quaerere

zoeken, trachten te vinden, trachten te verwerven; verkrijgen, verdienen;

zoeken zonder te vinden, vruchteloos, tevergeefs zoeken, missen;

gerechtelijk onderzoeken, een gerechtelijk onderzoek instellen;


coepere

: een begin maken met, beginnen, ondernemen


putare

Afgeleid van Latijn putus “gereinigd”, “zuiver, gezuiverd”, verwant aan Latijn purus “rein, zuiver”.

rekenen, berekenen, schatten (voornamelijk naar innerlijke waarde);

overrekenen, berekenen, narekenen, nagaan


puto

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van pǔtāre


aspicere

samenstelling van ad (naar) en specere (kijken)


tegere

beschermen#passief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van tegere

passief indicatief futurum, tweede persoon enkelvoud van tegere


dixi

actief indicatief perfectum, eerste persoon enkelvoud van dīcĕre


vincire

binden, boeien#passief imperatief praesens enkelvoud van vincīre


dixit

actief indicatief perfectum, derde persoon enkelvoud van dīcĕre


asellus

Afgeleid van asinus (ezel) met het achtervoegsel -lus.


scriptus

de stam van scribere met het achtervoegsel -tus en assimilatie van -bt- naar -pt-


https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/la-Organizatio securitati cooperationique in Europa favendis.ogg

Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa


Tribunal Europaeum a iuribus humanis

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/la-Tribunal Europaeum a iuribus humanis.ogg

Europees Hof voor de Rechten van de Mens


https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/la-Ordo oeconomicae cooperationi et evolutioni favendis.ogg

Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling


pressus

de stam van premere met het achtervoegsel -sus en assimilatie van -ms- naar -ss-


pulchrum

nominatief onzijdig enkelvoud van pulcher

accusatief mannelijk enkelvoud van pulcher

accusatief onzijdig enkelvoud van pulcher


pulcher

mooi, fraai, schoon of knap (van uiterlijk)


clavus

Uit Proto-Latijn of Proto-Italisch *klāwos 'haak, spijker', een nevenvorm van *klāwis (> Latijn clavis 'sleutel'), uit Indo-Europees *kleh₂u- 'op slot doen', waarvan afgeleid, *kleh₂u-o-, *kleh₂u-i- 'een voorwerp (grendel, spijker of haak) om een deur of poort op slot te doen', vergelijk Oudgrieks κλείς /kleís/ 'sleutel, grendel', Oudslavisch ключь /ključĭ/ 'sleutel of haak (om een deur op slot te doen)'.


metuere

vrezen#passief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van metuere

Vrees!#passief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van metuere (verkorte vorm/syncope)

actief indicatief perfectum, derde persoon meervoud van metuere

Zij hebben gevreesd!#passief indicatief futurum simplex, tweede persoon enkelvoud van metuere (verkorte vorm/syncope)


metuo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van metuere


colere

vereren#passief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van colere

Vereer!#passief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van colere (verkorte vorm/syncope)

passief indicatief futurum simplex, tweede persoon enkelvoud van colere


spurcius

nominatief onzijdig enkelvoud van spurcior

vocatief onzijdig enkelvoud van spurcior

accusatief onzijdig enkelvoud van spurcior


tenuis

Afgeleid van het Proto-Indo-Europees *ténh₂us (dun). Verwante woorden zijn in het Sanskriet तनु (tanú; lang, uitgestrekt), in het Oudgrieks τανυ- (uitgestrekt, lang), in het Angelsaksisch þynne (dun) en in het Nederlands dun.

fijn, dun, zacht, teer, zwak, smal, eng, ondiep, mager;

overdreven: zwak, gering, klein, onbeduidend, spaarzaam, behoeftig, armoedig;


dulcis

Uvae dulces

Dulce et decorum est pro patria mori.

Het is aangenaam en eervol voor het vaderland te sterven.

: liefderijk, teder, vriendelijk, aangenaam, lief


amittere

Afgeleid van mĭttĕre (zenden) met het voorvoegsel a- (weg-).

: wegzenden, loslaten, laten gaan, vrijlaten,

: laten varen, (ongebruikt) laten voorbijgaan, opgeven, afzien van (accusatief);

: zich (iets) laten ontgaan (van hetgeen men bezit), verliezen#passief imperatief praesens enkelvoud van āmittere

word weggezonden! word opgegeven! word verloren!


prima facie

vaste verbinding van prima rt "eerste" en facie "uiterlijk, aanzien, gezicht" (ablatief enk v)

Interdum evenit, ut exceptio, quae prima facie justa videatur, inique noceat.

Het kan soms voorkomen dat een verweer dat op het eerste gezicht terecht lijkt, oneerlijk nadeel geeft.


veniant

actief conjunctief praesens, derde persoon meervoud van vĕnīre


Ave Maria

verbinding van  ave en Maria, "wees gegroet, Maria", op te vatten als verwijzing naar het Bijbelvers Lukas 1:28


studiosus

afgeleid van studere ww "zich inzetten, studeren" met het achtervoegsel -osus

Het woord waar de ijver, zorg of studie op is gericht, staat in de genitief.


proficere

naar voren bewegen, vooruitgang maken, vorderen


prosit

eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd aanvoegende wijs van prodesse


pecunia

van pecus zn "vee, huisdieren", omdat rijkdom oorspronkelijk vooral bestond uit het bezit van vee

pro pecunia

voor geld, in tegenstelling met "pro Deo" (voor God) dat gratis betekent)

crescit amor nummi quantum ipsa pecunia crevit


trivia

nominatief onzijdig meervoud van trīvium

accusatief onzijdig meervoud van trīvium


Bruxellensis

Afgeleid van Bruxellae ("Brussel") met het achtervoegsel -ensis.


Gandavensis

Afgeleid van Gandavum ("Gent") met het achtervoegsel -ensis.


Lovaniensis

Afgeleid van Lovanium ("Leuven") met het achtervoegsel -ensis.


Brugensis

Afgeleid van Brugae ("Brugge") met het achtervoegsel -ensis.


Namurcensis

Afgeleid van Namurcum ("Namen") met het achtervoegsel -ensis.


Leodiensis

Afgeleid van Leodium ("Luik") met het achtervoegsel -ensis.


Ninive

Ninive quatuor habet portas, Claustralem sive Coenobialem, Vaccarum sive Mederwicanam, in qua carcer est, Brabanticam & Gerardimontanam.

Ninove heeft vier poorten: de Kloosterpoort, de Koepoort of Nederwijkpoort, waarin zich een gevangenis bevindt, de Brabantse Poort en de Geraardsbergse Poort.


carpe diem

vaste verbinding van carpe de imperatief enkelvoud van carpe " plukken ww " en diem de accusatief van dies " dag zn ", ontleend aan Horatius , Carmina (Oden) I.xi.8 'carpe diem, quam minimum credula postero': "Pluk de dag, zo min mogelijk vertrouwend op de volgende dag"


pluralia

nominatief onzijdig meervoud van pluralis

accusatief onzijdig meervoud van pluralis


toxica

meervoud van het zelfstandig naamwoord toxicum


auferre

afgeleid van ferre met het voorvoegsel ab-

verwoesten#passief imperatief praesens enkelvoud van auferre


palla

rechthoekig bovenkleed, ruim om het lichaam gedrapeerd, zoals vrouwen dat in de oudheid droegen


hanc

deze (accusatief van haec, de vrouwelijke vorm van hic)

Hanc quoque Phoebus amat


secundi

nominatief mannelijk meervoud van sĕcŭndus

vocatief mannelijk meervoud van sĕcŭndus

genitief mannelijk enkelvoud van sĕcŭndus

genitief onzijdig enkelvoud van sĕcŭndus


deducere

afgeleid van ducere ww met het voorvoegsel de-

misleiden, verleiden#passief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van dēdūcere

passief indicatief futurum, tweede persoon enkelvoud van dēdūcere

jij zal worden misleid, jij zal worden verleid


metamorphosis

van Oudgrieks μεταμόρφωσις (metamórphōsis)


s.t.

[1] (afkorting) van salvo titulo, ablatief van de verbinding van salvus bn "veilig, onbeschadigd" en titulus zn "titel", dus letterlijk: "zonder af te doen aan de titel"

[2] (afkorting) van sine tempore, verbinding van sine "zonder" en tempus zn "tijdsduur" dus letterlijk: "zonder tijdsverschil"


munditia

afgeleid van mundus met het achtervoegsel -itia


possunt

actief indicatief praesens, derde persoon meervoud van posse


potest

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van posse


possum

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van posse


possumus

actief indicatief praesens, eerste persoon meervoud van posse


potestis

actief indicatief praesens, tweede persoon meervoud van posse


potes

actief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van posse


memento

van de stam van meminisse ww "herinneren" met de uitgang -to

actief imperatief futurum, tweede persoon enkelvoud van meminisse


pomum

Hoc pomum bene non sapit.


nominare

Afgeleid van nomen (gen. nominis) met het achtervoegsel -are.

consulem nominare.


gladii

genitief mannelijk enkelvoud van gladius

nominatief mannelijk meervoud van gladius


gladius

mogelijk van Gallisch Cisalpijns-Gallisch *cladio

gladius, kort zwaard zoals legionairs dat gebruikten


urbanus

afgeleid van urbs "stad" met het achtervoegsel -anus


lictor

vermoedelijk verwant aan ligare ww "binden" met het achtervoegsel -tor, wellicht een verwijzing naar de fasces die bestond bij elkaar gebonden stokken (met daarin soms een bijl)


cupiens

onvoltooid (tegenwoordig) deelwoord bedrijvende vorm van cupere


triduum

samenstelling van tres ht "drie" en dies zn "dag"


salvete

actief imperatief praesens, tweede persoon meervoud van salvēre


salvete

groet aan meerdere personen bij ontvangst of afscheid


volam

actief indicatief futurum simplex, eerste persoon enkelvoud van velle


voltis

actief indicatief praesens, tweede persoon meervoud van velle


absolutus

op zichzelf staand, niet in betrekking tot een ander zinsdeel


cubiculum

afgeleid van cubare ww "rusten, liggen" met het achtervoegsel -culum "iets bestemd voor"

kamer met een rustbed, werd door Romeinen zowel voor slapen als privé ontvangsten gebruikt


Lugdunum Batavorum

verbinding van  Lugdunum en Batavorum
'Lugdunum' is een latinisering van een Keltische samenstelling 'Lugudunon' van Lugh , de zonnegod, en 'dunom' "heuvel, versterkte hoogte, fort", cognaat met duin. Er waren in het Romeinse rijk meerdere plaatsen die zo werden genoemd, waarvan de belangrijkste het huidige Lyon was. Daarom werd ter onderscheiding 'Batavorum' "van de Bataven" toegevoegd, de naam van het Germaanse volk dat in de Romeinse tijd in het gebied van de grote rivieren leefde.


singulare tantum

Vaste verbinding uit Latijn singulare zn ‘enkelvoud, het enkelvoudige’ en tantum bn ‘alleen’

aanduiding voor een woord dat als regel enkel in de enkelvoudsvorm wordt gebruikt
Een voorbeeld in het Nederlands is snot: snotten, het grammaticale meervoud, is niet in zwang.


oxygenium

Afgeleid van een quasi-Griekse samenstelling van ὀξύ- /oksú-/ en γένος /génos/ , met het achtervoegsel -ium (Latijn).


azoticum

Afgeleid van Oudgrieks ἄζωτος /ázôtos/ “onleefbaar”, met het achtervoegsel -icum (Latijn).


intersunt

actief indicatief praesens, derde persoon meervoud van interesse


extimescere

Afgeleid van timēre met het voorvoegsel ex- met het achtervoegsel -sc


pudorosus

afgeleid van pudor zn "schaamte" met het achtervoegsel -osus


stabilis

afgeleid van stare ww "staan" met het achtervoegsel -bilis


protrahere

afgeleid van trahere ww "trekken" met het voorvoegsel pro-

actief infinitief praesens van prōtrahere

verlengen#passief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van prōtrahere

passief indicatief futurum, tweede persoon enkelvoud van prōtrahere


eques

afgeleid van equus "paard", letterlijk "iemand die te paard gaat"

"ridder", iemand die behoorde tot de lagere rang binnen de toplaag van de Romeinse samenleving


inductilis

(Volkslatijn), afgeleid van het werkwoord inducere “inbrengen”.

Et tunc ad servitium exigat duos porcos, quos vulgo inductiles vocant, et unum lateralem et unum porcellum, et quatuor gallinas, etc.

Weblink bron Inductilis in:
Du Cange et al.
 Glossarium mediæ et infimæ latinitatis. (1883-1887), Niort : L. Favre op http://ducange.enc.sorbonne.fr


transferre

afgeleid van ferre met het voorvoegsel trans-

actief infinitief praesens van transferre


fimus

actief indicatief praesens, eerste persoon meervoud van fĭĕri


imperfecta

meervoud van het zelfstandig naamwoord imperfectum


-astrum

Afgeleid van de accusatief naamval van -aster.

vormt zelfstandige of bijvoeglijke naamwoorden die een zekere gelijkenis met de grondvorm vormen:


gaudemus

actief indicatief praesens, eerste persoon meervoud van gaudēre


filum

erfwoord Uit Italisch *fī(s)lo- o, ontwikkeld uit Indo-Europees *gʷʰislo- “zeen, pees, draad”, vergelijk Litouws gysla “zeen”, “ader”.


Parcensis

Afgeleid van Parcum ("Parkabdij") met het achtervoegsel -ensis.


natura

de vrouwelijke vorm van naturus, het toekomstig deelwoord van nasci ww "worden geboren", dus: "zij die zal worden geboren"


conflo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van conflāre


universus

samenstelling van unus ht "één" en versus ww "gedraaid" "tot een geheel gedraaid"


conflare

Afgeleid van flare “blazen” met het voorvoegsel con-.


fons

erfwoord Uit Proto-Italisch *fonti-, misschien ook in Umbrisch funtlere “een zekere plaats met een bron ?”.


caballarius

Afgeleid van caballus “paard” met het achtervoegsel -arius


muto

Herkomst onduidelijk, verwant aan Oudiers moth “penis”. Mogelijk is de Latijnse term (met een variant mutto), eerder een leenwoord uit een Keltische taal, dan een erfwoord uit het Indo-Europees (uit een gepostuleerde oervorm *mHu-tó- “de sterke” ).


Isendica

Isendicam pagi Flandrensis, seu Flandriae proprie dictae quoddam quasi promontorium appellare possis.

IJzendijke zou je als het ware een soort voorgebergte van de Vlaanderengouw of van het eigenlijke Vlaanderen kunnen noemen.


mutto

Herkomst onduidelijk, verwant aan Oudiers moth “penis”. Mogelijk is de Latijnse term (met een variant muto), eerder een leenwoord uit een Keltische taal, dan een erfwoord uit het Indo-Europees (uit een gepostuleerde oervorm *mHu-tó- “de sterke” ).


IIIIor

het getal quattuor ("vier") in Romeinse cijfers (sporadisch in middeleeuws en Neolatijn)


Darius

via Oudgrieks Δᾱρεῖος (Dáreios) van Oudperzisch 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎢𐏁 (dārayauš) een verkorting van 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 (dārayava(h)uš) "het goede stevig vasthoudend"

Darius, naam van verschillende Perzische vorsten


Cyrus

via Oudgrieks Κῦρος (Kuros) van Oudperzisch 𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁 (kuruš) "heer, zon"

Cyrus, naam van drie Perzische koningen uit het geslacht van de Achaemeniden


Gersonides

afgeleid van de naam Gerson met het achtervoegsel -ides, als vertaling van Hebreeuws בֵּן גֵּרְשׁוֹן en (ben Gersjom) "zoon van Gersom",

zoon van Gerson, benaming voor de Joodse geleerde Gersonides


Nachmanides

afgeleid van de naam Nachman met het achtervoegsel -ides, als vertaling van Hebreeuws בֶּן נָחְמָן en (ben Nachman) "zoon van Nachman",

zoon van Nachman, benaming voor de Joodse geleerde Nachmanides


Maimonides

afgeleid van de naam Maimon met het achtervoegsel -ides "zoon van Maimon", als vertaling van Hebreeuws בֵּן מַיְמוֹן en (ben Maimon)

zoon van Maimon, benaming voor de Joodse geleerde Maimonides


infelix

afgeleid van felix bn met het voorvoegsel in-


irrupi

actief indicatief perfectum, eerste persoon enkelvoud van irrumpĕre


voco

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van vocāre


itur

passief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van īre


*barbutus

afgeleid van barba met het achtervoegsel -utus

gereconstrueerde vorm (op basis van de latere Romance talen), die naast klassiek Latijn barbatus opgekomen is


memento mori

verbinding van memento, gebiedende wijs toekomstige tijd van meminisse ww "herinneren" en mori ww "sterven"


fiunt

fīunt
#passief indicatief praesens, derde persoon meervoud van facere

#actief indicatief praesens, derde persoon meervoud van fierī


cuique

op te vatten als afleiding van cui vn met het achtervoegsel -que

datief enkelvoud van quisque: voor ieder, aan ieder


pati

lijden [2], ondergaan, verdragen, verduren


facilis

op te vatten als afgeleid van facere ww "doen; maken" met het achtervoegsel -ilis "-lijk, -baar"

prettig in de omgang, vriendelijk, meegaand


impedire

samenstellende samenstelling van in vz "in", pedes zn "voeten" en ire ww "gaan" , "gekluisterd raken"

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van impedīre


bulbi

nominatief mannelijk meervoud van bulbus


exponere

samenstelling van ponere "plaatsen, neerzetten" en ex "uit"


noster

ons, de onze, het onze, van ons (mannelijk enkelvoud nominatief)


ora et labora

verbinding van  ora, et en labora (de bevelende wijs van orare ww en laborare ww in een nadrukkelijke nevenschikking), bekend geworden als grondslag voor de kloosterregel van Sint-Benedictus en motto van de Benedictijnen


invenire

Cruminam meam invenire non possum.


carpere

Van PIE kerp-; verwant met o.a. Oudgrieks καρπός, Engels harvest, Duits Herbst, Nederlands herfst.


dictus

de stam van dicere met het achtervoegsel -tus


sternere

Wellicht te herleiden tot Indo-Europees *str̥-n-h₃-,-. Cognaat met Grieks στορνύναι.


civitas

afgeleid van civis met het achtervoegsel -tas


fructus

voltooid deelwoord van fruor ww "gebruiken, genieten", gevormd met het achtervoegsel -tus


confer

actief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van cōnferre


miser

armzalig, beklagenswaardig, ellendig [3,4] miserabel, ongelukkig


ab ovo usque ad mala

letterlijk: van het ei tot de appels, een verwijzing naar Romeinse maaltijden die begonnen met een eigerecht en werden afgesloten met een appel; aangetroffen in de Satiren uit 35-33 v. Chr. van de Romeinse dichter Horatius (zie vindplaats hieronder)

/ab ˈoː.u̯oː ˈuːs.kʷe ad ˈmaː.la/, äb ˈoːu̯oː ˈuːs̠kʷɛ äd̪ ˈmäːɫ̪ä/

si conlibuisset, ab ovo usque ad mala citaret 'Io Bacchae'

als hij zin had, zou hij van begin tot eind "hoera Bacchus" zingen

Quintus Horatius Flaccus
 “Satyrarum libri”, boek 1, gedicht 3, r. 6-7 op tufts.edu


urgere

Van Proto-Italisch *worɣēō; verder te herleiden to Indo-Europees *w(o)rǵʰ-eye-, *werǵʰ-. Verwant met o.a: Duits würgen, Engels worry en/of wreak en/of wring, Nederlands wurgen, Pools otwierać, Russisch отверга́ть.


tendere

Van Indo-Europees *tend-/*ten-, "strekken, uitrekken". Verwant met o.a. Grieks τείνω, Sanskriet तनोति.


coitus interruptus

geen meervoud, verbinding van  coitus en interruptus