schaakspel

skaak

een spel met verschillende stukken op een schaakbord

schaakspelen (plural)
schaakspellen (plural)
schaakspelletje (diminutive singular)
schaakspelletjes (diminutive plural)


Siciliaans

Afgeleid van Siciliaan met het achtervoegsel -s
**zn [2]: van Engels "Sicilian Defence", in 1813 door de Engelse meester J. Sarratt als benaming ingevoerd, teruggrijpend op een oud Italiaans handschrift dat van "il gioco siciliano (het Siciliaans spel)" sprak

Sicilian

Romaanse taal die wordt gesproken door 10 miljoen mensen op Sicilië, in Zuid-Calabrië en Salento

bepaalde openingsvariant, waarbij wit en zwart beginnen met het verplaatsen van een pion naar e4, respectievelijk c5
Siciliaans (schaakopening)

Daarna leer je gratis verder op YouTube, over openingen als het Siciliaans of het Konings-Indisch, en met analyses van partijen tussen grootmeesters.

Weblink bron
Remmelt Otten
 “Schaken is smart, sexy en big business” (24 februari 2021) op nrc.nl


paard

In de betekenis van ‘tam hoefdier met manen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1266.

Middelnederlands pāert, perert, ontleend aan Laatlatijn paraverēdus ‘postpaard op zijlijnen, wisselpaard’, samengesmolten uit Oudgrieks pára ‘bij, extra’ en Gallisch verēdus ‘(post)paard’ (vgl. Welsh gorwydd ‘ros’), leenvertaling naar het voorbeeld van Oudgrieks párippos ‘postpaard’ (uit pára- en híppos ‘paard’). Evenzo ontleend zijn Nederduits Peerd en Duits Pferd.

een dood paard aan een boom (vast)binden

een gegeven paard in de bek kijken

niet dankbaar, maar kritisch zijn over cadeaus of koopjes

een oud paard van stal halen

wat men vroeger al eens heeft laten horen nog eens ten beste geven

het beste paard van stal

de in stilte meest gewaardeerde persoon in een gezelschap

iemand te paard helpen

iemand helpen om een goede baan te krijgen

man en paard noemen

eerlijk zeggen wat er niet goed is en door wie dat komt

over het paard getild

te zeer geprezen zijn zodat men verwaand is

sterk als een paard

met grote spierkracht, oersterk, ijzersterk

trekken aan een dood paard

zich inspannen voor een hopeloze zaak die alleen maar energie kost en uiteindelijk niets oplevert

een schurftig paard vreest de roskam

iemand die aan iets schuldig is, heeft liever niet dat datgene onderzocht wordt

het beste paard struikelt (ook) wel eens

het beste paard van stal wordt overgeslagen.

grappige uitspraak wanneer iemand overgeslagen wordt

het hinkende paard komt achteraan

wanneer het werk is gedaan komt de rekening ofwel: na mooie dingen komen vaak de minder fijne dingen

het oog van de meester maakt het paard vet

het werk gebeurt beter als de baas toezicht houdt

je kan een paard naar het water brengen, maar je kan het niet laten drinken

iemand doet enkel dingen dat hij zelf wil

je moet een gegeven paard niet in de mond/bek kijken

je moet niet te kritisch zijn over cadeaus, of koopjes

jong te paard, oud te voet

als je in je jeugd erg wordt verwend, krijg je het later erg moeilijk

men moet een paard de rug niet stuk rijden

men moet niet te veel eisen van een ander

paarden die haver verdienen krijgen ze niet

de mensen die het hardste werken, krijgen het minste geld

vertrouwen komt te voet en gaat/vertrekt te paard

door een enkele stommiteit kan men vertrouwen of een reputatie die men jarenlang heeft opgebouwd in een keer teniet doen.

waar het paard aangebonden is, moet het vreten

men moet zich naar de omstandigheden schikken

馬

うま ⁽ʲᵃ⁾, ウマ ⁽ʲᵃ⁾, uma

paarden (plural)
paardje (diminutive singular)
paardjes (diminutive plural)

een schaakstuk dat over de andere stukken heen kan bewegen


koningin

erfwoord via Middelnederlands coninginne / coninghinne van Oudnederlands kuninginna, op te vatten als afgeleid van koning met het achtervoegsel -in

koninginnen (plural)
koninginnetje (diminutive singular)
koninginnetjes (diminutive plural)

De koningin kan alle kanten op bewegen, inclusief achteruit gaan.


koning

In de betekenis van ‘regerend vorst’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

eet ontbijt als een koning, lunch als een prins en dineer als een arme

ontbijt als een koning, lunch als een edelman en dineer als een bedelaar

De klant is koning.

Men probeert altijd zo goed mogelijk aan de wensen van de klant te voldoen

In het land der blinden is eenoog koning.

Iemand met geringe kennis of maar weinig vaardigheden, munt toch uit in een gezelschap van personen die nog minder weten of nog minder vaardigheid hebben

in het land der blinden is eenoog koning

Zijn haan moet altijd koning kraaien

een bepaald iemand moet altijd z'n gelijk krijgen of zin krijgen

king

speelkaart waarvan de waarde meestal tussen die van de vrouw en de aas ligt

şah

het stuk dat, wanneer het verslagen wordt, tot direct verlies leidt

koningen (plural)
koninkje (diminutive singular)
koninkjes (diminutive plural)

het belangrijkste stuk van het spel, dat bij schaakmat tot direct verlies leidt

De koning staat mat.


vork

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘getand werktuig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Te veel hooi op de vork nemen

meer willen doen dan je aankan, te veel werk op zich nemen, de hoeveelheid werk niet aankunnen

sardeska

aftakking van een boomtak of van een weg

vurk

voorwerp bestaande uit een greep en (meestal 3 of 4) tanden, waarmee vast voedsel wordt gegeten

вила

bepaald landbouwwerktuig (vergelijk met hooivork, mestvork)

Gabel

fietsonderdeel waarin het wiel wordt bevestigd: telescopische vork, voorvork en achtervork)

Gabel

(schaak) situatie waarbij één eigen stuk tegelijkertijd twee of meer vijandelijke stukken aanvalt)

vorken (plural)
vorkje (diminutive singular)
vorkjes (diminutive plural)


batterij

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘artillerieafdeling’ voor het eerst aangetroffen in 1599

Van het Franse batterie, dat is afgeleid van het Oudfranse werkwoord batre, "slaan", wat weer teruggaat tot het Latijnse battuere; met het achtervoegsel -erij

batteri

een elektrotechnisch component waarin elektrische energie is opgeslagen

batterijen (plural)
batterijtje (diminutive singular)
batterijtjes (diminutive plural)

een situatie waarin twee stukken elkaar verdedigen


rook

Van Oudfrans roc, Latijn roc. Uiteindelijk van Perzisch/Arabische oorsprong.


kwaliteit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘hoedanigheid’ voor het eerst aangetroffen in 1573

afgeleid van het Franse qualité (met het achtervoegsel -iteit)

benaming voor het verschil in waarde tussen een toren en een loper of paard


schaakbord

Schachbrett

een vierkant bord met 64 donkere en lichte vakjes waarop schaak gespeeld wordt

schaakborden (plural)
schaakbordje (diminutive singular)
schaakbordjes (diminutive plural)

Hij zette het schaakbord vast klaar voor een potje schaak dat hij vanavond met zijn vader zou spelen.


loper

van Middelnederlands loper / lopere, op te vatten als naamwoord van handeling van lopen met het achtervoegsel -er

Generalschlüssel

sleutel waarmee een hele serie verschillende sloten geopend kunnen worden

löjper

tafelkleed dat als een strook op de tafel wordt gelegd

lopers (plural)
lopertje (diminutive singular)
lopertjes (diminutive plural)

een schaakstuk dat zich slechts diagonaal verplaatsen mag

Wit kreeg de e-lijn in zijn bezit en kwam met een loper binnen op d7 zodat er geen zwarte toren meer op e8 kon komen.

“Thuis tegen Hoogland2, houden zij de eer hoog.....?”, Schaakvereniging Houten


dame

via Middelnederlands dame van Frans dame, in de betekenis van ‘vrouw’ voor het eerst aangetroffen in 1401

dames (plural)
dametje (diminutive singular)
dametjes (diminutive plural)

Na de koning is de dame het belangrijkste schaakstuk.


pat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘stand waarop de koning moet spelen en dan schaak komt te staan’ voor het eerst aangetroffen in 1855

o en bn: via Frans pat "pat" en Italiaans patta "remise" verwant met Italiaans patto "verdrag"

v/m: van Frans patte "poot"; door de vergelijkbare klank en verwante functies is soms vermenging opgetreden met woorden afgeleid van het Engels pad "stootkussen", dat zelf ook op het Franse patte teruggaat

pat

patten (singular)
patje (diminutive)
patjes (diminutive singular)

stand op het bord waarbij sprake is van remise doordat een speler geen zet meer kan doen zonder dat zijn koning daardoor schaak komt te staan

De partij eindigde in pat.


pat

patt

alleen predicatief in een toestand waarin een speler geen enkele zet meer kan doen zonder dat zijn koning daardoor schaak komt te staan

Dit spel staat pat en dat betekent remise.


pat

pat; stand op het bord waarbij sprake is van remise doordat een speler geen zet meer kan doen zonder dat zijn koning daardoor schaak komt te staan


pat

Afgeleid van het Italiaanse patto, via het Duitse Patt

Partie skončila po dvaceti tazích patem.

De partij eindigde na twintig zetten in een pat.


schaak

waarschuwende uitroep tijdens het schaakspel dat de koning van de tegenstander op het punt staat veroverd te worden


toren

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘hoog bouwwerk’ voor het eerst aangetroffen in 1201

toring

een bepaald schaakstuk in de vorm van een toren

torens (plural)
torentje (diminutive singular)
torentjes (diminutive plural)


mat

situatie in het schaakspel waarin de koning het schaak niet meer kan ontlopen en het spel hierdoor tevens afgelopen is

Dit is in drie zetten mat.


mat

zich in het schaakspel een verloren stand bevindend, waarin de koning in de volgende zet geslagen kan worden

De koning staat mat.


mat

mat; situatie in het schaakspel waarin de koning het schaak niet meer kan ontlopen en het spel hierdoor tevens afgelopen is


mat

Afgeleid van het Perzische شاه مات (šāh māt)


hest

Afkomstig van het Oudnoordse zelfstandige naamwoord hestr

Vergelijk Nederlands hengst zn en Limburgs haes zn

sette seg på sin høye hest

over het paard getild zijn
verwend en arrogant zijn


hest

Vergelijk Nederlands hengst en Limburgs haes

Ein hest kan snåve på fire bein, og ein mann på eit ord.

Een paard kan struikelen over vier poten en een man over een woord.


queen

erfwoord Ontwikkeld uit Middelengels quene, queen, cwen, uit Oudengels cwēn, uit Germaans *kwēni-, verwant aan Nederlands kween “onvruchtbaar moederdier”, Deens, Noors, Zweeds kone “vrouw”, “echtgenote”.


kung

gå till kungs

een verzoek indienen of een vraag aan de hoogste instantie raadplegen


knight

Van Angelsaksisch cniht. Cognaat met Duits Knecht, Nederlands knecht


bullet

m: van Engels bullet
o: (verkorting) van bulletschaak

vorm van snelschaak waarbij elke speler in totaal 60 seconden bedenktijd heeft

Carlsen is er dol op, en ook op nog extremere versies van snelschaak. Op de eerste rustdag van dit Tata-toernooi had hij urenlang op internetschaakclubs ‘bullet’ gespeeld, met een minuut bedenktijd voor de hele partij.


pion

pión m [A]: van Frans pion, in de betekenis van ‘een schaakstuk’ aangetroffen vanaf 1824

píon o [C]: van Engels pion, op te vatten als (verkorting) van pimeson

Bauer

een schaakstuk dat alleen recht vooruit kan lopen en schuin vooruit slaan

pionnen (singular)
pionnetje (diminutive)
pionnetjes (diminutive singular)

een schaakstuk dat per zet slechts één vakje vooruit kan lopen en schuin vooruit slaat

Hij schoof zijn pion naar voren om de koning schaak te zetten.


zetdwang

een situatie waarin men geen andere keus heeft dan een zet te doen die de opponent wenst

Door het aftrekschaak kwam zwart in zetdwang.


しち

敵はA5にその駒を置きます。(Teki wa A 5 ni sono koma o okimasu.)


castle

Afkomstig van het Latijnse woorden castellum, dit is een verkleinvoorm van castrum.


rokeren

afgeleid van het Franse roquer (met het achtervoegsel -eren)

rokere

1. het doen van een zet waarbij de koning en een toren elkaar passeren

rokeerde (past)
gerokeerd (past participle)
te rokeren (active infinitive imperfect present)
zullen rokeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen rokeren (active infinitive imperfect future)
hebben gerokeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gerokeerd (active infinitive perfect present)
gerokeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gerokeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
rokerend (imperfect participle)
gerokeerd (past participle)
rokere (subjunctive)
rokeer (indicative imperfect present singular first-person)
rokeert (indicative imperfect present singular second-person)
rokeert (indicative imperfect present singular second-person)
rokeert (indicative imperfect present singular second-person)
rokeert (indicative imperfect present singular third-person)
rokeerde (indicative imperfect past singular first-person)
rokeerde (indicative imperfect past singular second-person)
rokeerde (indicative imperfect past singular second-person)
rokeerde (indicative imperfect past singular second-person)
rokeerde (indicative imperfect past singular third-person)
rokeerden (indicative imperfect past plural first-person)
rokeerden (indicative imperfect past plural second-person)
rokeerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal rokeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult rokeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal rokeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult rokeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal rokeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult rokeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal rokeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen rokeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen rokeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen rokeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou rokeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou rokeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) rokeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt rokeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou rokeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden rokeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden rokeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden rokeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gerokeerd (perfect present first-person)
hebt gerokeerd (perfect present second-person)
hebt gerokeerd (perfect present second-person)
heeft gerokeerd (perfect present second-person)
hebt gerokeerd (perfect present second-person)
heeft gerokeerd (perfect present third-person)
hebben gerokeerd (perfect present first-person)
hebben gerokeerd (perfect present second-person)
hebben gerokeerd (perfect present third-person)
had gerokeerd (perfect past first-person)
had gerokeerd (perfect past second-person)
had gerokeerd (perfect past second-person)
hadt gerokeerd (perfect past second-person)
had gerokeerd (perfect past third-person)
hadden gerokeerd (perfect past first-person)
hadden gerokeerd (perfect past second-person)
hadden gerokeerd (perfect past third-person)
zal gerokeerd hebben (perfect future first-person)
zal gerokeerd hebben (perfect future second-person)
zult gerokeerd hebben (perfect future second-person)
zult gerokeerd hebben (perfect future second-person)
zal gerokeerd hebben (perfect future second-person)
zult gerokeerd hebben (perfect future second-person)
zal gerokeerd hebben (perfect future third-person)
zullen gerokeerd hebben (perfect future first-person)
zullen gerokeerd hebben (perfect future second-person)
zullen gerokeerd hebben (perfect future third-person)
zou gerokeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gerokeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gerokeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gerokeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gerokeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gerokeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gerokeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gerokeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gerokeerd hebben (perfect conditional third-person)

Je mag niet rokeren als je schaak staat.


rokade

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘dubbele zet in schaakspel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1875

zet in een schaakspel waarbij de koning en een toren van plaats ten opzichte van elkaar veranderen

Er zijn twee rokades mogelijk, een korte en een lange.


sjakkspiller

Samenstelling van de Noorse woorden sjakk en spiller

schaker, schaakspeler (mannelijke woordvormen)

Norske Magnus Carlsen (17) er verdens fjerde beste sjakkspiller.

De Noorse Magnus Carlsen (17) is 's werelds op vier na beste schaker.

schaakspeelster, schaakster (vrouwelijke woordvormen)


sjakkhistorie

Samenstelling van de Noorse woorden sjakk en historie

/ ˈʃɑkhɪˈstuːɾɪə /

Magnus Carlsenn har innstiftet en ny æra i norsk sjakkhistorie.

Magnus Carlsen heeft een nieuw tijdperk in de Noorse schaakgeschiedenis ingeluid.


sjakkhistorie

Samenstelling van de Nynorske woorden sjakk en historie

/ ˈʃɑkhɪˈstuːɾɪə /


sjakkbrett

Samenstelling van sjakk zn "schaak" en brett zn "bord"

Et sjakkbrett består av 64 ruter.


sjakkbrett

For å kunne spela sjakk treng ein eit sjakkbrett som har 64 ruter med to fargar.

Om te kunnen schaken heb je een schaakbord dat 64 velden in twee kleuren heeft nodig.


sjakkspelar

Samenstelling van de Nynorske woorden sjakk en spelar

/ˈʃɑkspəlɑɾ/

Arpad Elo var ein sjakkspelar på meister-nivå.

Arpad Elo was een schaker van het meesterniveau.


sjakkbrikke

Samenstelling van de Noorse woorden sjakk en brikke

/ˈʃɑkˈbɾikə/

Hvilken sjakkbrikke kan kun bevege seg diagonalt?

Welk schaakstuk kan zich alleen diagonaal bewegen?


sjakkbrikke

Samenstelling van de Nymorske woorden sjakk en brikke

/ˈʃɑkˈbɾikə/


sjakkspill

Samenstelling van de Noorse woorden sjakk en spill

Anand tok ledelsen etter fjerde sjakkspill.

Anand nam de leiding over na de vierde matchpartij.


sjakkspel

Samenstelling van de Nynorske woorden sjakk en spel

Paul Keres deltok i offentleg sjakkspel frå han var 13.

Paul Keres heeft deelgenomen aan de openbare schaakwedstrijden sinds hij was 13.


e-pion

e-pionnen (plural)
e-pionnetje (diminutive singular)
e-pionnetjes (diminutive plural)

een pion op de lijn die "e" genoemd wordt

De e-pion staat voor de koning bij het begin van het spel.


check

The king is in check.


patstelling

In de betekenis van ‘situatie waarin men niet verder kan’ voor het eerst aangetroffen in 1979

stand in het schaakspel waarbij de koning pat staat

De partij eindigde helaas in een patstelling, met remise tot gevolg.


penning

erfwoord via Middelnederlands penninc van Oudnederlands pennink, in de betekenis van ‘munt’ aangetroffen vanaf 1100

situatie op het bord waarbij drie stukken waarvan er twee dezelfde kleur hebben zich op een lijn bevinden en het middelste stuk niet verplaatsbaar is, omdat het andere stuk van dezelfde kleur dan zou worden aangevallen door het vijandige stuk

Inderdaad bleek hij na dameruil een stuk te winnen door een penning.


raadsheer

samenstelling van raad zn en heer zn met het invoegsel -s-

raadsheren (plural)
raadsheertje (diminutive singular)
raadsheertjes (diminutive plural)

een schaakstuk dat alleen in diagonalen wordt verzet

Na de witte raadsheer is nu ook de zwarte geslagen.


schaakmat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het schaak staan van de koning’ voor het eerst aangetroffen in 1709

van Arabisch shah mat (de koning is dood)

positie in het schaakspel, waarbij de koning schaak staat en niet meer te redden is

En voor hij het wist stond hij schaakmat.


dekking

Naamwoord van handeling van dekken met het achtervoegsel -ing

dekkingen (plural)
dekkinkje (diminutive singular)
dekkinkjes (diminutive plural)

de mogelijkheid terug te slaan wanneer een stuk geslagen wordt


grootmeester

senescal

een van de grootofficieren of de hoogste vrouwelijke beambte bij het huis van de koningin

grootmeesters (plural)
grootmeestertje (diminutive singular)
grootmeestertjes (diminutive plural)

schaker of dammer met de hoogste internationale titel die hij op grond van behaalde resultaten kan verwerven


computerschaak

is het bordspel schaken zoals dat gespeeld wordt door computers


vluggertje

dim. tant. afgeleid van vlug bn met het achtervoegsel -er en met het achtervoegsel -tje


rokere

Afkomstig van het Franse woord roc en het Italiaanse woord rocco met het achtervoegsel -ere.


koffiehuisschaak

vrijblijvend en amateuristisch schaken, zoals beoefend in een koffiehuis


rute

Werkwoord: Afkomstig van het Noorse zelfstandige naamwoord rute

Zelfstandig naamwoord [A]: Afkomstig uit het Nederduits.

Zelfstandig naamwoord [B]: Afkomstig van het Latijnse zelfstandige naamwoord rupta (= weg).

Et sjakkbrett har 64 ruter.


rute

Werkwoord [A1]: Afkomstig van het Nynorske zelfstandige naamwoord rute

Zelfstandig naamwoord [A2]: Afkomstig uit het Nederduits.

Zelfstandig naamwoord [B2]: Afkomstig van het Latijnse zelfstandige naamwoord rupta (= weg).

Zelfstandig naamwoord [C]: Afkomstig van het Latijnse zelfstandige naamwoord ruta.

Zelfstandig naamwoord [D]: Herkomst onbekend.

Eit sjakkbrett har 64 ruter.


tårn

Afkomstig van Oudnoords: turn ← Oudhoogduits: turri zn ← Oudfrans: torz zn ← Latijn: turris ← Oudgrieks: 'tyrris'


schaaknotatie

een systeem van tekens dat gebruikt wordt om schaakzetten en schaakpartijen vast te leggen, zodat deze later kunnen worden geanalyseerd en overgespeeld

Voor het schrijven in de schaaknotatie heb je de lijnen en rijen nodig..


a-pion

a-pionnen (plural)
a-pionnetje (diminutive singular)
a-pionnetjes (diminutive plural)

bij het schaakspel de pionnen die op de a-lijn staan bij het begin van het spel


schaker

Naamwoord van handeling van schaken met het achtervoegsel -er

schakers (plural)
schakertje (diminutive singular)
schakertjes (diminutive plural)

Hoewel algemeen wordt erkend dat er veel vaardigheid nodig is om een succesvolle schaker te worden, realiseren veel mensen zich niet dat deelname aan competities ook een potentieel lucratieve bezigheid is.

“De 10 rijkste schakers aller tijden”, NS


schaakles

schaaklessen (plural)
schaaklesje (diminutive singular)
schaaklesjes (diminutive plural)


paardensprong

samenstelling van paard zn en sprong zn met het invoegsel -en-

een zet die een paard bij het schaken mag maken: twee vakjes horizontaal of vertikaal gevolgd door één hokje loodrecht op de voorgaande richting

Bosch en Wexler legden zich om esthetische redenen nog de volgende spelregel op. Twee punten mogen met elkaar worden verbonden als ze, in schaakjargon, een ‘koningszet’ of een ‘paardensprong’ van elkaar vandaan liggen.


simultaanpartij

samenstelling van simultaan bn en partij zn

simultaneous exhibition

partij waarbij één speler tegen veel anderen speelt

een dam- of schaakpartij waarbij één speler tegelijkertijd tegen een aantal spelers speelt

Voorts vertoont Raichenbachs eerste treffen met Vos althans voor wat het gevorderde middenspel betreft een grote gelijkenis met een simultaanpartij die Baba Sy in de zomer van 1963 in de Amsterdamse Oude RAI speelde.

Tot besluit van het Tata Steel Chess Tournament speelde schaakgrootmeester Wesley So, die het toernooi won, dinsdagavond een simultaanpartij tegen politici en pers. De eerste zet werd gedaan door Kamervoorzitter Khadija Arib. De partij had plaats in de Statenpassage van de Tweede Kamer. So had 38 tegenstanders, won 36 partijen en speelde tweemaal remise. Tegenover hem zaten onder meer Jan Nagel, Dick Dolman, oud-staatssecretaris Dick Tommel (die remise speelde) en Sjoerd Sjoerdsma (D66) .


simultaanschaken

samenstelling van simultaan zn en schaken ww

een speler speelt meerdere schaakpartijen tegelijkertijd tegen meerdere tegenstanders

Elke woensdagavond vanaf 20 uur kan je vriendschappelijke wedstrijdjes schaken in de foyer van 't Gasthuis. Ter gelegenheid van de trefdag is er zaterdag 27 juni om 16 uur een wedstrijd 'Simultaanschaken'. Inschrijven is nog mogelijk via cultuur@wijnegem.be


openingsprobleem

samenstelling van opening zn en probleem zn met het invoegsel -s-

moeilijkheden tijdens de openingsfase van het schaakspel (of damspel)

Tegen zijn gewoonte in zet Kasparov de partij pretentieloos op. Zwart heeft geen enkel openingsprobleem.

Met verwisselde kleuren en één tempo meer (37 stond nog op 42) koos Tsjizjov hier tegen Hans Vermin (Nederland-USSR 1984) voor 10...18-23. Maar dat zou na 11.49-4313-18 12.34-2923x34 13.39x30 enz. evenmin een bevredigende oplossing voor het gerezen openingsprobleem blijken.


gambiet

via Frans gambit, uit Italiaans gambetto, in de betekenis "schaakopening" aangetroffen vanaf 1830 (zie vindplaats hieronder)

gambieten (plural)
gambietje (diminutive singular)
gambietjes (diminutive plural)

schaakopening waarbij een pion of ander schaakstuk wordt geofferd, in ruil voor een kansrijkere positie

Waarom speelt iemand een gambiet? Siegbert Tarrasch (1862-1934), de Praeceptor Germaniae, had een duidelijk antwoord: „Om de reputatie te krijgen een romantisch aanvalsspeler te zijn, ten koste van het verlies van een partij.”

Weblink bron
Hans Ree
 “Kamikazeschaak” (25 juli 2015) op nrc.nl

Behelst, dat de wijze om het spel te beginnen in twee soorten te verdeelen is, waarvan het mogelijk is de beste zetten tot op zekere hoogte te bepalen, namelijk de gewone wijze en de Gambiet.

Handleiding tot het leeren van het Schaakspel in: De Recensent, ook der recensenten, jrg. 21 nr. 8 (1830), Johannes Van Der Hey, p. 371


Kompensation

Afkomstig van het Latijnse zelfstandige naamwoord compensatio (Nederlands: compensatie) met het achtervoegsel -tion

die Kompensation (nominative singular)
die Kompensationen (nominative plural)
der Kompensation (genitive singular)
der Kompensationen (genitive plural)
der Kompensation (dative singular)
den Kompensationen (dative plural)
den Kompensation (accusative singular)
die Kompensationen (accusative plural)


dubbelpion

Doppelbauer

twee pionnen van dezelfde speler die achter elkaar op één lijn staan (doordat met een van die pionnen is geslagen)

We hebben nu allebei een officier verloren, die evenveel waard zijn, nl. drie pionnen. Maar nu moet je eens op je pionnen letten. Wat zie je op de c-lijn? Daar staan twee pionnen achter elkaar, één op c2 en één op c3. Dat noemen de schakers een dubbelpion. En dit moet je goed onthouden, Jan: meestal is een dubbelpion een zwakke plek in je spel. Een dubbelpion is dus meestal nadelig.


pionnenketen

samenstelling van pionnen zn en keten zn

pionnen van dezelfde kleur die een positie recht of schuin direct naast elkaar innemen, waardoor ze moeilijker kunnen worden aangevallen

Als een reeks van pionnen onbeweeglijk tegenover elkaar staat, spreken we van een pionnenketen. De pionnen c3—d4—e5 en c4—d5—e6 vormen tezamen een keten. De achterste pion heet de basis van de keten; zo is hier pion c3 de basis van wit en pion e6 de basis van zwart.


plomberen

fill

gaatjes in tanden en kiezen vullen met amalgaam door de tandarts

een schaakstuk van de tegenstander vastzetten


tekstzet

in een geschreven analyse van een partij: een zet die in werkelijkheid in de partij gespeeld is


ressource

middel om je uit een moeilijke situatie te redden


paardzet

Uiteindelijk koos 45 procent van de lezers voor de paardzet tegenover 32 procent d5-liefhebbers. Eén van de Pf6-kiezers gaf als bijgevoegd commentaar, dat Van Wely de meeste partijen wint na 1.d4 Pf6.

Weblink bron “Schaakpartij tegen ‘King’ Van Wely nu echt van start” (14-09-2006), Tubantia


eques

afgeleid van equus "paard", letterlijk "iemand die te paard gaat"


kongeangrep

Samenstelling van konge zn "koning" en angrep zn "aanval"

/ ˈkɔŋəɑngɾeːp /

Hvit vil åpne g-linjen og spille på kongeangrep, men som fortsettelsen viser oppnår han ingen ting.

Wit wil de g-lijn openen en spelen op koningsaanval, maar zoals het vervolg laat zien, bereikt hij niets.


kongeangrep

/ ˈkɔŋəɑngɾeːp /


koningsaanval

samenstelling van koning zn en aanval zn met het invoegsel -s-

geheel van zetten waarbij pionnen en stukken die in de buurt van de koning van de tegenstander staan worden aangevallen

De naar voren geschoven randpion werd veroverd door Eljanov, die er ook nog een winnende koningsaanval aan over hield.

Weblink bron
Hans Ree
 “Carlsen wint maar blijft kritisch over zijn eigen spel” (15 januari 2017) op nrc.nl

Dit toernooi versloeg ze haar tegenstanders vaak in prachtig gespeelde koningsaanvallen.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Enrico Vroombout
 “Drie VAS'ers naar het NK-D” (14 februari 2010) op vas1822.nl


schaakclub

schaakclubs (plural)
schaakclubje (diminutive singular)
schaakclubjes (diminutive plural)

Terwijl ik de eerste week gebruikt had om de gebouwen te verkennen en het rooster te bestuderen, had Mordecai al kans gezien lid te worden van de Aziatische Vereniging (ter bevordering van de kennis van de Aziatische cultuur en haar uniciteit), de Schaakclub, de Beursclub (voor de ontwikkeling van kennis over aandelentransacties) ......

Johan Harstad (vert. Edith Koenders en Paula Stevens)
 “Max, Mischa & het Tet-offensief” (2017), Podium , ISBN 9789057598500

De schaaktafel is een cadeau van de gemeente. Na de onthulling door wethouder Arjen Maathuis, voorzitter Ton van Manen van de schaakclub en grootmeester Lucas van Foreest, moet laatstgenoemde aan de slag met een simultaan tegen veertig tegenstanders.

Weblink bron
Tom van den Berg
 “Wie wil spelen aan schaaktafel in Almelo, moet wel z'n eigen stukken meenemen” (20-08-2021), Tubantia


schaakcomputer

samenstelling van schaak zn en computer zn

schaakcomputers (plural)
schaakcomputertje (diminutive singular)
schaakcomputertjes (diminutive plural)

gespecialiseerde computer waarop een schaakprogramma geïnstalleerd is

Hij heeft op lokaal niveau gespeeld en nodigt mijn vader uit om binnenkort op een avond een vriendschappelijk partijtje te komen spelen, vooral om papa zijn nieuwste aanwinst te showen, een SciSys Kasparov Express 16K Instant Response, een schaakcomputer met twee digitale lcd-klokjes die de speeltijd van de spelers nauwkeurig en met moordende precisie in de gaten houden

"Sinds 2005 heeft een menselijke schaker niet meer van een goede schaakcomputer gewonnen. Had dat vijf jaar eerder gezegd en je was voor gek verklaard", zegt De Kleijn. Vervolgens probeerden programmeurs een systeem te bouwen om het bordspel Go te spelen. "Ook toen zei iedereen dat het onmogelijk was."

Weblink bron “Computer wint potje poker: algoritmen laten zich niet intimideren” (01-02-2017), NOS


schaaktoernooi

samenstelling van schaak zn en toernooi zn

chess tournament

schaakwedstrijd waarbij meerdere schakers meerdere partijen moeten spelen

schaaktoernooien (plural)
schaaktoernooitje (diminutive singular)
schaaktoernooitjes (diminutive plural)

hij werd met zes tegen één weggestemd en de combinatie van deze twee zaken werd er, zo niet de directe dan wel de indirecte oorzaak van dat hij het zo slecht deed op het volgende plaatselijke schaaktoernooi dat hij subiet in het reserveteam werd geplaatst

Met nog een speelronde te gaan staat Carlsen nu op 8,5 punten, één punt meer dan de nummer twee op het Tata-schaaktoernooi. Zondag komt Carlsen niet meer in actie. Hij zou spelen tegen Daniil Doebov, maar de Rus moest zich vanwege een coronabesmetting terugtrekken. Daarom wint Carlsen automatisch. Het ene punt dat hij daarvoor krijgt, beslist het toernooi.

Weblink bron “Carlsen wint 'Wimbledon van schaken' zonder één partij te verliezen” (ZA 29 JANUARI 2022), NOS


snelschaken

Uit het verslag dat we krijgen maken we op dat ze allebei een gezellige avond hebben gehad en ze een paar leuke partijtjes snelschaken hebben gespeeld, waarna ze een diepgaand gesprek voerden over Gorbatsjovs bereidheid om het Warschaupact op te heffen als het Westen tegelijkertijd de navo zou ontmantelen ...

Schaker Magnus Carlsen is in Moskou voor de vijfde keer wereldkampioen in het blitz (bliksemschaken) geworden. De Noor was in de tiebreak de Amerikaan Hikaru Nakamura de baas. Met zijn overwinning is de 29-jarige grootmeester nu wereldkampioen in alle schaakvarianten; bliksemschaken, snelschaken en klassiek schaken.

Weblink bron “Carlsen wint WK blitz en is wereldkampioen in alle schaakvarianten” (30-12-2019), NOS


passeerslag

in het schaken het slaan van een pion die net twee velden vooruit is gegaan


pionoffer

een pion verliezen om een betere stelling te verkrijgen

Voor de derde keer kwam een Catalaanse opening op het bord. Met een pionoffer probeerde Topalov (zwart) om initiatief te krijgen, maar Anand gaf de voorkeur aan het afruilen van de dames.

Weblink bron “Zesde partij Anand-Topalov remise” (Zaterdag 1 mei 2010), NOS

Pas in het pionneneindspel liet Aronian zijn ware klasse zien. In een stelling die de computer als verloren voor hem beoordeelde, vond hij met een pionoffer de enige weg naar remise.

Weblink bron “Giri begint met remise tegen Aronian” (Vrijdag 11 maart 2016), NOS


combinatiespel

samenstelling van combinatie zn en spel zn

combinatiespelen (plural)
combinatiespellen (plural)

manoevre bij het schaken waarbij meerdere stukken betrokken zijn


dameruil

het slaan van de dame van de tegenpartij waarbij ook de eigen dame verloren gaat zodat het spel doorgaat zonder dat er dames op het bord staan

Caruana had in een Alapin aanvankelijk de betere papieren, maar moest ten slotte nog voor zijn halfje vechten. Carlsen en Hou gingen in een Russische partij lang gelijk op tot de Chinese blunderde en door dameruil op slag in een verloren eindspel belandde.

Weblink bron “Eindzege Tata lonkt voor Carlsen” (Vrijdag 29 januari 2016, 21:06), NOS

Giri speelde het na de dameruil in de twaalfde zet overigens nauwkeurig. "Als hij 14..Pxe5 doet, krijgt wit nog best een beetje druk", aldus l'Ami. "Maar door het vreemd ogende 14..Tg8! kon hij met zijn f-pion oprukken en kwam hij verder niet meer in gevaar."

Weblink bron “Giri kan ook niet van Aronian winnen” (Zondag 20 maart 2016, 17:47), NOS


damevleugel

kant van het schaakspel waar de dame bij het begin van het spel staat

De met wit spelende uitdager Anand viel aan over de damevleugel en Carlsen werd vooral door de oprukkende pionnen in het nauw gedreven. Na Anands zeventiende zet (Pg5) had Carlsen ruim een half uur nodig voor een antwoord.

Weblink bron “Tweekamp: Anand trekt stand gelijk” (Dinsdag 11 november 2014, 20:41), NOS

Carlsen voerde echter de druk op door zijn pionnen op de damevleugel op te offeren om de f-pion vrije doorgang te geven. In de cruciale fase koos Anand voor het vertragende 60. Ta4 waar 60. b4 beter was en die keuze werd hem fataal.

Weblink bron “Carlsen neemt afstand van Anand” (Zaterdag 16 november 2013, 17:15), NOS


König

erfwoord via Middelhoogduits künic / künec van Oudhoogduits kunig / kuning

Könige (nominative plural)
Königs (genitive singular)
Königes (genitive singular)
Könige (genitive plural)
Könige (dative singular)
Königen (dative plural)
Könige (accusative plural)


patsituatie

situatie waarin geen van beide partijen een reguliere zet meer kan doen


aanvalspartij

samenstelling van aanval zn en partij zn met het invoegsel -s-

schaakpartij waarbij een van de twee deelnemers aanvalt

Oud-wereldkampioen Viswanathan Anand, vooraf door velen afgeschreven voor de winst, staat met drieënhalf punt uit zes partijen derde na een fraaie aanvalspartij tegen Peter Svidler.

Weblink bron “Giri blijft remise spelen op kandidatentoernooi” (17 maart 2016, 20:38), NOS


salonremise

overeengekomen gelijkspel nadat geen van beide partijen veel moeite heeft gedaan om te winnen

Zo hebben Keres en Reshevsky elkaar vanavond voor het eerst in deze vijfkamp een salonremise gegund.

Prins, Lod.
 “Vijf schaakreuzen voor het wereldvenster : Wereldkampioenschap 1948 's Gravenhage” (1948), Het Wereldvenster, Amsterdam, p. 63


schaakwereld

samenstelling van schaken ww en wereld zn

alles en iedereen die betrokken is bij het schaken

Computers waren de aliens onder de schaakgrootmeesters. Door de een verwelkomd, door de ander verafschuwd. Zo omschreef Garry Kasparov het sentiment dat in de schaakwereld heerste toen eind jaren tachtig de computer zich met het schaken ging bemoeien.

Weblink bron
Rens Went
 “Geen schaakmat zonder muismat, ook bij Tata Steel is computer nooit ver weg” (Vrijdag 13 januari 2023, 17:56), NOS

De 16-jarige Eline Roebers maakt deze weken haar debuut bij de Challengers, de B-groep, van het Tata Steel-schaaktoernooi. En liet zondag de Nederlandse schaakwereld even beven toen ze de 37-jarige, veel hoger gerankte Nederlands kampioen Erwin L'Ami versloeg. "Ongelooflijk", stamelde ze na afloop voor de camera.

Weblink bron “Schaaktalent Roebers (16) wil spelen als chaotische legende Tal, vol lef en intuïtie” (Donderdag 19 januari 2023, 11:42), NOS

Inmiddels is Dvorkovitsj voorzitter van wereldschaakbond FIDE. Het nieuwsblad Mother Jones sprak over de oorlog met tientallen mensen uit de schaakwereld, waarin Rusland altijd stevig vertegenwoordigd is geweest. Zo kwam het blad dus ook uit bij de oud-vicepremier.

Weblink bron “Oud-vicepremier Rusland spreekt zich uit: 'Oorlog ergste in het leven'” (Dinsdag 15 maart 2022, 05:50), NOS


schaakspeler

samenstelling van schaak zn en speler zn

schaakspelers (plural)
schaakspelertje (diminutive singular)
schaakspelertjes (diminutive plural)

' 'Bedoel je daarmee een soort transacties tussen mensen?' 'Als die transactie een spelletje schaak is, wie is dan je betere partner, een rechtvaardig iemand of een schaakspeler?' 'Een schaakspeler.

Ineke Sluiter
 “Socrates” (2016), Amsterdam University Press , ISBN 9789089646224

Moest-ie met de meester mee naar een beroemde schaakspeler.

Theo Thijssen
 “Kees de jongen” (1923), C.A.J. van Dishoeck


blitzschaak

blitzschaakje (diminutive singular)
blitzschaakjes (diminutive plural)


stalemate

patstelling [2], situatie waar niet meer op een normale manier uit te komen is


damegambiet

damegambieten (plural)
damegambietje (diminutive singular)
damegambietjes (diminutive plural)

een vaak gespeelde opening bij het schaakspel


hangpartij

samenstelling van hangen ww en partij zn

afgebroken wedstrijd uit een eerdere spelronde in een toernooi

Haar hangpartij uit de zesde ronde tegen de Tsjechische Nina Hruskova—Belska (wit) eindigde in remise.

Weblink bron “Fenny Heemskerk op de vierde plaats te Moskou” (3 november 1952) op nrc.nl