Melitensis

Afgeleid van Melita ("Malta") met het achtervoegsel -ensis.


Sinesis

Chinees; de voornaamste taal die in China gesproken wordt.


Graece

Grieks; taal die vooral in Griekenland gesproken wordt


traducere

actief infinitief praesens van trādūcere

vertalen#passief imperatief praesens enkelvoud van trādūcere


numerare

Afgeleid van numerus met het achtervoegsel -are.


rependere

afwegen (tegen), compenseren, betalen (voor)


dapinare

betalen#passief imperatief praesens enkelvoud van dapināre


audire

het vermogen om te kunnen horen; aanhoren

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van audīre


persolvere

afgeleid van solvere met het voorvoegsel per-

actief infinitief praesens van persolvere

betalen#passief imperatief praesens enkelvoud van persolvere


reddere

afgeleid van dare met het voorvoegsel re-

teruggeven; het teruggeven van een bepaald voorwerp of voorwerpen

schenken; het geven van een voorwerp o.i.d. aan iemand anders#passief imperatief praesens enkelvoud van reddere

terugkeren; het gaan naar een eerder bezochte plaats of woonplaats


canere

dichten#passief imperatief praesens enkelvoud van canere


rependo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van rĕpĕndĕre


rependens

actief participium praesens van rĕpĕndĕre


rependi

actief indicatief perfectum, eerste persoon enkelvoud van rĕpĕndĕre

passief infinitief praesens van rĕpĕndĕre


rependebam

actief indicatief , eerste persoon enkelvoud van rependere


repraesentare

Afgeleid van praesentare (met het voorvoegsel prae-) met het voorvoegsel re-.

verwezenlijken, (een doel of project) realiseren

doen herleven (over); postklassiek: een vroegere stroming opnieuw laten gelden


rependam

actief indicatief futurum simplex, eerste persoon enkelvoud van rependere

actief conjunctief praesens, eerste persoon enkelvoud van rependere


dominus

Afgeleid van dŏmŭs (huis) met het achtervoegsel -inus.


cantare

zingen#passief imperatief praesens enkelvoud van cantāre


cognoscere

Afgeleid van nōscĕre met het voorvoegsel con-.

~ de + abl.; een onderzoek instellen (naar)


alii

genitief mannelijk/onzijdig enkelvoud van alius


cognoscens

actief participium praesens van cŏgnōscĕre


cognoscebam

actief indicatief imperfectum, eerste persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre


cognoscite

actief imperatief praesens, tweede persoon meervoud van cŏgnōscĕre


cognosco

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre


cognoscar

passief indicatief futurum simplex, eerste persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre

passief conjunctief praesens, eerste persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre


cognosce

actief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre


cognoscor

passief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre


cognoscerer

passief conjunctief imperfectum, eerste persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre


cognoscam

actief indicatief futurum simplex, eerste persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre

servus tuus ego instrue me et cognoscam testimonia tua

Ik ben uw dienaar, onderricht me en ik zal uw verklaringen kennen.

actief conjunctief praesens, eerste persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre


cognosci

passief infinitief praesens van cŏgnōscĕre


cognoscebar

passief indicatief imperfectum, eerste persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre


cognoscimini

passief indicatief praesens, tweede persoon meervoud van cŏgnōscĕre

passief imperatief praesens, tweede persoon meervoud van cŏgnōscĕre


cognoscerem

actief conjunctief imperfectum, eerste persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre


urbs

Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni,
Karthago, Italiam contra Tiberinaque longe
ostia,

Er was eens een oude stad, bewoond door Tyrische kolonisten, Carthago, ver gelegen tegenover Italië en ver van de monding van de Tiber.


mare nostrum

Samenstelling van mare (zee) en nostrum (onze), onze zee dus.


nostrum

nominatief onzijdig enkelvoud van noster

accusatief onzijdig enkelvoud van noster

accusatief mannelijk enkelvoud van noster


laudare

Afgeleid van laus (gen. laudis) met het achtervoegsel -are.

...et laudare Te vult homo,...


laudo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van laudāre


nominativus

nominatief, vaak zelfstandig gebruikt als aanduiding van de eerste naamval in het Latijn en Grieks, die toegepast wordt op het zelfstandig naamwoord en daarop betrekking hebbende bijvoeglijke naamwoorden: de nominativus wordt gebruikt voor het onderwerp en het naamwoordelijk deel van het gezegde


bellum

nominatief onzijdig enkelvoud van bellus

accusatief onzijdig enkelvoud van bellus

accusatief mannelijk enkelvoud van bellus


bellum

domi bellique


mei

van mij (genitief van de eerste persoon enkelvoud van ego)


mei

van mijn (genitief mannelijk enkelvoud van meus)

van mijn (genitief onzijdig enkelvoud van meus)

van mijn (nominatief mannelijk meervoud van meus)

van mijn (vocatief mannelijk enkelvoud van meus)


oro

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ōrāre


pronomen

Afgeleid van nōmen (naam, naamwoord) met het voorvoegsel pro-. Het voorzetsel pro betekent hier in plaats van.


november

(verkorting) van novem ht "negen" membris zn "uit de delen (van het jaar)", omdat het Romeinse jaar oorspronkelijk met maart begon, zodat november de negende maand was


te

jou, je (accusatief van de tweede persoon enkelvoud)

door jou (ablatief van de tweede persoon enkelvoud)


collega

Afgeleid van het fictieve *collegere met het achtervoegsel -a. Dit is weer gevormd uit legĕre (verzamelen) met het voorvoegsel com-.


i

actief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van īre


Cygnus

de in een zwaan veranderde zoon van Sthenelus, een bloedverwant van Phaëton

de in een zwaan veranderde zoon van Neptunus bij Calyce

de in een zwaan veranderde zoon van Apollo bij Herië (zie Cygneius)


Cepheus

figuur uit de Griekse en Romeinse mythologie


ferre

Van dezelfde stam als het Nederlandse baar en baren, het Engelse bear en het Oudgriekse φέρω.


deponens

een Latijns werkwoord, behorende tot de groep der deponentia


semi-deponentia

een groep van Latijnse werkwoorden, die in het praesens actieve vormen hebben, maar in het perfectum passieve vormen.

twee of meer werkwoorden, behorende tot de groep der semi-deponentia


deponentia

een groep van Latijnse werkwoorden, die zowel in het praesens als perfectum passieve vormen hebben, maar die actief vertaald worden, zoals loqui of hortari

twee of meer Latijnse werkwoorden, behorende tot de groep der deponentia


esse

Mors perpetualis est.

Credo Iovem esse.

Romae sum.

+ gerundivum [+ datief van de handelende persoon]

Mihi veniendum est.

Sic est!

Serva matri est.


altercor

passief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ăltĕrcāri


fero

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van fĕrre


auxilior

passief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van auxĭlĭāri


adulor

deponens passief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ădūlāri


admirari

Afgeleid van mīrāri met het voorvoegsel ad-.


aemulor

deponens passief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van aemulāri


aemulari

navolgen, nastreven, wedijveren (met: + acc.)


abominor

passief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ăbōmĭnāri


amplexor

passief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ămplĕxāri


abominari

Werkwoordelijke afleiding van ōmen met het voorvoegsel ab-.


admiror

deponens passief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ădmīrāri


malo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van mālle


fio

Via het Proto-Italische fuiō te herleiden tot Proto-Indo-Europees *bʰuH- ("worden/zijn").

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van fĭĕri


sum

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ĕsse


malle

Samentrekking van velle (willen) en magis (meer).


futurum exactum

vorm van het werkwoord die in het Latijn de voltooid toekomende tijd aangeeft


praesens

vorm van het werkwoord die in het Latijn zowel de actieve als passieve tegenwoordige tijd aangeeft


inter

Inter vitam et mortem.


secundum

Secundum matrem stat.

Evangelium secundum Marcum.


accusativus

accusatief, vaak zelfstandig gebruikt als aanduiding van de vierde naamval in het Latijn en Grieks, die toegepast wordt op het zelfstandig naamwoord en daarop betrekking hebbende bijvoeglijke naamwoorden: de accusativus wordt gebruikt voor het lijdend voorwerp en verder in combinatie met bepaalde voorzetsels


perfectum

vorm van het werkwoord die in het Latijn zowel de actieve als passieve voltooid tegenwoordige tijd aangeeft


plusquamperfectum

vorm van het werkwoord die in het Latijn zowel de actieve als passieve voltooid verleden tijd aangeeft


prae

Prae Caesare steti.


circa

circa urbem


futurum simplex

vorm van het werkwoord die in het Latijn zowel de actieve als passieve onvoltooid toekomende tijd aangeeft


eo

door/met hem; erdoor, ermee (ablatief mannelijk of onzijdig enkelvoud van de derde persoon)

door/met deze, door/met die; door/met dit, door/met dat


eo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van īre


nolle

Samentrekking van velle (willen) en non (niet).


supra

Supra terram.


circum

circum urbem


cistra

Cistra Padum.


dum

terwijl (meestal met indicatief praesens); zolang (als);

in zoverre als, mits (slechts) (met conjunctief); versterkend: dummodo: zo slechts niet


dum

achter negaties gevoegd: nog; nondum, necdum, nequedum: nog niet; vixdum: nauwelijks nog; nihildum: nog niets; nedum: ik laat staan, ik zwijg van, om niet te spreken van;

na imperatieven: toch, dan toch; ehodum: hoor toch; qui dum?: hoezo?; primum dum: ten eerste nu


infra

Infra terram.


aceo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ăcēre


dativus

datief, vaak zelfstandig gebruikt als aanduiding van de derde naamval in het Latijn en Grieks, die toegepast wordt op het zelfstandig naamwoord en daarop betrekking hebbende bijvoeglijke naamwoorden: de dativus wordt gebruikt voor het meewerkend voorwerp in het Nederlands vaak uitgedrukt met de voorzetsels voor, aan, bij of met


genitivus

afgeleid van genitus "geboren" met het achtervoegsel -ivus

genitivus, genitief, vaak zelfstandig gebruikt (verkorting van "casus genitivus") als aanduiding van de tweede naamval in het Latijn en Grieks, die toegepast wordt op het zelfstandig naamwoord en daarop betrekking hebbende bijvoeglijke naamwoorden: de genitivus is de bezitsvorm die aangeeft waarvan iets of iemand is:

domus patris est

pueri Romae


vocativus

Het laatste voorbeeld moet niet worden verward met "Ah, fortuna!" (met kleine letter) dat "Oh, het lot/geluk/ongeluk!" betekent.

Bij klassieke auteurs is de vocativus de vijfde naamval en wordt de ablativus als zesde naamval beschouwd. In hedendaagse presentaties, zoals op WikiWoordenboek, wordt deze volgorde vaak omgekeerd, zodat de vergelijking tussen verschillende talen eenvoudiger wordt.

In het Nederlands zijn de aanspreekvormen amice en dominee aan Latijnse woorden in de vocativus.

vocatief, naamval van zelfstandige naamwoorden die de aangesproken persoon aangeeft
In het Latijn is de vocativus gelijk aan de nominativus, behalve bij de mannelijke, regelmatige zelfstandige naamwoorden (zoals dominus) die de uitgang -e krijgen:

Domine!

Ah, Fortuna!


non

Pecunia non olet.


disciplina Etrusca

letterlijk de Etruskische kunst; de Etrusken stonden bij de Romeinen bekend om hun vermogen de toekomst te kunnen voorspellen


bonum

accusatief mannelijk enkelvoud van bonus


amicus

Afgeleid van amare (beminnen, houden van) met het achtervoegsel -icus.


ablativus

Verkort uit de vaste woordgroep casus ablativus ("ablatieve naamval").

Ex urbe

In urbe

Cum manu


rideo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van rīdēre


deleo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van dēlēre


bona

nominatief vrouwelijk enkelvoud van bonus


deus

een epitheton voor vergoddelijkte keizers (cf. divus).


vinco

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van vĭncĕre


delere

verwoesten#passief imperatief praesens enkelvoud van dēlēre


sedeo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van sĕdēre


servo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van sĕrvāre


defendo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van dēfĕndĕre


regnare

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van rēgnāre


habeo

Vermoedelijk van de Proto-Indo-Europese wortel gʰeh₁bʰ- en/of *ghab(h)-. Hoewel bijv. het Engelse have, het Duitse haben en het Nederlandse hebben zowel qua vorm als betekenis sterk overeenkomen met het Latijnse habere, verschillen taalkundigen van mening of de wortels in het PIE hetzelfde zijn (zie ook capere).

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van habēre


timeo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van tĭmēre

Timeo Danaos et dona ferentes


habito

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van hăbĭtāre


habere

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van habēre


habitare

Afgeleid van habere (perf. habitus) met het achtervoegsel -are.


persolvo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van pĕrsŏlvĕre


venio

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van vĕnīre


salutare

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van salūtāre


mitto

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van mĭttĕre


saluto

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van salūtāre


defendere

afgeleid met het voorvoegsel de- van een oude vorm *fendere die ook in offendere terug te vinden is

actief infinitief praesens van dēfendere

afhouden, weghouden#passief imperatief praesens enkelvoud van dēfendere


vincere

overwinnen#passief imperatief praesens enkelvoud van vincere


ridere

lachen; zichtbaar en/of hoorbaar blij zijn met iets of iets grappig vinden

uitlachen; zichtbaar en/of hoorbaar iets bespottelijk vinden#passief imperatief praesens enkelvoud van rīdēre


gaudeo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van gaudēre


trans

Trans Padum.


mittere

zenden, sturen#passief imperatief praesens enkelvoud van mittere


dicere

zeggen, spreken#passief imperatief praesens enkelvoud van dīcere


timere

Stultum est timere, quod vitare non potest.

Het is dwaas te vrezen wat men niet kan vermijden.


sperare

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van spērāre


rogo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van rogāre


spero

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van spērāre


curo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van cūrāre


expugno

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ĕxpūgnāre


pugno

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van pugnāre


annus

Praesidens Barack Obama dixit se maiorem partem copiarum ex Iraquia intra unum annum in patriam revocaturum esse.

President Barack Obama heeft gezegd dat hij een zeer groot deel van de troepen uit Irak binnen een jaar naar het vaderland zou terugroepen.


regno

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van rēgnāre


pugnare

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van pugnāre


expugnare

Afgeleid van pūgnāre met het voorvoegsel ex-.


victor

Afgeleid van vincere ("overwinnen") met het achtervoegsel -tor.


horas non numero nisi serenas

een veelvoorkomende tekst op zonnewijzers


amo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ămāre


sedere

zitten#passief imperatief praesens enkelvoud van sedēre


alea iacta est

uit alea "dobbelsteen", iacta "geworpen" en est "is"; door Caesar gesproken toen hij in 49 voor Christus de rivier de Rubicon overstak, daarmee de Romeinse wet overtrad en een burgeroorlog ontketende

de teerling is geworpen, er is een onomkeerbare eerste stap gezet


parare

Afgeleid van de wortel *par, waarvan ook parere, pariare, pars en portare afgeleid zijn, met het achtervoegsel -are.


rogare

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van rogāre


amor patriae nostra lex

de liefde voor het vaderland is onze wet


veni, vidi, vici

Volgens Plutarchus uitte Caesar deze zin toen hij verslag uitbracht aan Amantius na zijn overwinning op Pharnaces van Pontus in de Slag om Zela van 47 v.Chr. Suetonius situeert de uitspraak in een opschrift tijdens Caesars triomftocht na de overwinning in Pontus. De drie werkwoorden staan in de actieve indicatief perfectum, 1ste persoon enkelvoud.


dico

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van dĭcāre


dico

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van dīcĕre


rex

Rēx filiī suīque in rēgiā pulchrā habitant.

De koning en zijn zonen wonen in een mooi paleis.


iacere

gooien#passief imperatief praesens enkelvoud van iacere


subrepo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van sŭbrēpĕre


alea

alea iacta est


subrepere

actief infinitief praesens van subrēpere


mollio

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van mŏllīre


mollire

afgeleid van mollis met het achtervoegsel -ire

zacht maken#passief imperatief praesens enkelvoud van mollīre


paro

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van părāre


suspicio

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van suspĭcĕre


concludere

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van concludere


no

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van nāre


centurio

Afgeleid van centuria met het achtervoegsel -o


centurio

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van cĕntŭriāre


orator

Afgeleid van orare ("het woord voeren") met het achtervoegsel -tor.


imperfectum

vorm van het werkwoord die in het Latijn zowel de actieve als passieve onvoltooid verleden tijd aangeeft


universitas

Afgeleid van universus ("algemeen, gemeenschappelijk") met het achtervoegsel -itas. De middeleeuwse betekenis "universiteit" komt voort uit de betekenis "vereniging": de eerste universiteiten waren verenigingen van docenten en studenten.

Hoc interdictum ad universitatem bonorum, non ad singulas res pertinet.

Dit verbod geldt voor het geheel van de goederen, dus niet voor de afzonderlijke voorwerpen.

Ambitus terrae totius, quae nobis videtur immensa, ad magnitudinem universitatem instar brevis obtinet puncti.

Vergeleken bij de grootte van het heelal beslaat de omtrek van heel de aarde, die voor ons onmetelijk lijkt, slechts een klein puntje.

gemeenschap, maatschappij; vereniging, gilde, ambacht, corporatie

Universitatis sunt, non singulorum, veluti quae in civitatibus sunt theatra et stadia et similia et siqua alia sunt communia civitatum.

Aan de maatschappij, dus niet aan individuen, behoren dingen die zich in de steden bevinden, zoals theaters en stadions en gelijkaardige goederen en alle andere dingen die gemeenschappelijk bezit zijn van de steden.

universiteit (gewoonlijk vergezeld van studiorum "van de studiën", professorum discipulorumque "van de professoren en studenten" of iets dergelijks)

Cum per quinque iam annorum lustra Universitatem suam Catholicam prudenter ac strenue gubernando ad spectatissimum inter Civitatum Americae Foederatarum scholas locum provexerit; ….

Omdat hij zijn Katholieke Universiteit, die hij reeds gedurende vijf lustra voorzichtig maar voortvarend bestuurt, tot een uitstekende positie onder de scholen van de Verenigde Staten van Amerika gebracht heeft; ….


ultra

Ultra Padum.


pluralis

afgeleid van plus bn "meer" (genitief: pluris) met het achtervoegsel -alis


contra

Contra Imperium Romanum.


dies jovis

donderdag; een dag van de week, donderdag komt na woensdag en voor vrijdag


cis

Cis Padum.


post

Post bellum.


in

om beweging of richting ergens heen aan te duiden: naar, in, op;

Gallia est omnis divisa in partes tres

Gallië is als geheel opgedeeld in drie delen

om een aantal of klasse aan te duiden: onder;

bij werkwoorden van zetten, leggen, plaatsen


regnum

koninkrijk; staatsvorm met een koning aan het hoofd


ei

zij; deze/die (nominatief mannelijk meervoud van de derde persoon)

aan/voor hem; aan/voor deze/die (datief mannelijk enkelvoud van de derde persoon)

aan/voor haar; aan/voor deze/die (datief vrouwelijk enkelvoud van de derde persoon)

eraan, ervoor; hieraan/hiervoor, daaraan/daarvoor (datief onzijdig enkelvoud van de derde persoon)


mens

Mens sana in corpore sano.

Een gezonde geest in een gezond lichaam.


extra

Extra urbem.


mula

De vrouwelijke vorm van mulus ("muilezel, muildier").


hippopotamus

van Oudgrieks ἱπποπόταμος (hippopótamos), een samenstelling van ἵππος (híppos) "paard" en ποταμός (potamós) "river", dus: "rivierpaard"


pater

Pater maritus matris est.


beryllium

genoemd naar het mineraal beryl met het achtervoegsel -ium


do

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van dăre


absint

actief conjunctief praesens, derde persoon meervoud van ăbĕsse


corvus

Gevormd met de Proto-Indo-Europese stam *ḱorh₂-, die krassende geluiden nabootst (vergelijk met het Oudgriekse κόραξ korax; "raaf, kraai").


aquarium

Gesubstantiveerd onzijdig enkelvoud van het bijvoeglijke naamwoord aquarius.


alibi

samenstelling van alius "ander" en ibi “daar”.


avis

Avis in caelō volat.


vis

actief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van vĕlle


nat

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van nāre


firma

Oorspronkelijk, elliptisch voor middeleeuws Latijn firma dies v lett. ‘vastgestelde dag’


net

actief conjunctief praesens, derde persoon enkelvoud van nāre


vel

versterkend, bijv. bij overtreffende trappen zeer, erg

vel maximus

honestum tāle est ut, vel sī ignōrārent id hominēs, suā tamen pulchritūdine laudabīle esset

De deugd is een zodanige zaak dat zelfs al zou zij de mensen onbekend zijn, haar schoonheid waardig zou zijn geprezen te worden.


vel

quī aethēr vel caelum nōminātur


vos

jullie (nominatief van de tweede persoon meervoud), Vulpes vulpes

jullie (accusatief van de tweede persoon meervoud), Vulpes vulpes


est modus in rebus

afkomstig uit regel 106 in [[s:la:https://la.wikisource.org/wiki/Sermones_(Horatius)/Liber_prior/Sermo_I_-_Qui_fit,_Maecenas,_ut_nemo,_quam_sibi_sortem|Satiren I 1]] van Horatius (zie vindplaats hieronder)

Est modus in rebus, sunt certi denique fines, quos ultra citraque nequit consistere rectum

Er is maat in de dingen, er zijn tenslotte grenzen, waarbuiten het juiste ophoudt.


duodenum

(verkorting) van duodeni "telkens twaalf" digitorum "van vingers", dus "twaalvingerig", waarbij de vinger als een lengtemaat bedoeld is, een leenvertaling van Oudgrieks δώδεκαδάκτυλοv (dódekadáktulon)


pemphigus

van Oudgrieks πέμφιξ (pémfix) "puist, blaasje"


scabies

afgeleid van scabere ww "krabben" met het achtervoegsel -ies


rhinitis

gevormd met het achtervoegsel -itis uit Oudgrieks ῥινός "van de neus"


thrombus

van Oudgrieks θρόμβος (thrombos) "bloedprop; klonter in melk"


nomen

Nōmen patris meī nesciō.

Nōmen est ōmen.


abitio

Afgeleid van het voltooid deelwoord van abire (weggaan) met het achtervoegsel -io.


adulescentia

jeugd, jongelingsjaren (van 17 tot 30 jaar)


abitus

Afgeleid van abire (weggaan) met het achtervoegsel -tus.

de uitgang, d.i. de plaats waar men uitgaat


apoproegmena

iets verwerpelijks (filosofische term gebruikt door de Stoïci)


aposphragisma

van Oudgrieks ἀποσφράγισμα (aposfrágisma)


abies

voorwerp in dennenhout (speer, schip, lans, brief ^((op een dennenhouten schrijftablet)))


augurari

passief infinitief praesens van augurāre


auguro

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van augŭrāre


adulterare

Werkwoordelijke afleiding van ădŭlter (overspelig).


augurare

wijden#passief imperatief praesens enkelvoud van augurāre


is

hij (nominatief mannelijk enkelvoud van de derde persoon)


accendo

eerste persoon enkelvoud, actief indicatief praesens van ăccĕndĕre


absum

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ăbĕsse


accido

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ăccĭdĕre


accido

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ăccīdĕre


accuso

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van accūsāre


abesse

Afgeleid van ĕsse met het voorvoegsel ab-.


aedifico

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van aedĭfĭcāre


aequo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van aequāre


adventus

Afgeleid van ădvĕnīre (aankomen, bereiken) met het achtervoegsel -tus.


abeo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ăbīre


aestimo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van aestĭmāre


abire

Afgeleid van īre met het voorvoegsel ab- (of met het achtervoegsel -ire)


accipere

Afgeleid van căpĕre met het voorvoegsel ad-.


affirmo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ăffĭrmāre


aditus

Afgeleid van ădīre (gaan naar) met het achtervoegsel -tus.


aedificare

Afgeleid van aedēs (woonhuis) met het achtervoegsel -ficare (maken).

/ˌaɛ̯dɪfɪˈkaːrɛ/


appello

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ăppĕllāre


accedere

Afgeleid van cēdĕre met het voorvoegsel ad-.

zich tot iemand wenden; naderen, aanvallen

op zich nemen, toetreden, zich aansluiten (bij)


aequare

Werkwoordelijke afleiding van aequus (gelijk).


affirmare

Werkwoordelijke afleiding van fĭrmus met het voorvoegsel ad-.


accedo

eerste persoon enkelvoud, actief indicatief praesens van ăccēdĕre


accidere

[ăccĭdĕre] Afgeleid van cădĕre met het voorvoegsel ad-.

[ăccīdĕre] Afgeleid van caedĕre met het voorvoegsel ad-.


appellare

actief infinitief praesens van appellāre

roepen#passief imperatief praesens enkelvoud van appellāre


afferre

afgeleid van ferre met het voorvoegsel ad-

berichten#passief imperatief praesens enkelvoud van afferre


agito

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ăgĭtāre


accusare

Werkwoordelijke afleiding van causa met het voorvoegsel ad-.


aestimare

In de oudste geschriften was de vorm "aestumare". Het eerste deel is aes zn koper, brons" en het tweede deel "timare" is wellicht verwant met Oudgrieks τιμάω (timáo) "de waarde bepalen".


accendere

Een werkwoord gevormd met het voorvoegsel ad-. De stam is dezelfde als bij căndēre.


agitare

denken aan#passief imperatief praesens enkelvoud van ăgĭtāre


byssus

van Oudgrieks βύσσος (bussos) "fijn linnen en het vlas waarvan het gemaakt wordt"


proelium

het gevecht, de slag, de strijd, de veldslag


atque

en zelfs, en daarenboven, en ook, bovendien


antecedere

afgeleid van cedere met het voorvoegsel ante-

actief infinitief praesens van antecēdere

met accusatief: iemand/iets voor zijn, voorafgaan

met datief en accusatief: iemand/iets ergens in overtreffen, voorafgaan#passief imperatief praesens enkelvoud van antecēdere


alter

Alter is het normale Latijnse woord voor "tweede". Secundus wordt enkel gebruikt in een hiërarchie, zoals die van een wedstrijd of een toneelstuk.

Dum te intueor, alterum me mihi intueri videor.

Terwijl ik naar jou kijk, krijg ik de indruk dat ik naar een tweede ik kijk.


eis

hun, aan/voor hen; (aan/voor) deze/die (datief mannelijk of vrouwelijk meervoud van de derde persoon)

er, eraan/ervoor; hieraan/hiervoor, daaraan/daarvoor (datief onzijdig meervoud van de derde persoon)

door/met hen; door/met deze/die (ablatief mannelijk of vrouwelijk meervoud van de derde persoon)

erdoor, ermee; hierdoor/hierdoor, daarmee/daardoor (ablatief onzijdig meervoud van de derde persoon)


tu

jij, je (nominatief van de tweede persoon enkelvoud)


me

mij (accusatief van de eerste persoon enkelvoud)

door mij (ablatief van de eerste persoon enkelvoud)


es

actief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van ĕsse

Homōne malus es?

actief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van ĕsse

Es patiēns!


es

actief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van ēsse


gadolinium

genoemd naar het mineraal gadoliniet met het achtervoegsel -ium; het mineraal was weer genoemd naar zijn ontdekker, Johan Gadolin


gallium

Afgeleid van Gallia met het achtervoegsel -ium.


via

Eventu suffragii nuntiato in viis Teherani tumultus violenti orti sunt.

Nadat de afloop van de stemming gemeld was, ontstonden in de straten van Teheran gewelddadige tumulten.


kalium

van het Arabisch اَلْقِلْي (al-qali) "as van planten" met het achtervoegsel -ium; uit zulke as (potas), gebruikt bij het maken van zeep, werd voor het eerst kalium geïsoleerd


thorium

vernoemd naar de Noorse god van de oorlog Thor met het achtervoegsel -ium.


niobium

(neologisme) van Niobe met het achtervoegsel -ium; naam in 1872 voorgesteld door de Duitse scheikundige H. Rose omdat het op tantalium leek en Niobe in de Griekse mythologie dochter van Tantalus was


natrium

Afgeleid van het Franse natron met het achtervoegsel -ium.


praseodymium

samentrekking van Oudgrieks πράσιος (prásios) "groen" en Latijn didymium; toen de Oostenrijkse scheikundige Carl Auer von Welsbach in 1885 aantoonde dat didymium geen element was, maar bestond uit twee andere elementen, noemde hij die neodymium en praseodymium


magnesium

Afkomstig van het Griekse magnèsia (aarde van Magnesia), met het achtervoegsel -ium.


labefactatio

Afgeleid van labefactare (aan het wankelen brengen).


labare

Afgeleid van het werkwoord labi met het achtervoegsel -are.


lapsare

Afgeleid van het werkwoord labi (participium perfectum lapsus) met het achtervoegsel -are.


labefactare

Afgeleid van labefacere (part. labefactum) met het achtervoegsel -are.


labora

actief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van lăbōrāre

Ora et labora.


laborare

Afgeleid van labi (1e persoon labor) met het achtervoegsel -are.


lithium

van het Oudgrieks λίθεος "stenen, van steen" (van λίθος "steen") met het achtervoegsel -ium; Berzelius gaf het element zijn naam omdat het ontdekt werd in een mineraal, in tegenstelling tot natrium en kalium, die ontdekt waren in plantaardig materiaal


ora

actief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van ōrāre


sim

actief conjunctief praesens, eerste persoon enkelvoud van ĕsse


-ana

verbuiging en vrouwelijke vorm van -anus

nominatief vrouwelijk enkelvoud van -anus

Christus → christiānus → christiāna

Christus → christen → vrouwelijke christen

campus → Campānia → campāna

veld, landschap → Campanië (waar brons werd gemaakt) → kerkklok


communicare

actief infinitief praesens van commūnicāre

delen met, bespreken#passief imperatief praesens enkelvoud van commūnicāre


terrere

bang maken#passief imperatief praesens enkelvoud van terrēre


donum

timeo Danaos et dona ferentes

ik vrees de Grieken, ook als ze geschenken brengen


fortis

Vir fortis ad castra mittēbātur.

De sterke man werd naar het legerkamp gezonden.


avus

Avus meus pulcher est.


puella

Verkleinvorm van puer, gevormd met het achtervoegsel -ella.


inimicus

Samenstelling van in- (on-) en amicus (vriend, bevriend).


amici

nominatief mannelijk meervoud van amīcus


-que

Dit encliticon bestond reeds in het Proto-Indo-Europees als -kwe en vinden we onder meer terug in het Lydisch, het Venetisch, het Oskisch en het Umbrisch. In het Oudgrieks had het encliticon de vorm τε als resultaat van een normale, klankwettige verandering.

Petrus Paulusque apostoli sunt.


regina

Afgeleid van de verbogen stam regis van rex met het achtervoegsel -ina.


quidem

in elk geval, tenminste, weliswaar, meerbepaald


solum

accusatief mannelijk enkelvoud van sōlus


libenter

Bijwoordelijke afleiding van libens met het achtervoegsel -ter.


et

panem et circenses

Et tu, Brute?


plurale tantum

van Latijn plurale tantum; verbinding van plurale zn ‘meervoud, het meervoudige’ en tantum bn ‘alleen’

aanduiding voor een woord dat als regel enkel in de meervoudsvorm wordt gebruikt

Een voorbeeld in het Nederlands is vlegeljaren; vlegeljaar, het grammaticaal enkelvoud, is niet in zwang.


vidi

actief indicatief perfectum, eerste persoon enkelvoud van vĭdēre


veni

actief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van vĕnīre


veni

actief indicatief perfectum, eerste persoon enkelvoud van vĕnīre


veni

actief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van vēnīre


participium perfectum

voltooid deelwoord; het woord dat deel heeft aan het werkwoord en aan het naamwoord en als afgesloten gezien wordt.


lavabo

actief indicatief futurum, eerste persoon enkelvoud van lavāre

Lavabo in innocentia manus meas
et circumdabo altare tuum, Domine,
ut auditas faciam voces laudis
et enarrem universa mirabilia tua.

In onschuld was ik mijn handen,
maak de ommegang om uw altaar,
dat mijn stem zich verheft in het danklied,
ik de reeks uwer wonderen noem.


se

zich, zichzelf (reflexief in een hoofdzin, slaat terug op het onderwerp van die hoofdzin)

Māter in speculō sē videt.

Sē amat.

hij, zij, het (reflexief in een bijzin, slaat terug op het onderwerp van de hoofdzin)

Dux dīcit sē cōpiās vīcisse.

De leider zegt dat hij de troepen heeft overwonnen.


signum

erfwoord Ontwikkeld uit Italisch *sek-no- “insnijding”, “snijwerk” met dezelfde wortel als in het werkwoord secare “snijden”.


sidus

ster; een hemellichaam, een gasbol die licht uitzendt door kernfusie.


sapere

Ontwikkeld uit Italisch *sapi- “onderscheiden”, uit Indo-Europees *sH₁p-/*seH₁p- “opmerken”.


sit

actief conjunctief praesens, derde persoon enkelvoud van ĕsse


it

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van īre


maritus

echtgenoot ; een mannelijke huwelijkspartner.


bolus

type klei voor medicinale doeleinden (o.m. als bloedstelpend middel, tegen ontstekingen, allergieën en tumoren).


mortalis

Afgeleid van mors met het achtervoegsel -alis.


servant

actief indicatief praesens, derde persoon meervoud van sĕrvāre


est

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van ĕsse


sto

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van stāre


hortus

Puer in hortō ludit.


nas

actief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van nāre


medicus

Medicus dicit puerum aegrum esse.


sal

sāl niger
#**bittere spot


aquarius

Afgeleid van aqua met het achtervoegsel -arius


pisces

nominatief, accusatief en vocatief meervoud van piscis


libra

pond, gewicht van ongeveer 329 gram, verdeeld in 12 uncia


ait

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van ăiĕre


ecce

Ecce! Pater ad vīllam venit.


sanus

Mēns sāna in corpore sānō.


lis

het voorwerp van de betwisting of het proces


villa

Imperator mercatorem rogat villamne vendat.

De opperbevelhebber vraagt de koopman of hij de villa verkoopt.


lupa

Komt van de Proto-Indo-Europese stam *wlqwos of *lukwos.


regna

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens actief van rēgnāre


venire

(vĕnīre) Van dezelfde Indo-Europese wortel als het Nederlandse komen en het Oudgriekse βαίνω.

(vēnīre) Samengetrokken uit "vēnum īre" (in verkoop gaan). Dit werkwoord wordt gebruikt als passieve vorm van vēndĕre.


struix

Afgeleid van struere (opstapelen, ophopen).


vestibulum

voorplein, voorhof (ruimte tussen voordeur en straat)


calculus

Samenstelling van calx (gen. calcis; « steen, kalk ») met het achtervoegsel -ulus.

steen = stuk in het spel, ook van glas, ivoor of was

rekensteen, rekenbord, rekening, berekening


toxicum

van Oudgrieks τοξικόν (toxikón) "pijlgif"


insula

blok van huurhuizen die aan eenzelfde eigenaar toebehoren


insulanus

Afgeleid van insula (eiland) met het achtervoegsel -nus.


panis

Afkomstig van het Proto-Indo-Europese *peh₂-.


metus

Ontwikkeld uit Italisch *metu-, verdere verwanten in het Indo-Europees zijn onzeker, mogelijk Oudiers moth.


incola

Afgeleid van incŏlĕre met het achtervoegsel -a.

Iapones diutius vivunt quam ceteri populi, nam ex centum viginti septem milionibus incolarum triginta sex milia quingenti centum annos superaverunt.

Japanners leven langer dan overige volkeren, want van 127 miljoen inwoners overschreden er 36.500 de honderd jaar.


avia

[2] Metonymisch uit [1], vanuit de gedachte dat een vooroordeel vaak geërfd is van iemands grootmoeder.


amitinus

van een tante van vaderskant afstammend.

toebehorend aan een tante, neef of nicht.


patruelis

van een oom of tante van vaderskant afstammend.


matruelis

van een oom of tante van moederskant afstammend.


asinus

Een Anatolisch leenwoord. Vergelijk onder andere het Griekse ὄνος en het Soemerische anšu.


hydrogenium

Afgeleid van een quasi-Griekse samenstelling van ὑδρο- /hudro-/ en γένος /génos/ , met het achtervoegsel -ium (Latijn).


suicidium

Laatlatijnse samenstelling van suus met het achtervoegsel -cidium, gevormd naar het voorbeeld o.a. van parricidium. Het klassiek Latijn kende geen afzonderlijk woord voor zelfmoord.

/ˌsʊʷɪˈkiːdɪʲʊ(m)/


reformatio

Afgeleid van refōrmō (veranderen, verbeteren)


regicidium

Samenstelling van rex (gen. regis; « koning ») met het achtervoegsel -cidium (dat afgeleid is van caedere; « doden »). Deze term is Neolatijns, d.w.z. hij kwam niet voor in het klassieke of middeleeuwse Latijn.


parricidium

Samenstelling van par (gen. paris; « gelijk, overeenstemmend ») met het achtervoegsel -cidium. De betekenis "hoogverraad" komt voort uit het feit dat dit vergrijp in het Romeins recht beschouwd werd als de zwaarst mogelijke misdaad.


capere

Van PIE*keh₂p-, waar bijv. ook het Oudgriekse κάπτω en wellicht Engels have, Duits haben en Nederlands hebben toe te herleiden zijn. In het Germaans is de betekenis dan geheel verschoven van "nemen" naar "bezitten".


adeo

[bijwoord] Een versteende woordgroep, bestaande uit ad (« tot ») en eo (« daarheen »).


adeo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ădīre


malum

malum publicum

malum externum

aliquis malum habet

bona malaque

malum dare

malo rei

mala publica

irritamenta malorum

malum militibus minitari


bellax

Afgeleid van bellum of bellare met het achtervoegsel -ax.


interpunctio

Afgeleid van interpungere met het achtervoegsel -io.

scheiding van de woorden door interpunctie


bellus

Waar pulcher eerder schrijftalig was, hoorden bellus en lepidus tot de dagelijkse omgangstaal. Vandaar dat de Romaanse talen eerder kiezen voor bellus.


bellicus

Afgeleid van bellum (oorlog) met het achtervoegsel -icus.

bellicus ius
#**oorlogsrecht

bellicus res
#**oorlogszaken


hodie

Oorspronkelijk een woordgroep in de ablatief: "hoc die" (op deze dag). Mettertijd zijn de twee woorden versmolten tot één bijwoord


bellare

Afgeleid van bellum met het achtervoegsel -are


reformare

Samenstelling van re- (her-) en formare (vormen).


belua

bēlua Inda
#**olifant


belligerare

actief infinitief praesens van bellīgerāre

oorlog voeren#passief imperatief praesens enkelvoud van bellīgerāre


reformo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van refōrmāre


zodiacus

Zōdiacus circulus.


zizania

Ontleend aan het Oudgriekse ζιζάνιον (meervoud: ζιζάνια).


zythum

een soort bier uit Egypte, gemaakt van gefermenteerde gerst


zotheca

een privaat kamertje of kastje om overdag in uit te rusten


permutatio

Afgeleid van permūtāre met het achtervoegsel -io.


beluosus

Afgeleid van bēlŭa met het achtervoegsel -osus.


imperium

afgeleid van impero "bevel voeren, heersen" met het achtervoegsel -ium

imperium observare
#**het bevel in acht nemen

summa imperii
#**hoogste macht

pro imperio
#**uit hoofde van zijn gezag

imperium unius
#**alleenheerschappij

imperium suscipere
#**de macht aanvaarden

imperium maritimum
#**opperbevel op zee

summa imperii
#**opperbevel


zona

van vrouwen, waarmee het onderkleed werd vastgehouden (symbool van de maagdelijkheid


malus

nuntius malus
#**slecht nieuws

ambitio malus
#**onoprechte eerzucht

fides malus
#**kwade trouw

gramina mala
#**giftig

carmen mala
#**smaaddicht

res malus
#**straf

aetas malas
#**ouderdom


este

actief imperatief praesens, tweede persoon meervoud van ĕsse


capio

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van căpĕre


desca

Een vrouwelijke vorm naast discus, die in het klassiek Latijn niet bestond. De klinker "e" is mogelijk ontstaan onder invloed van het Italiaanse desco.


eam

haar (accusatief vrouwelijk enkelvoud van de derde persoon)


parabola

illi, qui simpliciter et demonstrandae rei causa eloquebantur, parabolis referti sunt …

zij, die eenvoudig spreken om een zaak aan te tonen, wemelen toch van de vergelijkingen …

et locutus est eis multa in parabolis dicens ecce exiit qui seminat seminare ….

En hij sprak hen uitvoerig toe en vertelde in gelijkenissen: "Iemand ging eens naar buiten om zijn zaad te zaaien …"

adsumptaque parabola sua dixit: "…".

Hij hief zijn orakelspreuk aan en zei: "…"

Manifestum quidem est hanc aequationem esse pro Parabola.

Het is in elk geval duidelijk dat dit een vergelijking is voor een parabool.


nes

actief conjunctief praesens, tweede persoon enkelvoud van nāre


discus

rond bord, genoemd naar zijn vormelijke gelijkenis met een discus


nos

wij (nominatief van de eerste persoon meervoud)

ons (accusatief van de eerste persoon meervoud)


synagoga

Ontleend aan het Oudgriekse συναγωγή (samenkomst, vergadering, van σύν "samen" en ἄγω "brengen, voeren").

Itaque omnis synagoga filiorum Israelis eum interfecit dicentes ad Pilatum, cum eum vellet dimittere: …

En zo heeft elke gemeente van de kinderen van Israël hem vermoord door tegen Pilatus te zeggen, terwijl hij hem toch wilde laten gaan: …

Excedite de medio eius, utique synagogae; …

Ga weg uit haar midden, ook uit dat van de synagoge; …


monere

Causativum van het Latijnse meminisse (denken, zich herinneren), alsook letterlijk "aan iets doen denken".


socra

Deze nevenvorm van socrus komt weinig voor.


socerus

Deze nevenvorm van socer komt enkel voor in de werken van Plautus.


socer

Dit woord wordt vaak gebruikt als vereenvoudigde versie van consocer, socer magnus of socer maior.


socrus

In de oudste geschriften kan socrus ook mannelijk zijn, maar in alle latere tijden prevaleert de vrouwelijke betekenis.


vult

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van vĕlle


septimani

Gesubstantiveerde meervoudsvorm van septimanus (te maken hebbend met het getal zeven).


septimanus

Afgeleid van septem (zeven) met het achtervoegsel -anus.


septimana

Gesubstantiveerde vorm van septimanus (te maken hebbend met het getal zeven), in het Laatlatijn gebruikt als leenvertaling van het Griekse leenwoord hebdomas.


butyrum

Ontleend aan het Oudgriekse βούτυρον (boter).


caballus

Waarschijnlijk een Keltisch leenwoord. Vergelijk het Ierse capall (paard).


porca

De vrouwelijke vorm van porcus ("varken").


i.e.

dat is, dat wil zeggen, met andere woorden


cognoscit

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre


cognoscimus

actief indicatief praesens, eerste persoon meervoud van cŏgnōscĕre


cognoscis

actief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van cŏgnōscĕre


abbatissa

Afgeleid van abbas ("abt") met het achtervoegsel -issa.


cognoscunt

actief indicatief praesens, derde persoon meervoud van cŏgnōscĕre


simus

actief conjunctief praesens, eerste persoon meervoud van ĕsse


cognoscitis

actief indicatief praesens, tweede persoon meervoud van cŏgnōscĕre


sitis

actief conjunctief praesens, tweede persoon meervoud van ĕsse


sumus

actief indicatief praesens, eerste persoon meervoud van ĕsse


estis

actief indicatief praesens, tweede persoon meervoud van ĕsse


sunt

actief indicatief praesens, derde persoon meervoud van ĕsse


sint

actief conjunctief praesens, derde persoon meervoud van ĕsse


sis

(tussenwerpsel) Samentrekking van si vis.


sis

actief conjunctief praesens, tweede persoon enkelvoud van ĕsse


orca

Van een onduidelijke herkomst; mogelijk te verbinden met het Oudgriekse woord ἄρχα.


iocare

Afgeleid van iocus met het achtervoegsel -are.


-da

Regelmatige Latijnse vorm voor het oorspronkelijk Griekse -des.

vormt zelfstandige naamwoorden van eigennamen, waarbij de zoon of kleinzoon van de genoemde aangeduid wordt; patroniem

Aenēas → Aeneada


-i

genitieve mannelijke en onzijdige enkelvoudige verbuiging van -us.
 Toegepast voor soortnamen van planten en dieren.

sclateri

walkeri

nominatieve en vocatieve mannelijke meervoudige verbuiging van -us.


seco

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van secāre


-a

vormt zelfstandige naamwoorden van enkele werkwoorden, hiervan de handelend persoon of dader gevend,
 -er, -aar.

Deze afleiding komt weinig voor.

com + lēgĕre → (collēgĕre) → collēga

samen + verzamelen, lezen → (verenigen) → ambtgenoot, helper

perfŭgere → perfŭga

scrībĕre → scrība


-a

nominatief enkelvoud van achtervoegsel -a


-a

nominatief vrouwelijk enkelvoud van achtervoegsel -us

vocatief vrouwelijk enkelvoud van achtervoegsel -us

nominatief onzijdig meervoud van achtervoegsel -us

accusatief onzijdig meervoud van achtervoegsel -us

vocatief onzijdig meervoud van achtervoegsel -us

ablatief vrouwelijk enkelvoud van achtervoegsel -us


abdere

Afgeleid van dāre met het voorvoegsel ab-.

verwijderen, wegstoppen, terugtrekken; verbannen


abstinere

Afgeleid van tĕnēre met het voorvoegsel ab- en een overgangsklank s.


abrumpere

Afgeleid van rŭmpĕre met het voorvoegsel ab-.

breken, afbreken, openbreken, verbreken, vaneenscheuren, wegrukken

overtreden, schenden; afbreken, een einde maken (aan)


abicere

Afgeleid van iăcĕre met het voorvoegsel ab-.

zich wegwerpen en verootmoedigen


momentum

Samentrekking van *movimentum, dat afgeleid is van mŏvēre met het achtervoegsel -mentum.


abundare

Werkwoordelijke afleiding van ŭnda met het voorvoegsel ab-.

overstromen, buiten de oevers treden; overvloeien

een overvloed hebben (van); rijk zijn (aan)


absolvere

Afgeleid van sŏlvĕre met het voorvoegsel ab-.


adhibere

Afgeleid van hăbēre met het voorvoegsel ad-.


adesse

Afgeleid van ĕsse met het voorvoegsel ad-.

aanwezig zijn, bijwonen, deelnemen (aan)


adducere

Afgeleid van dūcĕre met het voorvoegsel ad-.


adimere

Afgeleid van ĕmĕre met het voorvoegsel ad-.


adipisci

Afgeleid van ăpĭsci met het voorvoegsel ad-.


admittere

Afgeleid van mĭttĕre met het voorvoegsel ad-.

zich schuldig maken (aan), (een fout) begaan


adiuvare

Afgeleid van iŭvāre met het voorvoegsel ad-.


addere

Afgeleid van dāre met het voorvoegsel ad-.


admovere

Afgeleid van mŏvēre met het voorvoegsel ad-.


admonere

Afgeleid van mŏnēre met het voorvoegsel ad-.


adicere

Afgeleid van iăcĕre met het voorvoegsel ad-.


adhuc

Versteende woordgroep, bestaande uit ăd (tot) en hūc (hierheen).


acere

Werkwoordelijke afleiding van ācer (scherp), met verkorting van de stamklinker.


administrare

Afgeleid van mĭnĭstrāre met het voorvoegsel ad-.


advena

Nominale afleiding van ădvĕnīre (aankomen, bereiken).


adoriri

Afgeleid van ŏrīri met het voorvoegsel ad-.


advenire

Afgeleid van vĕnīre met het voorvoegsel ad-.


adversarius

Afgeleid van ădvĕrsāri (zich verzetten) of van ădvĕrsum/ădvĕrsus (tegen) met het achtervoegsel -arius.


aedificium

Afgeleid van aedĭfĭcāre (bouwen) met het achtervoegsel -ium.

/ˌaɛ̯dɪˈfɪkɪʲʊ(m)/


organizare

Werkwoordelijke afleiding van organum met het achtervoegsel -izare.


aestas

Aestas redit, nunc recedit hiemis saevitia.

De zomer nadert, nu wijkt de grimmigheid van de winter.


aether

Ontleend aan het Oudgriekse αἰθήρ (aithēr; bovenlucht, ether).


affectus

Afgeleid van ăffĭcĕre met het achtervoegsel -tus.


caeliscalpium

Samenstelling van caelum (hemel) en scalpere (krabben) met het achtervoegsel -ium. Dit is een leenvertaling van het Engelse skyscraper.


aes

koper, brons (elk ruw metaal dat men kan opgraven, behalve goud en zilver)

koperen of bronzen voorwerp (van standbeelden tot wapens of huisraad)


eclipsis

Ontleend aan het Oudgriekse zelfstandig naamwoord ἔκλειψις (ékleipsis). Dit was een naamwoordelijke afleiding van het werkwoord ἐκλείπω (ekleípō, "weggaan, verduisteren"), zelf afgeleid van het werkwoord λείπω (leípō, "achterlaten") met het voorvoegsel ἐκ- (ek-) dat is afgeleid van het voorzetsel ἐκ/ἐξ (ek/ex, "uit").


petra

Ontleend aan het Oudgriekse πέτρα (petra).


fugi

eerste persoon enkelvoud indicativus perfectum activus van fugiō


tui

van jou (genitief van de tweede persoon enkelvoud)


impero

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ĭmpĕrāre


libero

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van liberare


servat

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van sĕrvāre


vivo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van vīvĕre

Vivo ergo sum.


frumentum

Samentrekking van *frugimentum, dat afgeleid is van frŭi met het achtervoegsel -mentum.


imputati

nominatief of vocatief mannelijk meervoud van imputātus

genitief mannelijk of onzijdig enkelvoud van imputātus


-ivus

Dit achtervoegsel is eigenlijk -vus met een bindklinker i ervoor. Waar -vus enkel aan een zuivere wortel kan gehecht worden, wordt -ivus ook gebruikt met andere achtervoegsels ervoor en is het nog steeds productief in het klassieke Latijn.

vormt bijvoeglijke naamwoorden die de handeling, uitgedrukt door een werkwoord, voorstellen als een eigenschap.

recidere → recidīvus

vormt bijvoeglijke naamwoorden die de inhoud van een zelfstandig naamwoord voorstellen als een eigenschap.

aestas → aestīvus

vormt bijvoeglijke naamwoorden die de inhoud van een ander bijvoeglijk naamwoord of voltooid deelwoord voorstellen als een eigenschap.

captus → captīvus


-osus

vormt bijvoeglijke naamwoorden met de betekenis "vol van, met veel, geneigd tot" van zelfstandige naamwoorden.

gloria → gloriōsus


-cus

Overgeërfd uit het Proto-Indo-Europees. Van dezelfde stam komen ook het Nederlands-Duitse -ig, het Engelse -y en het Oudgriekse -ικός. De afgeleide vorm met een bindklinker i is -icus.

vormt bijvoeglijke naamwoorden van andere (voor)naamwoorden betekenen "behorende tot".

civis → civicus

bellum → bellicus


-ensis

vormt bijvoeglijke naamwoorden met als betekenis "afkomstig van, wonende in" van zelfstandige naamwoorden die een plaats aanduiden.

lŭtum → lŭtensis

Antverpia → Antverpiensis


-nus

Overgeërfd uit het Proto-Indo-Europees. De afgeleide vormen -ternus en -turnus zijn ontstaan door metanalyse (bvb.: dies → dius-nus → diur-nus → di-urnus).

pater → paternus

ver → vernus


-alis

vormt bijvoeglijke naamwoorden van zelfstandige naamwoorden of hoofdtelwoorden.

mors → mortālis

duo → duālis


-scere

worden, aanvangen met, beginnen te, inchoatīvum

timēre - pertimescĕre


-itare

weer, opnieuw, frequentatīva of intensīva

clamātus - clamitāre


-arius

Dit achtervoegsel is ontstaan uit de aanhechting van -ius aan woorden op -aris. In de Romaanse talen lopen de afgeleiden van -aris en -arius grotendeels door elkaar.

vormt bijvoeglijke van zelfstandige naamwoorden, met als betekenis "behorend tot".

ordō → ordinārius

lijn, rij → ordinair, van een bepaalde rang

; vormt zelfstandige naamwoorden met als betekenis "uitvoerder van, drager van, werper van, gebruiker van".

aqua → aquarius

sagitta → sagittarius

fructus → fructuarius


-are

vormt werkwoorden (frequentatīva of intensīva) van zelfstandige naamwoorden

iactus - iactāre

vormt werkwoorden (denominativa) van zelfstandige naamwoorden

vox - vocāre


adire

Afgeleid van īre met het voorvoegsel ad- (of met het achtervoegsel -ire)


furtum

Afgeleid van fūr (dief) met het achtervoegsel -tum.


-eus

vormt bijvoeglijke naamwoorden met als betekenis "gemaakt van" bij stofnamen.

aurum → aurĕus

vormt bijvoeglijke naamwoorden met diverse betekenissen van zelfstandige naamwoorden, en dit in de drie geslachten (-ĕus, -ĕa, -ĕum).

alvus → alvĕus

fēmĭna → fēmĭnĕus

vrouw → vrouwelijk, door vrouwenhand, verwijfd


archiepiscopus

Afkomstig van het Griekse ἀρχιεπίσκοπος (letterlijk "hoofd-opzichter").


-ax

vormt bijvoeglijke naamwoorden van werkwoorden, hevig, kwalijk.

audēre → audax


-elis

vormt bijvoeglijke naamwoorden van zelfstandige naamwoorden of hoofdtelwoorden, behorende tot.

cornu → cornelis


-ilis

vormt bijvoeglijke naamwoorden van zelfstandige naamwoorden, behorende tot.

puer → puerilis


-tus

vormt bijvoeglijke naamwoorden van naamwoorden en betekent "voorzien van, -vol".

honor, honos → honestus

als genus passivum perfectum van werkwoorden en betekent "zijnde ge--d, zijnde ge--en, -ing".

ădvĕnīre → ădventus

ădīre → ădĭtus


-ox

vormt bijvoeglijke naamwoorden van werkwoorden, hevig, kwalijk, over-.

fērus → fĕrox


angustiae

Afgeleid van ăngŭstus (eng, benard) met het achtervoegsel -ia. Het woord komt in het klassiek Latijn nagenoeg alleen voor als meervoud. De Romaanse talen hebben wel de enkelvoudige vorm ăngŭstĭa overgeërfd.

/aŋˈgʊstɪˌʲaɛ̯/


aestivus

Afgeleid van aestas (zomer) met het achtervoegsel -ivus.


aureus

Afgeleid van aurum (goud) met het achtervoegsel -eus.


lutensis

Afgeleid van lutum (slijk) met het achtervoegsel -ensis.


ferox

Afgeleid van ferus (wild) met het achtervoegsel -ox.


cornelis

Afgeleid van cornu (hoorn) met het achtervoegsel -elis.


ruralis

Afgeleid van rūs (platteland) met het achtervoegsel -alis.


palaris

Afgeleid van pālus (paal) met het achtervoegsel -aris.


puerilis

Afgeleid van puer (jongen) met het achtervoegsel -ilis.


Antverpiensis

Afgeleid van Antverpia ("Antwerpen") met het achtervoegsel -ensis.


altitudo

Afgeleid van altus met het achtervoegsel -tudo.


clamitare

actief infinitief praesens van clāmitāre

hard roepen, uitschreeuwen#passief imperatief praesens enkelvoud van clāmitāre


-aris

jubileum → jubilaris

tertius → tertiaris


-icus

Overgeërfd uit het Proto-Indo-Europees. Van dezelfde stam komen ook het Nederlands-Duitse -ig, het Engelse -y en het Oudgriekse -ικός. De afgeleide vorm zonder bindklinker i is -cus.

vormt bijvoeglijke naamwoorden van andere (voor)naamwoorden en betekent "behorende tot".

civis → civicus

ūnus → ūnicus

bellum → bellicus


veneo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van vēnīre


nem

actief conjunctief praesens, eerste persoon enkelvoud van nāre


-mentum

vormt zelfstandige naamwoorden van andere woorden, middel, wat nodig is.

frŭi → frūmentum

genieten, het vruchtgebruik hebben → koren, graan

monēre → mŏnŭmentum

nīdus → nīdāmentum

nux → nŭcāmentum

noot → wat als een noot aan de boom hangt, pijnappels


-bundus

vormt bijvoeglijke naamwoorden als tegenwoordig deelwoord (participium praesentis) van werkwoorden, bezig met, -d.

mŏri → moribundus

nătāre → nătābundus

nox → noctŭa → noctŭăbundus


-cundus

fāri → fācundus

īrasci → īrācundus

boos zijn, boos worden → boos, prikkelbaar, driftig, opvliegend

vĕrēri → vĕrēcundus

bang zijn, vrezen → schuw, verlegen, beschaamd

iocāri of iŭvāre → iūcundus

schimpen, pret maken → verrukkelijk, aangenaam


secundus

afgeleid van sequi ww met het achtervoegsel -undus

Milo non erat actor secundarum, sed primarum partium.

Milo speelde niet de tweede rol, maar de eerste.

Iaculator Atheniensis secundum locum obtinuit.

De Atheense speerwerper behaalde de tweede plaats.


fecundus

Afgeleid van de (in klassiek Latijn onproductief geworden) stam fe-, die ook voorkomt in fetus, femina en felix, met het achtervoegsel -cundus.


absolvo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ăbsŏlvĕre


vernus

Afgeleid van vēr (lente) met het achtervoegsel -nus.


vernum

Zelfstandig gebruikt onzijdig enkelvoud van vĕrnus (lente-).


-cidium

Afgeleid van het werkwoord caedĕre (houwen, slachten, doden) met het achtervoegsel -ium.

vormt zelfstandige naamwoorden die het doden van de persoon of ding, aangegeven door de eerste component van het woord, betekenen.

hŏmo → hŏmĭcīdĭum

păter → parrĭcīdĭum

vader → vadermoord, landverraad, heiligschennis


-anus

Dit achtervoegsel kan beschouwd worden als achtervoegsel -nus met een bindklinker ā ervoor. Overgeërfd uit het Proto-Indo-Europees.

vormt bijvoeglijke naamwoorden van andere (voor)naamwoorden en betekent "afkomstig van" of "behorende tot".

mōns → montānus

berg → bergachtig, op of aan bergen wonend

pāgus → pāgānus

Rōma → Rōmānus


-cida

Afgeleid van het werkwoord caedĕre (houwen, slachten, doden) met het achtervoegsel -a.

vormt zelfstandige naamwoorden die de doder van de persoon of ding, aangegeven door de eerste component van het woord, betekenen.
Dit is een confix omdat het wel een eigen betekenis draagt maar geen vrij morfeem is.

hŏmo → hŏmĭcīda

păter → parrĭcīda

vader → vadermoordenaar, landverrader, heiligschenner


-inus

Dit achtervoegsel kan beschouwd worden als achtervoegsel -nus met een bindklinker ī ervoor.

Via Proto-Italisch *-īnos overgeërfd uit het Proto-Indo-Europees.

dŏmŭs → dŏmĭnus

collis → collīnus

heuvel → heuvelachtig, groeiend op een heuvel


-ium

vormt zelfstandige naamwoorden van werkwoorden, waarbij de handeling of toestand aangeduid wordt.

gaudēre → gaudium

wordt gebruikt om namen van stoffen te vormen

helios → helium

Dmitri Mendelejev → mendelevium

grondlegger van het huidige periodiek systeem


-ulus

vormt (mannelijke) zelfstandige naamwoorden van zelfstandige naamwoorden, hiervan het verkleinwoord gevend, -tje.

calx → calcŭlus

steen, kalk → steentje, speelsteen, rekensteen

rēx → rēgŭlus

koning → prins, koning van een klein land


pirata

Ontleend aan Oudgrieks πειρᾱτής (peirātḗs) lett. “avonturier, iemand die het lot beproeft”, afgeleid van πεῖρα (peirā) v “proef, poging”.


-des

vormt zelfstandige naamwoorden van eigennamen, waarbij de zoon of kleinzoon van de genoemde aangeduid wordt; patroniem

Aenēas → Aeneadēs


-is

vormt zelfstandige naamwoorden van eigennamen, waarbij de dochter of kleindochter van de genoemde aangeduid wordt; patroniem

Nereus → Nerēis


fauces

engte, nauwe doorgang (bergpas, kloof; zeeëngte, landengte)


glis

Glires pabulum nocte quaerent.


-tudo

vormt (vrouwelijke) zelfstandige naamwoorden van bijvoegelijke naamwoorden, hiervan de eigenschap gevend, -te. Wordt achter de woordstam geplaatst, gewoonlijk de genitief.

altus → alti → altitūdo


nix

; sneeuwvlokken, sneeuwbuien, sneeuwmassa's


Berolinensis

Afgeleid van Berolinum (Berlijn) met het achtervoegsel -ensis.


-ina

Vrouwelijke vorm van achtervoegsel -inus. Kan bijvoeglijk en zelfstandig gebruikt worden.

vormt vrouwelijke (bijvoeglijke) naamwoorden van andere (voor)naamwoorden.

rex → (regis) → regina


-itus

vormt het (passieve) voltooid deelwoord van een werkwoord van de 2e conjugatie.

monēre → monĭtus

verēri → verĭtus

abire → ăbĭtus


co-redemptrix

Afgeleid van rĕdimĕre ("verlossen"; participium perfectum rĕdemptum) met het voorvoegsel co- en met het achtervoegsel -trix.

medeverlosseres, in het bijzonder Maria de moeder van Jesus.


-trix

vormt (vrouwelijke) zelfstandige naamwoorden van werkwoorden, hiervan de handelend persoon of dader gevend,
 -ster, -ares.

Wordt normaal achter de werkwoordstam geplaatst, niet de ik-vorm.

vēnāri → vēnā → vēnātrīx

ulcisci → ultus → ultrīx

nūtrīre → nu(tr) → nūtrīx


-tor

vormt (mannelijke) zelfstandige naamwoorden van werkwoorden, hiervan de handelend persoon of dader gevend,
 -er, -aar.

vincere → vīci → victor

overwinnen, veroveren → overwinnaar, veroveraar

mercārī → mercātor

verkopen, handelen → verkoper, handelaar

dēfendere → defend + tor → dēfēnsor

funda → (fundi) → funditor

gladius → (gladia) → gladiātor


-sor

vormt (mannelijke) zelfstandige naamwoorden van werkwoorden, hiervan de handelend persoon of dader gevend,
 -er, -aar.
Ontstaat na klankverandering van de werkwoordstam met het achtervoegsel -tor:

Kan ontstaat na klankverandering, assimilatie genoemd.

censēre → cens + tor → censŏr

schatten, oordelen → censor, toezichthouder van de staat

dēfendere → defend + tor → dēfēnsor


lenitas

Afgeleid van lenis met het achtervoegsel -itas.


lentus

loom, onverschillig, ongevoelig, flegmatiek


-ter

vormt zelfstandige naamwoorden van enkele woorden en stammen, hiervan de handelend persoon of dader gevend,
 -er, -aar.

De afleiding is vaak onregelmatig. Klankverandering kan optreden.

magnus → magis → magister

groot → meer, groter → aanvoerder , opperste, meester

minor → min(or)is → minister

adulari → adulatus → adulter

vleien → vleiend → echtbreker, overspelige

pater

māter

frater


cavernosus

Afgeleid van caverna met het achtervoegsel -osus.


latitudo

Afgeleid van latus met het achtervoegsel -tudo.


birota

Afgeleid van rota ("wiel") met het voorvoegsel bi-, naar het voorbeeld van termen zoals het Franse bicyclette.


copernicium

eponiem: Vernoemd naar de beroemde wetenschapper Nicolaas Copernicus (zoals de meeste andere elementen met het achtervoegsel -ium), zoals voorgesteld door de ontdekkers uit Darmstadt. Tot 19 februari 2010 droeg het element de tijdelijke naam ununbium.


iumentum

Samentrekking van *iugimentum, dat afgeleid is van iungere met het achtervoegsel -mentum.


tibi

jou (datief van de tweede persoon enkelvoud)


nobis

ons (datief van de eerste persoon meervoud)

door ons (ablatief van de eerste persoon meervoud)


vestri

van jullie (genitief van de tweede persoon meervoud)


vobis

jullie (datief van de tweede persoon meervoud)

door jullie (ablatief van de tweede persoon meervoud)


nostri

van ons (genitief van de eerste persoon meervoud van ego)


nostri

van onze (genitief mannelijk enkelvoud van noster)

van onze (genitief onzijdig enkelvoud van noster)

van onze (nominatief mannelijk meervoud van noster)


mihi

mij (datief van de eerste persoon enkelvoud)


cursor

Afgeleid van currere (→ cursum) met het achtervoegsel -sor.


-io

vormt zelfstandige naamwoorden van werkwoorden, waarbij de handeling of toestand aangeduid wordt.

regĕre → regio


penitus

bij bijwoorden en bijvoegelijk naamwoorden


dexteritas

Afgeleid van dexter met het achtervoegsel -tas.


formula

Viveo ad formulam.

formulering, voorschrift, gerechtelijk proces

Formula cadet.


-ido

cupĕre → cupīdo


wambasia

Leenwoord uit het Germaans. Dit is een term uit het Middeleeuws Latijn, en werd dus niet gebruikt in het oude Rome. Verder bestaat er alleen maar een pluralis.


Helianthus annuus

Het eerste deel van de naam, helianthus, is een pseudo-Griekse samenstelling van ἥλιος ("zon") en ἄνθος ("bloem"); de eigenlijke Oudgriekse naam van de zonnebloem was ἡλιοτρόπιον. Het tweede deel, annuus, betekent "eenjarig".


Ziziphus spina-christi

Het eerste deel van de naam, ziziphus, is een middeleeuwse spelling van zizyphus ("jujubeboom"), dat gevormd was van zizyphum ("jujubevrucht"), ontleend aan het Oudgriekse ζίζυφον (zízuphon). Het tweede deel, spina Christi, betekent "doorn van Christus".


Limonium vulgare

Afgeleid van limonium (wilde beetwortel) met het achtervoegsel -ium en vulgaris (gewoon).


navim

accusatief vrouwelijk enkelvoud van nāvis


turrim

accusatief vrouwelijk enkelvoud van tŭrris


-es

vormt zelfstandige naamwoorden van naamwoorden, hiervan de handelend persoon gevend, -er, -aar. Komt weinig voor en de afleiding is vaak verouderd of onregelmatig.

equus → ĕquĕs

pes → pĕdĕs

ala → ālĕs

com- + ire → (comeo) → cŏmĕs


Tiberim

accusatief vrouwelijk enkelvoud van Tĭbĕris


admiratio

Afgeleid van ădmīrāri (admiratus) met het achtervoegsel -io.


par

gelijk, dezelfde ... als, vergelijkbaar, gelijkwaardig


moribundus

Afgeleid van mori met het achtervoegsel -bundus.

sterfelijke ziel

sterfelijke leden

dodelijke plek


ego

ik (nominatief van de eerste persoon enkelvoud)


mugio

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van mūgīre


mugire

afgeleid van een Proto-Indo-Europese klanknabootsing met het achtervoegsel -ire


tonat

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van tŏnāre


hinnio

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van hinnīre


tonuit

actief indicatief perfectum, derde persoon enkelvoud van tŏnāre


hinnire

Afgeleid van hinnus muildier met het achtervoegsel -ire.


hinnitus

Afgeleid van hinnīre (hinniken) met het achtervoegsel -tus.


tonare

Nam ubi parturit, deos sibi invocat,
strepitus, crepitus, sonitus, tonitrus: ut subito, ut propere, ut valide tonuit!

Want toen ze in barensnood was, riep ze de goden voor zich te hulp
gekletter, gekraak, gedreun, gedonder: toen het plotseling, toen het inderhaast, toen het hevig donderde!


grunnio

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van grunnīre


grunnitus

Afgeleid van grunnīre (knorren) met het achtervoegsel -tus.


grunnire

Afgeleid van een klanknabootsing grrr of gru (en de Proto-Indo-Europese stam *grun) met het achtervoegsel -ire.

Voor de klassieke tijd komt ook de variant grundire voor.


Taraxacum officinale

Afgeleid van het Grieks taraxos (stoornis) en Grieks akos (remedie) met het achtervoegsel -um en officina (werkplaats) met het achtervoegsel -alis.


Aeneades

Afgeleid van Αὶνεάδης of van Aeneas met het achtervoegsel -des.


dictum

Afgeleid uit dīcere ‘zeggen, spreken’ met het achtervoegsel -tum, m.a.w. het passief participium perfectum van dīcere.


Asteraceae

Afgeleid van aster (ster, aster), van het Grieks αστήρ met het achtervoegsel -acea mv.


obses

Afgeleid van ob en sĕdēre met het achtervoegsel -es.


Krameria triandra

Afgeleid van de naam Kramer (Wilhem Heinrich, een Oostenrijkse of Hongaarse plantkundige) met het achtervoegsel -ia.

Afgeleid van het Grieks andros (man) met het voorvoegsel tri- (met 3 meeldraden).


Echinacea purpurea

Afgeleid van echinatus (stekelig, verwijzend naar het bloemhoofd), van het Grieks εχινος (egel), met het achtervoegsel -acea en purpureus v.


volo

Afgeleid van velle ("willen") met het achtervoegsel -o.

Volones dicti sunt milites, qui post Cannensem cladem usque ad octo milia, cum essent servi, voluntarie se ad militiam obtulere.

Vrijwilligers worden de soldaten genoemd, die zich na de Slag bij Cannae met wel achtduizend aanmeldden voor de legerdienst, ook al waren het slaven.


volo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van vĕlle


volo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van vŏlāre


crocodilus

Ontleend aan het Oudgriekse κροκόδειλος.


octavo

ablatief mannelijk enkelvoud van octāvus


-ita

vormt het vrouwelijke (passieve) voltooid deelwoord van een werkwoord van de 2e conjugatie. Zie -itus


scribere

Van de Proto-Indo-Europese wortel *skrībʰ-. Onder de cognaten vinden we o.m. het Oudgriekse σκάριφος (skariphos).


imponere

samenstelling van ponere "plaatsen, neerzetten" en in "in, op"


esca

Verwant met de werkwoorden escare (van ed-sc-are) en edere ("eten").


nolo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van nōlle


volumus

actief indicatief praesens, eerste persoon meervoud van vĕlle


afui

actief indicatief perfectum, eerste persoon enkelvoud van ăbĕsse


affui

actief indicatief perfectum, eerste persoon enkelvoud van ădĕsse


timui

actief indicatief perfectum, eerste persoon enkelvoud van tĭmēre


vultis

actief indicatief praesens, tweede persoon meervoud van vĕlle


vici

actief indicatief perfectum, eerste persoon enkelvoud van vĭncĕre


volunt

actief indicatief praesens, derde persoon meervoud van vĕlle


fui

actief indicatief perfectum, eerste persoon enkelvoud van ĕsse


mavult

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van mālle


mavultis

actief indicatief praesens, tweede persoon meervoud van mālle


malunt

actief indicatief praesens, derde persoon meervoud van mālle


mavis

actief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van mālle


malumus

actief indicatief praesens, eerste persoon meervoud van mālle


malui

actief conjunctief praesens, eerste persoon enkelvoud van mālle


introeo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ĭntrŏīre


ineo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ĭnīre


devius

Afgeleid van via ("weg") met het voorvoegsel de-.


exeo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ĕxīre


introire

Afgeleid van īre met het voorvoegsel intro- (of met het achtervoegsel -ire)


coeo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van cŏīre


exire

Afgeleid van īre met het voorvoegsel ex- (of met het achtervoegsel -ire)


deversari

Afgeleid van versari met het voorvoegsel de-.

Deversatus est apud Ninnios Celeres, Sthenium Pacuviumque, inclutos nobilitate ac divitiis.

Hij logeerde bij de Ninnii Celeres, Sthenius en Pacuvius, mannen befaamd om hun edelheid en rijkdom.


inire

Afgeleid van īre met het voorvoegsel in- (of met het achtervoegsel -ire)


natis

actief indicatief praesens, tweede persoon meervoud van nāre


navit

actief indicatief perfectum, derde persoon enkelvoud van nāre


nant

actief indicatief praesens, derde persoon meervoud van nāre


naverunt

actief indicatief perfectum, derde persoon meervoud van nāre


navisti

actief indicatief perfectum, tweede persoon enkelvoud van nāre


navimus

actief indicatief perfectum, eerste persoon meervoud van nāre


navistis

actief indicatief perfectum, tweede persoon meervoud van nāre


nent

actief conjunctief praesens, derde persoon meervoud van nāre


netis

actief conjunctief praesens, tweede persoon meervoud van nāre


nemus

actief conjunctief praesens, eerste persoon meervoud van nāre


namus

actief indicatief praesens, eerste persoon meervoud van nāre


navi

actief indicatief perfectum, eerste persoon enkelvoud van nāre


a-

alternatieve vorm van ab- (< ab), gebruikt voor bilabiale medeklinkers (b, m en v).


ibis

actief indicatief futurum simplex, tweede persoon enkelvoud van īre


manica

Afgeleid van manus (hand) met het achtervoegsel -ica.


asina

De vrouwelijke vorm van asinus, dat een Anatolisch leenwoord is. Vergelijk onder andere het Griekse ὄνος en het Soemerische anšu.


mantica

reiszak, ransel die aan beide zijden hangt

Mantica cantheri costas gravitate premebat.

Mijn reiszak drukte door zijn gewicht op de flanken van mijn knol.


caupona

De vrouwelijke vorm van caupo ("herbergier").

cauponam exercere

caupona hic tamen una Syra

er was hier nochtans één Syrische waardin


asella

Verkleinvorm van asina, gevormd met het achtervoegsel -ella.


equa

De vrouwelijke vorm van equus ("paard").


furca

een paal of stok in de vorm van een vork


politia

Een geleerde ontlening en transcriptie van Plato's πολῑτείᾱ (polīteíā) De Staat , voor het eerst aangetroffen als verwijzing in Cicero, De Senectute, De Amicitia, De Divinatione (1, 29, 60).

De middeleeuwse betekenis is diepgaand beïnvloed door de Italiaanse, humanistische opvatting over de relatie tussen de heerser (de monarch) en de staat.

de (stads)staat (als politieke entiteit)

openbare orde, stedelijke overheid, stadsbestuur

9. Genus humanum solum imperante Monarcha, sui, et non alterius gratia, est: tunc enim solum Politiae diriguntur obliquae, democratiae scilicet, oligarchiae atque tyrannides, quae in servitute cogunt genus humanum

Slechts wanneer de monarch heerst, is de mensheid voor zichzelf en niet vanwege anderen: alleen dan worden overheden bestuurd, zowel democratieën, oligarchieën alsmede tirannieën, die de mensheid de slavernij in dwingen.

Weblink bron
Dante Alighieri
 Liber I in: De monarchia (1313)


prora

Ontleend aan het Oudgriekse πρῷρα ("voorkant, voorsteven").


decido

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van dēcidĕre


decido

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van dēcīdĕre


cava

Uit Proto-Italisch *kawa- v, afgeleid van bijvoeglijk *kawo- < Proto-Indo-Europees *ḱowH₁o- 'hol'.


audio

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van audīre


consigno

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van consignāre


fugio

ik versnel, ik haast (me) snel, ik ga snel voorbij


disputo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van dīspǔtāre


focus

Herkomst onduidelijk, wellicht een kruising van fornus “oven” en locus “plaats”


sarcophagus

Ontleend aan het Griekse σαρκόφαγος (λίθος) "vleesetende (steen)".


Scaldis

A Scaldi incolunt extera Toxandri pluribus nominibus.

Vanaf de Schelde bewonen de Toxandri, een volk met verschillende namen, de buitenste gebieden.


opprobrium

van opprobrare "verwijten", dat van ob- "tot" en probrum "schande"


nolumus

actief indicatief praesens, eerste persoon meervoud van nōlle


non vult

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van nōlle


non vis

actief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van nōlle


nolunt

actief indicatief praesens, derde persoon meervoud van nōlle


non vultis

actief indicatief praesens, tweede persoon meervoud van nōlle


proficiat

actief conjunctief praesens, derde persoon enkelvoud van prōficere


legere

Wellicht te herleiden tot Indo-Europees *leǵ- en verwant met Latijn lēx ("wet"), Grieks λέγω, Albanees mbledh. Ondanks de overeenkomst in vorm èn betekenis wordt meestal aangenomen dat het Nederlandse lezen niet verwant is.


Yunnanensis

Afgeleid van Yunnan, een provincie van de Volksrepubliek China met het achtervoegsel -ensis.


-ius

vormt bijvoeglijke van zelfstandige naamwoorden, met als betekenis "behorend tot".

pater → patrius

rex → regius

uxor → uxorius

echtgenote, echtgenoot, eega → dol op of slaafs aan zijn of haar eega, "onder de pantoffel (zitten of staan)"

vormt bijvoeglijke van zelfstandige naamwoorden, met als betekenis "gemaakt van".


watsonii

Een pseudo-Latijnse afleiding van de naam Watson. In principe zou bij de genitief Watsonii een nominatief *Watsonius moeten horen.

genitief mannelijk enkelvoud van de onbestaande nominatief *Watsonius

Antirrhinum watsonii


Sinensis

Afgeleid van Sinae (China) met het achtervoegsel -ensis.


-ii

genitieve mannelijke en onzijdige enkelvoudige verbuiging van -ius. Wordt ook toegepast voor soortnamen van planten en dieren.

smithii

watsonii

nominatieve en vocatieve mannelijke meervoudige verbuiging van -ius.


Willelm

Afgeleid van het Germaanse wil (wil) en helm (beschermer).


walkeri

Een pseudo-Latijnse afleiding van de naam Walker. In principe zou bij de genitief Walkeri een nominatief *Walkerus moeten horen.

genitief mannelijk enkelvoud van de onbestaande nominatief *Walkerus

Cryptocoryne walkeri, Mustelus walkeri, Baryonyx walkeri

Walkers waterkelk, Antarctische toonhaai, Baryonyx' walkeri


sclateri

Een pseudo-Latijnse afleiding van de naam Sclater. In principe zou bij de genitief Sclateri een nominatief *Sclaterus moeten horen. Philip Sclater was een advocaat en dierkundige.

genitief mannelijk enkelvoud van de onbestaande nominatief *Sclaterus

Lopophorus sclateri, Doliornis sclateri, Forpus sclateri

witstaartglansfazant, Sclaters cotinga, Sclaters dwergpapegaai


fis

actief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van fieri


ibam

actief indicatief imperfectum, eerste persoon enkelvoud van īre


ibat

actief indicatief imperfectum, derde persoon enkelvoud van īre


ibo

actief indicatief futurum simplex, eerste persoon enkelvoud van īre


ibant

actief indicatief imperfectum, derde persoon meervoud van īre


ibatis

actief indicatief imperfectum, tweede persoon meervoud van īre


ibamus

actief indicatief imperfectum, eerste persoon meervoud van īre


ibit

actief indicatief futurum simplex, derde persoon enkelvoud van īre


ibas

actief indicatief imperfectum, tweede persoon enkelvoud van īre


fiat

actief conjunctief praesens, derde persoon enkelvoud van fĭerī


id

het (nominatief of accusatief mannelijk enkelvoud van de derde persoon)


lodix

Ontleend aan het Griekse Λαοδίκεια, de stad Laodikeia in Frygië, die bekend stond om haar wolproductie.


matricida

Van māter (moeder) met het achtervoegsel -cida.


sapor

Afgeleid van sapere met het achtervoegsel -or.


mulus

Uit Proto-Italisch musklo-, mukslo-, waarschijnlijk een oude ontlening uit Klein-Azië, vergelijk Oudgrieks μύκλος “pakezel”.


fortuna

Van het Latijnse woord fōrs (toeval, geluk).

lot, toestand, gesteldheid; geluksgoederen, vermogen, bezittingen


imago

Imago est animi vultus.

Het gezicht is een evenbeeld van de ziel.


gula

erfwoord Ontwikkeld uit Proto-Italisch *gula, mogelijk een klanknabootsing in oorsprong.


adagia

nominatief onzijdig meervoud van adagium

accusatief onzijdig meervoud van adagium


-ae

nominatief meervoud van achtervoegsel -a


fugere

versnellen, snel haasten, snel voorbijgaan


intro

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van intrāre


passi

Participium perfectum passief van patī genitief mannelijk enkelvoud

Participium perfectum passief van patī genitief onzijdig enkelvoud

Participium perfectum passief van patī nominatief mannelijk meervoud

Participium perfectum passief van patī vocatief mannelijk meervoud


futura

nominatief onzijdig meervoud van futūrum

accusatief onzijdig meervoud van futūrum


ecclesia

Ontleend aan het Oudgriekse ἐκκλησία ("vergadering, kerk").


basilica

Ontleend aan het Oudgriekse βασιλικὴ στοά ("koninklijke hal"). De eerste grote kerkgebouwen werden in de vierde eeuw gebouwd in de vorm van basilica's.

basilica, zuilenhal, een grote hal waar recht gesproken werd en kooplieden handel dreven

Forum plenum et basilicas istorum hominum videmus, et animo aequo videmus.

Wij zien dat het forum en de zuilenhallen vol zijn van die mensen, en we zien het met gelatenheid aan.

Totius orbis homines peculiarem in modum Sancti Francisci Basilicam in urbe Assisio respiciunt, ubi servantur et custodiuntur mortales exuviae Seraphici Sancti, necnon Basilicam Sanctae Mariae Angelorum, quae insignem parvam Portiunculae ecclesiam concludit: prima Ordini Fratrum Minorum Conventualium demandatur, altera Ordini Fratrum Minorum committitur.

Mensen uit de hele wereld kijken met een bijzonder gunstige blik naar de Basiliek van de Heilige Franciscus in de stad Assisi, waar het stoffelijk overschot van de Serafische Heilige bewaard en bewaakt worden, evenals naar de Basiliek van Santa Maria degli Angeli, die het befaamde kerkje Portiuncula omsluit: de eerste wordt toevertrouwd aan de Orde van de Conventuele Minderbroeders, de tweede wordt overgelaten aan de Orde van de Minderbroeders.


davidi

Een pseudo-Latijnse afleiding van de naam David. In principe zou bij de genitief Davidi een nominatief *Davidus moeten horen. De eigenlijke Latijnse genitief van David is David of Davidis.

genitief mannelijk enkelvoud van de onbestaande nominatief *Davidus

Arborophila davidi


davidii

Een pseudo-Latijnse afleiding van de naam David. In principe zou bij de genitief Davidii een nominatief *Davidius moeten horen. De eigenlijke Latijnse genitief van David is David of Davidis.

genitief mannelijk enkelvoud van de onbestaande nominatief *Davidius

Buddleja davidii


Christi

genitief mannelijk enkelvoud van Chrĭstus


David

Via het Griekse Δαυίδ (ook wel Δαβίδ) ontleend aan het Hebreeuwse דּוד.


fuissetis

actief conjunctief plusquamperfectum, tweede persoon meervoud van ĕsse


fueratis

actief indicatief plusquamperfectum, tweede persoon meervoud van ĕsse


fuisset

actief conjunctief plusquamperfectum, derde persoon enkelvoud van ĕsse


fuissem

actief conjunctief plusquamperfectum, eerste persoon enkelvoud van ĕsse


fuisses

actief conjunctief plusquamperfectum, tweede persoon enkelvoud van ĕsse


fuissent

actief conjunctief plusquamperfectum, derde persoon meervoud van ĕsse


fuerim

actief conjunctief perfectum, eerste persoon enkelvoud van ĕsse


fuero

actief indicatief futurum exactum, eerste persoon enkelvoud van ĕsse


fueram

actief indicatief plusquamperfectum, eerste persoon enkelvoud van ĕsse


fuerint

actief indicatief futurum exactum, derde persoon meervoud van ĕsse

actief conjunctief perfectum, derde persoon meervoud van ĕsse


fuerit

actief indicatief futurum exactum, derde persoon enkelvoud van ĕsse

actief conjunctief perfectum, derde persoon enkelvoud van ĕsse


essem

actief conjunctief imperfectum, eerste persoon enkelvoud van ĕsse


essem

actief conjunctief imperfectum, eerste persoon enkelvoud van ēsse


fuerat

actief indicatief plusquamperfectum, derde persoon enkelvoud van ĕsse


esses

actief conjunctief imperfectum, tweede persoon enkelvoud van ĕsse


esses

actief conjunctief imperfectum, tweede persoon enkelvoud van ēsse


fuerant

actief indicatief plusquamperfectum, derde persoon meervoud van ĕsse


fueris

actief indicatief futurum exactum, tweede persoon enkelvoud van ĕsse


fueris

actief conjunctief perfectum, tweede persoon enkelvoud van ĕsse


fueramus

actief indicatief plusquamperfectum, eerste persoon meervoud van ĕsse


essemus

actief conjunctief imperfectum, eerste persoon meervoud van ĕsse


essemus

actief conjunctief imperfectum, eerste persoon meervoud van ēsse


fueritis

actief indicatief futurum exactum, tweede persoon meervoud van ĕsse


fueritis

actief conjunctief perfectum, tweede persoon meervoud van ĕsse


essetis

actief conjunctief imperfectum, tweede persoon meervoud van ĕsse


essetis

actief conjunctief imperfectum, tweede persoon meervoud van ēsse


essent

actief conjunctief imperfectum, derde persoon meervoud van ĕsse


essent

actief conjunctief imperfectum, derde persoon meervoud van ēsse


fuissemus

actief conjunctief plusquamperfectum, eerste persoon meervoud van ĕsse


esset

actief conjunctief imperfectum, derde persoon enkelvoud van ĕsse


esset

actief conjunctief imperfectum, derde persoon enkelvoud van ēsse


fuerimus

actief indicatief futurum exactum, eerste persoon meervoud van ĕsse


fuerimus

actief conjunctief perfectum, eerste persoon meervoud van ĕsse


fueras

actief indicatief plusquamperfectum, tweede persoon enkelvoud van ĕsse


systema participatum

: gelijkzwevende stemming, evenredige stemming, het octaaf verdeeld in twaalf gelijke intervallen


Eriobotrya japonica

Het eerste deel van de naam, eriobotrya, is een pseudo-Griekse samenstelling van ἔριον ("wol") en βότρυς ("druif"). Het tweede deel, Iaponica (waarbij de spelling met j een renaissance-spelling is), betekent "Japans".


Iaponica

nominatief vrouwelijk enkelvoud van Iapōnicus

vocatief vrouwelijk enkelvoud van Iapōnicus

nominatief onzijdig meervoud van Iapōnicus

accusatief onzijdig meervoud van Iapōnicus

vocatief onzijdig meervoud van Iapōnicus


Iaponica

ablatief vrouwelijk enkelvoud van Iapōnicus


Olympia

De naam van de stad is ontleend aan het Griekse Ὀλυμπία. De naam van de Spelen is een verkorting van de woordgroep Olympia [certamina] "Olympische wedstrijden"; ook het Grieks kende de uitdrukking τὰ Ὀλύμπια als verkorting van τὰ Ὀλύμπια ἱερά "de Olympische rituelen/spelen".

Olympia, een stad in de Griekse landstreek Elis

Haec conuenerunt, conscriptaque biennio post Olympiae ab Aetolis, in Capitolio ab Romanis, ut testata sacratis monumentis essent sunt posita.

Deze zaken werden overeengekomen, en twee jaar later door de Etoliërs te Olympia, door de Romeinen op de Capitool vastgelegd, om - door deze gewijde monumenten van bewijskracht voorzien - neergelegd te worden.


Olympia

Sicut fortis equus, spatio qui saepe supremo
Vicit Olympia, nunc senio confectus quiescit.

Zoals het sterke paard, dat dikwijls in de laatste ronde de overwinning
behaalde op de Olympische Spelen, rust hij nu, geveld door de ouderdom.


Olympiam

accusatief vrouwelijk enkelvoud van Olympia


Olympiae

genitief vrouwelijk enkelvoud van Olympia


ferrum

mustum quod resipit ferrum

Omni autem in sede ac loco ferrum flammamque metuemus.

En in elke woning, op elke plaats zullen wij bang zijn voor zwaard en vuur.


rara

nominatief vrouwelijk enkelvoud van rārus


varia

nominatief vrouwelijk enkelvoud van varius

vocatief vrouwelijk enkelvoud van varius


aquaeductus

Eigenlijk de woordgroep aquae ductus (vaak in twee woorden geschreven), waarin aquae de genitief enkelvoud van aqua ("water") is. Een letterlijke vertaling is "waterleiding". Naast aquae ductus komen ook de vormen ductus aquae, aquarum ductus en ductus aquarum voor.

De aquae ductu probe fecisti.

Wat de waterleiding betreft heb je goed gehandeld.

het recht om water ergens heen te leiden

Aquae ductus est ius aquam ducendi per fundum alienum.

De aquae ductus is het recht om water over andermans grondgebied heen te leiden.


philosophia

Ontleend aan het Oudgriekse φιλοσοφία (philosophia; "wijsbegeerte").

Ars est enim philosophia vitae.


velleitas

Afgeleid van velle ("willen") met het achtervoegsel -itas. Een dergelijke afleiding op basis van een infinitief (op basis waarvan ook de conjunctief imperfectum gebouwd is, die in voorwaardelijke bijzinnen onwerkelijkheid kan uitdrukken) gaat in tegen de gebruikelijke regels van het Latijn, maar kwam in het taalgebruik van de scholastici (een sterk op logica gerichte school van filosofen uit de late middeleeuwen) wel meer voor.

velleïteit, een wil of bedoeling die onvolkomen is want niet beantwoordt aan de werkelijke mogelijkheden van het subject

Sed voluntas magis ad indicationis officium retorquetur et quidam dixerunt velleitatem voluntatem incompletam, voluntatem per se completam que dicitur ab hoc verbo 'volo', non ab eo quod est 'vellem'.

Maar voluntas "wil" wordt meer aangewend met een aanwijzende functie en bepaalde mensen hebben de onvolkomen wil velleïteit genoemd, terwijl de volkomen wil op zich naar de werkwoordsvorm volo "ik wil" genoemd wordt, en niet naar de werkwoordsvorm die vellem "ik zou willen" luidt.


latex

misschien van Oudgrieks λᾰ́τᾰξ (látax) "druppel wijn"


Transisalania

Afgeleid van Transisalanus ("Overijssels") (met het voorvoegsel trans-) met het achtervoegsel -ia.


ad interim

Neolatijn: verbinding van  ad en interim, die in het klassiek Latijn niet voorkomt


eum

hem (accusatief mannelijk enkelvoud van de derde persoon)


ii

zij; deze/die (nominatief mannelijk meervoud van de derde persoon)


earum

van hen (genitief vrouwelijk meervoud van de derde persoon)


eas

hen (accusatief vrouwelijk meervoud van de derde persoon)


eae

zij (nominatief vrouwelijk meervoud van de derde persoon)


eos

hen (accusatief mannelijk meervoud van de derde persoon)


eius

van hem; van deze, van die (genitief mannelijk enkelvoud van de derde persoon)

van haar; van deze, van die (genitief vrouwelijk enkelvoud van de derde persoon)

ervan; van dit, van dat (genitief onzijdig enkelvoud van de derde persoon)


eorum

van hen; van deze, van die (genitief mannelijk meervoud van de derde persoon)

ervan; van deze, van die (genitief onzijdig meervoud van de derde persoon)


iis

hun, aan/voor hen; (aan/voor) deze/die (datief mannelijk of vrouwelijk meervoud van de derde persoon)

er, eraan/ervoor; hieraan/hiervoor, daaraan/daarvoor (datief onzijdig meervoud van de derde persoon)

door/met hen; door/met deze/die (ablatief mannelijk of vrouwelijk meervoud van de derde persoon)

erdoor, ermee; hierdoor/hierdoor, daarmee/daardoor (ablatief onzijdig meervoud van de derde persoon)


ea

zij (nominatief vrouwelijk enkelvoud van de derde persoon)

ze (nominatief of accusatief onzijdig meervoud van de derde persoon)


ea

door/met haar (ablatief vrouwelijk enkelvoud van de derde persoon)


Tiberis

In poëzie krijgt Tiberis soms de greciserende spelling Thyberis.


Narbo

Als Romeinse kolonie stond Narbonne bekend onder de naam Colonia Narbo Martius.


Nemausus

Als Romeinse kolonie stond Nîmes bekend onder de naam Colonia Augusta Nemausus.


limbo

ablatief van limbus op, in of vanuit de rand


prohibeo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van prohibēre


prohibere

Afgeleid van habēre met het voorvoegsel pro-.

afhouden, verwijderd houden, afweren, (in) iets verhinderen (+ ablativus);

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van prohibēre.


caedo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van caedĕre


caedere

Van het Proto-Indo-Europese *keh₂id-, *kh₂eyd- (“snijden, haken”). Verwante woorden zijn o.a. het Oudhoogduitse heia ("houten hamer"), het Oud-Armeense խայթ (xaytʿ, "angel") en het Sanskriet खिदति (khídati, "scheuren, drukken").

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van caedĕre.


ignoramus

actief indicatief praesens, eerste persoon meervoud van ignōrāre


vivere

Van het Proto-Indo-Europese *gʷeih₃w- (“leven”)

leven, in leven zijn, in leven blijven (ook van levende wezens (bv. planten) of dichterlijk gebruikt voor vuur (blijven branden));

met iemand leven, omgaan (cum quo); ergens leven, zich ophouden, bevinden, vertoeven; leven van, zich voeden met (+ ablativus); (op een bepaalde manier/wijze) leven (bv. bene vivo: ik leef goed);

leven, (van) het leven genieten, rust hebben;

leven, voortduren, blijven bestaan, niet tenietgaan;

tweede persoon enkelvoud imperativus praesens passief van vīvĕre.


consignare

Afgeleid van het werkwoord signare “teken geven”, “waarmerken” met het voorvoegsel con-.


colo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van colĕre


computare

afgeleid van putare ww "schatten, rekenen" met het voorvoegsel com-


calare

erfwoord Ontwikkeld uit Indo-Europees *kelH₁ “roepen”.


violare

geweld aandoen, verkrachten, mishandelen


postludium

van Latijn lūdere "spelen" met het voorvoegsel post- "na-" en met het achtervoegsel -ium


secare

Ontwikkeld uit Italisch *sekaje/o-, uit Indo-Europees *sekH₁-ie/o- “afsnijden"


fabulare

Afgeleid van fabula “verhaal, vertelling”.


imperare

passief imperatief praesens, tweede persoon enkelvoud van ĭmpĕrāre

passief indicatief praesens, tweede persoon enkelvoud van ĭmpĕrāre


mensurare

Een Laat- of Volkslatijnse afleiding van mensura v “maat” met het achtervoegsel -are.


ultimo

ablatief mannelijk enkelvoud van ultimus


Drenthia

Ontleend aan het Nederlandse Drenthe en voorzien met het achtervoegsel -ia.


Res publica Democratica Germanica

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/la-Res publica Democratica Germanica.ogg


ascendendi

nominatief mannelijk meervoud van ascendendus.

genitief mannelijk enkelvoud van ascendendus.

genitief onzijdig enkelvoud van ascendendus.

vocatief mannelijk meervoud van ascendendus.


rabbinica

zn: (verkorting) van res rabbinica "rabbijnse zaken"

nominatief vrouwelijk enkelvoud van rabbinicus

nominatief onzijdig meervoud van rabbinicus

accusatief onzijdig meervoud van rabbinicus

vocatief vrouwelijk enkelvoud van rabbinicus

vocatief onzijdig meervoud van rabbinicus


rabbinica

rabbinica, bestudering van het rabbijnse jodendom


Flevolandia

Ontleend aan het Nederlandse Flevoland en voorzien met het achtervoegsel -ia.


Transisalanus

Afgeleid van Isala ("IJssel") met het voorvoegsel trans- ("over-") en met het achtervoegsel -anus.


lunaria

meervoud van het zelfstandig naamwoord lunarium

almanak, tekstbundel met voorschriften en voorspellingen van de dagelijkse maanstanden

wetenschappelijke benaming van het geslacht van de judaspenning


lingua Nederlandiae

Nederlands, Germaanse taal die veel wordt gesproken in Nederland en Vlaanderen


ammonium

via Latijn sal ammoniacum genoemd naar de antieke plaats Ammonium, met het achtervoegsel -ium


batavice

van Latijn batavicus "Hollands, Nederlands" met het achtervoegsel -e waarmee een bijwoord van wijze wordt gevormd, dus letterlijk: "als van een Nederlander, als bij de Nederlanders, Nederlands"

in het Hollands, de taal die in Holland wordt gesproken

Item Batavice puteum, audis v simplex;

Evenzo in Hollands put hoor je een enkele u;

in het Nederlands, de Germaanse taal die veel wordt gesproken in Nederland en Vlaanderen


lingua Batava

uit lingua "taal" en Batavus "Bataafs", dus letterlijk "Bataafs"; in de opvatting uit de 16e eeuw ging men de zelfstandigheid van de Holland terugvoeren op die van de Bataven en het begrip "Bataafs" als figuurlijk begrip voor Hollands gebruiken


batavicus

van Latijn Batavus "Bataaf" met het achtervoegsel -icus waarmee een bijvoeglijk naamwoord wordt gevormd dat de eigenschap benadrukt die door de stam wordt aangegeven, dus letterlijk: "als van een Bataaf, als bij de Bataven, Bataafs"; in de opvatting uit de 16e eeuw ging men de zelfstandigheid van de Holland terugvoeren op die van de Bataven en het begrip "Bataafs" als figuurlijk begrip voor Hollands gebruiken


historicus

van Oudgrieks ἱστορικός (historikós) "historisch"; op te vatten als afleiding van historia met het achtervoegsel -icus


Monocarpus

van Oudgrieks μόνος (monos) "alleen, enkel" en καρπός (karpos) "vrucht" dus: slechts eenmaal vruchtdragende

geslacht van levermossen waarbinnen maar één soort bekend is

gebruikt als aanduiding in de naamgeving van uiteenlopende planten die maar één keer bloeien


baccalaureus

afgeleid van Latijn baccalarius, dat op verschillende terreinen jonge mannen aanduidde die al een behoorlijke opleiding hadden, maar nog niet zelfstandig werkten; vermoedelijk onder invloed van baca "bes" en laurea "laurier", vanwege het gebruik om geslaagden een lauwerkrans (met besjes) op het hoofd te zetten

gevorderd student die onderwijs verzorgt onder toezicht van zijn leermeester


grexque

afgeleid van grex "kudde" en met het achtervoegsel -que "en"

en kudde, en (bijbehorende) groep, met aanhang


endometrium

samenstellende afleiding van Oudgrieks ἔνδον (éndon) "binnen" en μήτρα (mètra) "moederschoot" met het achtervoegsel -ium


-ire

vormt werkwoorden van stammen als *par en *sal

sacer >> sancīre

vormt werkwoorden met voorzetsels en ire

ab- + īre > ăbīre


orbis

Orbis terrarum


ambit

actief indicatief praesens, derde persoon enkelvoud van ambīre


Sabaoth

via Oudgrieks Σαβαώθ (Sabaóth), weergave van Hebreeuws צבאות (tsevaot) "leger, heerscharen" zoals dat op meerdere plaatsen in de Bijbel wordt gebruikt, vaak gekoppeld aan de naam van God

hemelse machten, (Heer der) heerscharen benaming van God als hoogste bestrijder van het kwaad, op meerdere plaatsen in de Bijbel (1 Sam. 1:3 +, 2 Sam. 5:10 +, 1 Kon. 18:15 +, 2 Kon. 3:14, Js. 1:9 +, Jr. 2:19 +, Hos. 12:6, Am. 3:13 +, Mi. 4:4, Nah. 2:14 +, Hab. 2:13, Sef. 2:9 +, Hag. 1:2 +, Zach. 1:3 +, Mal. 1:4 +, Ps. 24:10 +, 1 Kron. 11:9 +)


mores

meervoud van het zelfstandig naamwoord mos


deuterium

van Oudgrieks δεύτερος (déuteros) "tweede" met het achtervoegsel -ium; een verwijzing naar de atoommassa van deze isotoop


Belga

bewoner van de Nederlanden; naarmate een bewoner van de Noordelijke Nederlanden vaker als Batavus wordt aangeduid, krijgt Belga meer de betekenis "bewoner van de Zuidelijke Nederlanden"

iemand die behoort tot het volk van de Belgae dat in de Romeinse tijd woonde in het gebied tussen Seine, Marne, Rijn en Noordzee


tritium

van Oudgrieks τρίτος (trítos) "derde" met het achtervoegsel -ium; een verwijzing naar de atoommassa van deze isotoop


trias

van Oudgrieks τριάς (triás) "drie, drietal"


signo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van signāre


signare

Afgeleid van signum “teken”, “markering”.


eutecticum

(neologisme), afgeleid van Oudgrieks εὔτηκτος (eútektos) "goed smeltend" met het achtervoegsel -icum

eutecticum, mengsel van twee stoffen in zo'n verhouding dat beide bij dezelfde temperatuur samen stollen of smelten


didymium

(neologisme), gevormd uit Oudgrieks δίδυμος (dídumos) "tweeling-, deel van een paar" met het achtervoegsel -ium; naam gekozen door de Zweedse scheikundige C.G. Mosander toen hij in 1841 een nieuw element ontdekt dacht te hebben dat altijd samen met lanthaan voorkwam


L.S.

(afkorting) lectori salutem, vaste verbinding van de datief van lector "lezer" en de accusatief van salus "heil", dus "heil voor de lezer" (als wens)

de beste wensen voor de lezer, "den lezer heil", aanhef voor een brief als de naam van de geadresseerde niet bekend is


versus

voltooid deelwoord van vertere "wenden, keren"

gekeerd tegen, gewend naar, in de richting van


chylus

van Oudgrieks χυλός (chulos) "sap" (zowel plantaardig als dierlijk)


praevalere

afgeleid van valere met het voorvoegsel prae-

de overhand hebben, beter zijn, prevaleren


cetera

nominatief vrouwelijk enkelvoud van cēterus

vocatief vrouwelijk enkelvoud van cēterus

nominatief onzijdig meervoud van cēterus

accusatief onzijdig meervoud van cēterus

ablatief vrouwelijk enkelvoud van cēterus


agmen

afgeleid van agere "doen voortbewegen" met het achtervoegsel -men dat zelfstandige naamwoorden vormt


violandum

accusatief mannelijk enkelvoud van violāndus

nominatief onzijdig enkelvoud van violāndus

accusatief onzijdig enkelvoud van violāndus

vocatief onzijdig enkelvoud van violāndus


violanda

nominatief onzijdig meervoud van violāndum

accusatief onzijdig meervoud van violāndum

vocatief onzijdig meervoud van violāndum


violanda

nominatief vrouwelijk enkelvoud van violāndus

vocatief vrouwelijk enkelvoud van violāndus

nominatief onzijdig meervoud van violāndus

accusatief onzijdig meervoud van violāndus

vocatief onzijdig meervoud van violāndus


violanda

ablatief vrouwelijk enkelvoud van violāndus


appropinquare

afgeleid van propinquare met het voorvoegsel ad-


audax

Afgeleid van audēre met het achtervoegsel -ax.


abstinax

Afgeleid van abstinēre met het achtervoegsel -ax.


artifex

Afgeleid van ars/artis met het achtervoegsel -fex.


nostra

nominatief vrouwelijk enkelvoud van noster

vocatief vrouwelijk enkelvoud van noster

ablatief vrouwelijk enkelvoud van noster


bibax

Afgeleid van bibere met het achtervoegsel -ax.


velox

Afgeleid van een Proto-italisch werkwoord vervoeren, verwant aan weg en wagen.

Afleidbaar van volāre vliegen met het achtervoegsel -ox.


atrox

Afgeleid van een Proto-indo-europese stam die vuur betekent, met het achtervoegsel -ox.


solox

Afgeleid van een Proto-indo-europese stam, mogelijk solh₂- (geheel) met het achtervoegsel -ox.

Mogelijk verwant met solidus (vast), sollus (geheel), salvus (veilig, stevig) of salus (veligheid, welzijn).

met grove vezel, borstelig, grof, ruw, hard


-fex

vormt zelfstandige naamwoorden van werkwoorden met de betekenis maker of uitvoerder

panis → panifex


amavisse

bemind zullen hebben (infinitivus perfectum actief van 'amare')


thrombi

meervoud van het zelfstandig naamwoord thrombus


futurum exactum praeteriti

vaste verbinding van futurum exactum "het voltooid toekomende" en de genitief praeteriti "van het verleden"


classis

erfwoord Ontwikkeld uit Italisch *klāssis, afgeleid van calare “roepen” (uit Indo-Europees *kelH₁).


cunnilingus

samenstellende afleiding van cunni, genitief van cunnus "vrouwelijk geslachtsdeel" en lingere "likken" met het achtervoegsel -us, dus: "likker van het vrouwelijke geslachtsdeel"


limbi

nominatief mannelijk meervoud van limbus


monstrum

afgeleid van monere "waarschuwen" met het achtervoegsel -trum, dus eigenlijk: "waarschuwing"


uvidulus

Afgeleid van ūvidus (nat) met het achtervoegsel -ulus.


ambio

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ambīre


ambire

om iemand heengaan, zich met een verzoek wenden toe, ook: verzoeken

met infinitief: iemand om zijn stem of voorspraak verzoeken, verkiesbaar stellen voor een ambt, stemmen werven

met accusatief: om iets heengaan; overdreven: om iets laten gaan, omgeven, omringen


ambitus

in het bijzonder met betrekking tot woordgebruik:


exempli gratia

ablatief van de verbinding exempli gratia "ter wille van het voorbeeld"


-bra

van Proto-Indo-Europees *-dʰrom (“instrumenteel achtervoegsel”).

vormt zelfstandige naamwoorden die een instrument aanduiden

vormt zelfstandige naamwoorden die een vaartuig or plaats aanduiden

vertere → vertebra

vormt zelfstandige naamwoorden die een persoon aanduiden (zeldzaam)


encyclopaedia

in de Renaissance gevormd Neolatijn uit Oudgrieks ἐγκύκλιος [enkúklios] "kring" en παιδεία (paideía) "leren, kennis" dus: "rondgang door de kennis"

encyclopedie; gestructureerde, geschreven verzameling van menselijke kennis.


ambigo

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van ambigĕre


quaero

actief indicatief praesens, eerste persoon enkelvoud van quaerĕre


liber

schrift, geschrift; boek; brief; lijst, register


intrare

ingaan, binnengaan, betreden, indringen (met in, ad of intra + accusatief of enkel + accusatief); : indringen;