met

voedsel dat halverwege de dag wordt gegeten

stukjes die overblijven bij het snijden van grotere stukken varkensvlees


man

In de betekenis van ‘mens van mannelijk geslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

mannen (plural)
mannetje (diminutive singular)
manneke(n) (diminutive singular)
mannetjes (diminutive plural)
manneke(n)s (diminutive plural)

voedsel dat uit de hemel komt voor de Israëlieten tijdens hun tocht uit Egypte naar Kanaän; het woord kan in Ex. 16:15 ook worden begrepen als 'wat?' (14×: Ex. 16:15, 16:31 +, Num. 11:6 +, Deut. 8:3 +, Joz. 5:12 +, Ps. 78:24, Neh. 9:20)


appeltaart

zelfs in de lekkerste appeltaart zit wel een pit

苹果派

gebak gevuld met stukjes vruchten van de appelboom

appeltaarten (plural)
appeltaartje (diminutive singular)
appeltaartjes (diminutive plural)

Er was appeltaart en de kinderen droegen stukjes voor: er was een lunch en een passend cadeau.


hollandaisesaus

hollandaisesausen (plural)
hollandaisesauzen (plural)
hollandaisesausje (diminutive singular)
hollandaisesausjes (diminutive plural)


sauce hollandaise

hollandaisesaus; met eieren gebonden warme botersaus


tong

erfwoord, in de betekenis van ‘orgaan in de mond’ voor het eerst aangetroffen in 901

met dubbele tong spreken

door overmatig alcoholgebruik onduidelijke spreken

een tong uitsteken naar

(figuurlijk) door gedrag niet respecteren

Boze tongen beweren dat...

Lasteraars, kwaadwillende mensen zeggen dat...

De tongen komen los.

Men begint meer, vrijer te praten (om een bepaalde reden)

Heb je je tong verloren?

Min of meer intimiderende manier om tegen iemand te zeggen dat die iets niet langer mag verzwijgen

(Niet) het achterste van zijn tong laten zien.

Op zijn tong bijten.

Zich met moeite weten te beheersen en/of iets net niet uitspreken

Een scherpe tong hebben.

van een persoon dat hij of zij heel onvriendelijk is

gjuhë

beweeglijk lichaamsdeel in de mond van mensen en veel dieren

søtunge

om zijn verfijnde smaak gewilde soort van platvis, Solea solea

tongen (plural)
tongetje (diminutive singular)
tongetjes (diminutive plural)

De foto werd gemaakt rond 21.15 uur lokale tijd. Op dat moment zat de Chinese president Xi elders in het gebouw te bekomen van het diner dat hij net had genuttigd met Trump. Caesarsalade vooraf, de keuze tussen tong of steak als hoofdgerecht en chocoladetaart als toetje.

Weblink bron
Lambert Teuwissen
 “Trump tijdens de aanval op Syrië, het verhaal achter de foto” (Zaterdag 8 april 2017, 11:47), NOS


malta

benaming voor geselecteerde aardappels uit Nederlands pootgoed, die in Malta zijn verbouwd zodat ze al voor de oogst in Nederland als verse aardappelen op de markt kunnen worden gebracht

Malta's gedogen we eigenlijk alleen op ons bord als de eigen piepers nog niet oogstrijp zijn.

Nederland importeert zelf bijna geen aardappelen. In het vroege seizoen worden hier wel malta's of Italiaanse spunta's gegeten, maar verder zweert men bij de Nederlandse aardappel.


mayo

(verkorting) van mayonaise, in die betekenis voor het eerst aangetroffen in het jaar 1987

Kun je mij de mayo even aangeven, Edward?

Al dagen fantaseerde ik wat ik zou gaan bestellen: een dubbele hamburger met kaas, augurken en ketchup en hopelijk hadden ze ook mayo voor bij de friet.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


papa

pap; een gerecht dat meestal bestaat uit melk die is gebonden met een zetmeelproduct zoals meel


cacao

Leenwoord uit het Spaans, van klassiek Nahuatl cacahuatl, in de betekenis van ‘zaad van de cacaoboom en daaruit bereide drank’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1596

cacau

product verkregen uit de bonen van de cacaoboom dat onder andere wordt gebruikt...

product verkregen uit de bonen van de cacaoboom dat onder andere wordt gebruikt voor de bereiding van chocolade

In Zaandam wordt van cacao chocolade gemaakt.


chocolade

Rechtstreekse ontlening uit het Spaans, in de betekenis van ‘drank uit cacao, versnapering’ voor het eerst aangetroffen in 1679

Waarschijnlijk verder te herleiden tot het Nahuatl xocolatl of chocolatl. Dakin en Wichmann (2000) opperen dat het deel chocol- verwijst naar een speciale houten stok die traditioneel gebruikt wordt bij de bereiding en stellen dat dit is afgeleid van het Nahuatl-dialectwoord chicolātl

sjokolade

een lekkernij die gemaakt is van cacao, suiker en cacaoboter

De chocolade is alweer op.

Het jaar begon niet zo goed voor cacao. De prijs ervan zakt naar 2914,5 dollar (2669,69 euro) per ton (op donderdag 14 januari). Dat is zo’n 400 dollar minder dan de gemiddelde prijs in december. Maar betekent dat dan ook dat chocolade goedkoper wordt? En zit er nou wel of niet een chocoladetekort aan te komen?

Iemand kwam hem toen vertellen dat ene Vos en een zekere Bossert ook 'met chocolade waren begonnen'.

Teuntje de Haan
 “Een muur van water” (2018), Em. Querido's Uitgeverij , ISBN 9789021409375

Ik dwing mezelf tot kauwen en slik de chocolade door.

Anya Niewierra
 “De Camino” (2021), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024582280


conserven

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ingelegde vruchten, verduurzaamde levensmiddelen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1407

Konserve

ingeblikt voedsel ter bewaring tegen bederf

Het bedrijf verwerkt groente, fruit en champignons tot conserven voor de consumentenmarkt.


cacaoboter

het vet dat men uit de cacaoboon extraheert of perst

Cacaoboter is een van de belangrijkste ingrediënten in de chocolade- en zoetwarensector.


chocoladepudding

chocoladepuddingen (plural)
chocoladepuddinkje (diminutive singular)
chocoladepuddinkjes (diminutive plural)


chocoladepasta

broodbeleg: smeerbaar chocolademengsel, choco (Vlaams)

- De Franse minister Ségolène Royal heeft sorry gezegd voor haar oproep aan het Franse volk om te stoppen met het eten van Nutella. Royal deed dat eerder deze week, omdat de productie van het broodbeleg slecht zou zijn voor het milieu. Volgens Royal wordt kostbaar oerwoud gekapt om de palmolie te produceren voor het product van producent Ferrero. Haar Italiaanse collega-minister zei daarop tegen Royal dat ze af moest blijven van Italiaanse producten. Waarschijnlijk komt de chocoladepasta zondag ter sprake als de Italiaanse premier Matteo Renzi de Franse president François Hollande ontmoet in Milaan.


chocoladehagelslag

samenstelling van chocolade en hagelslag

kleine chocoladekorrels, chocoladehagel, muizenstrontjes (Vlaams)

Ik heb de taart bestrooid met chocoladehagelslag.


chocoladeletter

samenstelling van chocolade zn en letter zn

golosina de chocolate con forma de letra mayúscula

chocoladeletters (plural)
chocoladelettertje (diminutive singular)
chocoladelettertjes (diminutive plural)

chocolade (puur, melk of wit) in de vorm van een letter die traditioneel veel rond Sinterklaas gegeten wordt


suiker

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zoetstof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1253

Ergens met boter en suiker ingaan

Aan iets overgeleverd zijn; gemakkelijk te beïnvloeden zijn, ergens snel intuinen; er gloeiend bij zijn, gesnapt [2] worden

Niet van suiker zijn

Ergens tegen kunnen (vgl. Tegen een stootje kunnen)

suikers (plural)
suikertje (diminutive singular)
suikertjes (diminutive plural)

oplosbare zoetstof hoofdzakelijk verkregen uit suikerbieten en suikerriet

GGD-directeur: Suiker is de gevaarlijkste drug van deze tijd waarvan het gebruik moet worden ontmoedigd via een suikertaks.

Glazig staarde ik voor me uit terwijl de suikers, vetten en zout in mijn bloedstroom terecht kwamen.


caloriearm

caloriearmer (uninflected comparative)
caloriearmst (uninflected superlative)
caloriearme (inflected positive)
caloriearmere (inflected comparative)
caloriearmste (inflected superlative)
caloriearms (partitive positive)
caloriearmers (partitive comparative)

Een caloriearm product.


slagroom

leenvertaling van Duits Schlagrahm, op te vatten als samenstelling van slag zn en room zn , in de betekenis van ‘vette, stijfgeklopte room’ in advertenties aangetroffen vanaf 1884 en in het Haags Kookboek advertentie Salon pour refraichissement. in:
W. van Giesen en Co.
 De Tijd , jrg. 40 nr. 11273 (11 augustus 1884), Gebr. Verhoeven, 's-Hertogenbosch, p. 4 kol. 4/5

room met een vetgehalte van 30 tot 40%, die opgeklopt kan worden, onder andere gebruikt om taarten en gebak te decoreren


groente

In de betekenis van ‘groenvoer’ voor het eerst aangetroffen in 1721

afgeleid van groen met het achtervoegsel -te

eetbare planten of delen daarvan, echter let op!

In Nederland at men aardappels, groente en vlees.

Elke dag denderden vrachtwagens met groente, fruit en wijn van het Zuiden naar Parijs.

Weblink bron
Peter Giesen
 “Route Nationale 7, leuker dan de Route du Soleil” (30 juli 2014), de Volkskrant

Er kwam geen einde aan: zalmsalade, pasta, groente, sushi, biefstuk, soep, chocoladetaart, witte chocoladetaart, crème brûlee, vers fruit met room, bier, koffie en whisky.


aagt

aagten (plural)
aagtje (diminutive singular)
aagtjes (diminutive plural)


smeerkaas

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘smeerbare kaas’ voor het eerst aangetroffen in 1950

топено сирене

een zacht soort kaas dat uitgesmeerd kan worden op bijvoorbeeld brood

smeerkazen (plural)
smeerkaasje (diminutive singular)
smeerkaasjes (diminutive plural)

Ik doe vaak smeerkaas op m'n brood.


soes

soezen (singular)
soesje (diminutive)
soesjes (diminutive singular)

luchtig, hol gebak, vaak gevuld met (slag)room


room

van Middelnederlands rome, in de betekenis van ‘vette deel van melk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1286

сметана

de vette delen van melk waarvan boter gemaakt wordt

vette delen van melk waarvan boter gemaakt kan worden
Room wordt, wanneer gezoet, gebruikt bij het vervaardigen van slagroom, voor het decoreren van gebak en bij het vullen van bonbons


banketbakkersroom

samenstelling van banketbakker zn en room zn met het invoegsel -s-

een geel mengsel van room, eieren en suiker, dat wordt gebruikt als vulling voor taartjes en broodjes, met name tompoezen

De slagroomtaart is gevuld met verse banketbakkersroom.


Schwarzwalder Kirschtorte

black forest cake

een uit Duitsland afkomstige kersentaart, die gemaakt wordt met pure chocolade, cacao en kersen

Schwarzwalder Kirschtortes (plural)
Schwarzwalder Kirschtortetje (diminutive singular)
Schwarzwalder Kirschtortetjes (diminutive plural)


banketstaaf

Mandelgebäck

een langwerpig stuk gebak, bestaand uit bladerdeeg en gevuld met amandelspijs

banketstaven (plural)
banketstaafje (diminutive singular)
banketstaafjes (diminutive plural)


slagroomsoes

slagroomsoezen (plural)
slagroomsoesje (diminutive singular)
slagroomsoesjes (diminutive plural)

luchtig hol gebak (een soes), gevuld met slagroom

Toen hij jarig was trakteerde hij op slagroomsoesjes.


koek

In de betekenis van ‘zoet gebak’ voor het eerst aangetroffen in 1300

Iets voor zoete koek slikken/aannemen

Iets zomaar geloven, goedgelovig voor waar aannemen

Dat is gesneden koek

Gezegd van iets heel gemakkelijk is te regelen, op te lossen e.d.

De koek is op

Er is geen geld meer; in bredere zin gezegd van iets wat niet meer ter beschikking staat; het maximaal haalbare is al bereikt, meer dan dit zit er niet in; de fut/rek is eruit

Dat gaat erin als [zoete] koek

Dat wordt heel goed ontvangen (soms ook meer letterlijk gezegd over iets dat goed smaakt)

Een koekje van eigen deeg geven

Met gelijke middelen wraak nemen, vergelden

koeken (plural)
koekje (diminutive singular)
koekjes (diminutive plural)

een baksel uit de oven met als belangrijkste ingrediënt deeg

We kopen minder vaak koek en gebak en serveren kleine porties.


chocola

chocolaatje (diminutive singular)
chocolaatjes (diminutive plural)

een lekkernij die gemaakt is van cacao, suiker en cacaoboter

Bij dat kraampje kun je allerlei soorten chocola kopen.


borstplaat

In de betekenis van ‘lekkernij’ voor het eerst aangetroffen in 1872

borstplaten (plural)
borstplaatje (diminutive singular)
borstplaatjes (diminutive plural)

een lekkernij bestaande uit gekookte suiker en fondant, die in een vorm worden gegoten


bavaroise

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ijsgerecht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1886


moorkop

In de betekenis van ‘gebakje’ voor het eerst aangetroffen in 1937

Mohrenkopf

een paard met zwarte kop, poten en manen

moorkoppen (plural)
moorkopje (diminutive singular)
moorkopjes (diminutive plural)

een met slagroom opgevulde soes, bedekt met een laag chocolade en meestal voorzien van een toefje slagroom

Na het eten van de moorkop had ik opeens niet zo'n trek meer tijdens de lunch.


marsepein

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘lekkernij’ voor het eerst aangetroffen in 1486

een zoete lekkernij die traditioneel gemaakt is van amandelen en suiker


oblie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘dun wafeltje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1380

oblieën (plural)
oblies (plural)
oblietje (diminutive singular)
oblietjes (diminutive plural)

een cirkelvormige wafel, geheel bedekt met chocolade. Soms is het chocolade omhulsel opgehoogd aan de bovenkant en opgevuld met chocoladecrème.


vlaai

In de betekenis van ‘gebak’ voor het eerst aangetroffen in 1540

Afkomstig van het zuidoostelijke taalgebied (Brabant, Limburg), uit Vroegnieuwnederlands vlaeye, samengetrokken uit Middelnederlands vlāde ‘taart, koek’, ontwikkeld uit Oergermaans *flaþōn- ‘plat voorwerp’; evenals Duits Fladen en Middelengels flathe, beide ‘platte koek’.

Op een verbrande vlaai strooit men suiker

Gemaakte fouten probeert men te verdoezelen

vlaaien (plural)
vlaaitje (diminutive singular)
vlaaitjes (diminutive plural)

plat cirkelvormig gebak met opstaande rand, dat normaliter opgevuld wordt met vruchten en vooral bekend is als lokale lekkernij in Belgisch en Nederlands Limburg


abrikozenvlaai

samenstelling van abrikoos en vlaai met het invoegsel -en-

abrikozenvlaaien (plural)
abrikozenvlaaitje (diminutive singular)
abrikozenvlaaitjes (diminutive plural)

een met abrikozen en abrikozengelei gevulde vlaai

Mijn favoriete soort vlaai is een abrikozenvlaai.


kersenvlaai

samenstelling van kers zn en vlaai zn met het invoegsel -en-

kersenvlaaien (plural)
kersenvlaaitje (diminutive singular)
kersenvlaaitjes (diminutive plural)

een vlaai, die met kersen en kersengelei is gevuld.


slagroomtaart

slagroomtaarten (plural)
slagroomtaartje (diminutive singular)
slagroomtaartjes (diminutive plural)

een taart, normaliter bestaande uit cake en jam en rijkelijk gedecoreerd met slagroom


slagroompunt

slagroompunten (plural)
slagroompuntje (diminutive singular)
slagroompuntjes (diminutive plural)

een driehoekig stuk taart, normaliter bestaande uit cake en jam en rijkelijk gedecoreerd met slagroom


speculaas

In de betekenis van ‘sinterklaaskoek’ voor het eerst aangetroffen in 1898

Spekulatius

een harde, droge kruidkoek, die vooral rond Sinterklaas gegeten wordt, soms gevuld met amandelspijs

speculazen (plural)
speculaasje (diminutive singular)
speculaasjes (diminutive plural)

Alleen al het inkopen doen voor de kerstmaaltijd. En het je herinneren hoe het zat met dadels en speculaas, het dopen van stukjes brood in hambouillon, varkenspootjes, stokvis met piment en witte saus op Zweedse wijze of spek in eigen vet, mosterd en doperwtenpuree op Noorse wijze, welke soorten noten verplicht waren — en op het laatste moment op kerstavond zelf notenkrakers aanschaffen —, rolham, haring en rijstebrij.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “De tweede doodzonde” (2020), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645149


tompoes

In de betekenis van ‘gebakje’ voor het eerst aangetroffen in 1875

Ontleend aan het Franse tom-pouce, dat zelf vertaald is uit het Engelse Tom Thumb (de artistennaam van de dwerg Charles Sherwood Stratton; tevens de Engelse naam van Klein Duimpje). Het Frans kent het woord niet in de betekenis "gebakje". Die zou in het Nederlands ontstaan zijn door de verbinding met de broodkruimels in het sprookje Klein Duimpje.

Cremeschnittchen

een gebakje bestaande uit geglazuurd bladerdeeg met room

tompoezen (plural)
tompoesje (diminutive singular)
tompoesjes (diminutive plural)
tompouce

Als vieruurtje is een tompoes heerlijk tezamen met koffie.


Sachertorte

eponiem, samenstelling van Sacher en en Torte zn , naar de Weense chocolatier die de eerste Sachertorte bakte.

Sachertorten (nominative plural)
Sachertorten (genitive plural)
Sachertorten (dative plural)
Sachertorten (accusative plural)


Sachertorte

/ˈsɑkɚˌtɔɹt/


chocoladetaart

Schokoladentorte

een veelal ronde, bruingekleurde taart, waarin chocolade of cacao verwerkt is

chocoladetaarten (plural)
chocoladetaartje (diminutive singular)
chocoladetaartjes (diminutive plural)

Ik bleef maar naar het all-you-can-eatbuffet teruggaan voor meer eten. Er kwam geen einde aan: zalmsalade, pasta, groente, sushi, biefstuk, soep, chocoladetaart, witte chocoladetaart, crème brûlee, vers fruit met room, bier, koffie en whisky.

De foto werd gemaakt rond 21.15 uur lokale tijd. Op dat moment zat de Chinese president Xi elders in het gebouw te bekomen van het diner dat hij net had genuttigd met Trump. Caesarsalade vooraf, de keuze tussen tong of steak als hoofdgerecht en chocoladetaart als toetje.


aardappel

van Middelnederlands erdappel, op te vatten als samenstelling van aarde zn en appel zn , met "appel" in de meer algemene betekenis "rond voorwerp", wellicht een leenvertaling van Latijn malum terrae
**[1], [2] als benaming voor (knollen van) aardappelplanten aangetroffen vanaf 1708
**[3] als benaming voor (knollen van) cyclamen, een plantengeslacht met knollen die varkens graag eten, in die betekenis aangetroffen vanaf 1351

De hete aardappel doorschuiven/doorspelen

Een moeilijke of vervelende kwestie aan iemand anders overlaten

Praten met een hete aardappel in de keel

De domste boeren hebben de dikste aardappelen

Mensen met maar weinig intelligentie bereiken door puur geluk toch veel (~ het geluk is met de dommen)

Een kleine aardappel moet je niet schillen

Van wie toch al weinig heeft kan men niet veel vragen

Een meid en een aardappel kies je zelf

Een vrouw kan men niet uitkiezen voor iemand anders

Een mens is geen aardappel

Iedereen heeft soms behoefte aan ontspanning

Hij heeft de meeste aardappelen al gegeten

Hij heet al veel meegemaakt, hij heeft het grootste deel van zijn leven erop zitten

Zo lang aardappels poten als je mest hebt

Zo lang mogelijk met iets blijven doorgaan

Waar geen aardappelen gepoot worden, zullen er ook geen groeien

Zonder goed begin heeft iets geen kans van slagen

aardappelen, aardappels (plural)
aardappeltje (diminutive singular)
aardappeltjes (diminutive plural)

Bartje bidt niet voor aardappels.

Aardappelen, vlees, groente is de standaard hoofdmaaltijd in Nederland.

De volgende dag stond er tijdens het avondeten behalve de karbonaden, gekookte aardappelen en doperwten eveneens een stevige discussie op het programma.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


aardappelpuree

samenstelling van aardappel zn en puree zn

kapokaartappels

een puree van zeer fijn gemaakte, met melk aangemengde aardappels

aardappelpurees (plural)
aardappelpureetje (diminutive singular)
aardappelpureetjes (diminutive plural)

Op de tafel stond onder andere aardappelpuree.

Tijdens het koken zat iedereen elkaar continu te stangen alsof we elkaar al jaren kenden. Barbie werd uitgelachen dat hij al drie weken lang alleen maar ‘ramen bomb’ at (een pakje noedels met een pakje aardappelpuree en een blik tonijn door elkaar).


kalkoen

(verkorting) van "kalkoense haan", dat verwijst naar "Calcoen" als toenmalige benaming voor de havenstad Kozhikode in het zuidwesten van India, in de betekenis van ‘hoendervogel’ voor het eerst aangetroffen in 1551

ديك هندي

bepaald soort gedomesticeerde vogel, Meleagris gallopavo

kalkoenen (plural)
kalkoentje (diminutive singular)
kalkoentjes (diminutive plural)

vlees van de hoendervogels Meleagris gallopavo, traditioneel vaak rond Kerstmis gegeten


curry

van Engels curry (1), in de betekenis van ‘kerrieschotel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

verzamelnaam voor een aantal uit de Indiase keuken stammende gerechten

Lang niet alle curry's worden met kerrie bereid.


curry

van Tamil கறி (kaṟi)
**[3] als vertaling van Duits Currygelb zn


perzik

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘vrucht’ voor het eerst aangetroffen in 1240

perziken (plural)
perzikje (diminutive singular)
perzikjes (diminutive plural)

Ik eet vaak perziken.


ei

In de betekenis van ‘vrouwelijke geslachtscel, kiem’ aangetroffen vanaf 1230

Eieren voor je geld kiezen

(noodgedwongen) met minder genoegen nemen dan men eerder wilde

Beter een half ei dan een lege dop

Iets, al is het weinig, is nog steeds beter dan niets.

Het ei wil wijzer zijn dan de kip

Het kind denkt het beter te weten dan de ouder

In mei legt ieder vogeltje een ei

In mei doet het weer aan de zomer denken

Je kan geen omelet maken zonder eieren te breken

Om iets te bereiken moet je kosten maken of moeite doen

Met het zout komen als het ei op is

Pas met een oplossing komen als het probleem waar het om ging er niet meer is

Zijn ei niet kwijt kunnen (raken)

Niet kunnen zeggen wat iemand wil zeggen

Het ei van Columbus

Een erg simpele en tegelijk geniale oplossing

Zijn ei [niet] kwijt kunnen

[niet] de gelegenheid hebben zich te uiten; of, zijn creativiteit te kunnen gebruiken

Dat is het hele eiereneten

Dat is alles (met de bijgedachte dat het al met al niet moeilijk is)

eier

dierlijk voedingsmiddel voor de mens in een schaal

eieren (plural)
eitje (diminutive singular)
eitjes, eiertjes (diminutive plural)

Ik lust wel een lekker zachtgekookt ei.

De kippen kakelden in hun nestkast als ze een ei hadden gelegd, en het rook er naar olie en teer.

Haar fles cannabisolie stond doodleuk tussen de mayo en de eieren in de ijskast.


ijs

In de betekenis van ‘bevroren water’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

In de betekenis van ‘bevroren water of room als lekkernij’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1793

Als het water zakt, dan kraakt het ijs.

een logisch gevolg; humoristisch gebruikt voor het laten van een wind tijdens het plassen

Het ijs is gebroken

na een kil begin is men vriendelijk tegen elkaar

Met Sint Juttemis als de kalveren op het ijs dansen

Nooit! (Sint Juttemis valt op 17 augustus, en dan ligt er geen ijs)

Niet over één nacht(s) ijs gaan/men gaat niet over ijs van één nacht

Een voorzichtige aanpak hanteren. Niet overhaast handelen.

Zich op glad ijs wagen/begeven

ergens over gaan praten waar die weinig van af weet

сладолед

een lekkernij die in bevroren toestand wordt gegeten

ijsje [2] (diminutive singular)
ijsjes [2] (diminutive plural)

een lekkernij, meestal op basis van zuivel, die in bevroren toestand wordt gegeten

IJs is een geliefd verfrissingsmiddel tijdens warme zomers.

Ik heb haar niet uitgemaakt voor racist! Straks gaat ze ook nog Israël, het Palestijnse conflict en Ben en Jerry's ijs erbij halen.

Marion Pauw e.a.
 “4 wandelaars en een Siciliaan” (2022), The House of Books, ISBN 9789044363340


olijf

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vrucht van olijfboom’ voor het eerst aangetroffen in 1240

olijven (plural)
olijfje (diminutive singular)
olijfjes (diminutive plural)

een vrucht van deze boom. De olijf zelf wordt gegeten, uit de pit en het vruchtvlees wordt olijfolie gewonnen

Vaak deed hij er voor de smaak nog wat tonijn, olijven of tortillachips bij.


andijvie

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘plant, groente’ voor het eerst aangetroffen in 1351

andyvie

Cichorium endiva, een eetbaar eenjarig gewas dat nauw verwant is aan witlof


augurk

Leenwoord uit het Nederduits, in de betekenis van ‘kleine komkommer’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1651

корнишон

kleine, in het zuur ingemaakte komkommer

augurken (plural)
augurkje (diminutive singular)
augurkjes (diminutive plural)

Cucumis sativus een vrucht van de plant Cucumis sativus uit de komkommerfamilie die wordt ingelegd in azijn of pekel om te fermenteren. De vers gegeten komkommer en de augurk zijn verschillende cultuurvormen van dezelfde soort met verschillende eigenschappen. De vruchten die gebruikt worden voor het maken van de augurk zijn kleiner en hebben over het algemeen een dunnere schil dan de vers gegeten komkommer. De augurk mag geen smaak van zichzelf hebben; de komkommersmaak moet geheel ontbreken

De augurk behoort plantkundig gezien tot dezelfde soort als de komkommer.

De zwangere vrouw at de hele dag augurken.

Al dagen fantaseerde ik wat ik zou gaan bestellen: een dubbele hamburger met kaas, augurken en ketchup en hopelijk hadden ze ook mayo voor bij de friet. Het water liep me spontaan in de mond als ik dacht aan een vanille milkshake en cola met ijs.


licht

zn: erfwoord via Middelnederlands licht zn van Oudnederlands lieht zn , in de betekenis ‘uitstraling van zon e.d.’; aangetroffen vanaf 901
Dit woord gaat terug op Oergermaans *leuhada- en Indo-Europees *leuk-ot- (vergelijk Hettitisch 𒇻𒊌𒄩𒀜 [lu-uk-ḫa-at] "dageraad"), een deverbatief afgeleid van *leuk- ~ *louk- ‘helder; schijnen’, waaruit Latijn lūcēre ww "verlichten, lichten", Welsh llug bn "helder" en Russisch луч zn (loetsj) "lichtstraal", net als Duits Licht, Nedersaksisch licht, Fries ljocht zn en Engels light zn .

bn [1]: erfwoord via Middelnederlands licht bn van Oudnederlands lieht bn , in de betekenis ‘niet donker’; aangetroffen vanaf 1130

bn [2]: erfwoord via Middelnederlands licht bn / lichte bw van Oudnederlands lihto bw , in de betekenis ‘niet zwaar, gemakkelijk’; aangetroffen vanaf 1177

vele handen maken licht werk

als een karwei samen wordt opgepakt is het snel en gemakkelijk gedaan

let

Vertalingen: na te kijken en onderverdelen per verklaring


bloemkool

In de betekenis van ‘koolsoort, groente’ voor het eerst aangetroffen in 1567

lulelakër

bloemkolen (plural)
bloemkooltje (diminutive singular)
bloemkooltjes (diminutive plural)

Brassica oleracea var. botrytis een kool met vlezige bleekgele bloemstengels die als groente gegeten wordt

- In Nederland voegt men soms nootmuskaat toe aan de bloemkool.

- Snijd de bloemkool in kleine roosjes en kook deze in ongeveer 5 minuten beetgaar in water met wat zout. Giet ze af in een vergiet en laat ze daarin 10 minuten afkoelen.


boerenkool

In de betekenis van ‘koolsoort’ voor het eerst aangetroffen in 1778

samenstelling van boer en kool met het invoegsel -en-

boerkool

en 2. (gekrulde bladeren van) bladgewas (kool)

Grünkohleintopf

een stamppot van boerenkool met aardappelen

boerenkolen (singular)
boerenkooltje (diminutive first-person)
boerenkooltjes (diminutive singular)

Boerenkool met worst.


boon

van Middelnederlands bone, in de betekenis van ‘zaad van peulvrucht’ voor het eerst aangetroffen in 1210

een heilig boontje

iemand die heel braaf is, of zich eerder uit schijnheiligheid zo voordoet

je eigen boontjes doppen

zelfstandig zijn, voor jezelf kunnen zorgen

Honger maakt rauwe bonen zoet

wanneer iemand echt honger heeft kan die dingen eten die die normaal niet lust

Voor spek en bonen meedoen

zonder winst of kost laten meedoen ofwel: meedoen maar door de andere deelnemers niet serieus worden genomen

boon

zaadje uit de peulvrucht van enige vlinderbloemige planten,...

bonen (plural)
boontje (diminutive singular)
boontjes (diminutive plural)

zaadje uit de peulvrucht van enige vlinderbloemige planten, waarvan men alleen de zaden ofwel de gehele vrucht eet


erwt

In de betekenis van ‘een plantenzaad, ook als voedsel’ voor het eerst aangetroffen in 1240

ilar

een bepaalde peulvrucht, een groentesoort

erwten (plural)
erwtje (diminutive singular)
erwtjes (diminutive plural)

Pisum sativum een eenjarige plant die behoort tot de vlinderbloemenfamilie (Fabaceae) waarvan de peulvrucht eetbaar is. Veel van de genetische onderzoeken die Gregor Mendel tot de wetten van de genetica leidden, deed hij aan erwten

Hou jij ook zo veel van erwten?


tomaat

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘vrucht’ voor het eerst aangetroffen in 1608

Via het Spaanse tomate afgeleid van xitomatl (Nahuatl)

tomaten (plural)
tomaatje (diminutive singular)
tomaatjes (diminutive plural)

een eetbare vrucht van de tomatenplant die toch meestal als groente wordt beschouwd

In Nederland groeien tomaten in kassen.


sla

In de betekenis van ‘plant, gerecht daarvan’ voor het eerst aangetroffen in 1599

gerecht met koude groente en eventueel een dressing

En de halve kilo ui die uiteindelijk over haar sla gekieperd bleek, schoof ze zonder te klagen minzaam opzij waarna ze zowaar wat minuscule hapjes van haar ruim met olijfolie besprenkelde schapenkaas at.

Ronald Giphart e.a.
 “Een familie en een Griekse god” (2023), The House of Books, ISBN 9789044366471


ui

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bolgewas’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1488

uien (plural)
uitje (diminutive singular)
uitjes (diminutive plural)

Uien kan men ook in hun geheel verwerken: gevulde uien zijn een lekker warm voorgerecht of passen bij gebraden vlees.


azijn

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vloeistof uit azijnzuur en water’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285

asyn

en 2. verdund azijnzuur verkregen door oxidatie van verdund alcohol om voedsel te bereiden

gebruikt om voedsel smaak te geven of te conserveren

Olie en azijn worden gebruikt om een salade op smaak te brengen.

Met lappen die van een overhemd waren gescheurd en die ze onderdompelde in een schaal azijn vermengd met citroensap boende ze de ramen waar het vuil zich had opgehoopt rond de sponningen.

Jessie Burton (vert. Marja Borg)
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704


per

[1] (Voorzetsel) van het Nederlands "per"

[1] (Zelfstandig naamwoord) van het Nederlands "peer"

[2],[3] (Zelfstandig naamwoord) van het Nederlands "veer"


kano

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘bootje’ voor het eerst aangetroffen in 1598

afkomstig van Spaans: canoa, op zijn beurt door Columbus ontleend aan het Taino kanoa: uitgeholde boomstam

kano's (plural)
kanootje (diminutive singular)
kanootjes (diminutive plural)

een langwerpige, met amandelspijs gevulde koek


zalm

via Middelnederlands salm van Latijn salmo, in de betekenis van ‘beenvis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1270

izokin

benaming voor een aantal vissoorten uit de familie Salmonidae

zalmen (plural)
zalmpje (diminutive singular)
zalmpjes (diminutive plural)

spierweefsel afkomstig van vissoorten uit de familie Salmonidae


aardnoot

samenstelling van aard, (van aarde) en noot

maní

(plantkunde) (voeding) nootjes waarmee apen graag verwend worden: pinda'sde nootachtige vrucht van Arachis hypogaea, die onder de grond groeit

aardnoten (plural)
aardnootje (diminutive singular)
aardnootjes (diminutive plural)

nootjes waarmee apen graag verwend worden: pinda's de nootachtige vrucht van Arachis hypogaea, die onder de grond groeit


zeebaars

Seebarsch

baarsachtige zeevis, Dicentrarchus labrax

zeebaarzen (plural)
zeebaarsje (diminutive singular)
zeebaarsjes (diminutive plural)


zeeduivel

Seeteufel

bepaald soort grote zeevis, Lophius piscatorius uit de familie der Lophiidae, die er door een grote kop met priemvormige aanhangsels griezelig uitziet


zeewier

zeewiertje (diminutive singular)
zeewiertjes (diminutive plural)

Dit is een verzamelterm voor organismen die deels tot de protisten en deels tot de planten worden gerekend.

Zeewier is een onmisbaar ingrediënt in de Japanse keuken.


rijst

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘graansoort’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1252


nasi

[1] van Indonesisch nasi zn "rijst", vaak als verkorting van nasi goreng, in de betekenis van ‘gekookte rijst’ voor het eerst aangetroffen in 1827

het woord "nasi" wordt in het Nederlands gebruikt als aanduiding van een gerecht van gebakken gekookte rijst, dat in het Indonesisch "nasi goreng" heet


keker

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kikkererwt, sisser’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1477


pir

[1]-[3]van het Nederlands "peer", dit zijn Indonesische woorden van Nederlandse oorsprong

[4] van het Nederlands "veer", dit is een van de Indonesische woorden van Nederlandse oorsprong

[6] van het Engels "pier " "wandelhoofd"


sayur

sajoer een gerecht dat hoofdzakelijk uit groenten wordt bereid


bel

In de betekenis van ‘een schel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1236

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘paese handelsnaam van een Italiaanse kaassoort’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1968

eponiem, genoemd naar de Schots-Amerikaanse uitvinder A.G. Bell
In de betekenis van ‘geluidseenheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950

In de betekenis van ‘gasbolletje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1586

bellen (plural)
belletje (diminutive singular)
belletjes (diminutive plural)

Ik dronk een grote bel wijn.


zeevruchten

[2] leenvertaling van Frans fruits de mer

Meeresfrüchte

allerlei eetbare schaal- en schelpdieren

Dat was een goed idee, de pasta met zeevruchten is erg lekker. Het grote bord is gevuld met schelpen, mosselen, scampi’s en een lichtpittige tomatensaus.

Weblink bron
Corinne van der Velden
 “De jongens zien er strak uit in Turijn” (5 augustus 2011) op nrc.nl

Aan de kust zijn het vooral vis en zeevruchten die het menu bepalen.

Weblink bron
Janneke Vreugdenhil
 “Van hapje naar hapje” (10 juli 2010) op nrc.nl


zeewolf

samenstelling van zee zn en wolf zn omdat deze vis, net als een wolf krachtige kaken heeft
In het Middelnederlands werd seewolf gebruikt als benaming voor de haai

zeewolven (plural)
zeewolfje (diminutive singular)
zeewolfjes (diminutive plural)

De beroepsvisserij vangt de zeewolf op grote schaal voor menselijke consumptie en ook bij sportvissers is hij zeer gewild vanwege de goede smaak van zijn vlees.


haring

via Middelnederlands harinc van Oudnederlands harink, in de betekenis van ‘beenvis’ aangetroffen vanaf 1101

Ergens haring of kuit van willen hebben

Van alles precies willen weten hoe het in elkaar steekt, ergens duidelijkheid en/of uitsluitsel over willen

haringen (plural)
harinkje (diminutive singular)
harinkjes (diminutive plural)

bepaald soort zilvergrijze zoutwatervis, geschikt voor consumptie, Clupea harengus

Regenwormen, haring en de lindeboom zijn zomaar een paar typisch Nederlandse natuurverschijnselen. Vijftig van dit soort karakteristieke soorten planten en dieren staan in de eerste Canon van de Nederlandse natuur, die vandaag verschijnt.

Weblink bron “Regenworm, haring en vliegenzwam in eerste Canon van de Nederlandse natuur” (30-10-2023), NOS


slak

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘metaalafval’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1588

In de betekenis van ‘weekdier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Op alle slakken zout leggen

over alle onbelangrijke dingen/ kleinigheden commentaar hebben/klagen

шлака

een onoplosbaar afvalproduct bij het smelten van metaal

slakken (plural)
slakje (diminutive singular)
slakjes (diminutive plural)

een buikpotig weekdier (Gastropoda) (ook soms )


kabeljauw

erfwoord via Middelnederlands cabeliau van Oudnederlands kabeljau, in de betekenis van ‘beenvis’ aangetroffen vanaf 1101

Een spiering (schelvis) uitwerpen om een kabeljauw te vangen

iets kleins aan een ander geven met de gedachte zelf iets groots terug te krijgen

kabeljauwen (plural)
kabeljauwtje (diminutive singular)
kabeljauwtjes (diminutive plural)

middelgrote zoutwatervis en uitstekende consumptievis, Gadus morhua

Nu moet je ook een lepel pakken, denk eraan dat je eigenlijk een visserszoon bent'Een uur later stonden ze samen bij de steiger in een wolk van krijsende meeuwen en maakten de kabeljauw schoon en deden hun best om de mooiste filets te snijden.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


kip

[1] vermoedelijk klanknabootsing, in de betekenis van ‘hoendervogel’ aangetroffen vanaf 1588

[3] van Bargoens en Rotwelsch 'kipp' "hond"

Als de vos de passie spreekt, boer pas op je kippen (ganzen).

pas op voor slijmballen, ze willen altijd wat van je; als een bedrieger vrome dingen zegt moet je extra voorzichtig met deze persoon zijn

Het ei wil wijzer zijn dan de kip.

Het kind denkt het beter te weten dan de ouder

hoender

Gallus gallus domesticus, gedomesticeerde vogel uit de familie van de hoenderachtigen

kippen (plural)
kippetje (diminutive singular)
kipje (diminutive singular)
kippetjes (diminutive plural)
kipjes (diminutive plural)

Barbie en ik sloten ons uren op in de keuken om het feestmaal voor te bereiden. Hij concentreerde zich op het maken van taco’s en ik stortte me op een spinaziesalade, vol noten, geitenkaas en kip.


garnaal

In de betekenis van ‘schaaldier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1657

garnalen (plural)
garnaaltje (diminutive singular)
garnaaltjes (diminutive plural)

een schaaldier behorende tot de geleedpotigen dat op de bodem van de zee leeft en door menigeen als een culinaire traktatie wordt beschouwd


oester

In de betekenis van ‘gewoonlijk eetbaar, tweekleppig weekdier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287.

Leenwoord uit Latijn ostrea, ostreum, zelf ontleend aan Oudgrieks óstreon ‘oester, schelp’.

stridhe

tweekleppig weekdier uit de familie Ostreidae met onregelmatige schelpkleppen

oesters (plural)
oestertje (diminutive singular)
oestertjes (diminutive plural)

een weekdier uit de familie Ostreidae, gewoonlijk eetbaar, met één platte en één bolle schelp

Oesters leven op vele verschillende plekken.


ansjovis

gevormd onder invloed van vis zn uit de meervoudsvormen "anchovas/anchoves" van Spaans anchova, Portugees anchova of Catalaans anxova of met het kortere Spaans anchoa zn , in de betekenis van ‘beenvis’ voor het eerst aangetroffen in 1518
De genoemde vormen kunnen via Ligurisch anciôa en middeleeuws Latijn aphya op Oudgrieks ἀφύη (aphúe) teruggaan, waarmee steeds op een gerecht bestaande uit gebakken kleine visjes wordt gedoeld.

ansjovissen (plural)
ansjovisje (diminutive singular)
ansjovisjes (diminutive plural)

bewerkte en gezouten kleine visjes uit de familie Engraulidae die vooral om hun smaak aan gerechten worden toegevoegd

Want wat is het heerlijke van ceasar salad? Die intens hartige smaak van ansjovis en parmezaan, smeuïg gemaakt met ei en dan het contrast van de iets bittere frisse sla met de stevige croutons.

Weblink bron
Marjoleine de Vos
 “Niet álles hoeft zo zoet te zijn” (29 juni 2021) op nrc.nl

Er is geen andere plek waar je ansjovis en condooms kunt kopen, of wat je ook nodig hebt.

Håkan Nesser
 “Herfst op Gotland” (2021), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044535624

Straatmuzikanten stonden te spelen op het plein, te midden van tafels vol tapas van garnalen, ansjovis en aardappels.

Mitch Albom
 “De klokkenmaker” (2012), SAGA, ISBN 9788726876796


haas

erfwoord via Middelnederlands haas / hase van Oudnederlands haso, in de betekenis van ‘haasachtige’ aangetroffen vanaf 1240

Wat de vos niet weet, weet de haas ook niet

Je kunt niet iets weten wat je nooit is verteld

Je weet nooit hoe een koe een haas vangt

Voor een ogenschijnlijk onoplosbaar probleem bestaat misschien toch een oplossing

Gebraden hazen lopen de slaper niet in de mond

Een slak op de goede weg, wint het van een haas op de verkeerde weg

Het is beter om iets langzaam maar wel goed te doen, dan om het snel en slordig af te maken

Wie twee hazen jaagt, vangt er geen enkele

Twee dingen tegelijk proberen te doen levert niets op

Honden aan de lijn vangen geen hazen

Om iets te bereiken is vrijheid van handelen nodig

lepuri i egër

Lepus eropaeus, een konijnachtig zoogdier met lange achterpoten een gespleten lip en lange oren

hazen (plural)
haasje (diminutive singular)
haasjes (diminutive plural)

een malse magere spier onder de lenden van slachtdieren

Biefstuk van de haas.


koekje

թխվածք

dim. tant. klein baksel dat meestal bij de koffie of thee genuttigd wordt

De jongens wilden graag een koekje hebben.


bouillon

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vleesnat’ voor het eerst aangetroffen in 1731

boeljon

bouillons (plural)
bouillonnetje (diminutive singular)
bouillonnetjes (diminutive plural)

een aftreksel van magere vleesresten, beenderen of vis dat vaak de basis van een soep is

Drink je je bouillon nog op?


voedsel

In de betekenis van ‘spijs’ voor het eerst aangetroffen in 1287

Naamwoord van handeling van voeden met het achtervoegsel -sel

Lebensmittel

alles wat een organisme tot zich neemt om het metabolisme in werking te houden

alles wat een levend wezen tot zich neemt om aan bouwstof en energie te komen.
Dit kan zowel een vaste of vloeibare substantie zijn.

Een derde van al het geproduceerde voedsel wereldwijd wordt verspild. Hiermee is een kostenpost gemoeid van 565 miljard euro.

Mijn 18 kilo zware rugzak, bepakt met voedsel en water, voelde als lood op mijn rug.

De ratten in Amsterdam hebben toegang tot huizen met bouwkundige problemen, zoals een kapot riool of gaten in kruipruimten. De dieren worden aangetrokken door voedsel, zoals etensresten op straat bij afvalbakken of voer voor duiven of eenden. Deze factoren kunnen de overlast vergroten, stelt de gemeente.

Weblink bron “Extra geld voor rattenbestrijding Amsterdam, maar 'rat hoort nu eenmaal in de stad'” (18 april 2025), NOS


arrowroot

arrowroot

meel van de pijlwortel dat vaak wordt gebruikt als bindmiddel voor voedsel.

meel van bovengenoemde plant dat vaak wordt gebruikt als bindmiddel voor voedsel

Met een papje van arrowroot krijg je deze saus nog best goed.


meel

van Middelnederlands meel / mele, in de betekenis van ‘gemalen graan’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Met meel in de mond spreken/praten

Iets zeggen waar men zelf niet achterstaat / Iets niet duidelijk zeggen, ergens omheen praten

Meel is de basis van vele producten die men in de westerse wereld eet.


ant

Afgeleid van het Middelhoogduitse ant / ente

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Wym-ant (wersja Józefa Gary).ogg


Kartoffel

die Kartoffel (nominative singular)
die Kartoffeln (nominative plural)
der Kartoffel (genitive singular)
der Kartoffeln (genitive plural)
der Kartoffel (dative singular)
den Kartoffeln (dative plural)
die Kartoffel (accusative singular)
die Kartoffeln (accusative plural)


patrijs

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘hoendervogel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

eper

een vogel uit de familie van de fazanten

patrijzen (plural)
patrijsje (diminutive singular)
patrijsjes (diminutive plural)

De jongens in de keuken hebben het vak nog van de oude Jon Sistermans geleerd en hebben een stevige wildkaart in elkaar geknutseld: patrijs met rauwe zuurkool en walnootmayonaise, gebraden reebout met spruitjes en herfstbock, fazant met bloedworst, eendenlever en kweepeer en op het karkas gebraden hazenrug met schorseneren en chocoladesaus


zalmforel

Lachsforelle

consumptievis, meestal regenboogforel (Oncorhynchus mykiss), met zalmkleurig vlees

zalmforellen (plural)
zalmforelletje (diminutive singular)
zalmforelletjes (diminutive plural)


haver

In de betekenis van ‘korensoort’ voor het eerst aangetroffen in 1280

erfwoord: Middelnederlands hāver(e), ontwikkeld uit Oergermaans *habran-; etymologie onzeker, mogelijk verwant met *hagran- ‘dravik’ (waaruit Noors, Zweeds dial. hagre ‘haver’, Deens hejre ‘dravik’), bij Indo-Europees *kokro-, waartoe ook Nieuwiers coirce ‘haver’ behoort. Evenals Nederduits Haver, Duits dial. Haber en Zweeds havre.

De paarden die de haver verdienen, krijgen ze niet.

Wie hard werkt, krijgt geen – of niet altijd een – passende beloning

Geef het veulen geen haver en het kind geen brandewijn.

Kleine kinderen moeten niet hetzelfde worden behandeld als volwassenen

hawer

en 2. (zaden van) eenjarig graangewas Avena sativa

(havers) (plural)
(havertje) (diminutive singular)
(havertjes) (diminutive plural)

- Want hoewel we misschien om de wonderlijke charme van zijn definitie van 'olifant' lachen, of van 'haver' (een graangewas dat in Engeland over het algemeen aan paarden wordt gegeven, maar in Schotland de mensen voedt') of 'lexicograaf (een schrijver van woordenboeken; een onschadelijke zwoeger die zich bezighoudt met het opsporen van de oorsprong en het nauwkeurig beschrijven van de betekenis van woorden'), we kunnen alleen maar versteld staan van zijn aanpak van, zeg maar, het werkwoord take. Johnson gaf met ondersteunende citaten niet minder dan 113 betekenissen van de transitieve vorm van dit werkwoord en 21 van de intransitieve.


avocado

Ontleend aan de (Amerikaans-)Engelse benaming avocado (var. avogato, avocato, avigato) van Nahuatl āhuacatl voor de Persea americana .

De avocado werd al in 1750 door Spaanse handelaren naar Zuidoost-Azië gebracht en daarom al vroeg in Nederlands-Indië goed verkrijgbaar .

In Nederland werd de vrucht pas in de jaren 60 (eerder dan 1968 ) in bredere kring bekend, mede dankzij de aanvoer uit Israël, zie vindplaats hieronder.

avocado's (plural)
avocadootje (diminutive singular)
avocadootjes (diminutive plural)

Persea americana een tropische vrucht van de avocadoboom

Hij knijpt erin, voorzichtig, zoals je in een avocado knijpt om te voelen of die rijp is.

⧖ Het feit, dat Israël binnenkort een aanvraag tot associatie bij de EEG zal indienen, zal de Italiaanse bezorgdheid niet verminderen. Weliswaar bestaan er met Israël al sinds 1962 handelsovereenkomsten voor een beperkt aantal produkten waaronder citrusvruchten, avocado's, enz., doch deze werpen eigenlijk voor dit land weinig vrucht af.

Weblink bron Vooral Italië bezorgd over associatieverdragen EEG in: Provinciale Zeeuwse Courant (26-09-1966), p. 3 op krantenbankzeeland.nl

Van avocado en knoflook wordt guacamole gemaakt.


avocado

Geleend uit Amerikaans-Spaans avocado, geassocieerd met abogado (lett. “advocaat”), de volksetymologische weergave van het inheemse woord aguacate (uit Nahuatl ahuacatl) , of geleend uit een andere, inheemse term, “Caribisch” aohuicate, avoka.

Voor het eerst genoemd door de Britise arts en natuurkenner Hans Sloane in zijn catalogus van planten op het eiland Jamaica, verschenen in 1696.


schotel

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn scutella (klassiek scutulum), in de betekenis van ‘schaal’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

schotels (plural)
schoteltje (diminutive singular)
schoteltjes (diminutive plural)

Onze specialiteit is een schotel van waterkonijn in een mosterdsabayon op rijst.


bokking

In de betekenis van ‘gerookte haring’ voor het eerst aangetroffen in 1285

Afgeleid van bok met het achtervoegsel -ling: bokk(el)ing.

bokkingen (plural)
bokkinkje (diminutive singular)
bokkinkjes (diminutive plural)

Ik vind een bokking op z'n tijd heerlijk.


piepkuiken

samenstelling van piep ww en kuiken zn , naar het geluid dat deze jonge dieren voortbrengen

piepkuikens (plural)
piepkuikentje (diminutive singular)
piepkuikentjes (diminutive plural)

In vele restaurants kun je een piepkuiken bestellen.


burger

burger

schijfvormig gebakken of gegrild rundergehakt of iets vergelijkbaars

burgers (singular)
burgertje (diminutive)
burgertjes (diminutive singular)

als schijf gevormd en gebakken of gegrild kleingehakt, met kruiden vermengd vlees uit rund en/of varken, of iets vergelijkbaars

Bij het bestellen van de burgers kregen we bijna nooit de vraag hoe we onze burger gebakken wilden hebben. Vreemd, want dat is wel standaard bij het bestellen van biefstuk.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Rosa Rolvink
 “Veiligheid hamburgers in de horeca” (22 januari 2019) op consumentenbond.nl

in twee helften gesneden broodje met daartussen een schijf gebakken of gegrild rundergehakt of iets vergelijkbaars, met saus en groenten

Na dagen lopen was het eindelijk zover, ik stond extra vroeg op en kon niet wachten totdat ik die befaamde burger in mijn handen had.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


burger

(verkorting) van hamburger, waarbij dat woord ten onrechte werd opgevat als samenstelling van ham en burger

/ˈbɜː(ɹ)ɡə(ɹ)/


bakbanaan

bakbananen (plural)
bakbanaantje (diminutive singular)
bakbanaantjes (diminutive plural)

Musa paradisiaca een sterk meelhoudende bananensoort die eerst gebakken dient te worden


beschuit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘baksel’ voor het eerst aangetroffen in 1343

komt van het Latijnse bis (tweemaal) en het Franse cuire (koken, bakken).

beskuit

een licht, tweemaal gebakken baksel van tarwe

beschuiten (plural)
beschuitje (diminutive singular)
beschuitjes (diminutive plural)

Hoe vaak eet jij een beschuitje?

Bij de geboorte van de baby eten wij beschuit met muisjes.

Helaas was het pas het begin. Na drie dagen in bed met een dieet van water, appelsap en beschuit, wilde mijn vrouw haar benen strekken.


eidooier

Voor de bereiding van veel gerechten moet je de eidooier van het eiwit scheiden.


omelet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘eiergerecht’ voor het eerst aangetroffen in 1860

Via het Franse omelette en amelette van lamelette, wat op zijn beurt is afgeleid van het Latijnse lamella.

омлет

een gerecht dat bereid wordt door geklutste eieren te bakken

omeletten (plural)
omeletje (diminutive singular)
omeletjes (diminutive plural)

een gerecht dat bereid wordt door geklutste eieren (eierstruif) te bakken

Een omelet voor 6 personen.


due

Afkomstig van het Oudnoordse woord dúfa zn

vente på at stegte duer skal flyve ind i munden på én

daarop wachten dat je gebraden duiven in de mond vliegen (op gemakkelijke wijze alles willen krijgen)

een wezenlijk bestanddeel van duivensoep of als gebraden duif


mager

van Middelnederlands mager / magher, in de betekenis van ‘dun’ aangetroffen vanaf 1240

Magere luizen bijten het hardst

Wie arm is probeert op eigen wijze aan de kost te komen.

Schreeuwen als een mager speenvarken

Zeer luid schreeuwen, meestal vanwege pijn en/of angst

Vette en magere jaren (hebben)

Er zijn jaren met meer welvaart en minder werkloosheid en jaren met minder welvaart en meer werkloosheid

magerder (uninflected comparative)
magerst (uninflected superlative)
magere (inflected positive)
magerdere (inflected comparative)
magerste (inflected superlative)
magers (partitive positive)
magerders (partitive comparative)

Magere of halfvolle melk.


fosfaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zout van fosforzuur’ voor het eerst aangetroffen in 1883

afgeleid van fosfor met het achtervoegsel -aat

fosfato

een zout van een van de vormen van fosforzuur

Zonder fosfaat geen landbouw, zelfs geen ecologische landbouw, want er zijn nauwelijks groeiprocessen in bacteriën, planten en dieren die geen fosformoleculen vereisen


amandel

via Middelnederlands amandel via Oudfrans amandele of middeleeuws Latijn amandula, in de betekenis van ‘steenvrucht met eetbare pit’ voor het eerst aangetroffen in 1251
**v/m [3]: vanwege de vergelijkbare vorm, in de betekenis "tonsil" aangetroffen vanaf 1567

amandelen, amandels (singular)
amandeltje (diminutive)
amandeltjes (diminutive singular)

Het vreemdst was misschien nog wel dat oom Sverre deze keer niet de amandel in de rijstebrij kreeg.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767

Iets vergeten? Ja. De amandel voor de rijstebrij, ze zouden tenslotte kerst vieren in het huis van oudoom Sverre, hij die altijd de amandel in de rijstebrij kreeg, vermoedelijk door de bedienden te corrumperen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “De tweede doodzonde” (2020), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645149


olie

Van het Latijnse oleum, in de betekenis van ‘vette vloeistof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100

Olie in/op het vuur gieten/gooien

Iets zeggen of doen waardoor een toch al gespannen situatie verder verergert of een ruzie nog eens opnieuw begint

Olie op de golven gieten

Door iets te zeggen of te doen de mensen rustiger laten worden

oliën (plural)
olies (plural)
olietje (diminutive singular)
olietjes (diminutive plural)

benaming voor uiteenlopende soorten vettige vloeistoffen die niet of nauwelijks met water mengen

Er zit veel olie in de grond.

Vanwege de olie is de Nigerdelta al decennia het strijdtoneel van rebellen die de overheid en olieconcerns bestrijden, zoals Shell, dat volgens Amnesty International verantwoordelijk is voor grootschalige vervuiling in de delta.

Seada Nourhussen
 “Grondstoffen zijn soms een vloek” (2010-07-23), Trouw

Als de olie geperst is wordt hĳ eerst beoordeeld op smaak en zuurgraad voordat hĳ extra vergine mag heten.

Door archive.org gearchiveerde versie van 2017-01-20
Roxanne
 “Dit is het verschil tussen olijfolie en extra vergine olijfolie” (2020-01-10), Foodies Magazine


suikerbiet

Zuckerrübe

suikerbieten (plural)
suikerbietje (diminutive singular)
suikerbietjes (diminutive plural)

Beta saccharifera Beta vulgaris (subsp. vulgaris var. altissima) een biet waaruit bietsuiker gewonnen wordt

Vroeger werd er met St. Maarten wel met lampionnen van suikerbiet gelopen.


pinda

Leenwoord uit het Papiaments pinda, in de betekenis van ‘olienootje’ voor het eerst aangetroffen in 1740

grondboontjie

een tot de vlinderbloemenfamilie behorende plant

pinda's (plural)
pindaatje (diminutive singular)
pindaatjes (diminutive plural)

Rond elf uur hield ik het niet meer en nam één hap van mijn Snicker. Ik kauwde zorgvuldig om optimaal te genieten van de nougat, pinda’s, karamel en melkchocolade.


pinda

Ontleend aan een Westafrikaanse taal, bijv. Kikongo of Mpongwe mpinda

De pinda is inheems in Zuid-Amerika, maar werd al heel vroeg in de 16e eeuw door Portugese handelaren in Afrika (en andere werelddelen) geïntroduceerd. De Afrikaanse benaming van de vrucht is mogelijk te danken aan een naamsoverdracht van een kleine Afrikaanse kalebassoort, de Lagenaria vulgaris , op de pinda, omdat van beide de vrucht een harde droge schaal heeft en men van beide de oliehoudende zaden consumeert, in het Kikongo mbinda geheten.


appelmoes

In Nederland eet men veel appelmoes.

Wouter en Koen Klein Teeselink uit Markelo logeren in Rietmolen. Ook voor hen geldt: thuis is de school dicht en alle kinderen hebben huiswerk. „We hoeven wel minder lang te werken”, zegt Koen. „Normaal zes uur, nu vier.” Daardoor blijft er dus tijd over voor meer. Zoals een jamverkooppunt. Er is keus uit pruimenjam, appelmoes en stoofpeertjes van eigen bomen.

Weblink bron
Peter Zandee
 “Jamverkoop in ballingschap tussen Rietmolen en De Hoeve” (22-03-2020), Tubantia


paardenbloem

samenstelling van paard zn en bloem zn met het invoegsel -en- , misschien omdat ze door paarden worden gegeten of figuurlijk, omdat het een heel sterke plant is

perdeblom

samengesteldbloemige plant Taraxacum officinale

ægwyrt

en 2. (bladeren of bloemen van) plant Taraxacum officinale

paardenbloemen (plural)
paardenbloempje (diminutive singular)
paardenbloemetje (diminutive singular)
paardenbloempjes (diminutive plural)
paardenbloemetjes (diminutive plural)
paardebloem

blaadjes (als groente) of bloemen (voor thee) van Taraxacum officinale


salade

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘slagerecht’ voor het eerst aangetroffen in 1544

salades (plural)
saladetje (diminutive singular)
salaadje (diminutive singular)
saladetjes (diminutive plural)
salaadjes (diminutive plural)

een gerecht met koude groente en eventueel een dressing

Het wordt aangeraden om vaak salade te eten.

‘Drie Big Mac Menu’s en een salade graag.’ Ik zocht een rustig tafeltje voor mijn spullen en ging direct naar de wc om mijn handen voor de eerste keer in vijf dagen te wassen.

Ik werd met trompetgeschal verwelkomd en uitgenodigd om me te hullen in kleren uit hun Burning Man verkleeddoos en kon kiezen uit hamburgers, tosti’s, salades, pasta, koffie, bier of wiet.


anijszaad

anijszaden (plural)
anijszaadje (diminutive singular)
anijszaadjes (diminutive plural)

Van anijszaad worden muisjes gemaakt.


brood

In de betekenis van ‘baksel uit gerezen deeg’ voor het eerst aangetroffen in 1101. Van Protogermaans *braudą. Mogelijk ook verwant met brouwen [1].

De een z'n dood is een ander z'n brood.

wat voor de één een nadeel is, daar profiteert een ander van

Iemand het brood uit de mond stoten

iemand het onmogelijk maken om in eigen inkomen te kunnen voorzien

Niet bij brood alleen leven

men heeft meer nodig dan alleen eten om te kunnen leven

Stenen voor brood geven

iets geven waar de ander niets aan heeft

Wiens brood men eet, diens woord men spreekt.

Zich de kaas niet van het brood laten eten

brood

een meelproduct dat gemaakt wordt door meeldeeg te bakken, te koken of te stomen

broden (plural)
broodje (diminutive singular)
broodjes (diminutive plural)

Die bakker maakt een buitengewoon heerlijk brood.

U moet van juffrouw Maren trouwens droog brood en haring eten tot ik klaar ben met koken.

Jessie Burton vert. Mieke Trouw-Luyckx
 “Het huis aan de gouden bocht” (2014), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789021809526

De zware tenten werden ontmanteld, matjes en slaapzakken opgerold en alle kleren in rugzakken gepropt. Er werd pap gekookt boven het houtvuur en een broodje voor de lunch bereid.

Maren veegt met een stukje brood wat spekvet op, maar ze eet niets.

Jesse Burton vert. Mieke Trouw-Luyckx
 “Het huis aan de gouden bocht” (2014), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789021809526


brood

roggebrood; een van rogge gebakken brood


brood

brood; een meelproduct dat gemaakt wordt door meeldeeg te bakken, te koken of te stomen


beleg

In de betekenis van ‘insluiting van een vesting’ voor het eerst aangetroffen in 1351. De betekenis "broodbeleg" is daarentegen pas opgetekend in 1956, en staat sinds 1976 in Van Dale.

Belagerung

langdurige uitsluiting van de buitenwereld door een vijandige strijdmacht

Belag

voedzame en smakelijke bedekking van een boterham

garniture

indien u wilt vragen: "Wat wil je als beleg?", dan vraagt u in het Spaans: "¿De qué quieres el bocadillo?"

beleggen (plural)
belegje (diminutive singular)
belegjes (diminutive plural)

Kaas is mijn favoriete beleg.


zuur

In de betekenis van ‘wrang’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1130

door de zure appel heen bijten

[1] iets doen hoewel men er erg tegenop ziet

een schip met zure appels zijn/komen

[1] iemand begint bijna met huilen ofwel: het naderen van een zware bui

iets gaat/zal iemand zuur opbreken

[2] iets gaat/zal iemand ernstige problemen en/of frustraties bezorgen

sur

een smaak hebbend zoals van citroensap of azijn

Hij eet de zuurste appelen.


suikerriet

suikerriet

Saccharum officinale, een rietsoort die verbouwd wordt vanwege zijn suikergehalte en waaruit rietsuiker gewonnen wordt

Cuba en Hawaï staan bekend om hun uitgestrekte velden met suikerriet.


apennootje

apennoot met het achtervoegsel -je, omdat apen zich graag laten verwennen met peulen die deze zaden bevatten; deze ondergrondse peulvruchten hebben een harde schil en worden als noten gepeld en gegeten

apennootjes (diminutive singular)
apenootje

Het is standaardtaal om voor een peul of zaad het verkleinwoord "apennootje" te gebruiken en "apennoot" voor de hele plant. Formeel kan je "apennoot" ook voor een peul of zaad gebruiken of een kleine pindaplant een "apennootje" noemen.

De benaming "apennootje" kan in principe ook worden gebruikt in de letterlijke betekenis: echte noot waarmee een aap gevoerd wordt.

dim. tant. peul of zaad van de pindaplant Arachis hypogaea


avondeten

Abendessen

een maaltijd die 's avonds genuttigd wordt

avondetentje (diminutive singular)
avondetentjes (diminutive plural)

Veel mensen hechten een groot belang aan het avondeten.

Door het tijdsverschil kwam het er dikwijls op neer dat ik ’s ochtends belde en met mijn neus in het avondeten van de familie viel.

De stemming tijdens het avondeten was lichtgeraakt - dat wil zeggen, Lawrie was lichtgeraakt; Gerry en ik worstelden ons er zo goed en zo kwaad als het ging doorheen.

Jessie Burton (vert. Marja Borg)
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704

Stel dat dit het is? Stel dat er na deze schilderijen niks meer komt?'Begin oktober nodigden de Schlosses Isaac uit voor het avondeten.


amandelspijs

massapà

een mengsel van amandelen en suiker dat wordt gebruikt in o.a. gevulde speculaas en boterletters

Een Kerststol of Kerstbrood met amandelspijs wordt ook wel Weihnachtsstolle genoemd.


banket

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘feestmaal’ voor het eerst aangetroffen in 1483

Feingebäck

banketten (singular)
banketje (diminutive first-person)
banketjes (diminutive singular)

een feestelijke en vaak ook officiële maaltijd

Zij gaven gisteren een banket.

Slechts twee jaar later zeilde hij het mooiste en snelste jacht dat er toen was naar de overwinning in de Kielregatta en zat aan de tafel van de Kaiser bij het afsluitende banket, net verloofd met Ingeborg.

een vet en zoet gebak van bladerdeeg dat gevuld is met spijs [2]

Wij vinden banket heerlijk!


broodje

Als warme broodjes over de toonbank gaan/vliegen

Goed verkocht worden; een groot succes zijn, erg populair of in trek zijn

Zoete broodjes bakken

Zich aardig/inschikkelijk/deemoedig enz. tonen, als poging om een eerder gemaakte fout te compenseren

Als de boter duur wordt, leert men het broodje droog eten

Een broodje daags gespaard, maakt een goede zak tarwe ’s jaars

Het is net zo goed, of ge bij de bakker om een broodje komt

Semmel

klein brood, vaak versierd, belegd of in een speciale vorm, voor één persoon

In de supermarkt kocht ik een belegd broodje.


biefstuk

Gevormd vanuit het Engelse beef en steak, waarbij het tweede deel is vernederlandst naar analogie van soortgelijke woorden.. In de betekenis van ‘lap vlees van de bovenbil’ voor het eerst aangetroffen in 1832.

бифтек

dunne lap vlees van de bovenbil van een rund

biefstukken (plural)
biefstukje (diminutive singular)
biefstukjes (diminutive plural)

een lap rundvlees, kalfsvlees of paardenvlees van de bovenbil

Biefstuk moet je niet te lang bakken anders word hij taai.

Biefstuk van een paard is extra mals en bevat meer ijzer.

Ik bleef maar naar het all-you-can-eatbuffet teruggaan voor meer eten. Er kwam geen einde aan: zalmsalade, pasta, groente, sushi, biefstuk, soep, chocoladetaart, witte chocoladetaart, crème brûlee, vers fruit met room, bier, koffie en whisky.


oker

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gele verf uit bepaalde aardsoort’ voor het eerst aangetroffen in 1567

van Frans ocre, van Latijn ochra, van Oudgrieks ochra

okker

een mineraal dat als gele of oranje kleurstof gebruikt wordt

Abelmoschus esculentus tropische vruchtgroente


vet

erfwoord via Middelnederlands vet van Oudnederlands fet, in de betekenis van ‘weefsel tussen vlees’ aangetroffen vanaf 901

vetter (uninflected comparative)
vetst (uninflected superlative)
vette (inflected positive)
vettere (inflected comparative)
vetste (inflected superlative)
vets (partitive positive)
vetters (partitive comparative)


vet

Vette en magere jaren (hebben)

jaren met meer welvaart en minder werkloosheid en jaren met minder welvaart en meer werkloosheid

Het is altijd vet in een andermans schotel

Het oog van de meester maakt het paard vet

het werk gebeurt beter als de baas toezicht houdt

Iemand in zijn eigen vet (of sop) gaar smoren/laten koken

iemand niet helpen, maar zelf diens situatie laten ondervinden

Met zijn neus in het vet ( of in de boter) vallen

Vieze varkens worden niet vet

als iemand te kieskeurig is, krijgt die wellicht te weinig eten

vet

gladde, zeer vette vloeistoffen, smeermiddelen


timu

zout; in het spraakgebruik wordt keukenzout bedoeld (natriumchloride) / (scheik.) een verbinding die bestaat uit een metaal en een zuurrest / een van de vier smaken


middageten

middagete

een maaltijd die tussen de ochtend en de middag genuttigd wordt

middagetens (plural)
middagetentje (diminutive singular)
middagetentjes (diminutive plural)

Hij had het middageten overgeslagen en werd een beetje slap.


roodbaars

roodbaarzen (plural)
roodbaarsje (diminutive singular)
roodbaarsjes (diminutive plural)

bepaald soort vis, Sebastes marinus, komt voor in de noordelijke Atlantische oceaan en in de noordelijke Noordzee

De soep wordt schilderachtig geserveerd in een bord waar Hollandse garnalen en een stukje roodbaars liggen te wachten tot de bediening er uit een koperen pan de bouillon en stukken snoekbaars bij schept.

Weblink bron
Ronald Hoeben
 “Bosbouillabaisse en gevlogen fazant 6 ½” (10 november 2012) op nrc.nl


pan

van Esperanto pano "brood" en Japans パン (pan) "brood"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Toki Pona - jan Lakuse - pan.ogg


granaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ontploffend projectiel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1594

granaten (singular)
granaatje (diminutive second-person)
granaatjes (diminutive singular)


ham

v/m [1], [2]: van Middelnederlands hamme "knieholte, achterbeen, bil"

m: erfwoord via Middelnederlands ham van Oudnederlands ham; in de betekenis van ‘aangeslibd land’ voor het eerst aangetroffen in 694

hammen (plural)
hammetje (diminutive singular)
hammetjes (diminutive plural)

vlees van de achterkant van een varken, gebruikt als onderdeel van gerechten of als broodbeleg

Veel mensen vinden ham heerlijk.


maisbrood

maisbroden (plural)
maisbroodje (diminutive singular)
maisbroodjes (diminutive plural)
maïsbrood

Bij de traditionele maaltijd van het Amerikaanse Thanksgiving horen kalkoen met vulling, veenbessencompote en maisbrood.


weg

A erfwoord via Middelnederlands wech van Oudnederlands weg
**zn: in de betekenis van ‘baan’ aangetroffen vanaf 838
**bw: in de betekenis van ‘verdwenen’ aangetroffen vanaf 1285

B van Middelnederlands wegge, in de betekenis van ‘broodje’ aangetroffen vanaf 1360

weggen (plural)
weggetje (diminutive singular)
weggetjes (diminutive plural)

brood dat naar de uiteinden toe in een punt toeloopt


vlees

erfwoord via Middelnederlands vleesc en Oudnederlands flesk, in de betekenis van ‘spierweefsel’ aangetroffen vanaf 901

Beter een luis in de pot dan helemaal geen vlees

Wees met weinig tevereden als je toch niet meer bereikt.

De geest is gewillig, maar het vlees is zwak

Willen weten welk vlees men in de kuip heeft

vleis

spierweefsel van dieren dat opgegeten kan worden als onderdeel van de voeding

vlezen (plural)
vleesje (diminutive singular)
vleesjes (diminutive plural)

Een vegetariër eet geen vlees.

Eigenlijk had Nella gehoopt op geurige bijenwas, en ze is verbaasd dat ze hier hebben gekozen voor deze walmende soort, die naar vlees ruikt.

De zwart verkoolde buitenkant omhulde zacht, wit vlees.


kaas

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘zuivelproduct’ voor het eerst aangetroffen in 1240

[1] van Latijn caseus, dat op zijn beurt teruggaat tot de Proto-Indo-Europese wortel ku̯at-, "gisten"

[2] mogelijk verkorting van kaaskop of naar analogie van Frans fromage blanc

zich de kaas niet van het brood laten eten

kaas

voedingsproduct gemaakt van gestremde melk

kazen (plural)
kaasje (diminutive singular)
kaasjes (diminutive plural)

Veel Nederlanders eten vaak kaas.

Gelukkig zou de trail binnenkort een weg kruisen waarlangs ik het legendarische ‘Paradise Café’ kon bereiken. Daar werden de ‘Best Burgers in the World’ geserveerd, stond in een commentaar in de Guthook App. Al dagen fantaseerde ik wat ik zou gaan bestellen: een dubbele hamburger met kaas, augurken en ketchup en hopelijk hadden ze ook mayo voor bij de friet.

Tijdens deze tochten kun je elke avond in een van de Italiaanse berghutten slapen met voortreffelijk Italiaans eten en met een keuze uit 25 lokale kazen voor in je lunchpakket.

hoeveelheid kaas in de vorm waarin die gewoonlijk gemaakt of verhandeld wordt

Veel Nederlanders eten vaak kaas.

Hij kon de grote kaas maar met moeite op de plank tillen.

Veel Nederlanders eten vaak kaas.

Kaas uit Gouda is wereldberoemd.

gang van een diner bestaande uit een plankje met verschillende kaasje

Veel Nederlanders eten vaak kaas.

'Voor mij is een fatsoenlijke maaltijd: entree, plat, kaas, dessert', zegt Frédéric Deidier (49), terwijl hij enthousiast op zijn enorme buik kletst.

Weblink bron
Peter Giesen
 “Route Nationale 7, leuker dan de Route du Soleil” (30 juli 2014), de Volkskrant


scharrelkip

Freilandhuhn

een kip die op een zo natuurlijk mogelijke wijze mag leven en vrij bewegen (scharrelen)

scharrelkippen (plural)
scharrelkipje (diminutive singular)
scharrelkipjes (diminutive plural)


schelvis

erfwoord via Middelnederlands schelvisch / schelvisc van Oudnederlands skellifisk, in de betekenis van ‘beenvis’ voor het eerst aangetroffen in 1101; op te vatten als samenstelling van schel zn "schub" en vis

pikşa

bepaald soort kabeljauwachtige consumptievis, Melanogrammus aeglefinus

schelvissen (plural)
schelvisje (diminutive singular)
schelvisjes (diminutive plural)


schol

m: in de betekenis van ‘beenvis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1346

v/m: in de betekenis van ‘drijvend stuk ijs’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1395

Scholle

bepaald soort platvis, Pleuronectus platessa

schollen (plural)
scholletje (diminutive singular)
scholletjes (diminutive plural)

spierweefsel van de zeer gewilde consumptievis Pleuronectes platessa


honing

In de betekenis van ‘stof door bijen uit bloemvocht bereid’ voor het eerst aangetroffen in 901

Een land van melk en honing

Een plek waar het goed en voorspoedig leven is

Iemand honing (of: stroop) om de mond smeren

Tegen iemand aardige dingen zeggen/vleien om iets gedaan te krijgen

Men vangt meer vliegen met honing dan met azijn

Door vriendelijk te zijn bereik je meer bij iemand dan met lelijke woorden

Een geur van hoger honing verdrijft hen uit hun woning

Weggaan of verhuizen vanwege het vooruitzicht op een beter leven elders

heuning

een zoete stof die door bijen en enkele andere insecten uit bloemennectar wordt gewonnen, waarna deze door o.a. mensen wordt geconsumeerd

Hij at een broodje met honing.


noot

In de betekenis van ‘eetbaar, oliehoudend zaad met harde dop’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285.

erfwoord: Middelnederlands nōte, ontwikkeld uit Oergermaans *hnut- ‘noot’, ontleend aan een onbekende West-Europese substraattaal; vgl. Iers cnó ‘noot’ en Latijn nux ‘walnoot’. Evenzo Nederduits Nööt, Noot, Duits Nuss en Fries nút.

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘muzieknoot’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘aantekening’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Een harde noot kraken

Dingen bespreken die moeilijk liggen / Een moeilijke beslissing nemen / Een moeilijk karwei doen

Veel noten op zijn zang hebben

Veel drukte maken / Veel praatjes over iets hebben

Nuss

(kookkunst) eetbaar, oliehoudend zaad, kern of pit met harde dop

Nussfrucht

(plantkunde) boomvrucht met verhoute vruchtwand

Note

(muziek) een geluid van zekere tijdsduur

noten (plural)
nootje (diminutive singular)
nootjes (diminutive plural)

iedere grote, oliehoudende vrucht (of het zaad ervan) met een pit in een al dan niet harde schaal en die in voedsel wordt gebruikt

Zo zat er in elke doos ontbijt, lunch en avondeten, maar ook al mijn snacks, repen en noten voor onderweg en papieren landkaarten voor de volgende etappe, nieuw wc-papier en om de 700 kilometer een paar nieuwe schoenen.


tarwebrood

tarwebroden (plural)
tarwebroodje (diminutive singular)
tarwebroodjes (diminutive plural)

Aan het begin van vorige eeuw at de gewone bevolking tarwebrood of roggebrood.


pap

De krenten uit de pap halen/vissen

Zichzelf de meest aantrekkelijke, interessante e.d. dingen toe-eigenen (van een toegewezen taak e.d.)

Een vinger in de pap hebben

Iets te zeggen hebben, ergens inspraak en/of invloed hebben

Er wel/geen pap van lusten

Iets wel of niet lekker/leuk e.d. vinden

Geen pap meer kunnen zeggen

Helemaal vol met eten zitten; erg moe of uitgeput zijn

Beter de buik gebarsten dan de pap bedorven.

Al het voedsel wat snel bederft, moet worden opgegeten

Daar kan ik mijn pap niet mee koelen.

Daar heb ik niets aan; dat is niets waard

De pap is gestort.

Er is veel schade (die vaak niet meer is te herstellen)

Brei

pappen (plural)
papje (diminutive singular)
papjes (diminutive plural)

gerecht dat meestal bestaat uit melk die is gebonden met een zetmeelproduct zoals meel
Pap (voedsel)

Kinderen eten vaak pap.

Er werd pap gekookt boven het houtvuur en een broodje voor de lunch bereid.


pekelharing

In de betekenis van ‘zoute haring’ voor het eerst aangetroffen in 1500

pekelharingen (plural)
pekelharinkje (diminutive singular)
pekelharinkjes (diminutive plural)


stokvis

van Middelnederlands stocvisch, op te vatten als samenstelling van stok zn en vis zn , in de betekenis van ‘gezouten vis’ voor het eerst aangetroffen in 1366

stockfish

gedroogde kabeljauw of kabeljauwachtige vis, zoals heek, leng, lom, schelvis en koolvis

stokvissen (plural)
(stokvisje) (diminutive singular)
(stokvisjes) (diminutive plural)

gedroogde kabeljauw of kabeljauwachtige (orde Gadiformes) vis, zoals heek, leng, lom, schelvis en koolvis

Heb je de stokvis al gebeukt?

Advocaatje ging op reis, tiereliereliere...
Stokvis kreeg hij bij 't ontbijt, tierelierelom...
't Graatje schoot hem in zijn keel, tiereliereliere, etc

Alleen al het inkopen doen voor de kerstmaaltijd. En het je herinneren hoe het zat met dadels en speculaas, het dopen van stukjes brood in hambouillon, varkenspootjes, stokvis met piment en witte saus op Zweedse wijze of spek in eigen vet, mosterd en doperwtenpuree op Noorse wijze, welke soorten noten verplicht waren — en op het laatste moment op kerstavond zelf notenkrakers aanschaffen —, rolham, haring en rijstebrij.


peterselie

via Middelnederlands persele van middeleeuws Latijn petrosilium, in de betekenis van ‘gewas’ voor het eerst aangetroffen in 1240

bladeren van Petroselinum crispum gebruikt als een keukenkruid (en garnering)

Hij plukte wat peterselie in de tuin.


nier

erfwoord via Middelnederlands niere van Oudnederlands nieri, eind 13e eeuw aangetroffen als eerste deel in de samenstelling nieribeddi en in de betekenis van ‘een orgaan’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

бъбрек

een van beide organen in de onderrug die het bloed zuiveren van afvalstoffen en deze uitscheiden in de urine.

nieren (plural)
niertje (diminutive singular)
niertjes (diminutive plural)

gerecht bereid uit dierlijke organen die het bloed zuiveren

Als Joyces Leopold Bloom, terug van de slager, een nier bakt en in de werveling van geuren staat, sist de nier in de pan, stijgen de aroma’s om hem op (…)

Weblink bron
Marcel Möring
 “Marcel Möring: ‘De roman is een hoer geworden, een papieren tijger’” (9 juli 2012) op nrc.nl


komkommer

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘langwerpige vrucht’ voor het eerst aangetroffen in 1515

pepino

Cucumis sativus, een langwerpige vrucht die men vooral rauw als salade eet

komkommers (plural)
komkommertje (diminutive singular)
komkommertjes (diminutive plural)

Cucumis sativus een langwerpige vrucht die men vooral rauw als salade eet (en die meestal als groente wordt beschouwd)


knoflook

In de betekenis van ‘kruiderij’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Samenstelling van knof ("kloof", afgeleid van klieven) en look

knoffel

Allium sativa, een bolgewas dat familie is van ui en bieslook

knoflookje (diminutive singular)
knoflookjes (diminutive plural)

Allium sativum, een bolgewas dat familie is van ui en bieslook

En mengsel uit de middeleeuwen bestaande uit wijn, knoflook en maagzuur kan mogelijk helpen tegen de moderne MRSA-bacterie

Van avocado en knoflook wordt guacamole gemaakt.


escargot

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘wijngaardslak’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1952

escargots (plural)
escargotje (diminutive singular)
escargotjes (diminutive plural)

Na de whisky aan de bar tussen de boeken, kun je boven aanschuiven in het restaurant. Chef-kok Erik Zonjee maakt in de keuken klassieke Franse gerechten klaar. Van escargots tot aan tarte tatin, bijna alles is hier Frans.


maaltijd

In de betekenis van ‘eten’ voor het eerst aangetroffen in 1285

boos

een hoeveelheid toebereid voedsel die voldoende is geruime tijd de lichamelijke behoefte te bevredigen

maaltijden (plural)
maaltijdje (diminutive singular)
maaltijdjes (diminutive plural)

De maaltijd was weer heerlijk, Anneke!

'Monsieur Point was erg goed in marketing. In die tijd lieten veel mensen zich vervoeren door een chauffeur. Hij beloofde de chauffeurs een gratis maaltijd als ze hun baas naar zijn restaurant zouden brengen', zegt Henriroux.

En dat in de US of A met haar vierentwintiguurseconomie? Ik had al dagen geen fatsoenlijke maaltijd gegeten en had buikpijn van de honger.


mais

mielies

een graansoort afkomstig uit Midden-Amerika


boter

Ontleend aan het middeleeuws Latijnse butyrum. In de betekenis van ‘voedingsstof van melk’ voor het eerst aangetroffen in 1240.

Wie boter op zijn hoofd heeft moet niet in de zon gaan lopen

als je zelf iets gedaan hebt wat verkeerd is, moet je een ander niet van beschuldigen als die hetzelfde gedaan heeft

boters (plural)
botertje (diminutive singular)
botertjes (diminutive plural)

gekarnde en geknede room van melk, meestal gebruikt als voedingsstof

Hij smeerde een dikke laag boter op zijn brood.

Ik bestelde een lunch bestaande uit vier dikke pannenkoeken, rijkelijk belegd met boter en ahornsiroop.

oneigenlijk vervangproduct voor het onder [1] genoemde voedingsmiddel, geproduceerd uit plantenvet

Veel mensen noemen margarine "boter".


mineraal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bestanddeel van aardkorst’ voor het eerst aangetroffen in 1596

Afgeleid van het Latijnse minera (mijn) met het achtervoegsel -aal .

mineralen (plural)
mineraaltje (diminutive singular)
mineraaltjes (diminutive plural)


mossel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘weekdier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1253

мида

Mytilus edulis, een eetbaar tweekleppig schelpdier

mosselen (plural)
mossels (plural)
mosseltje (diminutive singular)
mosseltjes (diminutive plural)


mosterd

Middelnederlands: mostard, mostart, mostert. Afkomstig van het Oudfranse mostarde. In de betekenis van ‘kruiderij van gemalen mosterdzaad’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Mosterd na de maaltijd

Een te late maatregel, ofwel: een voorstel dat of oplossing die pas komt als het niet meer nodig is

Iemand door de mosterd halen

Iemand op duidelijke wijze te kennen geven wat hij/zij fout gedaan heeft

Weten waar Abraham de mosterd haalt

Weten hoe iets in elkaar zit, diepgaande kennis over iets hebben (zie ook: Abraham)

mosterds (plural)
mosterdje (diminutive singular)
mosterdjes (diminutive plural)

pittige kruiderij bereid uit gemalen mosterdzaad, zout en azijn


picknick

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘maaltijd in de open lucht’ voor het eerst aangetroffen in 1893

picknicks (plural)
picknickje (diminutive singular)
picknickjes (diminutive plural)

We hebben daar met dat heerlijke weer een picknick gehouden.


aardbeienjam

samenstelling van aardbei en jam met het invoegsel -en-

'Drusilla, wil jij hier gaan zitten?' Er was brood met boter en aardbeienjam, en kleine cakes met gekleurde suikerglazuur.

Victoria Holt
 “Een waaier van geluk” (1988), Saga, ISBN 9788726484939

Ik ben benieuwd of ze die harde witte bolletjes weer bij het ontbijt hebben.En aardbeienjam. Gewoon uit zo'n voorverpakt dingetje.Voedselsnobs halen er ongetwijfeld hun verwende neusjes voor op. Die willen alleen maar jam van bosaardbeitjes die zijn besproeid met zuiver spuitwater uit een verlaten bergdorp in het Amazonegebied en van akkers die zijn bemest met keuteltjes die God zelf uitgepoept heeft, maar ik vind Hero top.

Marion Pauw e.a.
 “4 wandelaars en een Siciliaan” (2022), The House of Books, ISBN 9789044363340


aardappelsalade

Kartoffelsalat

een salade die gemaakt wordt uit aardappelen

aardappelsalades (plural)
aardappelsaladetje (diminutive singular)
aardappelsalaadje (diminutive singular)
aardappelslaatje (diminutive singular)
aardappelsaladetjes (diminutive plural)
aardappelsalaadjes (diminutive plural)
aardappelslaatjes (diminutive plural)

De aardappelsalade smaakt erg lekker.

Toen Frederik haar een knuffel wilde geven, duwde ze hem weg en zette hem aan het werk: witte wijn, aardappelsalade, daarna koffie en gebak.

Juli Zeh
 “Ons soort mensen” (2016), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026334672


chips

чипс

chipje (diminutive)
chipjes (diminutive singular)

dunne aardappelschijfjes, gebakken in vet of olie gebruikt als snack

Dan komen er chips of pinda's in een bakje, en aanvankelijk zijn de jongens heel blij, maar dan kan het ook gebeuren dat er een paar minuten later ruzie is, zo vertelt de dominee.

Kennedy Meadows was een gehucht van niet meer dan tien huizen met een centrale winkel waar je bijna alles kon kopen. Ik kocht twee zakken chips, een sixpack bier en een bear canister die verplicht was in het gebied waar ik de komende vier weken doorheen zou lopen.


gort

In de betekenis van ‘gepelde gerst’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1170

De gort werd klaargemaakt met stukjes spek.


rozijn

via Middelnederlands rosine en Picardisch rosin van Oudfrans resin "druif", in de betekenis van ‘gedroogde druif’ voor het eerst aangetroffen in 1288

rosyn

kleine gedroogde vruchtjes van Vitis vinifera

rozijnen (plural)
rozijntje (diminutive singular)
rozijntjes (diminutive plural)

Korinthische rozijnen uit Griekenland zijn zwart, kurkdroog, pitloos en hebben een pepersmaak. Turkse rozijnen uit Smyrna zijn lichtbruin en zonder pit. Het vruchtvlees is zacht en heeft een muskaatsmaak. Rozijnen uit Malaga komen uit Andalusië, zijn wit of zwart van kleur en bevatten weinig pitten

Elke doos bevatte ontbijtrepen, noten, rozijnen, tortillas en noodles, aangevuld met wc-papier en pillen zoals vitamines en visolie.


restaurant

Leenwoord uit het Frans, zie aldaar voor de verdere etymologie. In de betekenis van ‘eethuis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1862

restaurants (plural)
restaurantje (diminutive singular)
restaurantjes (diminutive plural)


restaurant

Oorspronkelijk vernoemd naar het voor iedereen toegankelijke eethuis Champ d’Oiseau (rue des Poulies/du Louvre, Parijs), dat in 1765 zijn deuren opende. Het stond bekend om zijn voedzame soepen, genaamd restaurats lett. 'aansterkingen'.

Naamwoord van handeling van restaurer, werkwoordssuffix met het achtervoegsel -ant 'aansterken, herstellen', ook in culinaire of alcoholische zin, restaurant 'aansterkend voedsel' (1521), 'aansterkertje' (1507).

een type brood van 400 gram in het zuiden van Frankrijk (dat een persoon zou aansterken)


sago

Leenwoord uit het Indonesisch, in de betekenis van ‘voedingsmiddel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1646

sago

een zetmeelproduct dat wordt gewonnen door het merg van verschillende soorten sagopalmen en -palmvarens, vnl. soorten uit de geslachten: Metroxylon en Zamia


sardine

geoniem via Middelnederlands sardeine en vermoedelijk Frans sardine van Italiaans sardina of Latijn "de Sardinische", in de betekenis van ‘beenvis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1377

sardyn

straalvinnige visSardina pilchardus, uit de familie van haringen

sardines (plural)
sardientje (diminutive singular)
sardientjes (diminutive plural)

Het woord "sardine" wordt ook wel gebruikt om daarop lijkende vissoorten aan te duiden. Dit is bijvoorbeeld het geval bij soorten die onder Afgeleide begrippen worden genoemd.

voor consumptie geschikte delen van de vis Sardina pilchardus


schurft

In de betekenis van ‘huidziekte’ voor het eerst aangetroffen in 1351

Een stuk schurft

Scheldbenaming voor een vervelend persoon

Schurft leert krabben.

Door tegenslag leert men zich in het vervolg beter redden

mange

een huidaandoening veroorzaakt door de schurftmijt

overgebleven eten van de marineofficieren dat aan de gewone bemanning wordt verstrekt


boterham

In de betekenis van ‘snee brood’ voor het eerst aangetroffen in 1567

een afgelikte boterham

(pejoratief) een vrouw die veel seksuele contacten heeft gehad

boterhammen (plural)
boterhammetje (diminutive singular)
boterhammetjes (diminutive plural)

Zij smeert pindakaas op haar boterham.

een snee brood als onder [1], met beleg [2]

In de pauze eet hij altijd precies één boterham.


smaak

In de betekenis van ‘zintuig om te proeven’ voor het eerst aangetroffen in 1100

De smaak te pakken hebben

Ergens enthousiast over raken, iets aangenaam vinden en er daarom meer van willen

Kraak noch smaak hebben

(Van iets eetbaars) Niet smaken, geen smaak hebben

Over smaak valt niet te twisten.

Iedereen heeft zijn eigen persoonlijke voorkeur

taste

gewaarwording bij het proeven van eten en drank

smaken (plural)
smaakje (diminutive singular)
smaakjes (diminutive plural)

'Maar nu zie ik dat Brandt bij zijn keuze van een echtgenote evenveel smaak heeft als op andere gebieden.

Het duurde even voordat ik de smaak kon plaatsen.

Dat heeft Van de Laar overgenomen van Boer, zegt hij. "Ik sta, terwijl ik met jullie spreek, buiten kruiden te plukken. Wat ik van hem heb geleerd, is altijd werken met pure smaken en met de natuur om je heen. Maar ook om altijd 100 procent te geven."

Weblink bron “Topchefs geschokt door dood Jonnie Boer: 'Hij leerde mij alles'” (23 april 2025), NOS


soep

van Frans soupe, in de betekenis van ‘vloeibare kost’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1745

in de soep draaien

behandelen op een manier die tot mislukking leidt

de soep wordt nooit zo heet gegeten als zij wordt opgediend

soepen (plural)
soepje (diminutive singular)
soepjes (diminutive plural)

vloeibaar gerecht dat bereid wordt door bepaalde ingrediënten, met name groenten en/of vlees, met bouillon en veel water te koken

Na gisteren lasagne te hebben gegeten, eten ze vandaag soep.


saus

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘soort jus’ voor het eerst aangetroffen in 1240

сос

een vloeibare substantie die meestal over een gerecht wordt gedaan voor extra smaak

sausen (plural)
sauzen (plural)
sausje (diminutive singular)
sausjes (diminutive plural)

een vloeibare substantie die meestal over een gerecht wordt gedaan of ernaast wordt gegeten voor extra smaak

Hij houdt erg van sauzen, vooral van knoflooksaus.


spek

In de betekenis van ‘een soort suikergoed’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1873

In de betekenis van ‘vet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1108

voor spek en bonen meedoen

zonder winst of kost laten meedoen ofwel: meedoen maar door de andere deelnemers niet serieus worden genomen

spekje (diminutive singular)
spekjes (diminutive plural)

een laag vet tussen huid en vlees bij grote zoogdieren

Hij at 's morgens graag eieren met gebakken spek.


snack

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘hartig hapje’ voor het eerst aangetroffen in 1964.

snacks (plural)
snackje (diminutive singular)
snackjes (diminutive plural)

Ik heb geen zin om te gaan koken, dus we gaan vandaag dan maar snacks eten.

Zo zat er in elke doos ontbijt, lunch en avondeten, maar ook al mijn snacks, repen en noten voor onderweg en papieren landkaarten voor de volgende etappe, nieuw wc-papier en om de 700 kilometer een paar nieuwe schoenen.


snack

Afkomstig van het Middelengelse zelfstandige naamwoord snak.


snack

Indulge in a snack that won’t make you cry.

Geef toe aan een snack die je niet aan het huilen zal brengen.


eierstruif

samenstelling van ei en struif met het invoegsel -er-

eierstruif

een voedingsmiddel gemaakt uit geklutste eieren

eierstruiven (plural)
eierstruifje (diminutive singular)
eierstruifjes (diminutive plural)


stroop

in de uitspraak ontstaan uit siroop, mogelijk via tussenvormen als "seroop" en "sroop", in de betekenis van ‘dikke vloeistof’ voor het eerst aangetroffen in 1514

شراب صيدلاني

dikke, viskeuze, geconcentreerde vloeistof waarin een grote hoeveelheid suikers zijn opgelost

stropen (plural)
stroopje (diminutive singular)
stroopjes (diminutive plural)

Een boterham met stroop.


tamarinde

Leenwoord uit het Portugees, in de betekenis van ‘boomsoort’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1596

tamarindetræ

een tropische boom waarvan de vruchten in verschillende producten verwerkt worden

tamarinde

en 2. (vruchten van de) tamarindeboom Tamarindus indica

tamarindes (plural)
tamarinden (plural)
tamarindetje (diminutive singular)
tamarindetjes (diminutive plural)

vruchten van de tamarinde Tamarindus indica

De pulp van de tamarinde is onderdeel van de Worcester saus.


tarwe

In de betekenis van ‘graangewas’ voor het eerst aangetroffen in 1189

Пшеница

meest verbouwde tarwe soort (Triticum aestivum)

zaad van tarwe, onder andere gebruikt voor het maken van brood en pasta


vitamine

In de betekenis van ‘voor organisme noodzakelijke stof’ voor het eerst aangetroffen in 1918

vitamin

een stof die het lichaam in kleine hoeveelheden nodig heeft, maar niet of bijna niet door het lichaam zelf aangemaakt kan worden en derhalve in voldoende mate via voedsel of supplement ingenomen moet worden

vitaminen (plural)
vitamines (plural)
vitaminetje (diminutive singular)
vitamientje (diminutive singular)
vitaminetjes (diminutive plural)
vitamientjes (diminutive plural)


worst

Ontwikkeld uit Middelnederlands worst, waarschijnlijk ontleend aan Oudhoogduits wurst (mod. Duits Wurst), uitsluitend aangetroffen in het Duitse taalgebied en de aangrenzende taalgebieden (Nederlands, Nedersaksisch en Fries). In de betekenis van ‘met vleeswaar gevulde darm’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240.

Iemand een worst voorhouden

Iemand iets prettigs of aangenaams in het vooruitzicht stellen, hem/haar beloven dat er iets fijns gaat gebeuren, met als doel die persoon tot iets aan te zetten.

Het zal me (jou/hem/haar enz.) worst wezen

Het kan me (jou/hem/haar enz.) niets schelen.

En de worst van nonkel Jef is de lekkerste van het land

Vlaamse uitdrukking waarmee te kennen wordt gegeven dat iets wat daarvoor werd gezegd, onzin is

Of je worst lust

Dooddoener als reactie op de vraag "Wat zei je?"

wors

een toegebonden eind darm of vlies dat gevuld is met vleeswaar

worsten (plural)
worstje (diminutive singular)
worstjes (diminutive plural)

Mag ik een blikje worstjes openmaken?


levertraan

In de betekenis van ‘olie gewonnen uit levers van kabeljauwachtigen’ voor het eerst aangetroffen in 1636

een dierlijke olie, gewonnen uit de lever van kabeljauw, schelvis en andere vissen uit de familie van schelvissen, de Gadidae; vooral vroeger wel gebruikt als voedingssupplement

Als kind moest ik elke dag een lepel levertraan innemen.


spijsolie

olie die als voedingsmiddel gebruikt kan worden

Voor fabrieken, die voornamelijk spijsoliën en -vetten produceren, is natuurlijk het verwerken van copra van allereerste kwaliteit een hoogste eis. .


zuurkool

In de betekenis van ‘ingemaakte wittekool’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1676

Sauerkraut

fijngesneden en licht gezouten kool die enige tijd gefermenteerd is

De fazant wordt opgediend met zuurkool, spek en rookworst.


aangebrand

*vervoeging van aanbranden: voltooid deelwoord, op te vatten als samenstelling van aan bw en gebrand ww

aangebrander (uninflected comparative)
aangebrandst (uninflected superlative)
aangebrande (inflected positive)
aangebrandere (inflected comparative)
aangebrandste (inflected superlative)
aangebrands (partitive positive)
aangebranders (partitive comparative)

vastgebrand tijdens of na het bereiden (aan de bodem van een koekenpan e.d.)

Het aangebrande eten was niet lekker meer.


gierst

De oorspronkelijke vorm was tot voor kort nog te vinden in de dialecten, o.m. als herse, heerze, vergelijk Middelnederlands heerse, herse, : uit Germaans *hersja-, *hersjan- m.
De standaard-Nederlandse vorm gierst, in de betekenis van ‘graangewas’ aangetroffen vanaf 1577 is waarschijnlijk gecontamineerd met de benaming voor een andere graansoort: gerst.

manna

en 3. (zaden van) de graansoort Panicum miliaceum


olijfolie

vaji i ullirit

fijne spijsolie verkregen door persing uit olijven

olijfoliën (plural)
olijfolies (plural)
olijfolietje (diminutive singular)
olijfolietjes (diminutive plural)

fijne, spijsolie verkregen door persing uit olijven


pepermunt

In de betekenis van ‘lekkernij’ voor het eerst aangetroffen in 1778

نعناع فلفلي

en 2. (bladeren van) de plant Mentha × piperita

pepermunten (plural)
pepermuntje (diminutive singular)
pepermuntjes (diminutive plural)


hap

afgeleid van happen ww zonder het achtervoegsel -en

bite

voedsel of iets anders dat je door het openen en sluiten van je lippen in je mond krijgt

happen (plural)
hapje (diminutive singular)
hapjes (diminutive plural)

Hij pakte een lepel en nam een hap van de soep.

voedsel bedoeld om een maaltijd te vormen

Zullen we daar een hapje gaan eten?

Eindelijk kwamen we doodmoe maar opgelucht in het dal aan. Meteen liep ik naar mijn tent die onder het gewicht van de sneeuw voor de helft bleek te zijn ingestort. Zonder een hap te eten en met mijn kleren nog aan viel ik meteen in slaap.

Het Duitse reizen staat in het teken van de haast en de productiviteit: zo snel mogelijk van Hamburg naar München in een hard geveerde BMW, met een korte stop voor een vette hap in de Raststätte.


voeren

In de betekenis van ‘leiden, vervoeren’ voor het eerst aangetroffen in 1240

fore

kleding aan de binnenkant van een isolerende laag voorzien

voerde (past)
gevoerd (past participle)
te voeren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen voeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen voeren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gevoerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gevoerd (active infinitive perfect present long-form)
gevoerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gevoerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
voerend (imperfect participle)
gevoerd (past participle)
voere (subjunctive)
voer (indicative imperfect present singular first-person)
voert (indicative imperfect present singular second-person)
voert (indicative imperfect present singular second-person)
voert (indicative imperfect present singular second-person)
voert (indicative imperfect present singular third-person)
voerde (indicative imperfect past singular first-person)
voerde (indicative imperfect past singular second-person)
voerde (indicative imperfect past singular second-person)
voerde (indicative imperfect past singular second-person)
voerde (indicative imperfect past singular third-person)
voerden (indicative imperfect past plural first-person)
voerden (indicative imperfect past plural second-person)
voerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal voeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult voeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal voeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult voeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal voeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult voeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal voeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen voeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen voeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen voeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou voeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou voeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) voeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt voeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou voeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden voeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden voeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden voeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gevoerd (perfect present first-person)
hebt gevoerd (perfect present second-person)
hebt gevoerd (perfect present second-person)
heeft gevoerd (perfect present second-person)
hebt gevoerd (perfect present second-person)
heeft gevoerd (perfect present third-person)
hebben gevoerd (perfect present first-person)
hebben gevoerd (perfect present second-person)
hebben gevoerd (perfect present third-person)
had gevoerd (perfect past first-person)
had gevoerd (perfect past second-person)
had gevoerd (perfect past second-person)
hadt gevoerd (perfect past second-person)
had gevoerd (perfect past third-person)
hadden gevoerd (perfect past first-person)
hadden gevoerd (perfect past second-person)
hadden gevoerd (perfect past third-person)
zal gevoerd hebben (perfect future first-person)
zal gevoerd hebben (perfect future second-person)
zult gevoerd hebben (perfect future second-person)
zult gevoerd hebben (perfect future second-person)
zal gevoerd hebben (perfect future second-person)
zult gevoerd hebben (perfect future second-person)
zal gevoerd hebben (perfect future third-person)
zullen gevoerd hebben (perfect future first-person)
zullen gevoerd hebben (perfect future second-person)
zullen gevoerd hebben (perfect future third-person)
zou gevoerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gevoerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gevoerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gevoerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gevoerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gevoerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gevoerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gevoerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gevoerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gevoerd (impersonal passive present imperfect)
er is gevoerd (impersonal passive present perfect)
er werd gevoerd (impersonal passive past imperfect)
er was gevoerd (impersonal passive past perfect)
er zal gevoerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gevoerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gevoerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gevoerd zijn (impersonal passive conditional perfect)

Wanneer ga je de kat voeren?

Voer dat maar aan de varkens!


belegen

*vervoeging van beliggen: de stam met de uitgang -en, zonder ge- vanwege voorvoegsel (is gelijk aan de onbepaalde wijs) maar met een klinkerwisseling i-e (IPAː /ɪ/ - /e/)
*afgeleid van beliggen

mature

lang of een voldoende tijd gelegen hebbend

geruime tijd in een pekelbad behandeld en daarna 16-18 weken gerijpt (of 7-8 maanden voor extra belegen)

Deze kaas is belegen te noemen.


kaf

Leenwoord uit het Jiddisj, in de betekenis van ‘Bargoens: twintig’ voor het eerst aangetroffen in 1860

kafje (diminutive)
kafjes (diminutive singular)
kafs (singular)
kafje (diminutive)
kafjes (diminutive singular)


zuivelproduct

De prijzen van de zuivelproducten staan door de prijzenoorlog sterk onder druk.


yoghurt

Van Turks yoğurt, wat weer een afleiding is van het ww. yoğurmak, "kneden". In de betekenis van ‘melkspijs’ voor het eerst aangetroffen in 1912

joghurt

lichtzuur en enigszins lobbig zuivelproduct,...

yoghurts (plural)
yoghurtje (diminutive singular)
yoghurtjes (diminutive plural)

lichtzuur en enigszins lobbig zuivelproduct, gemaakt door het toevoegen van melkzuurbacteriën aan gewone melk

De yoghurt was, doordat hij in de zon gestaan had, helemaal zuur geworden.