een

een, één; het kleinste hele getal, in Arabische cijfers 1, in Romeinse cijfers I


taal

Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *talu, via het Oudfriese tale


Fries

Afgeleid van het Oudfriese Frīsa / Frēsa

Fries; een inwoner van Friesland, een lid van het Friese volk


bij

bij; benaming vliegende insecten uit het geslacht Antophila die leven van nectar en honing


fries

fries, verticaal vlak als rand onder het dak


oersetting

vertaling; een text die overgezet is vanuit een andere taal


pink

deel van een handschoen waar de pink in past

tipelhoutsje, klein stukje hout dat bij het tiepelen wordt weggeslagen


Dútslân

Dútslân is in lân fan Jeropa.


ôfkoarting

afkorting ; het inkorten van een woord of een frase.


wintermoanne

een maand die geheel of gedeeltelijk in de winter valt.


Noflike Krystdagen en in protte Lok en Seine yn it Nije Jier!

Vrolijk Kerstfeest en een Gelukkig Nieuwjaar!

Prettige Kerstdagen en veel Geluk en Zegen in het Nieuwe Jaar! (letterlijk)


Kanada

Canada; een soevereine staat in de noordelijke helft van Noord-Amerika


appel

appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom


Saturnus

Saturnus; vanaf de zon gezien, de zesde planeet van ons zonnestelsel, de planeet met het ringenstelsel


Uranus

Uranus; vanaf de zon gezien de zevende planeet van ons zonnestelsel

Uranus; Griekse god, heerser van het heelal


Jupiter

Jupiter; Romeinse oppergod en god van het licht

Jupiter; de vijfde vanaf de zon gezien en in massa en afmetingen de grootste planeet van ons zonnestelsel


tal

getal; abstracte weergave van een hoeveelheid m.b.v. cijfers en eventueel een komma en een punt

getal; vorm van een woord die aangeeft of er sprake is van één of meer eenheden


kobalt

kobalt; scheikundig element met atoomnummer 27. Het is een zilverkleurig overgangsmetaal


argon

argon; een scheikundig element en kleurloos edelgas met het atoomnummer 18


fluor

fluor; een chemisch element met atoomnummer 9 en een geelgroen halogeen


nee

nee; duidt ontkenning aan, het tegengestelde van ja


Spanje

Spanje; een land in het zuidwesten van Europa op het Iberisch Schiereiland met als officiële naam: Reino de España


Mars

Mars; de rode planeet, vanaf de zon gezien, komende achter de aarde, de vierde planeet van ons zonnestelsel


foarjiersmoanne

een maand die geheel of gedeeltelijk in de lente valt.


simmermoanne

een maand die geheel of gedeeltelijk in de zomer valt.


wynmoanne

wijnmaand; de tiende maand van het jaar.


hjerstmoanne

een maand die geheel of gedeeltelijk in de herfst valt.


oktobermoanne

oktobermaand; de tiende maand van het jaar.


epos

epos; een verhaal of verhalend gedicht dat meestal een historische of legendarische figuur beschrijft


ynterjeksje

tussenwerpsel; een uitroep, een woord, frase of soms een zin, die een expressie van emotie is.


ûnbeskaat telwurd

onbepaald telwoord; telwoord dat geen precieze aanduiding is van een hoeveelheid of rang


beskaat telwurd

bepaald telwoord; telwoord dat een precieze aanduiding is van een hoeveelheid of rang


omnamwurd

voornaamwoord; een woord dat verwijst naar iets anders. Het woord waarnaar verwezen wordt, heeft een bepaalde zelfstandigheid of een bepaald kenmerk.


oanwizend omnamwurd

aanwijzend voornaamwoord; voornaamwoord dat in beginsel betrekking heeft op aanwijsbare zaken of personen


belûkend foarnamwurd

betrekkelijk voornaamwoord; voornaamwoord dat verwijst naar personen of zaken in een ander zinsdeel


ûnbeskaad omnamwurd

onbepaald voornaamwoord; voornaamwoord dat geen precieze informatie geeft over de zaken of personen waarnaar het verwijst


wjersidich omnamwurd

wederkerig voornaamwoord; voornaamwoord dat voor ieder lid van een groep naar de andere leden verwijst.


freegjend foarnamwurd

vragend voornaamwoord; voornaamwoord waarmee iets gevraagd wordt


weromwurkjend foarnamwurd

wederkerend voornaamwoord; voornaamwoord dat terugverwijst naar het onderwerp.


anus

anus; de opening aan het eind van de endeldarm en aan het eind van het spijsverteringskanaal waardoor afvalstoffen het lichaam verlaten


beryllium

beryllium; een chemisch element en een donkergrijs aardalkalimetaal, met atoomnummer 4


ko

Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *kū, via het Oudfriese kū


bot

bot; een computerprogramma dat kleine taken herhaaldelijk uitvoert, autonoom of in opdracht van de operator


as

Afgeleid van het Oudfriese als / alsa / alse / as / asa / ase


as

as; staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait, aandrijfas etc.

as; denkbeeldige lijn (aslijn) door het midden van een voorwerp, ruimte of vlak


datum

datum; een tijdsaanduiding die bestaat uit een dag(nummer), een maand en een jaar


aluminium

aluminium; scheikundig element met atoomnummer 13. Het is een zilverwit hoofdgroepmetaal


dei

dag [3] (periode dat de zon boven de horizon is)


earjuster

eergisteren; de voorlaatste dag die voltooid is.


hjoed

vandaag; de dag van heden, in tegenstelling tot gisteren of morgen.


Amerikaanske

verbogen vorm van de stellende trap van Amerikaansk


moarn

morgen; de eerstvolgende dag na vandaag.


Frankryk

De naam Frankryk is afkomstig van het ryk van de Franken.


Antwerpen

Antwerpen; een provinciehoofdstad in België


Yndianen

meervoud van het zelfstandig naamwoord Yndiaan


San Marino

San Marino; een dwergstaat in Italië met republikeinse staatsinrichting

San Marino; de hoofdstad van de gelijknamige dwergstaat


Afrika

Afrika; het continent ten zuiden van Europa, tussen de Indische en de Atlantische Oceaan


my

eerste persoon enkelvoud voorwerpsvorm: mij


krom

van Oudnederlands: crumb; cognaat met Nederlands: krom en Duits: krumm, alle met de betekenis "niet recht, met bochten"

krommer (uninflected comparative)
kromst (uninflected superlative)
kromme (inflected positive)
krommere (inflected comparative)
kromste (inflected superlative)
krûm


revolver

revolver; een handvuurwapen met een roterende trommel met kogels


Algerije

Algerije; een land in Noord-Afrika, officieel de Democratische Volksrepubliek Algerije. Het vormt samen met Marokko en Tunesië, waar het tussenin ligt, de Maghreb. In het zuiden grenst het van west naar oost aan de Westelijke Sahara, Mauritanië, Mali, Niger en Libië. De Middellandse Zee vormt de noordgrens


aerosol

aerosol; een colloïdale suspensie van deeltjes vloeistof en/of vaste stof in een gasvormig medium


wy

eerste persoon meervoud onderwerpsvorm: wij


hy

derde persoon enkelvoud onderwerpsvorm: hij


blok

blok; een vaak hoekig massief stuk materiaal

blok; samenvoeging van een verzameling gelijksoortige elementen bijv. huizenblok

blok; in volleybal het verhinderen dat de tegenstander de bal hard over het net slaat door op dat punt met gestrekte armen en handen op te springen


magnetron

magnetron; toestel waarin met zeer korte en gerichte elektromagnetische golven voedsel in zeer korte tijd warm kan worden gemaakt


Amsterdam

Amsterdam; de hoofdstad van Nederland, gelegen in de provincie Noord-Holland


keatsen

Hja binne fan doel te keatsen.


westen

westen; een van de windstreken, die op landkaarten overeenkomt met de linkerkant


mangaan

mangaan; scheikundig element met atoomnummer 25. Het is een zilverkleurig overgangsmetaal


kalium

kalium; scheikundig element met atoomnummer 19. Het is een zilverwit alkalimetaal


natrium

natrium; scheikundig element met atoomnummer 11. Het is een zilverkleurig alkalimetaal


magnesium

magnesium; scheikundig element met atoomnummer 12. Het is een zilverwit aardalkalimetaal


lithium

lithium; een chemisch element en een zilverwit alkalimetaal, met atoomnummer 3


gram

gram; een afgeleide eenheid voor massa (gewicht), éénduizendste van de SI-eenheid "kilogram" (0,001 kg)


tank

tank; een gepantserd en zwaar bewapend oorlogsvoertuig op rupsbanden


Marokko

Marokko; een land in het uiterste noordwesten van Afrika


reet

En hy skopte my ûnder myn reet.

En hij gaf mij een schop onder m'n kont.


Wales

Wales; een van de delen van het Verenigd Koninkrijk, gelegen op een groot eiland in het noordwesten van Europa


euro

euro; de munt en munteenheid van de eurozone


spannen

meervoud van het zelfstandig naamwoord span


se

ze; 3e persoon vrouwelijk enkelvoud onderwerpsvorm


yen

yen; munteenheid officieel bekend als Japanse yen en die alleen daarom uniek naar Japan verwijst omdat de naam 'yen' bij geen enkele andere valuta in de wereld gebruikt wordt


stjer

ster; een hemellichaam, een gasbol die licht uitzendt door kernfusie.


grut

grutter (uninflected comparative)
grutst (uninflected superlative)
grutte (inflected positive)
gruttere (inflected comparative)
grutste (inflected superlative)


sink

zink; een scheikundig element met atoomnummer 30. Het is een blauw/wit overgangsmetaal


rock

rock; een muziekstijl gekarakteriseerd door een 4/4-maat en gebruik van (vaak elektrische) gitaren


Gabon

Gabon; een land in West-Afrika, officieel de Gabonese Republiek


Kosovo

Kosovo; een land op de Balkan met gedeeltelijke internationale erkenning


ie

van het Germaans: ahwo, Gotisch: aƕa en Oudhoogduits: aha water, rivier (cognaat met Latijn: aqua; vergelijk in het Nederlands ook: Ae, Ee en IJ en Middelnederlands ie)


alf

elf; 11, het getal tussen tien en twaalf


koke

verkleinwoord enkelvoud van het zelfstandig naamwoord ko


term

Amber is in guod út de terms fan de potfisk.

Amber is een stof uit de darmen van de potvis.

De betsjutting fan dy term wit net elkenien.

De betekenis van die term kent niet iedereen.


trio

trio; een muziekstuk gecomponeerd voor drie muziekinstrumenten of zangers

trio; een groep bestaande uit drie musici

trio; een vormonderdeel (een 'intermezzo') van een compositie, meestal van een scherzo of menuet


berch

van het Germaans: *berga "berg, heuvel", zie ook Gotisch bairgahei "bergachtige streek", Oudnoords bjarg/berg en Oudhoogduits berg "berg"; cognaat met Middelnederlands berch, Nederlands berg, Limburgs berg, Nynorsk berg, Noors berg en Zweeds berg, Duits Berg en Engels barrow


sintsje

verkleinwoord enkelvoud van het zelfstandig naamwoord sinne


sinnen

meervoud van het zelfstandig naamwoord sinne


sintsjes

verkleinwoord meervoud van het zelfstandig naamwoord sinne


ljocht

Onder invloed van het werkwoord ljocht(sj)e, uit de alleen nog gewestelijke nevenform ljacht, uit Oudfries liācht.


hân

Ik jou in hân.


fiif

Fiif juny is de 156ᵈᵉ dei fan it jier.


sûnder

[zelfst. naamw.] Afgeleid van sûnde (zonde) met het achtervoegsel -er.


dy

tweede persoon enkelvoud voorwerpsvorm: jou


filosofen

meervoud van het zelfstandig naamwoord filosoof


diamant

diamant; een uiterst hard, doorzichtig mineraal met kubische symmetrie dat uit koolstof bestaat


nau

cognaat met Nederlands: nauw, Deens nøje en Duits: genau

nauwer (uninflected comparative)
naust (uninflected superlative)
naue (inflected positive)
nauwere (inflected comparative)
nauste (inflected superlative)


tsjil

erfwoord: Oudfries tziāl, fiāl, ontwikkeld uit Oergermaans *hwehwlan.


wurkferbannen

meervoud van het zelfstandig naamwoord wurkverban


kaaien

meervoud van het zelfstandig naamwoord kaai


laser

laser; lichtbron die uiterst intense lichtstraal van één kleur uitzendt


transistor

transistor; een van de belangrijkste uitvindingen van de twintigste eeuw, halfgeleider die elektrische signalen versterkt. Voorloper van het geïntegreerde circuit en daarmee basiselement van de computer en van internet


grutter

de onverbogen vorm van de vergrotende trap van grut: "groot"

grut (uninflected positive)
grutst (uninflected superlative)
grutte (inflected positive)
gruttere (inflected comparative)
grutste (inflected superlative)


rjuchtsposysje

Samenstelling van rjucht ("recht") en posysje ("positie") met het invoegsel -s-.


folk

volk; een roep bij de deur om te bepalen of iemand thuis is


ûnthjit

eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van ûnthjitte


Luts

door een vocalische ontwikkeling ontstaan uit Oudfries: lets, dat weer door palatalisering en assibilering ontstond uit Germaans: *leka of *lakō, alle met de betekenis waterloop; poel, plas of meer; cognaat van: laak, Lek en lake (zowel Engels als Middelnederlands


Dokkumer Ie

Dokkumer Ee waterloop in het noorden van Friesland


De Ie

ie beek, stroom, meer, voorafgegaan door het bepalend lidwoord de

Ee, een vroegere waterloop in Friesland, die de Zuiderzee met de Middelzee verbond, en nog resterende delen daarvan:

Ee als vroegere benaming voor de huidige Bolswardertrekvaart


krûm

schrijfwijze voor krom: krom, niet recht


Krûme Ie

uit krûm "krom"en ie "stroom", dus: "kromme rivier"

Kromme Ee, waterloop tussen de Wijde Ee en het Bergumer meer in Tietjerksteradeel (Friesland)


Iester Ryd

uit ie: Ee, plaats in Dongeradeel en ryd: rijt; slenk, geul of greppel, 'geul naar Ee'

Eesteropvaart, waterloop van de Dokkumer Ee naar de plaats Ee in het noorden van Friesland


Kromme Ie

uit krom "niet recht" en ie "stroom", dus: "slingerende rivier"

Kromme Ee, waterloop tussen de Sitebuurster Ee en het Grietmansrak in Smallingerland (Friesland)


ryd

uit het Oudnederlands: rīth "beek, waterloop, stroom" afgeleid van het werkwoord rithan "stromen" dat weer terug kan gaan op Germaans: *rīþ "waterloop" en Proto-Indo-Europees: *ri- "stromen"; cognaat met het Duits -riede "beek"

rijt, watergeul in (voormalig) buitendijks gebied in Friesland en Groningen


Noarderie

uit noard "noord" en ie beek, stroom, meer, dus: "Noordermeer"


Peanster Ie

uit Peanster "van Pean" en ie "beek, stroom, meer", dus: "Peanmeer"

Peanster Ee, meer ten noorden van de buurtschp Pean in Boornsterhem (Friesland)


Sitebuorster Ie

uit Sytebuorren "Siteburen" en ie "beek, stroom, meer"

Sitebuurster Ee, meer tussen de Wijde Ee en Kromme Ee ten zuiden van Siteburen in Smallingerland (Friesland)


Suderie

uit súd "zuid" en ie "beek, stroom, meer" dus: "Zuiderstroom"; een hypothese is dat er ooit twee slenken waren die bij Reidswal met elkaar zijn verbonden, waarna de naam van de benedenloop bepalend is geweest voor de naam van de hele verbinding vanuit Dokkum

Zuider Ee, waterloop van Dokkum naar Ezumazijl in het noorden van Friesland


Wide Ie

uit wiid "wijd" en ie "beek, stroom, meer" dus: "Wijde water"

Wijde Ee naam van twee meren in Friesland


wiid

van Germaans: *wîđa; cognaat met Nederlands: wijd, Engels wide en Duits: weit

wider (uninflected comparative)
wiidst (uninflected superlative)
wide (inflected positive)
widere (inflected comparative)
wiidste (inflected superlative)


grutste

de verbogen vorm van de overtreffende trap van grut: "groot"

grut (uninflected positive)
grutter (uninflected comparative)
grutst (uninflected superlative)
grutte (inflected positive)
gruttere (inflected comparative)


grutst

de onverbogen vorm van de overtreffende trap van grut: "groot"

grut (uninflected positive)
grutter (uninflected comparative)
grutte (inflected positive)
gruttere (inflected comparative)
grutste (inflected superlative)


gruttere

de verbogen vorm van de vergrotende trap van grut bn "groot"

grut (uninflected positive)
grutter (uninflected comparative)
grutst (uninflected superlative)
grutte (inflected positive)
grutste (inflected superlative)


grutte

grut (uninflected positive)
grutter (uninflected comparative)
grutst (uninflected superlative)
gruttere (inflected comparative)
grutste (inflected superlative)


berchie

samenstelling van het berch "berg" en ie "beek"


ieke

verkleinwoord enkelvoud van het zelfstandig naamwoord ie


wâldie

samenstelling van wâld "woud" en ie "beek"


wâld

cognaat van Duits Wald, Nederlands woud en Engels wold


blomkoal

Brassica oleracea var. botrytis bloemkool


ruft

erfwoord Verwant aan Angelsaksisch rift “kleed, mantel, doek”, Oudnoords ripti “kleed”.

Te grut foar ruft en te lyts foar tafellekken.

Te groot voor servet en te klein voor tafellaken (gezegd van halfwassen meisjes en jongens).


foljitte

Sa ferwyt sy de pleatslike hoareka dat dy de jongerein foljitte mei alkohol,

Zo verwijt zij de plaatselijke horeca dat die de jongeren volgieten met alcohol.


folkeferfarren

It Grutte Folkeferfarren is de beneaming foar de folksmigraasjes fan de 4e oant de 6e ieu.

De Grote Volksverhuizing is de benaming voor de volksmigraties van de 4e tot de 6e eeuw.


folksaksje

… mar in folksaksje sjogge hja gjin nut yn.

… maar in volksoptreden zien ze geen nut.


bifarre

Hja kinne dat yn ien dei net bifarre.

Ze kunnen dat in een dag niet varend bereiken.


ús

eerste persoon meervoud voorwerpsvorm: ons


hja

derde persoon enkelvoud vrouwelijk onderwerpsvorm: zij

derde persoon meervoud onderwerpsvorm: zij


earsum

Earsume ljue


fiterje

Immen troch de moster fiterje

Iemand -een leerling- goed onder handen nemen

"Kinst al fiterje, Tomke?", freget se. "Dat kin ik hiel goed", seit Tomke grutsk. "Sjoch mar."

"Kun je je veters al vastmaken?" vraagt ze. "Dat kan ik heel goed" zegt Tomke trots. "Kijk maar".

uithouden, volhouden, doorstaan, verdragen

hy koe amper mear fiterje

In wylst allerlei tizigge bazen de earme knollen fiterje, …, matte se da sok folkje as jimme noch hjerre, dat se lanopfretters binne.

Terwijl er allerlei hitsige(?) bazen de arme paarden opdrijven, …, moeten ze van zulk volk als jullie nog horen dat ze loonopvreters zijn.

Elkoar eftenei fiterje


fits

Ja, dat is in fits fanke.


fits

Dat wiif kin yen sa fits ôfsnauwe.


Gibraltar

Gibraltar; een Brits overzees gebied gelegen aan het zuidelijke eind van het Iberisch Schiereiland


etanol

ethanol; een chemische verbinding met twee koolstofatomen en een alcoholgroep


merjes

meervoud van het zelfstandig naamwoord merje


hynste

meervoud van het zelfstandig naamwoord hynst


hynders

meervoud van het zelfstandig naamwoord hynder


fôles

meervoud van het zelfstandig naamwoord fôle


priel

[2] herkomst onbekend, cognaat met Nederlands priel, Nedersaksisch pril, Noord-Fries priil, Duits Priel, Deens


Wikidata

Wikidata; databank met kennis die onder vrije licentie beschikbaar is die zowel door mensen als door machines kan worden gelezen en bewerkt


tuten

gemeenschappelijk geslacht meervoud van tút


tuten

gemeenschappelijk geslacht meervoud van tute


roadium

rodium; scheikundig element met atoomnummer 45. Zilverwit overgangsmetaal


sil

eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd aantonende wijs van sille


keunst

kunst; (cultuur) een subjectieve expressie van een mens die ofwel de verbeelding of gevoelens van de kunstenaar in een scheppende activiteit uit of een schepping is die bij de waarnemer een gevoel of verbeelding oproept, met als doel het voortbrengen van een origineel, zintuiglijk waarneembare (of anderszins voorstelbare) creatieve uiting of product met een bepaalde gevoelswaarde of voorstelling


Brno

Brno, Brünn; de grootste stad in Moravië


swellen

meervoud van het zelfstandig naamwoord swel


tugen

meervoud van het zelfstandig naamwoord túch


it giet oan

verbinding van  it en oangean, oorspronkelijk gebruikt in de kaatssport om het begin van een wedstrijd aan te geven en algemeen bekend geworden toen voorzitter H. Kroes van de Elfstedenvereniging in 1997 het doorgaan van de vijftiende Elfstedentocht aankondigde