man

In de betekenis van ‘mens van mannelijk geslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

de juiste man op de juiste plaats

zeer geschikt voor het werk dat gedaan moet worden

geen man over boord zijn

niet zo erg zijn, veel minder erg zijn dan mogelijk was

met man en muis vergaan

zinken van een schip, zonder overlevenden

als de wijn is in de man, dan is de wijsheid in de kan

de kleren maken de man

met nette kleding en een goed verzorgd uiterlijk zal je veel sterker staan in het (zaken)leven

mannen (plural)
mannetje (diminutive singular)
manneke(n) (diminutive singular)
mannetjes (diminutive plural)
manneke(n)s (diminutive plural)

-man komt vaak voor als tweede deel van een samenstelling waarbij het eerste deel een kenmerk nader aanduidt, bijv. een beroep. Dit soort samenstellingen kent soms een meervoud met lui zn of lieden zn . Als het om beroepen gaat, heeft de wens om mannen en vrouwen gelijk te behandelen vaak vormen opgeleverd met -vrouw en -mens in plaats van -man

Elke man houdt van voetbal.

Geen van de onderzoeken die waren uitgevoerd had antwoord kunnen geven op de vraag waarom de eerste brug in de rivier was gestort en achttien man had gedood.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142

Nu moet blijken of de aanstormende knapen mannen zijn geworden en de grote mannen grote mannen zijn gebleven.

Weblink bron
Rob Gollin
 “De helling van de mooie meisjes knijpt de renner de keel dicht” (10 juli 2019), de Volkskrant


man

Afgeleid van het Middelhoogduitse man
Afgeleid van het Proto-Germaanse *mann-


man

Där går två män och en kvinna.


homoniem

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gelijkluidend woord met verschillende betekenissen’ voor het eerst aangetroffen in 1847

met het voorvoegsel homo- en met het achtervoegsel -oniem

омоним

een woord dat hetzelfde wordt uitgesproken als een ander woord maar in betekenis verschilt

homoniemen (plural)
homoniempje (diminutive singular)
homoniempjes (diminutive plural)

een wetenschappelijke naam met dezelfde spelling (dus bestaande uit dezelfde letters) als een andere wetenschappelijke naam, maar met een ander type (niet te verwarren met een isoniem)


stem

erfwoord via Middelnederlands stemme van Oudnederlands stimma, in de betekenis van ‘door spreken voortgebracht geluid’ voor het eerst aangetroffen in 901

Stimme

het geluid dat door het trillen van de menslijke stembanden wordt geproduceerd

Stimme

het geluid dat een mens bij het spreken voortbrengt

Stimme

het geluid dat een mens bij het zingen voortbrengt

partie

een vocale of instrumentale muzikale lijn

Wahl

een keuze gemaakt door een stemmer (kiezer) bij een stemming (verkiezing)

stemmen (plural)
stemmetje (diminutive singular)
stemmetjes (diminutive plural)

geluid dat onder meer door het trillen van de menselijke stembanden wordt geproduceerd

De menselijke stem is uniek in de biologie.

’Wie weet er een mop?’ riep een aarzelende stem. Een voor een begonnen we grappen en verhalen met elkaar te delen om de moed erin te houden.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


chromosoom

van Duits Chromosom, in de betekenis van ‘drager van erfelijke eigenschappen in celkern’ aangetroffen vanaf 1907

chromosomen (plural)
chromosoompje (diminutive singular)
chromosoompjes (diminutive plural)

staafachtig lichaampje in de celkern dat drager van erfelijke eigenschappen is

Bij de mens hebben de lichaamscellen 23 paren chromosomen, te weten 22 paren autosomen en 1 paar geslachtschromosomen.


kom

In de betekenis van ‘vaatwerk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1277

سلطانية (وعاء)

eetgerei zoals een bord, maar dan dieper

kommen (plural)
kommetje (diminutive singular)
kommetjes (diminutive plural)


woord

In de betekenis van ‘taalkundig betekenisvolle klankencombinatie’ voor het eerst aangetroffen in 776

woorden (plural)
woordje (diminutive singular)
woordjes (diminutive plural)
woerd, waard

De mannelijke wilde eend, de woord, kenmerkt zich door de glanzende groene kop en het grijze en bruine lijf.


water

In de betekenis van ‘vloeistof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

erfwoord via Middelnederlands water van Oudnederlands watar dat teruggaat op de Germaanse r/n-stam *wator van de Proto-Indo-Europees-stam *wódr-

bang zijn zich aan koud water te branden

water bij de wijn doen

meer verdragen, toegeven, door de vingers zien

zij lijken op elkaar als twee druppels water

zich als een vis in het water voelen

zich volledig thuis, op z'n gemak voelen

in zulk water vangt men zulke vissen

van zo'n volk kun je zulke dingen verwachten
van dergelijke daden kan men zulke gevolgen verwachten

waar de dijk het laagst is, loopt het water het eerst over

Gods water over Gods akker laten lopen

zich om niets bekommeren
in troebel water vissen

hij is weer boven water gekomen

hij is weer teruggekomen / hij heeft weer teruggevonden (na lange afwezigheid)

een storm in een glas water

veel ophef maken over iets dat de moeite niet waard is

water maken

(scheepvaart) lek zijn
(scheepvaart) water inlatend

te water laten

een schip van de kant af in het water zetten

waters (singular)
wateren (singular)
watertje (diminutive)
watertjes (diminutive singular)


ei

In de betekenis van ‘vrouwelijke geslachtscel, kiem’ aangetroffen vanaf 1230

Eieren voor je geld kiezen

(noodgedwongen) met minder genoegen nemen dan men eerder wilde

Beter een half ei dan een lege dop

Iets, al is het weinig, is nog steeds beter dan niets.

Het ei wil wijzer zijn dan de kip

Het kind denkt het beter te weten dan de ouder

In mei legt ieder vogeltje een ei

In mei doet het weer aan de zomer denken

Je kan geen omelet maken zonder eieren te breken

Om iets te bereiken moet je kosten maken of moeite doen

Met het zout komen als het ei op is

Pas met een oplossing komen als het probleem waar het om ging er niet meer is

Zijn ei niet kwijt kunnen (raken)

Niet kunnen zeggen wat iemand wil zeggen

Het ei van Columbus

Een erg simpele en tegelijk geniale oplossing

Zijn ei [niet] kwijt kunnen

[niet] de gelegenheid hebben zich te uiten; of, zijn creativiteit te kunnen gebruiken

Dat is het hele eiereneten

Dat is alles (met de bijgedachte dat het al met al niet moeilijk is)

eier

dierlijk voedingsmiddel voor de mens in een schaal

eieren (plural)
eitje (diminutive singular)
eitjes, eiertjes (diminutive plural)

vrouwelijke kiemcel die met de mannelijke samensmelt voor de voortplanting

Het eitje komt vrij bij de eisprong.


wind

erfwoord via Middelnederlands wint van Oudnederlands wint, in de betekenis van ‘luchtstroming’ voor het eerst aangetroffen in 1001

Wie wind zaait, zal storm oogsten.

wie verkeerd handelt, zal de gevolgen daarvan ondervinden ofwel: wie zelf de boel opstookt zal er zelf de gevolgen van gaan dragen

Zoals de wind waait, waait zijn jasje.

hij gaat met de heersende mening mee of verandert telkens van mening afhankelijk van de mensen om zich heen

Hoge bomen vangen veel wind.

bekende/belangrijk mensen of met een hoge functie krijgen sneller commentaar of kritiek

Met alle winden meewaaien

door alles en iedereen laten beïnvloeden

رّيح

stroming van lucht veroorzaakt door luchtdrukverschillen

winden (plural)
windje (diminutive singular)
windjes (diminutive plural)


gal

erfwoord via Middelnederlands galle van Oudnederlands galla
In de betekenis van ‘bittere vloeistof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

eponiem, genoemd naar de Italiaanse onderzoeker Galilei
In de betekenis van ‘eenheid van versnelling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950

Lunker

[B] 1. door luchtinsluiting gevormd holletje in (giet-) materiaal

Gallapfel

[B] 2. uitwas aan blad van boom of struik

gallen (singular)
galletje (diminutive)
galletjes (diminutive singular)

uitwas aan blad van boom of struik, ontstaan door een parasiet of symbiont, meestal een insect (een galwesp, galmug, gewone vijgenwesp, vlieg, bladluis of galmijt) die haar eieren in de plant legt


rod

geslacht; genus, taxon, samengesteld uit een of meer soorten; geslachten worden gegroepeerd in families


kok

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘fazantenhaan’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1551

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘die spijzen toebereidt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

kokken (plural)
kokje (diminutive singular)
kokjes (diminutive plural)


sex

What sex is that hamster?


lid

In de betekenis van ‘penis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1530

In de betekenis van ‘deksel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1429

In de betekenis van ‘lichaamsdeel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1260

Die het onderste uit de kan wil hebben, krijgt het deksel ( of het lid ) op de neus

Mitglied

iemand die behoort tot een groep, organisatie of sekte

internode

deel van de stengel dat zich tussen de twee knopen bevindt

leden (plural)
lidje (diminutive singular)
lidjes (diminutive plural)

De knoop is de plaats waar een blad aan de stengel vastzit en een lid is een stuk stengel tussen twee knopen.


zeewier

zeewiertje (diminutive singular)
zeewiertjes (diminutive plural)

Dit is een verzamelterm voor organismen die deels tot de protisten en deels tot de planten worden gerekend.

Zeewier is een onmisbaar ingrediënt in de Japanse keuken.


vrouw

In de betekenis van ‘voorname vrouw, dame’ voor het eerst aangetroffen in 1151.

[1], [3]: erfwoord: Middelnederlands vrouwe ‘heerseres, voorname/adellijke dame, meesteres’, uit Oudnederlands frouwa, ontwikkeld uit Oergermaans *frawjōn, een afleiding van *frawan- ‘heer’ (waaruit Oudsaksisch frō en Oudengels frēa), bij Indo-Europees *preh₃-u̯o-, waartoe ook Tsjechisch pravý ‘recht, juist’, Oudgrieks prānḗs ‘voorwaarts geneigd’ en Sanskriet pravaṇáḥ ‘voorwaarts geneigd, neerhellend’ behoren. Evenals Nederduits Fro, Duits Frau en Fries frou(we).

[2]: in de betekenis ‘echtgenote’ aangetroffen vanaf 1512.

[4]: in de betekenis ‘speelkaart met vrouwfiguur’ aangetroffen vanaf 1712.

vrouwen (plural)
vrouwtje (diminutive singular)
vrouwtjes (diminutive plural)

volwassen mens van het vrouwelijk geslacht

De vrouw schrok. 'Wat doèn jullie hier?'

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 13

Hier was het nog lastiger omdat er twee mensen naast mij lagen, waarvan één tot overmaat van ramp de enige aanwezige vrouw was.


ecologie

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘leer van de betrekkingen tussen dieren en planten en hun leefomgeving’ voor het eerst aangetroffen in 1938

met het voorvoegsel eco- met het achtervoegsel -logie

ekologie

de tak van wetenschap die het samenspel tussen organismen onderling en hun relatie met hun omgeving bestudeert

Deze maand is het precies 50 jaar geleden dat Neil Armstrong als eerste mens voet op de maan zette, en daar staat de Universiteit van Nederland* bij stil. In het gloednieuwe college van professor Angelo Vermeulen (TU Delft) spreekt hij over wat je als nieuwe maanbewoner nodig hebt op gebied van onderkomen, ecologie en mentaliteit.


virus

van Latijn virus, in de betekenis van ‘ziekteverwekker’ voor het eerst aangetroffen in 1663

virus

(biologie) een ziekteverwekker die veel kleiner is dan een bacterie

virussen (plural)
virusje (diminutive singular)
virusjes (diminutive plural)

Hij heeft een virus te pakken gekregen.


virus

virus; een ziekteverwekker die veel kleiner is dan een bacterie


bacterie

van modern Latijn bacterium, in 1838 bedacht door de Duitse arts C.G. Ehrenberg , in de betekenis van ‘eencellig organisme’ voor het eerst aangetroffen in 1868

bacteriën (plural)
bacterietje (diminutive singular)
bacterietjes (diminutive plural)

ééncellig micro-organisme dat zich snel kan vermenigvuldigen en rotting, gisting en ziekte kan veroorzaken

Een verkoudheid wordt meestal veroorzaakt door een virus en niet door een bacterie.

Eén long, waarin een mysterieuze bacterie zich had genesteld, hing als een verschrompelde vrucht in de borstkas. Nu was de tweede aan de beurt.

Safae el Khannoussi
 “Oroppa” (2024), Uitgeverij Pluim , ISBN 9789493339125

Waarom moest juist zíj een bacterie oplopen waartegen de moderne, medische wetenschap machteloos stond?

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


koninkrijk

van Middelnederlands conincrike, op te vatten als samenstelling van koning zn en rijk zn , met behoud van de eindklank van het Middelnederlandse coninc

/ˈkoʊ̯nɪŋkˌræɪ̯k/

/ˈkoːnɪŋkˌrɛɪ̯k/

koninkrijken (plural)
koninkrijkje (diminutive singular)
koninkrijkjes (diminutive plural)


kingdom

Afgeleid van king met het achtervoegsel -dom.


plantkunde

botànica

het onderdeel van de biologie dat zich bezighoudt met de studie van de planten


microbe

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zeer klein levend organisme’ voor het eerst aangetroffen in 1888

van Oudgrieks μικρός (mikrós) "klein" en βίος (bíos) "leven"

microben (plural)
microbes (plural)
microbetje (diminutive singular)
microbetjes (diminutive plural)

levend micro-organisme; een eencellig organisme

Een microbe is niet zonder microscoop waar te nemen.

Andere opties voor waterfiltering zijn de Aquamira-chlorine-dioxine-druppels, of simpelweg chloor, waarvan alle bacteriën en microben blijkbaar doodgaan.


parasiet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘die ten koste van andere(n) leeft’ voor het eerst aangetroffen in 1553

afgeleid van het Griekse 'σῖτος' (sitos) (tarwe, brood, eten) met het voorvoegsel para- (παρά-) (dus letterlijk: mee-eter)

Parasit

klaploper, iemand die ten koste van een ander leeft, een profiteur

parasieten (plural)
parasietje (diminutive singular)
parasietjes (diminutive plural)

levensvorm die ten koste van een ander organisme zich in stand houdt en vermenigvuldigt

De financiële sector begint steeds meer te lijken op een gigantische parasiet die zonder strikte controle tot steeds kwaadaardiger vorm kan uitgroeien

Van deze parasieten kun je goed ziek worden.

Het dier kan een parasiet met zich meedragen die rattenlongworm wordt genoemd en hersenvliesontsteking kan veroorzaken bij mensen en vee. Het dier bedreigt met zijn eetlust ook landbouwgewassen, schrijft de Amerikaanse krant USA Today.

Weblink bron “Delen Florida in quarantaine door megaslak met rattenlongworm” (02 jul 2022), NU.nl


bol

In de betekenis van ‘rond voorwerp’ voor het eerst aangetroffen in 1280

In de betekenis van ‘rond’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1351

globus

een driedimensionaal rond lichaam zie sfeer

bollen (plural)
bolletje (diminutive singular)
bolletjes (diminutive plural)

bolvormig, vlezig, onderaards plantendeel in schubben of rokken opgehoopt waar gestopt in de grond een plant uit groeit, bloembol

De bollen moesten in oktober in de grond geplaatst worden.


bol

[1][5] Uit het Middelfrans bolle, ontleend aan Middelengels bolle (uit Oudengels bolla, bolle ”kom, beker, pot“), verwant met Nederlands bol.

[2][3][4] Uit het Laatlatijn bōlus “klei”.

[5](eufemisme) voor cul “kont” (in de uitdrukking avoir du cul “geluk, mazzel hebben”).

bolus (= vette klei die als medicijn voor dieren dient)


corona

van Latijn corona "krans, kroon", in de betekenis van ‘kransvormige buitenste atmosfeer van de zon’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1900

corona's (plural)
coronaatje (diminutive singular)
coronaatjes (diminutive plural)

benaming voor virussen uit de familie Coronaviridae en meer in het bijzonder de onderfamilie Orthocoronavirinae


dop

In de betekenis van ‘schaal’ voor het eerst aangetroffen in 1287

doppen (plural)
dopje (diminutive singular)
dopjes (diminutive plural)

Beter een half ei dan een lege dop.


bioloog

met het voorvoegsel bio- en met het achtervoegsel -loog

Biologe

een wetenschapper die de biologie beoefent

biologen (plural)
bioloogje (diminutive singular)
bioloogjes (diminutive plural)

De vijf biologen werken nog door aan hun onderzoek naar de werking van het enzym.


familie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gezin, bloedverwanten’ voor het eerst aangetroffen in 1566

familja

(bloed)verwantschap door een gemeenschappelijke oorsprong

families (plural)
familietje (diminutive singular)
familietjes (diminutive plural)

taxon, een groep dieren of planten, onderdeel van een orde en bestaande uit een of meer geslachten


ademhaling

Naamwoord van handeling van ademhalen met het achtervoegsel -ing

åndedræt

door levende wezens ingezogen en uitgeblazen lucht

ademhalingen (plural)
ademhalinkje (diminutive singular)
ademhalinkjes (diminutive plural)

uitwisseling van gassen door levende wezens


roest

In de betekenis van ‘metaaluitslag’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

Rust roest

wanneer je niets doet gaat je vermogen achteruit

roes

roesten (singular)
roestje (diminutive)
roestjes (diminutive singular)

een schimmel behorende tot de Urediniomycetes, een klasse binnen het rijk van de Fungi, behorend tot de stam van Basidiomycota

Roesten veroorzaken ziekten bij planten; deze schimmels tasten het blad aan en komen onder andere voor op granen, gras en prei.


muts

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘hoofddeksel’ voor het eerst aangetroffen in 1373

mus

hoofddeksel van textiel zonder harde rand.

mutsen (plural)
mutsje (diminutive singular)
mutsjes (diminutive plural)

netmaag, een van de vier magen van herkauwers


geur

In de betekenis van ‘wat men ruikt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1265

Er is geen geur of heerlijkheid aan

Het heeft geen smaak; (bij uitbreiding) er valt niets aan te beleven

In geuren en kleuren vertellen

Iets heel gedetailleerd en/of met veel enthousiasme vertellen of uitleggen

erë

gewaarwording met de neus van de aanwezigheid van een gasvormige uitwaseming

geuren (plural)
geurtje (diminutive singular)
geurtjes (diminutive plural)

Hij kwam op de geur af en vroeg onschuldig: "Is er koffie?".

Geur is kennelijk een belangrijk overlevingszintuig en ik kon van verre al onderscheiden van welke dieren de uitwerpselen waren die ergens lagen. Dagjesmensen die ik soms tegenkwam op de trail, kon ik al van verre ruiken door hun scherpe deodorant, shampoo en parfumluchtjes. Ook al moet ik toegeven dat ik waarschijnlijk zelf ook een redelijk scherpe geurvlag uitzette.

Hij hield van de geur van groene zeep.


mannelijk

afgeleid van man met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

männlich

tot geslacht behorend dat voor bevruchting zorgt

männlich

behorend tot het mannelijke woordgeslacht

mannelijker (uninflected comparative)
mannelijkst (uninflected superlative)
mannelijke (inflected positive)
mannelijkere (inflected comparative)
mannelijkste (inflected superlative)
mannelijks (partitive positive)
mannelijkers (partitive comparative)

tot het geslacht behorend dat voor bevruchting zorgt

Aantal mannelijke leraren op basisscholen daalt verder

Later in de geschiedenis veranderde de naam van het geslacht in de Chantery en de laatste in de mannelijke lijn van deze duizendjarige familie ben jij.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


kelk

via Middelnederlands kelc van Latijn calix, in de betekenis van ‘drinkbeker’ aangetroffen vanaf 1240

kelken (plural)
kelkje (diminutive singular)
kelkjes (diminutive plural)

buitenste, vaak groene krans van een bloem

Pas op dat je de kelk niet beschadigt.


kam

In de betekenis van ‘gereedschap om haar te ontwarren of bijeen te houden’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Over dezelfde kam scheren.

op dezelfde manier beoordelen/behandelen

kammen (plural)
kammetje (diminutive singular)
kammetjes (diminutive plural)

lichaamsdeel van een vogel, reptiel of ander dier, bijv. hanenkam

De kip heeft een kam en een lel.


kanker

van Latijn cancer, in de betekenis van ‘ziekte’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

[4] gebruik van een ernstige ziekte als deel van een krachtterm

Krebs

een aandoening die gekenmerkt wordt door het ongecontroleerd vermenigvuldigen van cellen

kankers (plural)
kankertje (diminutive singular)
kankertjes (diminutive plural)

ziekte bij dieren, planten of bomen bijv. hoefkanker, aardappelkanker of boomkanker


kogel

In de betekenis van ‘projectiel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1599

kogels (plural)
kogeltje (diminutive singular)
kogeltjes (diminutive plural)

het uitwendige gewricht tussen pijp- of schuurbeen en kootbeen van een paard of rund


klasse

via Frans classe of direct vant Latijn classis

klassen (plural)
klassetje (diminutive singular)
klassetjes (diminutive plural)

taxon dat bestaat uit een of meer ordes en dat deel uitmaakt van een stam (phylum)

De klassen Mammalia en Aves behoren in de traditionele systmatiek tot de Vertebrata.


kolonie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘nederzetting’ voor het eerst aangetroffen in 1614

kolonie

een vestiging van een deel van een bevolking, buiten het eigenlijke territorium van dat volk

koloniën (plural)
kolonies (plural)
kolonietje (diminutive singular)
kolonietjes (diminutive plural)

De kolonie bijen had onder de dakrand een bijenkorf aangelegd.

Het gaat goed met de flamingostand in het Zwillbrocker Venn. De kolonie van de van oorsprong subtropische grote waadvogels telt dit jaar tussen de 40 en 50 exemplaren.


kolonie

kolonie; een samenlevingsvorm van dieren


zwanger

van Middelnederlands swanger "(mentaal) van iets vervuld"; in de betekenis van ‘een kind dragend’ aangetroffen vanaf 1542

zwanger zijn van

1. als kind in de baarmoeder dragen
2. in de baarmoeder een kind dragen van

swanger

de toestand waarin een vrouw verkeert wanneer er in de baarmoeder een bevruchting heeft plaatsgevonden

zwangerder (uninflected comparative)
zwangerst (uninflected superlative)
zwangere (inflected positive)
zwangerdere (inflected comparative)
zwangerste (inflected superlative)
zwangers (partitive positive)
zwangerders (partitive comparative)

in de toestand van een vrouw wanneer er in haar baarmoeder een bevruchting heeft plaatsgevonden

Als ik zo afwezig was plaagde ze me vroeger wel eens door tussen neus en lippen te melden dat ze zwanger was, waarbij ik uit afwezigheid niet eens opkeek.

Ironisch genoeg kon ik geen woorden vinden om hem te vertellen dat ik hem miste, dat er rare dingen gebeurden met Quick, dat mijn beste vriendin zwanger was en dat ik me net een onbeholpen puber voelde.

Jessie Burton vert. Marja Borg
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704

Sarah draaide zich paniekerig om, en Olive zag aan haar bolle buik dat ze zwanger was.


reuk

In de betekenis van ‘geur, reukvermogen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

reuken (plural)
reukje (diminutive singular)
reukjes (diminutive plural)


pen

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘schrijfgereedschap’ voor het eerst aangetroffen in 1351

писалка

instrument om met inkt te schrijven of te tekenen

Feder

dat gedeelte van een vulpen waarmee de inkt over het papier verdeeld wordt

Nadel

dunne staaf om in of door iets te steken

pennen (plural)
pennetje (diminutive singular)
pennetjes (diminutive plural)

Zijn er oude pennen blijven staan: tot de helft afknippen, dan laten uitdrogen en daarna pas trekken.


plant

цвете

organisme dat kooldioxide opneemt en zuurstof afgeeft

цвете

van stengel en bladeren voorzien gewas dat zijn voedsel uit de aarde opneemt

planten (plural)
plantje (diminutive singular)
plantjes (diminutive plural)


planten

[1] plant zn met de uitgang -en
[2] van Latijn Plantae

plant

Sommige protisten worden traditioneel ook algen genoemd, maar blijken niet tot de planten te horen

In het verleden werden schimmels en bacteriën ook wel tot de planten gerekend.

taxonomisch rijk Plantae of Archaeplastida, waarvan de meeste leden uit cellulose bestaande celwanden hebben en aan fotosynthese doen

Vaatplanten zijn planten met transportvaten voor vloeistoffen.

Baudewijn Odé
 Tracheophyta - vaatplanten in: De Nederlandse biodiversiteit. (2010), Nederlands Centrum voor Biodiversiteit Naturalis ; European Invertebrate Survey - Nederland, Leiden, ISBN 9789050113519, p. 70 kol. 1


kruis

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘twee balken die elkaar rechthoekig snijden’ voor het eerst aangetroffen in 991

Elk huis(je) heeft zijn kruis(je).

Iedereen heeft zijn eigen persoonlijke problemen, die vaak niet bij anderen bekend zijn

Men draagt het kruis niet altijd op zijn rug.

Twee geloven in een huis is een groot kruis.

Iemand het (heilig) kruis (achter)nageven

Iemand verwensen; hopen dat bezoek niet terugkomt

Kreuz

christelijk religieus symbool afgeleid van de kruiziging van Jezus Christus

kruisen (singular)
kruisje (diminutive)
kruisjes (diminutive singular)
kruisen (singular)
kruizen (singular)


cultuur

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bebouwing’ voor het eerst aangetroffen in 1544

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘beschaving’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

Via Frans uit Latijn cultura, afgeleid van colere

kultuur

het patroon van menselijke activiteit en de symbolische structuren,...

culturen (plural)
cultuurtje (diminutive singular)
cultuurtjes (diminutive plural)

op een voedingsbodem gekweekte micro-organismen

de bacteriecultuur groeit het hardst bij een temperatuur van 37 graden


opperhuid

afgeleid van huid met het voorvoegsel opper-

opperhuiden (plural)
opperhuidje (diminutive singular)
opperhuidjes (diminutive plural)

Door de brand was haar opperhuid ernstig beschadigd.

een laag cellen die de plantendelen omgeeft die geen kurkweefsel hebben voortgebracht


milieu

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘omgeving’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1888

milieus (plural)
milieutje (diminutive singular)
milieutjes (diminutive plural)

De uitstoot van CO₂ en andere broeikasgassen is slecht voor het milieu.


mineraal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bestanddeel van aardkorst’ voor het eerst aangetroffen in 1596

Afgeleid van het Latijnse minera (mijn) met het achtervoegsel -aal .

mineralen (plural)
mineraaltje (diminutive singular)
mineraaltjes (diminutive plural)


verrotten

Afgeleid van rot met het voorvoegsel ver- met het achtervoegsel -en of afgeleid van rotten met het voorvoegsel ver-

verfaulen

vergaan als gevolg van het rottingsproces

verrotte (past)
verrot (past participle)
te verrotten (active infinitive imperfect present long-form)
zullen verrotten (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen verrotten (active infinitive imperfect future long-form)
hebben verrot (active infinitive perfect present short-form)
te hebben verrot (active infinitive perfect present long-form)
verrot zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
verrot te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
verrottend (imperfect participle)
verrot (past participle)
verrotte (subjunctive)
verrot (indicative imperfect present singular first-person)
verrot (indicative imperfect present singular second-person)
verrot (indicative imperfect present singular second-person)
verrot (indicative imperfect present singular second-person)
verrot (indicative imperfect present singular third-person)
verrotte (indicative imperfect past singular first-person)
verrotte (indicative imperfect past singular second-person)
verrotte (indicative imperfect past singular second-person)
verrotte (indicative imperfect past singular second-person)
verrotte (indicative imperfect past singular third-person)
zal verrotten (indicative imperfect future singular first-person)
zult verrotten (indicative imperfect future singular second-person)
zal verrotten (indicative imperfect future singular second-person)
zult verrotten (indicative imperfect future singular second-person)
zal verrotten (indicative imperfect future singular second-person)
zult verrotten (indicative imperfect future singular second-person)
zal verrotten (indicative imperfect future singular third-person)
zullen verrotten (indicative imperfect future plural first-person)
zullen verrotten (indicative imperfect future plural second-person)
zullen verrotten (indicative imperfect future plural third-person)
zou verrotten (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou verrotten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) verrotten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt verrotten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou verrotten (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden verrotten (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden verrotten (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden verrotten (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb verrot (perfect present first-person)
hebt verrot (perfect present second-person)
hebt verrot (perfect present second-person)
heeft verrot (perfect present second-person)
hebt verrot (perfect present second-person)
heeft verrot (perfect present third-person)
hebben verrot (perfect present first-person)
hebben verrot (perfect present second-person)
hebben verrot (perfect present third-person)
had verrot (perfect past first-person)
had verrot (perfect past second-person)
had verrot (perfect past second-person)
hadt verrot (perfect past second-person)
had verrot (perfect past third-person)
hadden verrot (perfect past first-person)
hadden verrot (perfect past second-person)
hadden verrot (perfect past third-person)
zal verrot hebben (perfect future first-person)
zal verrot hebben (perfect future second-person)
zult verrot hebben (perfect future second-person)
zult verrot hebben (perfect future second-person)
zal verrot hebben (perfect future second-person)
zult verrot hebben (perfect future second-person)
zal verrot hebben (perfect future third-person)
zullen verrot hebben (perfect future first-person)
zullen verrot hebben (perfect future second-person)
zullen verrot hebben (perfect future third-person)
zou verrot hebben (perfect conditional first-person)
zou verrot hebben (perfect conditional second-person)
zou verrot hebben (perfect conditional second-person)
zoudt verrot hebben (perfect conditional second-person)
zoudt verrot hebben (perfect conditional second-person)
zou verrot hebben (perfect conditional third-person)
zouden verrot hebben (perfect conditional first-person)
zouden verrot hebben (perfect conditional second-person)
zouden verrot hebben (perfect conditional third-person)


rijk

In de betekenis van ‘vermogend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Leenwoord uit het Keltisch, in de betekenis van ‘staat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

rige

een staat of natie onder een vorst of heerser

een taxon dat bestaat uit een of meer stammen en dat deel uitmaakt van een domein


geslacht

In de betekenis van ‘familie’ voor het eerst aangetroffen in 1285

*vervoeging van slachten: de stam met omvoegsel ge- -t, zonder -t omdat de stam al op -t eindigt

geslachten (plural)
geslachtje (diminutive singular)
geslachtjes (diminutive plural)

Belangenorganisatie COC zegt dat ook de regenbooggemeenschap waardering had voor hem, omdat hij homoseksualiteit en transgender personen een stuk minder veroordeelde dan zijn voorgangers. "Hij sprak geen oordeel uit over lhbti+, hij stond de zegen voor paren van gelijk geslacht toe, net als de doop voor transgender mensen. Dat is door veel mensen in de regenbooggemeenschap zeer gewaardeerd", zegt een woordvoerder van COC tegen het ANP.

Weblink bron “Bedroefde reacties op dood van paus: 'Miljoenen mensen geïnspireerd'” (21 april 2025), NOS


spek

In de betekenis van ‘een soort suikergoed’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1873

In de betekenis van ‘vet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1108

voor spek en bonen meedoen

zonder winst of kost laten meedoen ofwel: meedoen maar door de andere deelnemers niet serieus worden genomen

spekje (diminutive singular)
spekjes (diminutive plural)

een laag vet tussen huid en vlees bij grote zoogdieren

Hij at 's morgens graag eieren met gebakken spek.


spiegel

In de betekenis van ‘beelden terugkaatsend voorwerp’ voor het eerst aangetroffen in 1240.

Leenwoord uit middeleeuws Latijn spēglum (waaruit Italiaans speglio), uit klassiek speculum. Evenzo ontleend zijn Nederduits Spegel, Duits Spiegel en Fries spegel.

spiegels (plural)
spiegeltje (diminutive singular)
spiegeltjes (diminutive plural)

concentratie van bepaalde stoffen in het bloed


stam

van Middelnederlands stam, in de betekenis van ‘deel van boom’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

trung

deel van de boom tussen de wortels en de kruin

قبيلة

op verwantschap berustende samenlevingsvorm van meer families in beschavingen met weinig verstedelijking

Wortstamm

(taalkunde) onvervoegde of onverbogen woordvorm

stammen (plural)
stammetje (diminutive singular)
stammetjes (diminutive plural)

taxon dat bestaat uit een of meer klassen en dat deel uitmaakt van een rijk

Een uitgestorven taxonomische stam.


tros

[4] via Duits Troß van Frans trousse, in de betekenis van ‘legertros’ voor het eerst aangetroffen in 1542

Traube

de bundel vruchten die uit een dergelijke bloeiwijze voortkomen

trossen (plural)
trosje (diminutive singular)
trosjes (diminutive plural)


buis

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘leiding’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

In de betekenis van ‘jasje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1573

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘haringschuit’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1407

buizen (plural)
buisje (diminutive singular)
buisjes (diminutive plural)

het onderste deel van een vergroeidbladige kelk of kroon

Dit deel van de kroon heet een buis.


afzetten

zette af (past)
afgezet (past participle)
af te zetten (active infinitive imperfect present long-form)
hebben afgezet (active infinitive perfect present short-form)
te hebben afgezet (active infinitive perfect present long-form)
afgezet zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
afgezet te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
afzettend (imperfect participle)
afgezet (past participle)
zet af (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
zet af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
zet af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
zet af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
zet af (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
zetten af (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
zetten af (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
zetten af (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
zette af (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
zette af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
zette af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
zette af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
zette af (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
zetten af (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
zetten af (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
zetten af (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal afzetten (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult afzetten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afzetten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afzetten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afzetten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afzetten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afzetten (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen afzetten (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen afzetten (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen afzetten (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou afzetten (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou afzetten (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) afzetten (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt afzetten (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou afzetten (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden afzetten (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden afzetten (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden afzetten (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
afzet (subordinate-clause present)
afzet (subordinate-clause present)
afzet (subordinate-clause present)
afzet (subordinate-clause present)
afzet (subordinate-clause present)
afzette (subordinate-clause past)
afzette (subordinate-clause past)
afzette (subordinate-clause past)
afzette (subordinate-clause past)
afzette (subordinate-clause past)
heb afgezet (perfect present first-person)
hebt afgezet (perfect present second-person)
hebt afgezet (perfect present second-person)
heeft afgezet (perfect present second-person)
hebt afgezet (perfect present second-person)
heeft afgezet (perfect present third-person)
hebben afgezet (perfect present first-person)
hebben afgezet (perfect present second-person)
hebben afgezet (perfect present third-person)
had afgezet (perfect past first-person)
had afgezet (perfect past second-person)
had afgezet (perfect past second-person)
hadt afgezet (perfect past second-person)
had afgezet (perfect past third-person)
hadden afgezet (perfect past first-person)
hadden afgezet (perfect past second-person)
hadden afgezet (perfect past third-person)
zal afgezet hebben (perfect future first-person)
zal afgezet hebben (perfect future second-person)
zult afgezet hebben (perfect future second-person)
zult afgezet hebben (perfect future second-person)
zal afgezet hebben (perfect future second-person)
zult afgezet hebben (perfect future second-person)
zal afgezet hebben (perfect future third-person)
zullen afgezet hebben (perfect future first-person)
zullen afgezet hebben (perfect future second-person)
zullen afgezet hebben (perfect future third-person)
zou afgezet hebben (perfect conditional first-person)
zou afgezet hebben (perfect conditional second-person)
zou afgezet hebben (perfect conditional second-person)
zoudt afgezet hebben (perfect conditional second-person)
zoudt afgezet hebben (perfect conditional second-person)
zou afgezet hebben (perfect conditional third-person)
zouden afgezet hebben (perfect conditional first-person)
zouden afgezet hebben (perfect conditional second-person)
zouden afgezet hebben (perfect conditional third-person)
er wordt afgezet (impersonal passive present imperfect)
er is afgezet (impersonal passive present perfect)
er werd afgezet (impersonal passive past imperfect)
er was afgezet (impersonal passive past perfect)
er zal afgezet worden (impersonal passive future imperfect)
er zal afgezet zijn (impersonal passive future perfect)
er zou afgezet worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou afgezet zijn (impersonal passive conditional perfect)
afgezet worden (passive infinitive imperfect present short-form)
afgezet te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
afgezet zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
afgezet te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
afgezet zijn (passive infinitive perfect present short-form)
afgezet te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
afgezet zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
afgezet te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word afgezet (singular imperfect present first-person)
wordt afgezet (singular imperfect present second-person)
wordt afgezet (singular imperfect present second-person)
wordt afgezet (singular imperfect present second-person)
wordt afgezet (singular imperfect present plural third-person)
worden afgezet (singular imperfect present plural first-person)
worden afgezet (singular imperfect present plural second-person)
worden afgezet (singular imperfect present third-person)
werd afgezet (singular imperfect past first-person)
werd afgezet (singular imperfect past second-person)
werd afgezet (singular imperfect past second-person)
werdt afgezet (singular imperfect past second-person)
werd afgezet (singular imperfect past plural third-person)
werden afgezet (singular imperfect past plural first-person)
werden afgezet (singular imperfect past plural second-person)
werden afgezet (singular imperfect past third-person)
zal afgezet worden (singular imperfect future first-person)
zult afgezet worden (singular imperfect future second-person)
zult afgezet worden (singular imperfect future second-person)
zult afgezet worden (singular imperfect future second-person)
zal afgezet worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen afgezet worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen afgezet worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen afgezet worden (singular imperfect future third-person)
zou afgezet worden (singular imperfect conditional first-person)
zou afgezet worden (singular imperfect conditional second-person)
zou afgezet worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt afgezet worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt afgezet worden (singular imperfect conditional second-person)
zou afgezet worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden afgezet worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden afgezet worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden afgezet worden (singular imperfect conditional third-person)
ben afgezet (perfect present first-person)
bent afgezet (perfect present second-person)
bent afgezet (perfect present second-person)
is afgezet (perfect present second-person)
zijt afgezet (perfect present second-person)
is afgezet (perfect present third-person)
zijn afgezet (perfect present first-person)
zijn afgezet (perfect present second-person)
zijn afgezet (perfect present third-person)
was afgezet (perfect past first-person)
was afgezet (perfect past second-person)
was afgezet (perfect past second-person)
waart afgezet (perfect past second-person)
was afgezet (perfect past third-person)
waren afgezet (perfect past first-person)
waren afgezet (perfect past second-person)
waren afgezet (perfect past third-person)
zal afgezet zijn (perfect future first-person)
zult afgezet zijn (perfect future second-person)
zult afgezet zijn (perfect future second-person)
zult afgezet zijn (perfect future second-person)
zal afgezet zijn (perfect future third-person)
zullen afgezet zijn (perfect future first-person)
zullen afgezet zijn (perfect future second-person)
zullen afgezet zijn (perfect future third-person)
zou afgezet zijn (perfect conditional first-person)
zou afgezet zijn (perfect conditional second-person)
zou afgezet zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgezet zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgezet zijn (perfect conditional second-person)
zou afgezet zijn (perfect conditional third-person)
zouden afgezet zijn (perfect conditional first-person)
zouden afgezet zijn (perfect conditional second-person)
zouden afgezet zijn (perfect conditional third-person)
zal me afzetten (first-person future singular)
zullen ons afzetten (first-person future plural)
zal, zult je afzetten (second-person future singular)
zullen je afzetten (second-person future plural)
zult zich/u afzetten (second-person future plural)
zult zich/u afzetten (second-person)
zult u afzetten (second-person future plural)
zult u afzetten (second-person)
zal zich afzetten (third-person future singular)
zullen zich afzetten (third-person future plural)
zich afzettend (imperfect participle)
zich afgezet hebben (past)
zet u/je af, zet je af (imperative)

Na een ingewikkeld paairitueel werden de eitjes op de waterplanten afgezet en door het mannetje bevrucht.


ademen

Afgeleid van adem met het achtervoegsel -en

asem

de voor het leven nodige lucht inzuigen en weer uitdrijven

ademde (past)
geademd (past participle)
te ademen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen ademen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen ademen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geademd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geademd (active infinitive perfect present long-form)
geademd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geademd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
ademend (imperfect participle)
geademd (past participle)
ademe (subjunctive)
adem (indicative imperfect present singular first-person)
ademt (indicative imperfect present singular second-person)
ademt (indicative imperfect present singular second-person)
ademt (indicative imperfect present singular second-person)
ademt (indicative imperfect present singular third-person)
ademde (indicative imperfect past singular first-person)
ademde (indicative imperfect past singular second-person)
ademde (indicative imperfect past singular second-person)
ademde (indicative imperfect past singular second-person)
ademde (indicative imperfect past singular third-person)
ademden (indicative imperfect past plural first-person)
ademden (indicative imperfect past plural second-person)
ademden (indicative imperfect past plural third-person)
zal ademen (indicative imperfect future singular first-person)
zult ademen (indicative imperfect future singular second-person)
zal ademen (indicative imperfect future singular second-person)
zult ademen (indicative imperfect future singular second-person)
zal ademen (indicative imperfect future singular second-person)
zult ademen (indicative imperfect future singular second-person)
zal ademen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen ademen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen ademen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen ademen (indicative imperfect future plural third-person)
zou ademen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou ademen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) ademen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt ademen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou ademen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden ademen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden ademen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden ademen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geademd (perfect present first-person)
hebt geademd (perfect present second-person)
hebt geademd (perfect present second-person)
heeft geademd (perfect present second-person)
hebt geademd (perfect present second-person)
heeft geademd (perfect present third-person)
hebben geademd (perfect present first-person)
hebben geademd (perfect present second-person)
hebben geademd (perfect present third-person)
had geademd (perfect past first-person)
had geademd (perfect past second-person)
had geademd (perfect past second-person)
hadt geademd (perfect past second-person)
had geademd (perfect past third-person)
hadden geademd (perfect past first-person)
hadden geademd (perfect past second-person)
hadden geademd (perfect past third-person)
zal geademd hebben (perfect future first-person)
zal geademd hebben (perfect future second-person)
zult geademd hebben (perfect future second-person)
zult geademd hebben (perfect future second-person)
zal geademd hebben (perfect future second-person)
zult geademd hebben (perfect future second-person)
zal geademd hebben (perfect future third-person)
zullen geademd hebben (perfect future first-person)
zullen geademd hebben (perfect future second-person)
zullen geademd hebben (perfect future third-person)
zou geademd hebben (perfect conditional first-person)
zou geademd hebben (perfect conditional second-person)
zou geademd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geademd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geademd hebben (perfect conditional second-person)
zou geademd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geademd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geademd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geademd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geademd (impersonal passive present imperfect)
er is geademd (impersonal passive present perfect)
er werd geademd (impersonal passive past imperfect)
er was geademd (impersonal passive past perfect)
er zal geademd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geademd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geademd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geademd zijn (impersonal passive conditional perfect)
geademd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
geademd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
geademd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
geademd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
geademd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
geademd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
geademd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
geademd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word geademd (singular imperfect present first-person)
wordt geademd (singular imperfect present second-person)
wordt geademd (singular imperfect present second-person)
wordt geademd (singular imperfect present second-person)
wordt geademd (singular imperfect present plural third-person)
worden geademd (singular imperfect present plural first-person)
worden geademd (singular imperfect present plural second-person)
worden geademd (singular imperfect present third-person)
werd geademd (singular imperfect past first-person)
werd geademd (singular imperfect past second-person)
werd geademd (singular imperfect past second-person)
werdt geademd (singular imperfect past second-person)
werd geademd (singular imperfect past plural third-person)
werden geademd (singular imperfect past plural first-person)
werden geademd (singular imperfect past plural second-person)
werden geademd (singular imperfect past third-person)
zal geademd worden (singular imperfect future first-person)
zult geademd worden (singular imperfect future second-person)
zult geademd worden (singular imperfect future second-person)
zult geademd worden (singular imperfect future second-person)
zal geademd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen geademd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen geademd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen geademd worden (singular imperfect future third-person)
zou geademd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou geademd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geademd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geademd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geademd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geademd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden geademd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden geademd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden geademd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben geademd (perfect present first-person)
bent geademd (perfect present second-person)
bent geademd (perfect present second-person)
is geademd (perfect present second-person)
zijt geademd (perfect present second-person)
is geademd (perfect present third-person)
zijn geademd (perfect present first-person)
zijn geademd (perfect present second-person)
zijn geademd (perfect present third-person)
was geademd (perfect past first-person)
was geademd (perfect past second-person)
was geademd (perfect past second-person)
waart geademd (perfect past second-person)
was geademd (perfect past third-person)
waren geademd (perfect past first-person)
waren geademd (perfect past second-person)
waren geademd (perfect past third-person)
zal geademd zijn (perfect future first-person)
zult geademd zijn (perfect future second-person)
zult geademd zijn (perfect future second-person)
zult geademd zijn (perfect future second-person)
zal geademd zijn (perfect future third-person)
zullen geademd zijn (perfect future first-person)
zullen geademd zijn (perfect future second-person)
zullen geademd zijn (perfect future third-person)
zou geademd zijn (perfect conditional first-person)
zou geademd zijn (perfect conditional second-person)
zou geademd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geademd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geademd zijn (perfect conditional second-person)
zou geademd zijn (perfect conditional third-person)
zouden geademd zijn (perfect conditional first-person)
zouden geademd zijn (perfect conditional second-person)
zouden geademd zijn (perfect conditional third-person)

Als je niet goed kunt ademen ben je benauwd.

Je kunt via de neus of via de mond ademen.

Eenmaal in de gang, leunde ze tegen de muur en ademde zwaar.


andas

Det är så tyst att hon kan höra katten andas.

Het is zo stil dat ze de kat kan horen ademen.


inheems

In de betekenis van ‘in het land zelf thuis behorende’ voor het eerst aangetroffen in 1237

samenstelling van in en heem zn met het achtervoegsel -s

inheemser (uninflected comparative)
inheemst (uninflected superlative)
inheemse (inflected positive)
inheemsere (inflected comparative)
inheemste (inflected superlative)
inheemsers (partitive comparative)

Dat is een inheems kruid in ons land.

Met zijn freudiaanse viltstift maakte Trump onlangs per decreet ook een maatregel ongedaan om de 574 inheemse naties in de VS meer zeggenschap te geven bij de besteding van hun federale subsidies.


dood

erfwoord via Middelnederlands doot van Oudnederlands dot bn / doth ww , mogelijk verder te herleiden tot een Protogermaanse wortel *dawjan-, "sterven"
**zn: in de betekenis van ‘toestand waarin men niet meer leeft’ aangetroffen vanaf 801-1000
***[4] vermoedelijk naar het voorbeeld van woorden als doodsbang, doodsbenauwd, doodsbleek, doodstil, doodziek en doodzonde die steeds meer een figuurlijke betekenis kregen
**bn: in de betekenis ‘niet meer levend’ aangetroffen vanaf 1100 (met de betekenis ‘onvruchtbaar’ in nog oudere toponiemen)

De dood of de gladiolen

Alles of niets, de overwinning of de ondergang

Dood en verderf verspreiden/zaaien

Grote verwoestingen aanrichten (inclusief het maken van dodelijke slachtoffers)

Om de [dooie] dood niet

Helemaal niet, dat gaat echt niet gebeuren, vergeet het maar

Een kind des doods

Iemand die niet lang meer te leven heeft

De dood komt als een dief in de nacht

Het valt nooit te voorspellen wanneer iemand komt te overlijden

Edel, arm en rijk maakt de dood gelijk

Als iemand eenmaal is gestorven, maakt het totaal niets meer uit of hij/zij bij leven arm of rijk was

De een z'n dood is de ander zijn brood

Wat voor de een een nadeel is, is voor de ander juist een voordeel

Veel honden zijn der hazen dood

Niemand kan op tegen heel veel tegenstanders

net tijdelijke met het eeuwige verwisselen

Sensenmann

skeletvormige figuur, vaak met zeis, die bovengenoemde toestand personifieert

Het meervoud komt alleen voor in de uitdrukking duizend doden sterven.

de toestand nadat het leven is geëindigd

Vele mensen vrezen de dood.

het tot het einde komen van een leven, de overgang naar de onder [1] genoemde toestand

Hij woonde daar tot zijn dood.

Ook in Zwolle is verslagen gereageerd. De restaurants van Boer in de stad die vanavond open waren sloten hun deuren om het personeel de mogelijkheid te geven om het nieuws van zijn dood te verwerken. "Hij was meer dan een topkok", zegt burgemeester van Zwolle Peter Snijders. "Hij was een vernieuwer, een inspiratiebron en een trotse ambassadeur van onze stad."

Weblink bron “Topchefs geschokt door dood Jonnie Boer: 'Hij leerde mij alles'” (23 april 2025), NOS

Men kan zich echter eveneens afvragen wat de natuur, de kosmos of het Zijn aan de zogenaamde grote persoonlijkheden en hun aanspraak op onsterfelijkheid eigenlijk gelegen is, omdat de dood met zijn nivellerende zeis alle menselijke rangverschillen toch onverbiddellijk wegmaait.


kegel

In de betekenis van ‘conus’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1276

keël

een meetkundig lichaam met een cirkel als grondvlak en uitlopend in een punt

bolo

de flesvormige houten stukken van het kegelspel

kegels (plural)
kegeltje (diminutive singular)
kegeltjes (diminutive plural)

elk van de kleurgevoelige zintuigcellen in het netvlies van het oog


adaptatie

van Frans adaptation, op te vatten als naamwoord van handeling van adapteren ww met het achtervoegsel -atie, in de betekenis van ‘aanpassing’ aangetroffen vanaf 1863


aeroob

van Frans aerob, geschreven als vreemd woord, zonder trema, in de betekenis van ‘de zuurstof rechtstreeks onttrekkend aan de omgeving’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1909

aerober (uninflected comparative)
aeroobst (uninflected superlative)
aerobe (inflected positive)
aerobere (inflected comparative)
aeroobste (inflected superlative)
aeroobs (partitive positive)
aerobers (partitive comparative)
aëroob

Mensen zijn aerobe organismen.


bacteriologisch

afgeleid van bacterioloog met het achtervoegsel -isch

bacteriologischer (uninflected comparative)
bacteriologische (inflected positive)
bacteriologischere (inflected comparative)
bacteriologischers (partitive comparative)


biosynthese

afgeleid van synthese met het voorvoegsel bio-

biosynthesis

(biologie) (medisch) de opbouw van stoffen in het lichaam

biosynthesen (plural)
biosyntheses (plural)

opbouw van (organische) stoffen in het lichaam


celmembraan

Zellmembran

een omhulsel van de cel bestaande uit fosfolipiden en eiwitten

een dun vlies van met name fosfolipiden en eiwitten dat een cel in staat stelt één of meerdere interne milieus te creëren

Het celmembraan is halfdoorlatend.

Cholesterol wordt gebruikt als grondstof bij de opbouw van de celmembraan.


chemoreceptor

afgeleid van receptor met het voorvoegsel chemo-

chemoreceptor

een membraaneiwit dat gevoelig is voor scheikundige prikkels


chromosomaal

afgeleid van chromosoom met het achtervoegsel -aal

chromosomal

met betrekking tot de chromosomen, de eiwitten die erfelijke informatie bevatten

chromosomaler (uninflected comparative)
chromosomaalst (uninflected superlative)
chromosomale (inflected positive)
chromosomalere (inflected comparative)
chromosomaalste (inflected superlative)
chromosomaals (partitive positive)
chromosomalers (partitive comparative)


cloaca

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘lichaamsholte van sommige dieren’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1908

cloaca

de gecombineerde darm- en urineuitgang bij bepaalde diersoorten


collageen

In de betekenis van ‘lijmvormend eiwit’ voor het eerst aangetroffen in 1912

afgeleid van het Griekse 'kolla' (lijm) met het achtervoegsel -geen

Collageen is een belangrijke stof in veel organismen.


commensaal

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘parasitisch gedierte’ voor het eerst aangetroffen in 1914

afgeleid van het Latijnse mensa (tafel) met het voorvoegsel com- (commensalis [die aan dezelfde tafel eet], van com- [samen] + mensa)

commensal

onschadelijke gastkiem (bacterie) bijv. in de darm

commensaals (plural)
commensalen (plural)
commensaaltje (diminutive singular)
commensaaltjes (diminutive plural)


conceptie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bevruchting’ voor het eerst aangetroffen in 1511


cytoplasma

afgeleid van plasma met het voorvoegsel cyto-

cytoplasm

(biologie) alle inhoud van een cel behalve de celkern

Het cytoplasma beslaat het grootste deel van een cel.


endemisch

van Frans endémique bn , in de betekenis van ‘niet elders voorkomend’ aangetroffen vanaf 1821

endemisch

van nature alleen in een specifiek gebied voorkomend

endemischer (uninflected comparative)
endemische (inflected positive)
endemischere (inflected comparative)
endemischers (partitive comparative)


epitheel

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘bekleedsel van organen’ voor het eerst aangetroffen in 1847

afgeleid van het Griekse 'thèlein' bloeien, groen zijn) met het voorvoegsel epi-

Epithel

dekweefsel, bovenste laag van de huid en slijmvliezen

Het belangrijkste kenmerk van dit epitheel - een soort eenlagig dekweefsel - is dat de cellen uitgerekt zijn, zodat ze dicht in elkaar gepakt kunnen zitten.

Weblink bron
Luc De Roy
 “Hoe octopussen en pijlinktvissen hun grote hersenen krijgen” (14 november 2022) op nrc.nl


evolutie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ontwikkeling’ voor het eerst aangetroffen in 1896

Naamwoord van handeling van evolueren met het achtervoegsel -tie

afgeleid van het Franse évolution of daarvoor van het Latijnse 'evolutio'

evoluties (plural)
evolutietje (diminutive singular)
evolutietjes (diminutive plural)

de geleidelijke verandering door de tijd van soorten organismen


excretie

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘lichaamsafscheiding’ voor het eerst aangetroffen in 1668

afgeleid van excreet (met het voorvoegsel ex-) en met het achtervoegsel -ie

uitscheiding (van voor een lichaam of cel onbruikbare stoffen)


fagocytose

afgeleid van fagocyt met het achtervoegsel -ose

Phagozytose

vernietiging door een cel van schadelijke bestanddelen die in het levend weefsel zijn binnengedrongen


grampositief

samenstelling van (Hans Christian) Gram, de ontdekker van de kleuringsmethode, en positief (bijvoeglijk naamwoord)

Gram-positive

grampositieve (inflected positive)
grampositiefs (partitive positive)

met betrekking tot bacteriën die bij gramkleuring blauwpaars kleuren doordat ze een eerder toegevoegde kleurstof vasthouden


absorptie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘inzuiging’ voor het eerst aangetroffen in 1824

Naamwoord van handeling van absorberen met het achtervoegsel -tie

: het proces waarbij de celwand zich opent, een voedingsdeeltje wordt omsloten en nadien wordt verteerd binnenin de cel


associatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het samengaan’ voor het eerst aangetroffen in 1537

Naamwoord van handeling van associëren met het achtervoegsel -atie

afgeleid van het Franse association of daarvoor van het Latijnse 'associatio'

associaties (plural)
associatietje (diminutive singular)
associatietjes (diminutive plural)

het samen voorkomen van planten en dieren


darmflora

Darmflora

de micro-organismen in het maag-darmkanaal

Enterol is goed voor de darmflora.


fibrine

afgeleid van Latijn fibra met het achtervoegsel -inus


homoloog

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘overeenstemmend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

homologer (uninflected comparative)
homoloogst (uninflected superlative)
homologe (inflected positive)
homologere (inflected comparative)
homoloogste (inflected superlative)
homoloogs (partitive positive)
homologers (partitive comparative)


hypertonie

afgeleid van hypertoon met het achtervoegsel -ie


inductie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘redeneren van het bijzondere naar het algemene’ voor het eerst aangetroffen in 1863

Naamwoord van handeling van induceren met het achtervoegsel -tie

Induktion

het opgang komen van een ontwikkeling door beïnvloeding door een ander deel

Induktion

de beïnvloedende werking op andere mensen

Induktion

het redeneren uitgaande van de afwijking

Induktion

bewijsvoering uitgaande van typende gevallen

opwekking van een ontwikkeling in een organisme of weefsel door beïnvloeding door een ander deel


involutie

afgeleid van het Franse involution of daarvoor van het Latijnse 'involutio' (het oprollen)

involuties (plural)
involutietje (diminutive singular)
involutietjes (diminutive plural)


cyste

via laat Latijn cystis van Oudgrieks κύστις (kústis) "blaas", in de betekenis van ‘blaasgezwel’ voor het eerst aangetroffen in 1847

cysten (plural)
cystes (plural)
cystetje (diminutive singular)
cystje (diminutive singular)
cystetjes (diminutive plural)
cystjes (diminutive plural)

Dat is een erg grote cyste.


lactatie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘melkafscheiding’ voor het eerst aangetroffen in 1832

Naamwoord van handeling van het Latijnse lactare met het achtervoegsel -atie


ligament

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘band’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1595

ligamenten (plural)
ligamentje (diminutive singular)
ligamentjes (diminutive plural)

elastische delen van de slotband van een schelp

Om de kleppen bij elkaar te houden hebben veel soorten tweekleppigen ook een band (ligament) van hoornstof.

“De bouw van een tweekleppige”, natuurinformatie.nl


lipide

afgeleid van ?? met het achtervoegsel -ide

Lipid

vetten en vetachtige stoffen die in de biochemie een belangrijke rol spelen

Lipiden zijn een belangrijk component van celmembranen.


maceratie

Naamwoord van handeling van macereren met het achtervoegsel -atie

: een methode om door gecontroleerde rotting vlees van het bot te verwijderen


membraan

In de betekenis van ‘vlies om een orgaan’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1568.

Leenwoord uit Frans membrane, ontleend aan Latijn membrāna ‘dunne huid, vlies, perkament’.

membranen (plural)
membraantje (diminutive singular)
membraantjes (diminutive plural)

een dun vlies van met name fosfolipiden en eiwitten dat een cel in staat stelt één of meerdere interne milieus te creëren


menstruatie

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘maandstonden’ voor het eerst aangetroffen in 1846

Naamwoord van handeling van menstrueren met het achtervoegsel -atie

menstruation

maandelijkse bloeding bij vrouwen en geslachtsrijpe meisjes

Hoe vrouwen het aanpakten tijdens hun menstruatie weet ik niet precies. Er bestaat een speciale PCT-vrouwenfacebookgroep (women of the PCT) waar onderling tips en tricks over dit soort onderwerpen worden gedeeld.


metabolisme

afgeleid van het Oudgriekse μεταβολισμός (metabool) met het achtervoegsel -isme

metabolisme

het geheel van de biochemische processen op celniveau

metabolismen (plural)
metabolismes (plural)

metabolisme van koolwaterstoffen.


microorganisme

afgeleid van organisme zn met het voorvoegsel micro-


mitose

Bij mitose ontstaan twee identieke dochtercellen.


musculatuur

musculature

het geheel van spieren in het menselijk lichaam

musculaturen (plural)
musculatuurtje (diminutive singular)
musculatuurtjes (diminutive plural)


mutatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verandering’ voor het eerst aangetroffen in 1523

Naamwoord van handeling van muteren met het achtervoegsel -atie

mutaties (plural)
mutatietje (diminutive singular)
mutatietjes (diminutive plural)

een sprongsgewijze erfelijke verandering, sprongmutatie


neutrofiel

afgeleid van neutro met het achtervoegsel -fiel


polypeptide

afgeleid van peptide met het voorvoegsel poly-

polypeptide

een keten van een groot aantal met elkaar verbonden aminozuren

polypeptides (plural)
polypeptiden (plural)
polypeptidetje (diminutive singular)
polypeptidetjes (diminutive plural)

Polypeptiden, waartoe ook de eiwitten gerekend worden, spelen een bijzonder grote rol in de chemie van het leven.


populatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bevolking’ voor het eerst aangetroffen in 1598

afgeleid van het Franse population (met het achtervoegsel -atie)

een groep organismen van dezelfde soort die niet in tijd of plaats van elkaar gescheiden zijn en dus (theoretisch) met elkaar kunnen voortplanten


preparaat

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘door kunstbewerking bereide stof’ voor het eerst aangetroffen in 1808

Naamwoord van handeling van prepareren (met het voorvoegsel pre-) en met het achtervoegsel -aat

preparation

bereiding van chemische stof, geneesmiddel e.d

preparaten (plural)
preparaatje (diminutive singular)
preparaatjes (diminutive plural)

deel van plantaardig of dierlijk weefsel gereed voor microscopisch-anatomisch onderzoek


presynaptisch

afgeleid van synaptisch met het voorvoegsel pre-

präsynaptisch

voor de synaps, d.i. de spleet tussen twee zenuwcellen, liggend

De presynaptische zenuwcel moet een exciterende transmitterstof in de synaptische spleet lozen.


pulmonair

afgeleid van het Franse pulmonaire met het achtervoegsel -air

pulmonaire (inflected positive)
pulmonairs (partitive positive)


receptor

afgeleid van het Latijnse recipere (ontvangen) met het achtervoegsel -or

Rezeptor

bestanddeel dat gevoelig is voor prikkels

receptoren (plural)
receptortje (diminutive singular)
receptortjes (diminutive plural)

lichaamsdeel dat gevoelig is voor prikkels


recombinant

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘cel met vreemd stukje erfelijk materiaal’ voor het eerst aangetroffen in 1984

Naamwoord van handeling van recombineren met het achtervoegsel -ant

recombinant

DNA waarin een stukje vreemd DNA is ingelast


reflex

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘weerschijn’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1895

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onwillekeurige reactie’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1860

reflex

een onwillekeurige reactie op bepaalde prikkels

reflexen (plural)
reflexje (diminutive singular)
reflexjes (diminutive plural)


regeneratie

Naamwoord van handeling van regenereren met het achtervoegsel -atie

regeneraties (plural)
regeneratietje (diminutive singular)
regeneratietjes (diminutive plural)

herstelgroei van verloren gegane lichaamsdelen


segment

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘cirkeldeel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1740

segmenten (plural)
segmentje (diminutive singular)
segmentjes (diminutive plural)

elk van de min of meer gelijkvormige delen van een dier, plant of orgaan


sporadisch

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘zelden’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1863

afgeleid van het Griekse 'sporás' (uitgestrooid) met het achtervoegsel -isch

sporadischer (uninflected comparative)
sporadische (inflected positive)
sporadischere (inflected comparative)
sporadischers (partitive comparative)

Er zijn sporadische gevallen van deze ziekte geconstateerd, maar een epidemie is niet waarschijnlijk.


toxicologisch

met het voorvoegsel toxico- en met het achtervoegsel -logisch

toxicologischer (uninflected comparative)
toxicologische (inflected positive)
toxicologischere (inflected comparative)
toxicologischers (partitive comparative)


ventriculair

afgeleid van het Franse ventriculaire of van ventrikel met het achtervoegsel -air

ventriculairder (uninflected comparative)
ventriculairst (uninflected superlative)
ventriculaire (inflected positive)
ventriculairdere (inflected comparative)
ventriculairste (inflected superlative)
ventriculairs (partitive positive)
ventriculairders (partitive comparative)


vestibulair

afgeleid van het Franse vestibulaire met het achtervoegsel -air

vestibulairder (uninflected comparative)
vestibulairst (uninflected superlative)
vestibulaire (inflected positive)
vestibulairdere (inflected comparative)
vestibulairste (inflected superlative)
vestibulairs (partitive positive)
vestibulairders (partitive comparative)

van, betrekking hebbend op het vestibulum (de toegangsruimte tot o.a. het inwendig oor)


moer

صمولة

[A] v/m 1. blokje met gat met schroefdraad dat op een schroefbout past

moeren (singular)
moertje (diminutive)
moertjes (diminutive singular)

vrouwelijk wezen, zoals de moederstam van een gist of plant of een vrouwelijk konijn, haas of fret


hjerteslag

Samenstelling van hjerte zn "hart" en slag zn "slag"

/ ˈjæʈəʃlɑːg /

Den eneste lyden du hører er brusingen fra elva og dine egne hjerteslag.

Het enige geluid dat je hoort is de ruis van de rivier en je eigen hartslag.


gist

In de betekenis van ‘rijsmiddel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1461

legamica

de naam voor een aantal soorten micro-organismen

de naam voor een aantal soorten eukaryote micro-organismen

Gisten onderscheiden zich van bacteriën door het bezit van een celkern en door hun grootte.


diafragma

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘middenrif’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1660

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verstelbare lensopening’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1885

aperture

de opening in een lichtdichte laag in of bij een lens om de hoeveelheid door te laten licht te regelen

diafragma's (plural)
diafragmaatje (diminutive singular)
diafragmaatjes (diminutive plural)


paddenstoel

van Middelnederlands paddenstoel, op te vatten als samenstelling van pad zn "kikker" en stoel zn "zitplaats" met het invoegsel -en- , in de betekenis van ‘zwam’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1477
**[2] omdat de vorm aan een paddenstoel doet denken

فطر

vruchtlichaam van een doorgaans onder de grond levende schimmel of zwam

paddenstoelen (plural)
paddenstoeltje (diminutive singular)
paddenstoeltjes (diminutive plural)
paddestoel

We zijn paddenstoelen wezen zoeken.


hormoon

van Engels hormone, van Oudgrieks ὁρμῶν (hormoon), het tegenwoordig deelwoord van ὁρμάω (hormáoo) "in beweging brengen", dus: "de in beweging brengende"
De naam is in 1904 door de Britse artsen E.H. Starling en W.M. Bayliss bedacht, omdat het gaat om stoffen die voor het lichaam signaal zijn om bepaalde reacties op gang te brengen. In de betekenis van ‘inwendig afgescheiden stof’ voor het eerst aangetroffen in 1912

Hormon

een stof die door een endocriene klier wordt afgescheiden ...

hormonen (plural)
hormoontje (diminutive singular)
hormoontjes (diminutive plural)

een stof die door een endocriene klier wordt afgescheiden en een bepaald effect veroorzaakt in het lichaam


anaeroob

van Frans anaerob, geschreven als vreemd woord, zonder trema, op te vatten als afgeleid van aeroob met het voorvoegsel an-; in de betekenis van ‘zonder zuurstof plaatsvindend of levend’ aangetroffen vanaf 1909

anaerob

(biologie) zonder zuurstof kunnende leven

Er bestaan enkele anaerobe bacteriën.


dominant

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘overheersend’ voor het eerst aangetroffen in 1824

Naamwoord van handeling van domineren met het achtervoegsel -ant

de werking van andere factoren onderdrukkend


genus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘geslacht’ voor het eerst aangetroffen in 1638


ras

rassen (plural)
rasje (diminutive singular)
rasjes (diminutive plural)

groep van dieren of planten die door menselijke veredelingstechnieken op gewenste eigenschappen geselecteerd en aangepast zijn, soms ook 'ondersoort'


generiek

Naamwoord van handeling van genus met het achtervoegsel -iek

generieker (uninflected comparative)
generiekst (uninflected superlative)
generieke (inflected positive)
generiekere (inflected comparative)
generiekste (inflected superlative)
generieks (partitive positive)
generiekers (partitive comparative)

behorend tot of gerelateerd aan een geslacht


onzijdig

In de betekenis van ‘neutraal’ voor het eerst aangetroffen in 1631

afgeleid van zijde met het voorvoegsel on- en met het achtervoegsel -ig

onzijdiger (uninflected comparative)
onzijdigst (uninflected superlative)
onzijdige (inflected positive)
onzijdigere (inflected comparative)
onzijdigste (inflected superlative)
onzijdigs (partitive positive)
onzijdigers (partitive comparative)

In die ruimte staan enkele onzijdige dieren tentoongesteld.


exoot

In de betekenis van ‘uitheemse plant of dier’ voor het eerst aangetroffen in 1935

Neozoen

een organisme dat zich heeft gevestigd in een land waar het oorspronkelijk niet vandaan komt

exoten (plural)
exootje (diminutive singular)
exootjes (diminutive plural)


micro-organisme

afgeleid van organisme met het voorvoegsel micro-

micro-organismes (plural)
micro-organismen (plural)
micro-organismetje (diminutive singular)
micro-organismetjes (diminutive plural)

meestal eencellig wezen, dat niet met het blote oog zichtbaar is

Virussen en bacteriën zijn micro-organismen.


haak

In de betekenis van ‘gebogen voorwerp om iets vast te houden, op te hangen e.d.’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

De fiets aan de haak hangen

Stoppen met fietsen, de fiets aan de wilgen hangen (verwijst naar de wielersport)

Ergens zijn haak inslaan

Zich ongevraagd in iets mengen (een gesprek tussen anderen e.d.)

Niet in de haak zijn

Niet goed zitten, niet kloppen, fout/verkeerd zijn

Aan de haak slaan

Iemand te pakken krijgen, met name in de zin dat het je lukt om een liefdesrelatie met iemand te krijgen na (langdurig) proberen (letterlijk: iemand die aan het hengelen is en dan een vis aan de haak heeft.)

haken (plural)
haakje (diminutive singular)
haakjes (diminutive plural)


kluizenaar

In de betekenis van ‘heremiet’ voor het eerst aangetroffen in 1301

Afgeleid van kluis met het achtervoegsel -enaar

Einsiedler

iemand die alleen en in afzondering leeft

kluizenaars (plural)
kluizenaren (plural)
kluizenaartje (diminutive singular)
kluizenaartjes (diminutive plural)


vleeseter

vleeseters (plural)
vleesetertje (diminutive singular)
vleesetertjes (diminutive plural)


weefsel

In de betekenis van ‘geweven stof’ voor het eerst aangetroffen in 1477

Naamwoord van handeling van weven met het achtervoegsel -sel

væv

een groep van gelijkaardige lichaamscellen die dezelfde functie in een levend organisme vervullen

weefselen (plural)
weefsels (plural)
weefseltje (diminutive singular)
weefseltjes (diminutive plural)


zuiger

afgeleid van zuigen met het achtervoegsel -er

zuigers (plural)
zuigertje (diminutive singular)
zuigertjes (diminutive plural)

zuignap waarmee sommige dieren en planten zich vasthechten aan iets anders


stand

standen (singular)
standje (diminutive)
standjes (diminutive singular)

grootte van de populatie van een soort in een bepaald gebied

De stand van de zeehonden en de zeeschildpadden zullen door die olieramp een geduchte knauw krijgen.


cel

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘klein vertrek’ voor het eerst aangetroffen in 1240

calabós

een kleine ruimte waar iemand voor straf moet zitten (in een gevangenis)

բջիջ

de kleinste eenheid binnen een levend organisme waarin alle genetische informatie vervat zit

բջիջ

een zeshoekige opslagplaats in een bijenraat

cellen (plural)
celletje (diminutive singular)
celletjes (diminutive plural)

Iedere levensvorm heeft cellen.

De dokter zegt dat haar geest net een honingraat is, cel na cel die kapotgaat en weer hersteld wordt.


vir

virus; een ziekteverwekker die veel kleiner is dan een bacterie


orde

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘regelmatige plaatsing, geregelde toestand’ voor het eerst aangetroffen in 1350

order

(biologie) een groep verwante organismen, onderdeel van een klasse en bestaande uit families

ordes (plural)
orden (plural)
ordetje (diminutive singular)
ordetjes (diminutive plural)

Knaagdieren zijn een orde van de zoogdieren.


gen

In de betekenis van ‘drager van erfelijke eigenschappen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1928

geen

drager van informatie van de erfelijke eigenschappen

genen (plural)
gennetje (diminutive singular)
gennetjes (diminutive plural)


gen

gen; drager van informatie van de erfelijke eigenschappen


soort

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘categorie, kwaliteit’ voor het eerst aangetroffen in 1350

Via het Franse sorte en het Latijnse sortem van sors.

Soort zoekt soort

Mensen met dezelfde interesses of meningen zoeken elkaar op (vaak negatief bedoeld)

Gattung

een groep voorwerpen die een bepaald aantal kenmerken gemeenschappelijk heeft en zich daarin onderscheidt van overeenkomstige groepen

Art

soorten (plural)
soortje (diminutive singular)
soortjes (diminutive plural)

/: een groep levende wezens die een bepaald aantal kenmerken gemeenschappelijk heeft en zich onderling voort kan planten, onderdeel van een geslacht

Die soort komt alleen in het zuiden van Spanje voor.


orgaan

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘deel van levend organisme’ voor het eerst aangetroffen in 1466

Van het Oudgriekse ὄργανον ("instrument"), wat weer teruggaat tot ἔργειν ("werken")

organen (plural)
orgaantje (diminutive singular)
orgaantjes (diminutive plural)

onderdeel van het organisme, samengesteld uit weefsels die één of meerdere specifieke functies vervullen, en een macroscopisch of microscopisch afzonderlijk geheel vormt

Belangrijke stap richting 3D-geprinte organen (wat orgaandonatie op termijn overbodig maakt)


organel

organellen (plural)
organelletje (diminutive singular)
organelletjes (diminutive plural)

deel van een cel met een bepaalde functie, zoals lysosoom, mitochondrium, nucleus.


lichaamstemperatuur

samenstelling van lichaam en temperatuur met het invoegsel -s-

temperatuur die binnen in het lichaam van een dier of mens heerst

Voor de mens ligt de normale lichaamstemperatuur tussen de 36,5 en de 37,5 graden Celsius.

Paraplu? Ja dat vond ik zelf eerst ook raar, maar dankzij de schaduw van mijn paraplu ging mijn lichaamstemperatuur aanzienlijk omlaag.


endemisme

afgeleid van ? met het achtervoegsel -isme

het verschijnsel waarbij een organisme van nature uitsluitend voorkomt in één gebied


ramet

rametten (plural)
rametje (diminutive singular)
rametjes (diminutive plural)

de term voor een module welke potentieel onafhankelijk kan blijven bestaan


module

modulen (plural)
modules (plural)
moduletje (diminutive singular)
moduultje (diminutive singular)
moduletjes (diminutive plural)
moduultjes (diminutive plural)

min of meer zelfstandig onderdeel van een groter geheel


taxon

'Taxon' is als terugvorming afgeleid van taxonomie. Het werd in 1926 voor het eerst gebruikt door de Duitse filosoof en natuurwetenschapper A. Meyer-Abich in een meer abstracte betekenis bij dieren en in 1948 door de Nederlandse plantkundige H.J. Lam in de nauwer omschreven betekenis bij planten voorgesteld Oospronkelijk is 'taxonomie' afgeleid van Oudgrieks τάξις (táxis) "orde, regelmaat, ordening", het onzijdige 'taxon', meervoud 'taxa' is geen oorspronkelijk Grieks, maar een neologisme.

taxa (plural)
taxonnetje (diminutive singular)
taxonnetjes (diminutive plural)

categorie levende wezens die door gemeenschappelijke kenmerken een samenhangende eenheid binnen een omvattende wetenschappelijke (hiërarchische) indeling vormen; meestal heeft zo'n categorie in die indeling een naam en een plaats (rang) gekregen

Zowel de soort Homo sapiens als het geslacht Pan zijn taxa die weer beide gerekend worden tot het taxon Mammalia.

De nieuwe soort, die leefde tijdens het Maastrichtien (70-65 miljoen jaar geleden), wordt op basis van de gevonden restanten door de onderzoekers toegeschreven aan de familie van de Abelisauroidea, een tamelijk raadselachtig taxon dat bekend is van een beperkt aantal gebieden uit het vroegere supercontinent Gondwana (behalve van Madagascar ook van India en Argentinië).

aanduiding voor een type categorie binnen de omvattende wetenschappelijke indeling van levende wezens

Het zal menige lezer verbazen te vernemen, dat alle „Flora's" samengesteld en beschreven worden aan de hand van geconserveerd materiaal. Dit is nl. de enige verantwoorde methode, omdat er meningsverschil kan bestaan omtrent de omgrenzing van systematische eenheden of taxa (enkelv. taxon), zoals soort (species), geslacht (genus), familie, enz. Daarom moeten determinaties verifieerbaar zijn voor anderen.

De onderscheiding van phylon, taxon, zuivere lijn en isogenon (Adolf Meyer) is noodzakelijk om logische ordening te brengen in de warwinkel van het biologische soortbegrip.


taxonomie

Taxonomie is als neologisme gevormd uit Oudgrieks τάξις (táxis) "orde, regelmaat, ordening" en νόμος (nómos) "wet, regel". In weerwil van het feit dat taxis een -i stam heeft, voerde A.P. de Candolle in 1813 het begrip taxonomie in . Taxinomie zou juister geweest zijn en sommige talen (bijv. Frans en Grieks) kennen het woord dan ook in deze vorm (met het achtervoegsel -nomie)

een indeling van een bepaalde groep van levende wezens, gemaakt door een taxonoom

Ik zie dat je de allernieuwste taxonomie voor deze orde gebruikt!


anabolisme

afgeleid van anabool met het achtervoegsel -isme

Anabolismus

opbouw bij de stofwisseling waarbij simpele stoffen omgezet worden tot chemisch ingewikkeldere stoffen

Er vond vrijwel direct een anabolisme plaats.


roesten

roes

het langzaam oxideren van ijzerhoudende materialen

aufbaumen

(biologie) het in groepen doorbrengen van de nacht van vliegend wild

roestte (past)
geroest (past participle)
te roesten (active infinitive imperfect present long-form)
zullen roesten (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen roesten (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geroest (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geroest (active infinitive perfect present long-form)
geroest zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geroest te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
roestend (imperfect participle)
geroest (past participle)
roeste (subjunctive)
roest (indicative imperfect present singular first-person)
roest (indicative imperfect present singular second-person)
roest (indicative imperfect present singular second-person)
roest (indicative imperfect present singular second-person)
roest (indicative imperfect present singular third-person)
roestte (indicative imperfect past singular first-person)
roestte (indicative imperfect past singular second-person)
roestte (indicative imperfect past singular second-person)
roestte (indicative imperfect past singular second-person)
roestte (indicative imperfect past singular third-person)
roestten (indicative imperfect past plural first-person)
roestten (indicative imperfect past plural second-person)
roestten (indicative imperfect past plural third-person)
zal roesten (indicative imperfect future singular first-person)
zult roesten (indicative imperfect future singular second-person)
zal roesten (indicative imperfect future singular second-person)
zult roesten (indicative imperfect future singular second-person)
zal roesten (indicative imperfect future singular second-person)
zult roesten (indicative imperfect future singular second-person)
zal roesten (indicative imperfect future singular third-person)
zullen roesten (indicative imperfect future plural first-person)
zullen roesten (indicative imperfect future plural second-person)
zullen roesten (indicative imperfect future plural third-person)
zou roesten (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou roesten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) roesten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt roesten (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou roesten (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden roesten (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden roesten (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden roesten (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geroest (perfect present first-person)
hebt geroest (perfect present second-person)
hebt geroest (perfect present second-person)
heeft geroest (perfect present second-person)
hebt geroest (perfect present second-person)
heeft geroest (perfect present third-person)
hebben geroest (perfect present first-person)
hebben geroest (perfect present second-person)
hebben geroest (perfect present third-person)
had geroest (perfect past first-person)
had geroest (perfect past second-person)
had geroest (perfect past second-person)
hadt geroest (perfect past second-person)
had geroest (perfect past third-person)
hadden geroest (perfect past first-person)
hadden geroest (perfect past second-person)
hadden geroest (perfect past third-person)
zal geroest hebben (perfect future first-person)
zal geroest hebben (perfect future second-person)
zult geroest hebben (perfect future second-person)
zult geroest hebben (perfect future second-person)
zal geroest hebben (perfect future second-person)
zult geroest hebben (perfect future second-person)
zal geroest hebben (perfect future third-person)
zullen geroest hebben (perfect future first-person)
zullen geroest hebben (perfect future second-person)
zullen geroest hebben (perfect future third-person)
zou geroest hebben (perfect conditional first-person)
zou geroest hebben (perfect conditional second-person)
zou geroest hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geroest hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geroest hebben (perfect conditional second-person)
zou geroest hebben (perfect conditional third-person)
zouden geroest hebben (perfect conditional first-person)
zouden geroest hebben (perfect conditional second-person)
zouden geroest hebben (perfect conditional third-person)

Die kauwen roesten altijd in de bomen achter het huis.


Y-chromosoom

samenstelling van Y zn en chromosoom zn , zo genoemd door 19e-eeuwse Amerikaanse genetica N. Stevens omdat de ontdekking volgde op die van het X-chromosoom; pas naderhand bleek de vorm tijdens de celdeling ook even op die van een Y te lijken

Y-Chromosom

een van de beide geslachtschromosomen dat in de helft van de zaadcellen voorkomt

Y-chromosomen (plural)
Y-chromosoompje (diminutive singular)
Y-chromosoompjes (diminutive plural)

Een man kan een X-chromosoom of een Y-chromosoom afgeven.


aufbaumen

roesten; het in groepen doorbrengen van de nacht van vliegend wild.


mann

Afkomstig van het Oudnoorse woord mann, dat de 4e naamval van maðr is

En mann omkom natt til torsdag da han falt ned fra en balkong i Tromsø.

Een man werd woensdagavond gedood toen hij viel in Tromsø vanaf een balkon.


mann

Afkomstig van het Oudnoorse woord mann, dat de 4e naamval van mann is


Mensch

die Menschen glauben an das , was sie wollen

der Mensch (nominative singular)
die Menschen (nominative plural)
des Menschen (genitive singular)
der Menschen (genitive plural)
dem Menschen (dative singular)
den Menschen (dative plural)
den Menschen (accusative singular)
die Menschen (accusative plural)

Im Kern ist er ein guter Mensch.


gut

Waarschijnlijk afkomstig van het Nederlandse woord guit zn in de betekenis van deugniet zn (een ondeugend kind)


zaadcel

zaadcellen (plural)
zaadcelletje (diminutive singular)
zaadcelletjes (diminutive plural)


culture

op een voedingsbodem gekweekte micro-organismen van een bepaalde soort

Met onze nieuwe gepatenteerde culture is de verzuring laag, waardoor de behoefte aan toegevoegde suikers afneemt.


trek

trekken (plural)
trekje (diminutive singular)
trekjes (diminutive plural)

de reis die een soort afhankelijk van de seizoenen aflegt (migratie, trektocht)

De trek is nog niet begonnen.


cud

Cattle chew the cud, horses do not.


fibrinogeen

afgeleid van fibrine met het achtervoegsel -geen

Fibrinogen

(biologie) een plasma-eiwit dat door trombine in fibrine kan worden omgezet

fibrinogenen (plural)
fibrinogeentje (diminutive singular)
fibrinogeentjes (diminutive plural)

Iemand vroeg aan mij wat fibrinogeen precies was, maar ik kon daar geen goed antwoord op geven.


xyleem

neologisme, komt van het Duitse woord Xylem en van Oudgriekse woord ξύλον (ksúlon), wat "hout" betekent (met het voorvoegsel xylo-).

Xylem

(biologie) het houtgedeelte van de vaatbundels in houtige gewassen

xylemen (plural)
xyleempje (diminutive singular)
xyleempjes (diminutive plural)

Het xyleem is beschadigd door de chemische stoffen.


Xylem

das Xylem (nominative singular)
die Xyleme (nominative plural)
des Xylems (genitive singular)
der Xyleme (genitive plural)
dem Xylem (dative singular)
den Xylemen (dative plural)
das Xylem (accusative singular)
die Xyleme (accusative plural)


X-chromosoom

X-Chromosom

(biologie) een van de beide geslachtschromosomen die in de helft van de zaadcellen voorkomt

X-chromosomen (plural)
X-chromosoompje (diminutive singular)
X-chromosoompjes (diminutive plural)


X-Chromosom

das X-Chromosom (nominative singular)
die X-Chromosomen (nominative plural)
des X-Chromosoms (genitive singular)
der X-Chromosomen (genitive plural)
dem X-Chromosom (dative singular)
den X-Chromosomen (dative plural)
das X-Chromosom (accusative singular)
die X-Chromosomen (accusative plural)

Frauen besitzen zwei X-Chromosomen.


Y-Chromosom

das Y-Chromosom (nominative singular)
die Y-Chromosomen (nominative plural)
des Y-Chromosom(e)s (genitive singular)
der Y-Chromosomen (genitive plural)
dem Y-Chromosom (dative singular)
den Y-Chromosomen (dative plural)
das Y-Chromosom (accusative singular)
die Y-Chromosomen (accusative plural)


spermatozoïde

afgeleid van spermatozoön met het achtervoegsel -oïde

spermatozoïden (plural)
spermatozoïdes (plural)

zaadcel (van planten, algen, mossen en varens)


klade

Afgeleid van het Griekse κλάδος, wat tak betekent.

clade

een groep bestaande uit alle soorten die afstammen van een bepaalde...

een groep bestaande uit alle soorten die afstammen van een bepaalde gemeenschappelijke evolutionaire voorouder

De Metaves zijn een klade die voorgesteld is door Faine en Houde in 2004.


klucht

In de betekenis van ‘kort grappig toneelstuk’ voor het eerst aangetroffen in 1528

Komt uit een Zuidoost-Nederlands dialect waar het koppel, troep of kudde betekent. Dit woord is vermoedelijk afgeleid van het 16e-eeuwse kluft, wat menigte betekent. Volgens anderen is het woord ‘klucht’ verwant met ‘klieven’ en betekent het: ‘stuk’).

kluchten (plural)
kluchtje (diminutive singular)
kluchtjes (diminutive plural)

een groep samenlevende dieren zoals een troep vogels, met name een ouderpaar met broedsel

Een klucht patrijzen had zich daar gevestigd.


zygoot

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘cel ontstaan uit de versmelting van twee gameten’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1896

zygoten (plural)
zygootje (diminutive singular)
zygootjes (diminutive plural)

een cel die ontstaan is uit de versmelting van twee geslachtscellen

In die biologie wordt het begrip "zygoot" veel gebruikt.


zygomorf

afgeleid van het Griekse 'zugon' (juk) met het achtervoegsel -morf

In dat boek stond een afbeelding van zygomorfe bloemen.


standplaats

parada

de plaats waar een voertuig of ander verkeersmiddel stilhoudt

standplaatsen (plural)
standplaatsje (diminutive singular)
standplaatsjes (diminutive plural)

een plaats waar een bepaalde plantensoort verwacht kan worden


canlı

Afgeleid van can met het achtervoegsel -lı.


intron

Intron

stukje DNA dat zich bevindt in een gen maar dat niet wordt gebruikt om het eiwit te coderen

introns (plural)
(intronen) (plural)
intronnetje (diminutive singular)
intronnetjes (diminutive plural)

Kunt u mij nog een keer uitleggen wat een intron is?


exon

exon

een deel van het pre-mRNA dat de kern verlaat en dus getranscribeerd wordt

exons (plural)
exonen (plural)
exonnetje (diminutive singular)
exonnetjes (diminutive plural)

Kunt u mij nogmaals uitleggen wat een exon is?


pre-mRNA

afgeleid van mRNA met het voorvoegsel pre-

pre-mRNA

(biologie) RNA dat nog bewerkt moet worden voordat het als mRNA de celkern verlaat

Wie van jullie weet wat pre-mRNA is?


mRNA

mRNA

(biologie) RNA dat wordt gemaakt als kopie van DNA en dat als blauwdruk fungeert bij de aanmaak van eiwitten

In dat boek stond de werking van mRNA uitgelegd.


celkern

Zellkern

(biologie) het organel dat de genetische code (DNA) bevat

celkernen (plural)
celkerntje (diminutive singular)
celkerntjes (diminutive plural)

De celkern is een zeer belangrijk organel.


ribosoom

afgeleid van het Griekse ribo ?? met het achtervoegsel -soom

ribosome

(biologie) het molecuulcomplex dat eiwitten synthetiseert

ribosomen (plural)
ribosoompje (diminutive singular)
ribosoompjes (diminutive plural)

De ribosomen zitten vaak vast aan het endoplasmatisch reticulum.


mitochondrium

ميتوكوندريون

(biologie) een organel dat energie voor een cel beschikbaar maakt.

mitochondriën (plural)
mitochondria (plural)
mitochondriumpje (diminutive singular)
mitochondriumpjes (diminutive plural)

Kunt u mij de werking van een mitochondrium uitleggen?


nucleus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kern’ voor het eerst aangetroffen in 1719

Komt van het Latijnse woord nucleus dat op zijn beurt afkomstig is van nux (noot).

nuclei (plural)
nucleusje (diminutive singular)
nucleusjes (diminutive plural)

De nucleus is een zeer belangrijk organel.


lysosoom

afgeleid van het Griekse lyso ?? met het achtervoegsel -soom

lysosomen (plural)
lysosoompje (diminutive singular)
lysosoompjes (diminutive plural)

een organel dat enzymen bevat voor de afbraak van eiwitten en andere organische moleculen

Een lysosoom heeft in een cel een verterende functie.


schimmels

Schimmels zijn zeer belangrijk in vele processen in de natuur.


bladgroenkorrel

chloroplast

1 (biologie) een organel dat in planten en algen lichtenergie vastlegt

bladgroenkorrels (plural)
bladgroenkorreltje (diminutive singular)
bladgroenkorreltjes (diminutive plural)

Bladgroenkorrels leggen de energie vast waar uiteindelijk ook de dieren van leven.


bacteriën

جراثيم

een van de drie taxonomische domeinen, Bacteria

Microbiologen maken een fundamenteel onderscheid tussen twee typen simpele eencelligen: de archaea (spreek uit: ar-gee-a) en de bacteriën.

Weblink bron
Lucas Brouwers
 “Zwarte Zee-bacterie doet vragen rijzen over evolutie” (22 september 2020) op nrc.nl


eukaryoten

真核生物

een van de drie taxonomische domeinen, Eukaryota

De meeste meercellige organismen behoren tot de eukaryoten.

Woese concludeerde na genetisch onderzoek dat bacteriën en archaea twee verschillende domeinen van leven vormen, naast het derde domein, van cellen met complexe celculturen: de eukaryoten.

Weblink bron
Lucas Brouwers
 “Oeroude zee-microbe in lab geboren” (22 januari 2020) op nrc.nl


archaea

van Oudgrieks ἀρχαῖα (arkhaia) “oeroud” dat de onzijdige meervoudsvorm is van ἀρχαῖος (arkhaios); enkelvoud wordt weinig gebruikt.

een van de drie taxonomische domeinen, Archaea


bacteriofaag

In de betekenis van ‘virus dat bacteriën attaqueert’ voor het eerst aangetroffen in 1924

afgeleid van bacterie met het achtervoegsel -faag

bakteriofag

(biologie) een virus dat bacteriën infecteert

bacteriofagen (plural)
bacteriofaagje (diminutive singular)
bacteriofaagjes (diminutive plural)

Het grote voordeel van bacteriofagen is echter hun vermogen tot evolutie door even snelle mutatie als hun prooi. Daardoor bestaat er voor bacteriofagen geen superbacterie die hen te slim af is


cytosol

cytosol

1 (biologie) het cytoplasma zonder de daartoe behorende organellen

De pH van het cytosol wordt zorgvuldig constant gehouden.


celwand

Zellwand

(biologie) een sterk omhulsel dat een cel om het plasmamembraan heen kan synthetiseren

celwanden (plural)
celwandje (diminutive singular)
celwandjes (diminutive plural)

De celwand geeft een cel stevigheid en voorkomt lyse.


centriool

centriole

een eiwitstructuur die het hart vormt van het microtubulenetwerk

centriolen (plural)
centriooltje (diminutive singular)
centriooltjes (diminutive plural)

Het centriool heeft vele zijarmen van tubuline die een belangrijk deel vormen van het cytoskelet.


cytoskelet

afgeleid van skelet met het voorvoegsel cyto-

cytoskeleton

(biologie) structuren die samen de cel stevigheid geven

cytoskeletten (plural)
cytoskeletje (diminutive singular)
cytoskeletjes (diminutive plural)

Zonder het cytoskelet zou een cel geen vorm kunnen houden.