matou

Herkomst onzeker, mogelijk gebaseerd op een klanknabootsing, aangetroffen sinds de 14e eeuw.

Aux non-initiés, précisons que dormir avec un matou n'est généralement pas une mince affaire. Le plus souvent, un chien se tient au bout du lit pour monter la garde, et ne s'aventure guère plus loin. Le félin commence lui aussi par s'installer confortablement aux pieds de son (ou de ses) maître(s).

Voor de leek is slapen met een kater over het algemeen geen eenvoudige zaak. Een hond zal meestal aan het eind van het bed op wacht staan en zich niet verder vertonen. De katachtige begint ook zich gemakkelijk te maken aan de voeten van zijn baasje(s).

Weblink bron
Jean-Michel Normand
 “Dormir avec son chat, ou le rude combat pour le contrôle de la couette” (13 december 2002) op lemonde.fr


homophilie

afgeleid van Frans homophile bn met het achtervoegsel -ie
**[1] in de erotische betekenis aangetroffen vanaf de jaren '30 van de 20e eeuw (zie vindplaats hieronder)

homofilie, erotische voorkeur voor mensen van hetzelfde geslacht

Gardons-nous pourtant de toute répugnance prématurée, car il nous faudra descendre encore un échelon : Nous faisons allusion à ce vice, si spécial, des mœurs antiques et moyennâgeuses, que la science nomme homophilie, sodomie, ou pédérastie.

Costas B. Papadimitriou
 “La part du réel dans l'utopie de Platon.” (1937), Rousseau et Cie, Paris

homosocialiteit, neiging om met gelijkgestemde mensen om te gaan

periode of mate van interactie van insecten als steekvliegen en muggen met soortgenoten


marché aux puces

Samengesteld uit marché 'markt' en puces 'vlooien', voor het eerst aangetroffen in 1891.


lobe

Leenwoord uit het Laat-Latijn lobus, geleend uit Oudgrieks λοβός

kwab (o.m. hersenkwab, longkwab, leverkwab)


narine

Uit het Volkslatijn *narina, afgeleid van klassiek Latijn naris.

neusgat, elk van de twee openingen aan de onderzijde van de neus


sacre

Jurer comme un sacre.

een type kanon, vernoemd naar de sakervalk


seum

Uit het Arabisch سم /samm/ 'vergif', via de Franse jongerentaal van de banlieues.

Avoir le seum.

De pest in hebben, verbitterd, wrokkig zijn.

Quand Marceline a dit à Joseph qu’il savait pas jouer, il avait trop l’seum!

Toen Marceline tegen Joseph zei dat-ie niet kon spelen, was hij ontzettend verbitterd!


défenestration

afgeleid van défenestrer ww met het achtervoegsel -ation

defenestratie; het uit het raam gooien van iets of iemand (vooral als een politiek gemotiveerde daad)


pépite

goudklompje, klompje (van ander edelmetaal)

bijnaam voor een veelbelovende speler of onderneming, interessante film of serie

Elle aurait pu concurrencer YouTube et devenir la première interface mondiale de partage de vidéos en ligne. Le destin en a décidé autrement. Pourtant, de sa création en 2005 jusqu’au début des années 2010, Dailymotion oppose une sérieuse concurrence à son jumeau américain. La « pépite française » ouvre des bureaux à l’international, et ce en dépit d’un criant manque de moyens financiers.

Het had met Youtube kunnen concurreren en uitgroeien tot het eerste mondiale platform voor het online delen van videos. Het lot heeft anders besloten. Echter, vanaf zijn ontstaan in 2005 tot aan het begin van de jaren 2010, bood Dailymotion flink weerwerk aan zijn Amerikaanse concurrenten. Het “Franse pareltje” opende internationaal kantoren, en dat ondanks een schreeuwend gebrek aan financiële middelen.


parole

Ontwikkeld uit de Volkslatijnse vorm van parabola, aangetroffen sinds de 11e eeuw.


abstinences

meervoud van het zelfstandig naamwoord abstinence


rectangle

rechthoek, figuur met vier hoeken van 90 graden


rectangles

meervoud van het zelfstandig naamwoord rectangle


tribade

via Latijn tribas “vrouw die met een andere vrouw ontucht bedrijft”, ontleend aan Oudgrieks τριβάς (tribas) "lesbienne", naar de seksuele handeling die een vrouw bij zichzelf of met andere vrouwen uitvoert, afgeleid van het Griekse werkwoord τρίβω (tríbo) “wrijven”.


divorce

scheiding [1]; het uiteenhalen van iets in zijn onderdelen


croquemonsieur

samenstelling van croque ww ""peuzel"" en monsieur zn "mijnheer" , wellicht ontstaan in Parijs waar het in 1910 voor het eerst op een menukaart stond


croquemonsieurs

meervoud van het zelfstandig naamwoord croquemonsieur


assassinat

Afgeleid van assassiner “vermoorden” met het achtervoegsel -at.

Un Belge suspecté d'assassinat se livre à la police sud-africaine après six ans de cavale.

Een van moord verdachte Belg geeft zich na zes jaar op de vlucht over aan de Zuid-Afrikaanse politie.

Weblink bron
DH Les Sports+
 “Un Belge suspecté d'assassinat se livre à la police sud-africaine après six ans de cavale” (21 januari 2020) op dhnet.be


pépettes

meervoud van het zelfstandig naamwoord pépette

schrijfwzijze voor pépètes "poen, pingping, pegels"


fougère

Uit het Oudfrans feugiere, fouchiere, van het Volkslatijnse filicaria “varenstruik”, vergelijk literair Latijn filix “varen”.


vesse

Uit Middelfrans vesse, afgeleid van het werkwoord vessir (= mod. Frans vesser), uit Latijn visire “winden laten”, visium “stank, veest” .


défense

Uit Middeleeuws Latijn defensa “verdediging”, v deelwoord van het werkwoord defendere “weghouden, afhouden”, “verdedigen, bewaken” (Frans défendre).

Défense de fumer.

Verboden om te roken, roken is niet toegestaan.

Défense d’uriner.

Verboden om te urineren, urineren is niet toegestaan.

slagtand (van walrussen, olifanten, e.d.)


fane

Naamwoord van handeling van het werkwoord faner.

het oneetbare (of weggegooide) loof van groenten (van bieten, bloemkool, aardappels, peentjes, radijzen, e.d.)

Rarement cuisinées, les fanes des carottes finissent trop souvent à la poubelle. Mais saviez-vous que vous pouviez les replanter ? Pour cela rien de plus simple. Prélevez 5 cm de carottes sous les feuilles et posez cette partie dans un bol d’eau peu profond.

Het loof van de peentjes, dat zelden gekookt wordt, eindigt maar al te vaak in de afvalbak. Maar wist U dat U het opnieuw kunt planten? Het is eigenlijk kinderlijk eenvoudig. U snijdt 5 cm. van de wortel net onder het loof af en plant dat stuk in een ondiepe kom water.

Weblink bron
Barbara Neyman
 “Fanes, épluchures, pépins, je crée mon potager perpétuel” (13 november 2020) op elle.fr

het omhullende gebladerte van bepaalde bloemen (o.m. de ranonkel, anemoon)


autrices

meervoud van het zelfstandig naamwoord autrice


catin

Oh Djadja / Y'a pas moyen Djadja / J'suis pas ta catin Djadja genre !

Ach Djadja! /Het gaat niet lukken, Djadja/ Ik ben je sloerie niet Djadja.

Aya Nakamura
 “Djadja” (6 april 2018) op youtube.com


variole

Afgeleid van Latijn variola “vlekjes (hebbend), gevlekt”, een verkleinvorm van varius “bont”, “geschakeerd”.


rougeole

Afgeleid van Frans rouge “rood”, met het achtervoegsel -ole.


ordonnance

Naamwoord van handeling van ordonner, met het achtervoegsel -ance.

recept, ontvangstbewijs van de medicatie zoals voorgeschreven door de arts


belle-mère

de moeder van de echtgenoot of echtgenote

stiefmoeder, de nieuwe echtgenote van de vader of moeder


beau-père

de vader van de echtgenoot of echtgenote

stiefvader, de nieuwe echtgenoot van de vader of moeder


manipulation

afgeleid van manipuler ww met het achtervoegsel -ation


manipulations

meervoud van het zelfstandig naamwoord manipulation


lieux

meervoud van het zelfstandig naamwoord lieu


île

verouderde spelling of vorm van ile tot 1990


iles

meervoud van het zelfstandig naamwoord ile


îles

verouderde spelling of vorm van iles tot 1990


château

via Middelfrans chasteau / chastel en Oudfrans chastel / castel van Latijn castellum "kleine legerplaats, fort"

landbouwbedrijf dat druiven teelt en daar zelf wijn van maakt


châteaux

meervoud van het zelfstandig naamwoord château


cigarette

afgeleid van cigare zn met het achtervoegsel -ette


cigarettes

meervoud van het zelfstandig naamwoord cigarette


aigle

via Oudprovençaals aigla of direct van Latijn aquila


aigles

meervoud van het zelfstandig naamwoord aigle


bêtise

Afgeleid van bête “beest” met het achtervoegsel -ise.


fontaine

Leenwoord uit Volkslatijn fontana v “bron”, van de bijvoeglijke vorm fontanus “van de bron, betreffende een bron” (Latijn fons “bron, fontein”).

kunstmatige bron, aangelegd om water omhoog te spuiten


réputations

meervoud van het zelfstandig naamwoord réputation


procédés

meervoud van het zelfstandig naamwoord procédé


cache-cache

Verdubbelingsvorm van cache (een gebiedende wijsvorm van het werkwoord cacher “verbergen”), in de betekenis van ‘spel waarbij iemand zich verstopt’ voor het eerst aangetroffen in 1778.

verstoppertje, een kinderspel waar één speler de andere kinderen moet zoeken die zich verborgen hebben


hameçonnage

(neologisme) Voorgesteld door de Office québécois de la langue française in april 2004, ter vertaling van de Engelse term phishing.

Afgeleid van van hameçon “vishaak” met het achtervoegsel -age.

phishing, het lokken van argeloze emailgebruikers naar een frauduleuze website via een betrouwbaar overkomend mailbericht


hôtel

Ontwikkeld uit Oudfrans ostel “gastenverblijf”, uit Laat-Latijn hospitale (cubiculum) “gasten(kamer)”.

verblijfplaats van een voorname persoonlijkheid (minister, rijkaard, e.d.)

belangrijk openbaar gebouw (bijv. stadhuis)


nappe phréatique

vaste verbinding van nappe (zelfstandig naamwoord) en phréatique (bijvoeglijk naamwoord)

grondwater aan de grondoppervlakte (dat de vegetatie voedt, als drinkwater dient e.d.)


cancre

Ontleend aan Picardisch cancre “krab” (uit Latijn cancer “krab”, “kreeft”, “kanker”).


fêlure

Naamwoord van handeling van het werkwoord fêler met het achtervoegsel -ure, ontwikkeld uit Oudfrans faieleure, aangetroffen vanaf de 13e eeuw.

Je voulais entrer dans leurs têtes, analyser leurs fêlures, essayer de comprendre et montrer en quoi les blessures de l’enfance peuvent détruire l’équilibre d’un être humain et qu’un binôme amoureux est peut-être l’association de deux pathologies.

Ik wilde in hun hoofden kruipen, hun afwijkingen analyseren, proberen te begrijpen en te tonen hoe jeugdtrauma's het evenwicht van een mens kunnen verstoren en dat een liefdespaar misschien de vereniging van twee pathologieën is.

Weblink bron
Minh Tran Huy
 “Anne Parillaud : "Mon livre est une plongée dans la mécanique psychique d’un pervers narcissique et de sa victime"” (23 april 2021) op lefigaro.fr


déclinaison

Uit Middelfrans declinaison, ontleend aan Latijn declinatio.

de afstand (in booggraden) van een hemelobject ten opzichte van de hemelequator

van een punt op aarde, de hoek tussen het magnetische en het geografische noorden

de (toevallige) afwijking van atomen in vrije val voordat ze in een massa samenkomen (volgens de atomistische leer van Epicurus)

variatie, variant van een bestaand artikel, product, e.d.

Riot rappelle qu'il travaille en outre à d'autres déclinaisons du jeu, notamment sous forme de musique, bande dessinée et jeu de société.

Riot geeft tevens aan dat het ook werkt aan andere varianten van het spel, onder meer in muziekvorm, als stripverhaal en als bordspel.

Weblink bron “Netflix et Riot dévoilent un projet de série animée tiré de "League of Legends"” (03/05/2021) op bfmtv.com


streum

Variant van streumon (een verlan-vorm van monstre), met verlies van de eind -on.


monstre

via Oudfrans monstre ontleend aan Latijn monstrum “onheilspellend voorteken”, “goddelijke waarschuwing”, aangetroffen vanaf de 12e eeuw.

in ~ sacré: een buitengewone komiek, acteur


hohlraum

een holte waarvan de binnenwand van het metalen omhulsel in thermodynamisch evenwicht is met de straling erin


historiographies

meervoud van het zelfstandig naamwoord historiographie


hydrographies

meervoud van het zelfstandig naamwoord hydrographie


pataugeoire

Afgeleid van het werkwoord patauger “spartelen” met het achtervoegsel -oire.

pierenbad, ondiep zwembad geschikt voor heel kleine kinderen die nog niet kunnen zwemmen


gifle

Ontleend aan het Picardisch of het Waals tchife, uit het Nederfrankisch *kifel, verwant aan Nederlands kevel.

A la sortie de la réunion, le président de la République a accordé quelques poignées de main aux badauds, parqués derrière une barrière. S'approchant d'un homme, le président, tout sourire, a néanmoins reçu... une gifle !

Aan het einde van de bijeenkomst schudde de president van de Republiek de handen van enkele toeschouwers, die achter een dranghek opgesteld stonden. De president, die op een man afstapte, glimlachte, maar kreeg ... een klap in het gezicht!

Weblink bron
Flora Chaduc
 “Visite d'Emmanuel Macron en Drôme - Une gifle comme accueil !” (8 juni 2021) op hebdo-ardeche.fr


pouvoir

Ontwikkeld uit Oudfrans poeir, zn podir, uit Volkslatijn potere “in staat, bij machte zijn”, aangetroffen sinds de 9e eeuw, als zn, sinds de 13e eeuw.


balafre

Kruising of contaminatie van balèvre “vooruitstekende lip” met Oudfrans (of dialectisch Frans) leffre “(grote) lip” (standaard Frans lèvre), aangetroffen vanaf de 16e eeuw.

groot litteken, jaap (bijv. aan het gezicht)

zichtbaar litteken na de heling van een wond


traînard

Afgeleid van zn traîner “slepen” met het achtervoegsel -ard


trainard

Afgeleid van zn trainer “slepen” met het achtervoegsel -ard


chevalier

Ontwikkeld uit Volkslatijn caballarius “man te paard”, aangetroffen sinds de 12e eeuw.

als militaire, burgerlijke onderscheiding


RIB

Afkorting van Relevé d'identité bancaire.

afschrift, overzicht van de bijzonderheden van de bankrekening van de rekeninghouder

Le relevé d'identité bancaire (RIB) est un ensemble de références, imprimées dans le coin supérieur gauche de chaque relevé de compte. Il contient toutes les informations nécessaires aux transactions nationales et internationales, notamment les virements de compte à compte et les prélèvements automatiques.

Het bancaire identificatieoverzicht (BIS) bevat een reeks referenties die in de linkerbovenhoek van elk rekeningafschrift worden afgedrukt. Het bevat alle informatie die nodig is voor binnenlandse en internationale transacties, met inbegrip van overschrijvingen van de ene naar een andere rekening en automatische afschrijvingen.


chipie

Afgeleid van chiper “(goedkope spullen) jatten”


mise

Naamwoord van handeling van het v voltooid deelwoord van het ww mettre.

la mise au point

de scherpstelling, het focussen, concentreren, doorontwikkeling

la mise en garde

de waarschuwing, afschrikwekkend voorbeeld

la mise en examen

de staat van beschuldiging, aanklacht (door de onderzoeksrechter)


chauvin

eponiem afgeleid van Nicolas Chauvin, een fictieve personage uit Franse volksverhalen en het toneelstuk La Cocarde Tricolore van de gebroeders Cogniard.

chauvinist, iemand die een overdreven voorkeur heeft voor wat uit zijn eigen land afkomstig is


quartier chaud

Avant la crise sanitaire, le quartier rouge, le quartier chaud d'Amsterdam composé de boutiques de marijuana et de prostituées, attiraient plus d'un million de visiteurs par mois, soit plus que la population permanente qui s'élève à 821.000 habitants.

Vóór de gezondheidscrisis trok de Wallen, de Amsterdamse rosse buurt van marihuanawinkels en prostituees, meer dan een miljoen bezoekers per maand, meer dan de vaste bevolking van 821.000 inwoners.

Weblink bron
Pascal Samama
 “Cannabis: Amsterdam ne veut plus de touristes étrangers dans ses Coffee shops” (8 januari 2021) op bfmtv.com

probleemwijk, bijv. berucht om zijn hoge criminaliteit, sociale achterstand en kansarme bewoners

Dans cette maison de la culture située dans un quartier chaud de la ville (plusieurs terroristes islamistes y ont grandi, apprendra-t-on), des jeunes gens et jeunes filles tentent d'oublier les pesanteurs de la société marocaine en s'adonnant à la danse et au hip-hop alors que, au-dehors, dans les rues, résonnent inlassablement les appels à la prière.

In deze culturele instelling, die zich in een probleemwijk van de stad bevindt (verschillende islamitische terroristen zijn er hier opgegroeid, zo vernemen wij), proberen jonge mannen en vrouwen de lasten van de Marokkaanse samenleving te vergeten door te dansen en te hiphoppen, terwijl buiten, in de straten, de oproepen tot het gebed onvermoeibaar weerklinken.

Weblink bron
Olivier De Bruyn
 “« Haut et Fort » Nabil Ayouch et le rap contre l'obscurantisme” (16 juli 2021) op lesechos.fr


serpillière

Mogelijk ontwikkeld uit Volkslatijn *sirpicularia “doekje van biezen”, afgeleid van scirpus “bies”, aangetroffen sinds de 1180.

dweil, een stuk weefsel in natte vorm gebruikt om een gladde vloer te reinigen


cache-sexes

meervoud van het zelfstandig naamwoord cache-sexe


abricotier

afgeleid van abricot zn "abrikoos" met het achtervoegsel -ier


lait de chèvre

/lɛ də ʃɛvʁ/


dictionnaires

meervoud van het zelfstandig naamwoord dictionnaire


pains

meervoud van het zelfstandig naamwoord pain


eaux

meervoud van het zelfstandig naamwoord eau


boîtes

meervoud van het zelfstandig naamwoord boîte


sillets

meervoud van het zelfstandig naamwoord sillet


aqueducs

meervoud van het zelfstandig naamwoord aqueduc


oléoducs

meervoud van het zelfstandig naamwoord oléoduc


endurcissement

Naamwoord van handeling van endurcir met het achtervoegsel -ment.


endurcissements

meervoud van het zelfstandig naamwoord endurcissement


endoctrinement

Naamwoord van handeling van endoctriner met het achtervoegsel -ment.


endoctrinements

meervoud van het zelfstandig naamwoord endoctrinement


endommagement

Naamwoord van handeling van endommager met het achtervoegsel -ment.


endommagements

meervoud van het zelfstandig naamwoord endommagement


emportement

Naamwoord van handeling van emporter met het achtervoegsel -ment.


emportements

meervoud van het zelfstandig naamwoord emportement


encensement

Naamwoord van handeling van encenser met het achtervoegsel -ment.


encensements

meervoud van het zelfstandig naamwoord encensement


enchevêtrement

Naamwoord van handeling van enchevêtrer met het achtervoegsel -ment.

/ɑ̃.ʃə.vɛt.ʁə.mɑ̃/


enchevêtrements

meervoud van het zelfstandig naamwoord enchevêtrement


endiguement

Naamwoord van handeling van endiguer met het achtervoegsel -ment.


endiguements

meervoud van het zelfstandig naamwoord endiguement


drogueries

meervoud van het zelfstandig naamwoord droguerie


durabilités

meervoud van het zelfstandig naamwoord durabilité


dualités

meervoud van het zelfstandig naamwoord dualité


dynamitage

Naamwoord van handeling van dynamiter met het achtervoegsel -age.


dynamitages

meervoud van het zelfstandig naamwoord dynamitage


plâtrage

Naamwoord van handeling van plâtrer met het achtervoegsel -age.


plâtrages

meervoud van het zelfstandig naamwoord plâtrage


raccordement

Naamwoord van handeling van raccorder met het achtervoegsel -ment.


raccordements

meervoud van het zelfstandig naamwoord raccordement


raccourcissement

Naamwoord van handeling van raccourcir met het achtervoegsel -ment.


raccourcissements

meervoud van het zelfstandig naamwoord raccourcissement


raccommodement

Naamwoord van handeling van raccommoder met het achtervoegsel -ment.


raccommodements

meervoud van het zelfstandig naamwoord raccommodement


radoucissement

Naamwoord van handeling van radoucir met het achtervoegsel -ment.


radoucissements

meervoud van het zelfstandig naamwoord radoucissement


raisonnement

Naamwoord van handeling van raisonner met het achtervoegsel -ment.


raisonnements

meervoud van het zelfstandig naamwoord raisonnement


raffinements

meervoud van het zelfstandig naamwoord raffinement


rapprochement

Naamwoord van handeling van rapprocher met het achtervoegsel -ment.


rapprochements

meervoud van het zelfstandig naamwoord rapprochement


rapatriement

Naamwoord van handeling van rapatrier met het achtervoegsel -ment.


rapatriements

meervoud van het zelfstandig naamwoord rapatriement


ravissement

Naamwoord van handeling van ravir met het achtervoegsel -ment.


ravissements

meervoud van het zelfstandig naamwoord ravissement


soliloques

meervoud van het zelfstandig naamwoord soliloque


tarissement

Naamwoord van handeling van tarir met het achtervoegsel -ment.


tarissements

meervoud van het zelfstandig naamwoord tarissement


tassement

Naamwoord van handeling van tasser met het achtervoegsel -ment.


tassements

meervoud van het zelfstandig naamwoord tassement


abaliénations

meervoud van het zelfstandig naamwoord abaliénation


jaillissement

Naamwoord van handeling van jaillir met het achtervoegsel -ment.


jaillissements

meervoud van het zelfstandig naamwoord jaillissement


émiettement

Naamwoord van handeling van émietter met het achtervoegsel -ment.


émiettements

meervoud van het zelfstandig naamwoord émiettement


émerveillement

Naamwoord van handeling van émerveiller met het achtervoegsel -ment.


émerveillements

meervoud van het zelfstandig naamwoord émerveillement


embaumement

Naamwoord van handeling van embaumer met het achtervoegsel -ment.


embaumements

meervoud van het zelfstandig naamwoord embaumement


crépuscule

geleend van Latijn crepusculum "schemering"


aube

via Oudfrans albe van vulgair Latijn alba "dageraad", zelfstandig gebruik van het bijvoeglijk naamwoord albus "wit, helder" vanuit uitdrukkingen als alba lux of alba dies.


mal de chien

verbinding van  mal, de en chien, letterlijk "hondse pijn"

buitengewone inspanning om iets te bereiken


faux bourdon

verbinding van  faux en bourdon: "valse hommel"


faux-bourdon

in de betekenis van "valse bourdon", in plaats van "valse hommel, dar"

fauxbourdon; muziekstijl uit de late middeleeuwen waarin een van de stemmen in parallelle intervallen, zoals onderseksten en onderkwarten, gevolgd wordt, wat de illusie van een bourdon oplevert


feuillage

van het werkwoord feuiller ww met het achtervoegsel -age.


carcan

halskluister, beugel, ijzeren halsband, met name om gevangenen aan een schandpaal, kaak, te kluisteren


phares

meervoud van het zelfstandig naamwoord phare


troc

Naamwoord van handeling van het werkwoord troquer , mogelijk ontleend aan het Occitaans of Spaans trocar.

L’or glané durant les parties ne vaut presque rien, puisqu’on en trouve à l’infini, dans les poches de vagues d’ennemis toujours renouvelés. Alors, quand ils veulent revendre ou acheter une arme rare ou un plastron rutilant, les joueurs en sont réduits au troc.

Het goud dat tijdens de spelen wordt vergaard is bijna niets waard, omdat het tot in het oneindige in de golfzakken van de vijanden die steeds veranderen, te vinden is. Wanneer zij een zeldzaam wapen of een glanzende borstplaat willen kopen of verkopen, dan worden de spelers tot ruilhandel gedwongen.

Weblink bron
Pierre Trouvé
 “Dans « Diablo II », l’étonnante transition spontanée du troc à la monnaie” (05 augustus 2022) op lemonde.fr

swap, wederzijdse geldoverdracht door internationale banken


wokisme

Direct ontleend aan Engels wokeism of zelfstandig afgeleid van Engels woke met het achtervoegsel -isme, sinds 2021

polemiserende uitdrukking, voor het eerst verschenen in rechtse kringen, die wordt gebruikt om het activisme voor het opkomen van minderheden en de bestrijding van discriminatie te omschrijven en af te doen als links extremistisch en irrationeel

Il y a, selon moi, un rapprochement à faire entre la lutte de M. Duplessis contre le communisme et celle de M. Legault contre l’extrême gauche et sa nouvelle variante, le wokisme. Ces deux idéologies d’ailleurs se ressemblent.

Volgens mij is er een verband te leggen tussen de strijd van de heer Duplessis tegen het communisme en die van de heer Legault tegen extreem links en zijn nieuwe variant, het wokisme. Deze twee ideologieën lijken op elkaar.

Weblink bron
Mathieu Bock-Côté
 Que penser de l’héritage de Duplessis ? in: Le Journal de Montréal (2 oktober 2021) op journaldemontreal.com

Aujourd'hui, le wokisme a conquis la plupart des universités et des médias anglo-saxons et se propage très rapidement en France. Mais de quoi parle-t-on exactement ? « Woke » signifie « éveillé », c'est-à-dire conscient du système de domination que l'homme blanc aurait imposé partout et à tous les autres, depuis la nuit des temps.

Vandaag de dag heeft het wokisme de meeste Angelsaksische universiteiten en media veroverd en verspreidt het zich zeer snel in Frankrijk. Maar waar hebben we het precies over? "Woke" betekent "wakker", d.w.z. zich bewust zijn van het systeem van overheersing dat de blanke man sinds het begin der tijden overal en aan iedereen zou hebben opgelegd.

Weblink bron
Judith Waintraub
 “Wokisme: le racialisme, nouvelle arme des déconstructeurs” (28/10/2022) op lefigaro.fr


prisons

meervoud van het zelfstandig naamwoord prison


belle-fille

schoondochter, de echtgenote van de zoon (of dochter)

stiefdochter, de dochter van de partner uit een eerdere relatie


beau-fils

schoonzoon, de echtgenoot van de dochter (of zoon)

stiefzoon, de zoon van de partner uit een eerdere relatie


pénurie

gebrek, tekort (aan brandstof, voedsel, mankracht e.d.)

Cette journée s’annonce décisive alors qu’un tiers des stations-service sont toujours affectées par des pénuries de carburant.

Vandaag wordt het kritiek aangezien een derde van de tankstations nog steeds te kampen heeft met branstoftekorten.

Weblink bron “Pénurie de carburants : poursuite de la grève, réquisitions... le point sur cette journée décisive” (12 oktober 2022) op leparisien.fr


barbu

afgeleid van barbe met het achtervoegsel -u


licenciement

Naamwoord van handeling van licencier met het achtervoegsel -ment

ontslag, het verbreken van het dienstverband met een werknemer


maladie

Afgeleid van malade, met het achtervoegsel -ie


tristesse

Afgeleid van triste met het achtervoegsel -esse


jeunesse

Afgeleid van jeune met het achtervoegsel -esse


lame

via Oudfrans lame / lamme van Latijn lamina "blad, plak"


lames

meervoud van het zelfstandig naamwoord lame


changement

van het werkwoord changer ww met het achtervoegsel -ment


clémentine

eponiem, kofferwoord van Clément en en mandarine, naar de 19e-eeuwse Franse broeder Marie-Clément in wiens kwekerij deze variëteit door kruising van mandarijn en sinaasappel ontstond


torrent

beek, stroom (m.n. in de bergen); bergstroom

plotselinge grote hoeveelheid van iets, stortvloed

Un torrent de déclarations.


pavillon

natievlag, nationaliteitsvlag, rederijvlag, seinvlag


promulgation

afgeleid van promulguer ww met het achtervoegsel -ation

afkondiging, bekendmaking, openbaarmaking, promulgatie


comptoir

Afgeleid van compter met het achtervoegsel -oir.


manoir

Van het Oudfranse maneir, te herleiden tot het Latijnse manere "blijven"


dépendance

Naamwoord van handeling van dépendre, met het achtervoegsel -ance


indépendance

Samenstelling van indépendant met het achtervoegsel -ance.


vase

[2] Van Middelfrans voyse, verder te herleiden tot Middelnederlands wase.


dîner

via Oudfrans disner van Laat-Latijn disjejunare (zie ook cognaat déjeuner), wat door haplologie disjunare werd. De dis- werd vandaar uitgesproken als disn- met een onverklaarbare -i-

avondeten, avondmaal, avondmaaltijd, diner


sagesse

Afgeleid van sage met het achtervoegsel -esse


émotion

afgeleid van émouvoir ww "opwekken" naar het voorbeeld van mouvoir ww / motion zn : "bewegen / beweging"


grimoire

Mogelijk van Oudfrans gramaire "magiër; taalgeleerde" onder invloed van grimace zn


grimoires

meervoud van het zelfstandig naamwoord grimoire


accessions

meervoud van het zelfstandig naamwoord accession


roues

meervoud van het zelfstandig naamwoord roue


extension

via Oudfrans estension van Latijn extensio

extensie, plug-in, aanvulling op een bepaald computerprogramma

extensie, laatste deel (na een punt) van een bestandsnaam dat het filetype aangeeft

extensie, strekking van een lichaamsdeel

extensie, omvang of verruiming van betekenis


extensions

meervoud van het zelfstandig naamwoord extension


reliefs

meervoud van het zelfstandig naamwoord relief


alliance

Naamwoord van handeling van allier, met het achtervoegsel -ance


dialogue

via Oudfrans dialoge van laat Latijn dialogus, dat teruggaat op Oudgrieks διάλογος (diálogos), “gesprek, discussie”


dialogues

meervoud van het zelfstandig naamwoord dialogue


confiance

Naamwoord van handeling van confier, met het achtervoegsel -ance


globish

Gepopulariseerd door de Franse IBM leidinggevende Jean-Paul Nerrière in 2004, die een vorm van eenvoudig Engels met een basiswoordenlijst van 1500 woorden voorstelde voor een onderlinge, effectieve communicatie door de wereldbevolking.

samenstelling (portmanteau) van global en English.

een vorm van Engels gesproken door niet-moedertaalsprekers zuiver en alleen voor internationale communicatie

Je voudrais dire un mot de notre intention initiale, car elle est en phase avec le souci de la langue, et de la langue française, propre à l’Académie. C’est très simple : ni globish ni nationalisme. Nous voulons contribuer à fabriquer une Europe résistante, qui refuse de s’en tenir à cette non-langue de pure communication qu’est le global English, dont les principales œuvres sont les dossiers de demandes de subvention, ces « soumissions » que classeront des « experts à haut niveau ». Nous refusons que nos langues, celles que nous parlons, le français, l’anglais lui-même (celui de Shakespeare, d’Emily Dickinson ou de Churchill), deviennent de simples dialectes, à parler chez soi — et encore, puisqu’il semble qu’on doive le parler de moins en moins dans nos grandes écoles !

Ik wil graag nog iets zeggen over onze aanvankelijke bedoeling, omdat deze in overeenstemming is met de zorg van de Académie voor de taal, en de Franse taal in het bijzonder. Het is heel eenvoudig: noch Globish , noch nationalistisch. Wij willen een veerkrachtig Europa helpen opbouwen, een Europa dat weigert zich te laten inperken door deze non-taal van zuivere communicatie die het mondiale Engels is, waarvan de belangrijkste functie uit subsidieaanvragen bestaat, nl. "aanmeldingen" die door "gerenommeerde deskundigen" zullen worden gerangschikt. We weigeren dat onze talen, de talen die we spreken, het Frans, het Engels zelf (de taal van Shakespeare, Emily Dickinson of Churchill), slechts tot dialecten verworden, die thuis gesproken moeten worden - en zelfs dan, aangezien het erop lijkt dat we het steeds minder op onze topscholen moeten spreken!

Weblink bron
Barbara Cassin
 “Le discours de Barbara Cassin à l’Académie française : « Ni globish, ni nationalisme »” (17 oktober 2019) op lemonde.fr

een vorm van Frans doorspekt met trendy Engelstalige uitdrukkingen en anglicismen.

Le globish a de beaux jours devant lui. En témoignent les innombrables anglicismes qui pullulent dans notre langue. «Je ne suis pas en capacité de te répondre», «je voudrais pluger mon portable», «je pars co-worker avec mon staff»...

Het Globish heeft een mooie toekomst voor zich, getuige de ontelbare anglicismen die in onze taal woekeren. "Ik ben niet in de capaciteit om je te antwoorden", "ik wil mijn zaktelefoon inpluggen", "ik ga coworken met mijn staf"...

Weblink bron
Maguelonne de Gestas
 “Parlez-vous le globish?” (03/02/2022) op lefigaro.fr


portrait

voltooid deelwoord van portraire ww
**zn: van Middelfrans portraict / pourtraict


portraits

meervoud van het zelfstandig naamwoord portrait


convention

via Middelfrans convention van Latijn conventio


conventions

meervoud van het zelfstandig naamwoord convention


surgeon

via Middelfrans sourgon / sourjon van Oudfrans sourjon / sorjon


surgeons

meervoud van het zelfstandig naamwoord surgeon


sensitive

sensitif bn met de uitgang -e, waarbij de slotmedeklinker stemhebbend wordt


sensitives

meervoud van het zelfstandig naamwoord sensitive


aliments

meervoud van het zelfstandig naamwoord aliment


aviation

in 1863 door de 19e-eeuwse Franse luchtvaartpionier G.J. Gabriel de La Landelle gevormd naar het voorbeeld van navigation uit Latijn avis "vogel" met het achtervoegsel -ation

luchtvloot, formatie van militaire luchtvaartuigen


aviations

meervoud van het zelfstandig naamwoord aviation


commission

via Oudfrans commission van Latijn commissio

commissie, groep personen met een bepaalde opdracht of voor een bepaald doel bijeengeroepen

commissie, vergoeding voor het werk van iemand die voor een ander iets koopt of verkoopt in de vorm van een klein deel van de koopsom


commissions

meervoud van het zelfstandig naamwoord commission


instruction

via Oudfrans instruccion van Latijn instructio


instructions

meervoud van het zelfstandig naamwoord instruction


radiation

straling
energieoverdracht zonder direct contact


radiations

meervoud van het zelfstandig naamwoord radiation


absorptions

meervoud van het zelfstandig naamwoord absorption


fraction

via Oudfrans fraction van Latijn fractio "breuk"


fractions

meervoud van het zelfstandig naamwoord fraction


visions

meervoud van het zelfstandig naamwoord vision


cuivres

meervoud van het zelfstandig naamwoord cuivre


cuivre

koper als benaming voor daaruit gemaakte voorwerpen


soldats

meervoud van het zelfstandig naamwoord soldat


sots

meervoud van het zelfstandig naamwoord sot


citation

via Oudfrans citation van Latijn citatio


citations

meervoud van het zelfstandig naamwoord citation


transmissions

meervoud van het zelfstandig naamwoord transmission


animations

meervoud van het zelfstandig naamwoord animation


contribution

via Oudfrans contribution van Latijn contributio


imagination

via Oudfrans imaginacion / ymaginacion van Latijn imaginatio


imaginations

meervoud van het zelfstandig naamwoord imagination


notion

van Latijn notio "kennisneming, onderzoek, idee, opvatting"


avocats

meervoud van het zelfstandig naamwoord avocat


banques

zn: banque zn met de uitgang -s
ww: banque ww met de uitgang -s

meervoud van het zelfstandig naamwoord banque


banque

via Middelfrans banque van Italiaans banca


haricot

[1], [2] omdat bonen vaak ingrediënt waren van de gelijknamige stoofpot (zie [3]).

[3] afgeleid van Oudfrans harigoter "in stukjes hakken"


haricots

meervoud van het zelfstandig naamwoord haricot


lampes

meervoud van het zelfstandig naamwoord lampe


obstacle

via Oudfrans obstacle van Latijn obstaculum

belemmering, hindernis, obstakel, sta-in-de-weg


obstacles

meervoud van het zelfstandig naamwoord obstacle


boules de Berlin

boule de Berlin zn met de uitgang -s na het zelfstandig naamwoord "boule"

meervoud van het zelfstandig naamwoord boule de Berlin


quartier

Afgeleid van quart [1] met het achtervoegsel -ier


digits

meervoud van het zelfstandig naamwoord digit


mandarin

via Portugees mandarim onder invloed Latijn mandare "opdragen" van Maleis manteri en Sanskriet मन्त्रिन् (mantrin) "minister, raadgever"

mandarijn, hoge ambtenaar in het keizerlijke China

aperitief gemaakt uit mandarijntjes (citrusvruchten)


mandarin

Mandarijn, Mandarijns, officiële taal van China


mandarins

meervoud van het zelfstandig naamwoord mandarin


assistance

via Middelfrans assistance van middeleeuws Latijn assistentia zn , gevormd uit assistare ww "bijstaan"


assistances

meervoud van het zelfstandig naamwoord assistance


altitude

verticale afstand tussen het hoogste en laagste punt van een figuur


altitudes

meervoud van het zelfstandig naamwoord altitude


railways

meervoud van het zelfstandig naamwoord railway


objectives

meervoud van het zelfstandig naamwoord objective


escarmouche

van Oudfrans escarmuche (ca. 1360), modern escarmouche, gevormd op basis van een contaminatie van escremie "gevecht" en muchier "verbergen" danwel ontleend aan Italiaans scaramuccia


littératures

meervoud van het zelfstandig naamwoord littérature


famine

van Middelfrans famine; cognaat met faim


famines

meervoud van het zelfstandig naamwoord famine


regard

via Middelfrans regard van Oudfrans regard; naamwoord van handeling van regarder ww


regards

meervoud van het zelfstandig naamwoord regard


usage

van Oudfrans usage, afgeleid van user ww met het achtervoegsel -age


usages

meervoud van het zelfstandig naamwoord usage


archer

via Middelfrans archier van Oudfrans archier


archers

meervoud van het zelfstandig naamwoord archer


adolescence

via Middelfrans adolescence en Oudfrans adolescence van Latijn adolescentia


adolescences

meervoud van het zelfstandig naamwoord adolescence


mouche

via Oudfrans musche van Latijn musca " vlieg zn "

aas dat de vorm van een insect heeft, gebruikt bij het vliegvissen


mouches

meervoud van het zelfstandig naamwoord mouche


aga

van Ottomaans آغا zn (ağa) "oudere broer; hoge officier, heer"


rural

ruraal, landelijk (2), van of over het platteland, plattelands-, boeren-


inflation

via Oudfrans inflation van Latijn inflatio "opzwelling, uitbreiding"


inflations

meervoud van het zelfstandig naamwoord inflation


chinas

meervoud van het zelfstandig naamwoord china


billet

van Oudfrans billette, variant van bullette als verkleinwoord van bulle bul dat teruggaat op Latijn bulla

bankbiljet; ook: ander geldswaardig papier zoals promesse of wissel


billets

meervoud van het zelfstandig naamwoord billet


grenouille

via Middelfrans grenouille en Oudfrans grenoille van Latijn ranunculus "kikkertje, kikkervis"


grenouilles

meervoud van het zelfstandig naamwoord grenouille


gauche

van Middelfrans guauche, verdere herkomst onzeker


gauches

meervoud van het zelfstandig naamwoord gauche


acier

via Oudfrans acier van Latijn acies "scherp of punt van wapen"


aciers

meervoud van het zelfstandig naamwoord acier


solidarité

afeleid van solidaire bn met het achtervoegsel -ité


solidarités

meervoud van het zelfstandig naamwoord solidarité


lunette

Afgeleid van lune "maan" met het achtervoegsel -ette

Het meervoud lunettes heeft de geheel op zichzelf staande betekenis "bril".


lunettes

meervoud van het zelfstandig naamwoord lunette


luette

Samentrekking van uette met lidwoord, wat weer komt van Latijn uva


taille-crayon

samenstelling van tailler ww en crayon zn , vergelijk porte-crayon

Voor het eerst aangetroffen als benaming in een patent ingediend op 20 oktober 1828


fausse bonne idée

idee dat in eerste instantie goed lijkt, maar dat in werkelijkheid niet is


cote

van middeleeuws Latijn quota (pars) "verschuldigd aandeel van de belasting", later ook in de zin van een aangehaald meetpunt van een waarde, waardering, hoogte, in een klassement, enz.

categorienummer in de classificatie van boeken en andere artikelen

beursnotering, prijsbepaling van aandelen, e.d.

ook als notering bij de bookmakers in sportweddenschappen, etc.

populariteit van een persoon, die goed in de markt ligt


taquin

Ontwikkeld uit ouder tacain "schooier" (1422), "gewelddadig man, onruststoker" Middelfrans taquehan "oproer, arbeiders meute" (1245), voort het eerst aangetroffen in Picardië en Vlaanderen, kennelijk afgeleid van Vlaams-Nederlands taken "grijpen, nemen" en een onduidelijk woord han (mogelijk een koosvorm van Johan)


boulangerie

van boulanger met het achtervoegsel -erie


usine à gaz

verbinding van  usine, à en gaz
**[2] een verwijzing naar de ingewikkelde structuur van pijpleidingen die kenmerkend was voor de fabrieken van stadsgas


usines à gaz

meervoud van het zelfstandig naamwoord usine à gaz


refrain

Van Oudfrans refraindre, verder te herleiden tot Latijn refringere (nevenvorm van refrangere)


quote-part

Ontleend aan middeleeuws latijn quota part v 'evenredig deel'

het aandeel dat elke deelnemer geeft of ontvangt in de verdeling van een totaalbedrag, enz.

evenredig bedrag bij een verdeling of verdeling van eigendom of kapitaal, legitieme portie


glucide

Afgeleid van Oudgrieks γλυκύς (glukús) "zoet" met het achtervoegsel -ide, bedacht door de Franse farmacoloog Nicolas Jean-Baptiste Gaston Guibourt in 1826


chapellerie

van chapelier met het achtervoegsel -erie

chapellerie [2], hoedenwinkel, hoedenzaak


je-m'en-foutisme

afgeleid met het achtervoegsel -isme van je m'en fous (1e persoon enkelvoud van: se foutre ww "schijt hebben aan")


je-m'en-foutismes

meervoud van het zelfstandig naamwoord je-m'en-foutisme


cliche

[1] Dialectische vorm van clenche "klink"


envie

begeerte, goesting, lust, trek, verlangen


conservateur

Leenwoord uit het Latijn conservator, met het achtervoegsel -ateur

In politieke zin, een leenvertaling van Engels conservative "conservatief", sinds 1830

Dieu est le créateur et le conservateur de toutes choses.

God is de Schepper en Beschermer van alle dingen.

vertegenwoordiger van de conservatieve partij in een land


mème

meme, en herkenbaar element van de menselijke cultuur (bijv. idee, denkbeeld) opgevat als eenheid van culturele overdracht of imitatie, analoog aan de biologische gen

meme, bepaald beeld of videofragment dat dankzij zijn opmerkelijke of opvallende inhoud door internetgebruikers veelvuldig gedeeld wordt

meme, bepaalde misvatting (mythe) die door internetgebruikers telkens weer aangehaald en gedeeld wordt


actant

tegenwoordig deelwoord van acter ww "handelen" met het achtervoegsel -ant
**zn als taalkundige term in 1959 postuum geïntroduceerd door de 20e-eeuwse Franse taalkundige L. Tesnière in zijn boek Éléments de syntaxe structurale


actants

meervoud van het zelfstandig naamwoord actant


repoussoir

Afgeleid van repousser met het achtervoegsel -oir.


bon mot

bon mot, grappige of als grappig bedoelde opmerking


paquet

Bekend sinds de 16e eeuw, mogelijk van Middelnederlands pac of Engels pack.


abrasions

meervoud van het zelfstandig naamwoord abrasion


conversion

conversie, omwisseling, omzetting, overschakeling

kan zowel duiden op het proces als het resultaat daarvan

omkering, inversie, omdraaiing van een samengestelde bewering

conversie, lichamelijke klachten veroorzaakt door geestelijke problemen


conversions

meervoud van het zelfstandig naamwoord conversion


maintenance

van Oudfrans maintenance, op te vatten als naamwoord van handeling maintenir ww met het achtervoegsel -ance

onderhoud, handeling(en) verricht om iets in goede staat te houden


maintenances

meervoud van het zelfstandig naamwoord maintenance


acharnement

Naamwoord van handeling van acharner met het achtervoegsel -ment

het zich hardnekkig vastbijten in de prooi

hetze (tegen bepaalde, als ongewenst beschouwde personen)

Imane Khelif est une ligne rouge. Je condamne avec vigueur l’acharnement médiatique dont elle a été victime de la part de parties étrangères.

Imane Khelif is een rode lijn. Ik veroordeel met kracht de media-hetze waarvan ze door toedoen van buitenlandse groepen het slachtoffer geworden

Weblink bron
Karim Amrouche
 “JO 2024 : face à la polémique sur sa féminité, l’Algérie soutient sa boxeuse Imane Khelif” (2 augustus 2024) op lemonde.fr


inspiration

via Oudfrans inspiration van Latijn inspiratio


inspirations

meervoud van het zelfstandig naamwoord inspiration


gales

meervoud van het zelfstandig naamwoord gale


nègre

via Spaans negro zn van Latijn niger bn "zwart"


nègres

meervoud van het zelfstandig naamwoord nègre


allusions

meervoud van het zelfstandig naamwoord allusion


illusion

Van Latijn illusio ("bespotting"/"illusie").


sillage

afgeleid van siller met het achtervoegsel -age


infliction

toebrenging, het toebrengen/opleggen van iets


café au lait

verbinding van  café, au en lait; letterlijk: "koffie met melk"


canope

Van Latijn canopus, vernoemd naar de gelijknamige god


citoyen

Oorspronkelijk van cité met het achtervoegsel -ain, uiteindelijk vermengd met de vorm met het achtervoegsel -ien.


faits divers

meervoud van het zelfstandig naamwoord fait divers


noms

meervoud van het zelfstandig naamwoord nom


camionneuse

Ce cliché de la lesbienne moche et « mal baisée » appartient à un ensemble de stéréotypes qui compte aussi celui de la « camionneuse ». La camionneuse, c'est l’homosexuelle que l’on va qualifier rapidement de masculine : elle ne se maquille pas, porte des cols roulés et des jeans

Dit cliché van de lelijke, “slecht neukbare” lesbienne maakt deel uit van een reeks van stereotypen waartoe ook dat van de “camionneuse” behoort. De “camionneuse” is de homoseksuele vrouw die al snel als mannelijk wordt beschreven: ze heeft geen make-up op, draagt coltruien en spijkerbroeken.

Julien Picquart
 “Pour en finir avec l'homophobie” (2005), Éditions Léo Scheer , p. 34


gouffre

Uit Oudfrans gofre, goufre "afgrond, of gapende holte waarin men kan vallen", ontwikkeld uit Middeleeuws of laat Volkslatijn colfus, culfus "baai, inham", "zeegrot" (vroeg ontleend aan Oudgrieks κόλπος "id.")

sinkhole, diepe holte door een verzwakking in de bodem

mais il pourrait aussi aller encore plus loin, en poussant la démocratie américaine elle-même au bord du gouffre à mesure que lui et ses alliés chercheront à obtenir plus de pouvoir.

maar hij zou ook nog verder kunnen gaan en de Amerikaanse democratie zelf naar de rand van de afgrond kunnen duwen terwijl hij en zijn bondgenoten op zoek zijn naar meer macht.

Weblink bron
Eric Lutz
 “Donald Trump remporte l'élection présidentielle américaine, et place la démocratie au bord du gouffre” (6 november 2024) op vanityfair.fr


côte

via Oudfrans coste van Latijn costa "rib; zijkant"


assertion

via Middelfrans assertion van Latijn assertio


napes

meervoud van het zelfstandig naamwoord nape


naine

vrouwelijk enkelvoud van nain zn, dus een vrouwelijke dwerg


lutin

soort kabouter of plaaggeest uit folklore en sprookjes


ogre

van Latijn Orcus "god van de onderwereld"


juif

een jood, een belijder van het jodendom.


Juif

een Jood, iemand die tot het Joodse volk behoort.


Portugais

Portugees zn, iemand die woont of afkomstig is uit Portugal.


bosnien

Bosnisch zn, een officiële taal van Bosnië-Herzegovina


comtesse

afgeleid van comte met het achtervoegsel -esse


comté

county, een administratieve eenheid in een aantal Angelsaksische landen


Franche-Comté

Franche-Comté, voormalige Franse regio met hoofdstad Besançon


alcool

alcohol [1]; een lid van een specifieke groep organische stoffen

alcohol [2]; ethanol, wat door vergisting ontstaat van suikers in alcoholische dranken


gascon

Gascons; dialect van het Occitaans en gesproken in Gascogne.


scots

Schots; West-Germaanse taal verwant met het Engels gesproken in Schotland en Noord-Ierland


orangé RAL

verbinding van  orangé en RAL als leenvertaling van Duits RAL-Orange

RAL-oranje zn, bepaalde tint met RAL-nummer 2017 ( )


rouge pur

verbinding van  rouge en pur als leenvertaling van Duits Reinrot

zuiver rood zn, bepaalde tint met RAL-nummer 3028 ( )


vert fibre

verbinding van  vert en fibre als leenvertaling van Duits Fasergrün

fibergroen zn, bepaalde tint met RAL-nummer 6039 ( )


gris signalisation A

verbinding van  gris, signalisation en A als leenvertaling van Duits Verkehrsgrau A

verkeersgrijs a zn, bepaalde tint met RAL-nummer 7042 ( )


gris signalisation B

verbinding van  gris, signalisation en B als leenvertaling van Duits Verkehrsgrau B

verkeersgrijs b zn, bepaalde tint met RAL-nummer 7043 ( )


blanc salle blanche

verbinding van  blanc, salle en blanche als leenvertaling van Duits Reinraumweiß

cleanroomwit zn, bepaalde tint met RAL-nummer 9012 ( )


sorcier

Van Laat-Latijn *sortiarus 'waarzegger', een afleiding van Klassiek Latijn sors, genitief sortis 'lot, lotsbestemming, orakel'


occident

Via Latijn occidentem van het werkwoord occidere (neervallen), als verwijzing naar de richting waar de zon ondergaat .


orient

van Latijn orientem, accusatief van oriens (oosten) (< oriri, "opstaan, rijzen", als verwijzing naar de richting waar de zon opkomt) .


innocence

erfwoord van Oudfrans inocence, < Latijn innocentia


nièce

dochter van iemands broer of zus; nicht [1]


déesse

Afgeleid van Latijn dea met het achtervoegsel -esse

idool (vrouw), persoon als onderwerp van verering of populariteit


bolduc

van Bois-le-Duc ('s-Hertogenbosch), waar dit type lint werd gemaakt

cadeaulint; decoratief lint waarmee de verpakking van cadeaus wordt vastgemaakt


chaton

katje [2], bloeiwijze van bepaalde planten (bv. de wilg)


soie

zijde [2]; zachte stof gemaakt uit de cocons van de zijderups


gaufre

via Oudfrans walfre waarschijnlijk van een mogelijk Oudfrankisch *wafla, eerder dan geleend van Middelnederlands wafele


chemin de fer

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Pamputt-chemin de fer.wav

/ʃə.mɛ̃ də fɛʁ/


hibou

uil met grote oorpluimen, zoals de ransuil of de oehoe


mille-pattes

veelpotige; een dier uit de klasse Myriapoda; duizendpoot, miljoenpoot, ...


pattes

meervoud van het zelfstandig naamwoord patte


frêne

via Oudfrans fraisne van Latijn fraxinus


rivaux

meervoud van het zelfstandig naamwoord rival


outremer

Franse overzeese gebieden; de gebieden van Frankrijk buiten het Europees continent


rameau

via Oudfrans ramel van Vulgair Latijn *ramellus, verkleinwoord van Latijn ramus (tak)


orage

afleiding van Oudfrans ore "wind" (van Latijn aura "bries") met suffix -age


bruyère

heide, heideplant; plant uit de uit de heifamilie (Ericaceae)


genévrier

jeneverbesstruik, jeneverbes; plant waaraan jeneverbessen groeien


lierre

door aanhechting van het bepaald lidwoord l' aan Oudfrans iere (klimop) wat op zijn beurt afkomstig is van Latijn hedera.


lézard

via Oudfrans laisarde (met substitutie van achtervoegsel -ard) van Latijn lacertus


instigation

erfwoord via Oudfrans instigacïon van Latijn instigatio.


bouton d'or

een kleur geel, een beetje richting oranje, "boterbloemgeel"


propreté

Afgeleid van propre bn met het achtervoegsel -té


colza

via Middelfrans colzat van Nederlands koolzaad


lamier

verfransing van het wetenschappelijk Latijnse Lamium , wat zelf afkomstig is van klassiek Latijn lamium


musulman

via Turks müslüman "moslim" van Perzisch musulmān of musilmān "moslims", afgeleid van het Arabisch muslim met het Perzische achtervoegsel -ān voor het meervoud van levende wezens


témoignage

van témoigner met het achtervoegsel -age


pêcher

zn: van pêche "perzik" met het achtervoegsel -ier (de i valt gewoonlijk weg na de palatale klank ch)

ww: erfwoord via een vulgair Latijn *piscare van Klassiek Latijn piscari "vissen", een afleiding van piscis "vis"


lièvre

erfwoord van Latijn leporem, accusatief van lepus (haas)


jumeau

een mannelijk deel van een tweeling; tweelingbroer


jumeaux

tweeling bestaande uit twee mannen of een man en een vrouw; meervoud van jumeau


jumelles

tweeling bestaande uit twee vrouwen; meervoud van jumelle


jumelle

een vrouwelijk deel van een tweeling; tweelingzus


pêches

meervoud van het zelfstandig naamwoord pêche


pêcheur

van het werkwoord pêcher ww met het achtervoegsel -eur.


bourgmestre

burgemeester [1], titel van burgemeester in België en Luxemburg


hennissement

Naamwoord van handeling van hennir met het achtervoegsel -ment.


sanglier

everzwijn; keiler [2] (mannelijk everzwijn)


autruche

via Oudfrans ostruce via Vulgair Latijn *austruthio van Latijn avis "vogel" en struthio "struisvogel"


richesse

Afgeleid van riche met het achtervoegsel -esse


terril

uit het Waals tèris, van terre met suffix -is. In het Waals werd het woord al in de 15de eeuw gebruikt om bergen van mijnafval aan te duiden


framboisier

van framboise met het achtervoegsel -ier

framboos [1]; frambozenstruik; frambozenplant


prêle

door metanalyse van Oudfrans asprele "paardenstaart" via vulgair Latijn *asperella afgeleid van het Klassiek Latijn adjectief asper "grof, ruw, oneven", waarschijnlijk een verwijzing naar hoe de stengel van de plant voelt


joie

via Oudfrans goie van Latijn gaudia, meervoud van gaudium


garde-robe

samenstelling van garde ww "bewaken" en robe zn "jurk, rok"


Outre-mer

overzees gebied; gebied dat tot een Europees land behoort, maar in een ander werelddeel ligt


sauge

met name echte salie, Salvia officinalis


fraternité

via het Oudfrans fraternited geleend van Latijn fraternitas "broederschap"

broederschap; een relatie als tussen broers


enseignement

van het werkwoord enseigner ww met het achtervoegsel -ment.

/ɑ̃.sɛ.ɲə.mɑ̃/


freux

van Oudfrankisch *hrôk, cognaat met Nederlands roek


mœurs

via Oudfrans murs, mors (toen nog mannelijk meervoud) van Latijn mores, accusatief meervoud van mos, moris (mannelijk) "gewoonte, traditie". De eind-s die uitgesproken wordt laat zich misschien verklaren uit het feit dat het alleen in het meervoud voorkwam of door kennis van de Latijnse etymologie


ouvrière

arbeidster; vrouwelijke vorm van ouvrier


tourbe

van Oudfrankisch *turba, cognaat met Nederlands turf


bauxite

naar het dorpje Les Baux-de-Provence, bij Arles, waar het ontdekt en voor de eerste keer geanalyseerd is door de mijningenieur P. Berthier in 1821


dés

meervoud van het zelfstandig naamwoord dé


limace

van Vulgair Latijn *limacea, vrouwelijke vorm van *limaceus van Latijn limax, limacis "naakstalk"


coccinelle à sept points

verbinding van  coccinelle, à, sept en points

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Fr-coccinelle à sept points.ogg


chien viverrin

/ʃɛ̃ vi.vɛ.ʁɛ̃/


rosier

van rose "roos" met het achtervoegsel -ier


pissenlit

van Frans pisse (van het werkwoord pisser), en en lit, letterlijk "pist op het bed", naar de diuretische eigenschappen van de plant , zie ook Nederlands pisbloem


bourdon des champs

/buʁ.dɔ̃ dɛ ʃɑ̃/


faucon

geleend van Laat Latijn falco, -ōnis "valk". De tweede betekenis is waarschijnlijk een leenvertaling van Engels hawk


tiers

derde zn; een derde deel; een door drie gedeeld iets; 1/3


vétéran

veteraan [2]; een ervaren en oud persoon in een bepaald onderwerpgebied


tyran

tiran [2]; term voor alleenheerser met onbeperkte macht in Griekse stadstaten


héron cendré

verbinding van  héron en cendré, letterlijk "asgrauwe reiger"


courlis

een vogel behorende tot het genus Numenius


cendre

via Oudfrans cendre van Latijn cinerem, accusatief van cinis "as"

as [B]; overblijfsel van iets wat verbrandt is


flanc

van Oudfrankisch *hlanka "zijkant van een lichaam"


capitulation

geleend van Middeleeuws Latijn capitulatio


dedans

van Oudfrans dedenz; kan gezien worden als een samenstelling van Frans de en dans (Oudfrans denz)


parc

park [1]; groengebied voor recreatie of natuurbehoud

park [2]; verzameling gelijksoortige apparaten of goederen

Le parc automobile


ours noir

Amerikaanse zwarte beer, baribal Ursus americanus


patriote

geleend van Laat-Latijn patriota "landgenoot"


ceinture de Kuiper

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-ceinture de Kuiper.wav


voyelle

van Middelfrans voielle (ca. 1483); een afleiding van Frans voix "stem" naar voorbeeld van Latijn vocalis (zie ook Frans vocal) van vox

klinker [2]; letter die een klinker voorstelt


consonne

medeklinker [2]; een letter die een medeklinker weergeefr


cris

meervoud van het zelfstandig naamwoord cri


ménage

huishouding zn; wat nodig is om een huis te onderhouden

huishouden zn; koppel of relatie onder een dak


plomberie

de kunst van het gieten en werken met lood

het loodgieterschap; het loodgieter zijn

het geheel van waterleidingen in een gebouw


ébène

geleend van Latijn ebenus van het Oudgrieks ἔβενος wat weer komt van het Egyptisch hbnj, misschien van Numidische afkomst


pneu

band; wielband; een band om rond een wiel te plaatsen


formation

vorming [1]; het ontstaan, het ontwikkelen, het maken

vorming [2]; het onderwijs; het aanleren


fonction

functie [1]; doel of taak binnen een systeem of apparaat


robinet

kraan [2]; mechanisme waarmee stroming vloeistof of gas geregeld kan worden


grue

kraanvogel; lid van de familie van de kraanvogels (Gruidae)

kraan [3]; werktuig om voorwerpen te verplaatsen


plaisir

het zelfstandig gebruik van de oude Oudfranse infinitief plaisir (modern Frans plaire), erfwoord van Latijn placere


fouilles

meervoud van het zelfstandig naamwoord fouille


espoir

zelfstandig naamwoord gevormd uit de oude indicatief van espérer, namelijk Oudfrans "j'espoir, tu espoires, ..."


biche

via Oudfrans bisse van vulgair Latijn bistia "beest", een variant van Latijn bestia "beest"


chevaux

meervoud van het zelfstandig naamwoord cheval


vérité

van Oudfrans veritet, veritiet die het leende uit het Klassiek Latijn veritas "waarheid"


mensonge

via Oudfrans mençunge van een Vulgair Latijn mentionica, afgeleid van Laat-Latijn mentio "leugen", van Klassiek Latijn mentio "vermelding" (via de betekenisverandering "leugenachtige vermelding"), via haplologie van *mentitio van mentiri "liegen", waarvan Frans mentir overigens een nakomeling is. Oorspronkelijk was het een vrouwelijk woord, maar het werd mannelijk in de zeventiende eeuw, misschien onder invloed van Frans songe "droom; illusie"


menteur

van mentir ww met het achtervoegsel -eur.


incertain

/ɛ̃.sɛʁ.tɛ̃/


degré

graden; graad; meeteenheid voor temperatuur

percentage alcohol van alcoholische dranken


réveil

het wakker worden; het opstaan; het ontwaken


fuite

het vliegen van de tijd; het snelle verstrijken van de tijd

het lek zn; opening waaruit een gas of vloeistof ontsnapt

de lek zn; stroming van gas of vloeistof uit het lek

lek zn; het onthullen van geheime informatie


outil

werktuig; instrument [1,2]; stuk gereedschap


loisir

het zelfstandig gebruik van de infitief leisir "toegelaten zijn" uit het Oudfrans; wat weer afkomstig is van Latijn licere "toegelaten zijn"


couleuvre

via Oudfrans culovre van Latijn colubra, vrouwelijke vorm van coluber

slang; het is een ambigue, vernaculaire benaming voor verschillende soorten slangen die doorgaans niet giftig zijn


œuvre

via Oudfrans uevre, ovre van Latijn opera "werk; moeite"


péril

via Oudfrans peril van Latijn periculum "gevaar"


parenthèse

terzijde zn; zijdelingse opmerking; iets wat tussen haakjes wordt geplaatst


poches

meervoud van het zelfstandig naamwoord poche


revoir

van Oudfrans revedeir, reveoir, revoir van Latijn revidere; kan gezien worden als een afleiding van voir met het voorvoegsel re-


cannelle

afleiding van canne met met het achtervoegsel -elle (eerste helft twaalfde eeuw). Zie ook de etymologie van Nederlands kaneel


goûter

vieruurtje; een tussendoortje tussen het middageten en het avondmaal


trou noir

verbinding van  trou en noir, leenvertaling van Engels black hole


presqu’ile

schiereiland dat zich met een dunne istmus vasthangt aan het vasteland


péninsule

geleend van Latijn paeninsula "schiereiland"


ancêtre

via Oudfrans ancestre van Latijn antecessorem, accusatief van antecessor


jugement

van juger ww met het achtervoegsel -ment

oordeel [2]; uitspraak van een rechtbank


extinction

extinctie [2]; het uitsterven, uitsterving


haie

van het Oudfrankisch *hagja "bomenhaag" (zie ook Nederlands haag)


sommet

van Oudfrans sumet, sommet, een afleiding van Oudfrans som "top" afkomstig van Latijn summum "top", zelfstandig naamwoord afgeleid van de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord summus

top [1]; hoogste punt, bovenste uiteinde

toppunt [2]; top [2]; het hoogste doen of kunnen van iets

top [3]; vergadering of bijeenkomst van leiders


bel-enfant

schoonkind, de partner van de dochter of zoon

stiefkind, een kind van de partner uit een eerdere relatie


constellation

configuratie; onderlinge stand van objecten of figuren


boisson

drank [1]; vloeistof om de dorst te lessen


plongée

plotse neerwaartse beweging; een duik (bv. een duikvlucht)


choux

meervoud van het zelfstandig naamwoord chou


honneur

via Oudfrans onor, enor, eneur van Klassiek Latijn honos, honoris


douleur

erfwoord van Latijn dolor "leed; lijden"


quinzaine

twee weken; vijftien dagen (inclusief de huidige dag)


frelon

via Oudfrans frelun van Oudfrankisch *hurslo, cognaat met Nederlands horzel


mésange

van Oudfrankisch *meisinga "mees" dat in Middeleeuws Latijn opduikt als mesenga, een afleiding van een ouder basiswoord dat opduikt als Nederlands mees en Duits Meise


hermine

van Latijn Armenius "Armeens" in de uitdrukking mus Armenius "Armeense muis", omdat ze toen in Klein Azië veel voorkwamen


sportif

sporter zn; sportman; beoefenaar (al dan niet beroepsmatig) van een sport


mélanges

meervoud van het zelfstandig naamwoord mélange


accouplement

afleiding van accoupler met met het achtervoegsel -ment

de daad van het koppelen, van het aaneenkoppelen


centaine

honderdtal [1]; een groep van (ongeveer) honderd

honderdtal [2]; het cijfer dat de honderden aanwijst


dizaine

tiental; een groep van (ongeveer) tien objecten of personen