds wijde broeken, hij gaat duidelijk niet met de tijd mee.


aafstaon

Samenstelling van staon met het voorvoegsel aaf-.

zich afgunstig opstellen ten opzichte van iemand


veraafstaon

Samenstelling van aafstaon met het voorvoegsel ver-.

zich niet of verkeerd afgunstig opstellen ten opzichte van iemand


veraanstaon

Samenstelling van aanstaon met het voorvoegsel ver-.


biestaon

Samenstelling van staon met het voorvoegsel bie-.


bestaon

Samenstelling van staon met het voorvoegsel be-.


msne

Zoals bij alle afkortingen wordt aan het begin van de zin het volledige gedeelte van het woord dat de afkorting is met een hoofdletter geschreven.
::Ich msn. -> MSNᵉ 'ch?
:::Ik msn. -> Msn ik?


begeie

Wie haes se dich dien kleier noe begeidj?

het in de broek doen door kleine kinderen.

Hae haet zich de bóks weiróm begeidj!

Hij heeft het wederom in z'n broek gedaan!

Ich bön dès nachs döchtig begeidj gewaore dórch gie mögk.

Ik ben vannacht flink aangevallen door muggen.


verwieväölvaajige

Net als verwieväöldeilige (door hoeveel delen?) is dit één van de zeldzame vragende werkwoorden die alleen in een vraagzin of ter bevestiging gebruikt kunnen worden. Logischerwijs gebaseerd op regelmatige verschijnselen:
**Ich höb vief deil gekóch. -> Wieväöl deil haes se gekóch?
**Dus: Ich höb 'd bedraag verviefvaajig. ->Verwieväölvaajig haes se-n 'd bedraag?


snasje

iemand van zijn slaap afhouden door te snurken

Miene miensj snasj mich.

Mijn man houdt mij van mijn slaap af omdat hij snurkt.


aafaafdaken

/ˈáːvaːvðáːkɐn/


aafpaolen

/ˈáːfpɔ̀ːlɐn/

/ˈáːfpɔ̀ːlən/


pase

passen; (de bal) naar een medespeler spelen

Paas mich dae bal 'ns!


gebaore

Haes doe sjoean daen kas kameres gebaore?

Heb je die kast al naar de kamer gedragen?


gank

Gank eweg!