groeikracht

het vermogen van organismen om zich te ontwikkelen

Door zijn populariteit als tuinplant maar ook de enorme groeikracht - soms tot wel vier meter hoog - heeft de Japanse duizendknoop in Engeland al zo veel schade aangericht dat grond met de plant niet meer vervoerd mag worden zonder speciale vergunning.

Weblink bron “Het gevaar van de Japanse duizendknoop” (Zaterdag 23 juni 2018, 10:04), NOS


groeitempo

de snelheid waarmee een organisme zich ontwikkelt


tetraploïd

tetraploïde (inflected positive)
tetraploïds (partitive positive)

vier chromosomen in de celkern hebbend (ten gevolge van genoommutaties)


vogelonderzoek

samenstelling van vogel zn en onderzoek zn

onderzoek naar het voorkomen en leven van vogels

Het is volgens hem mogelijk om nieuwe natte natuur zo in te richten dat die niet aantrekkelijk is voor ganzen. En het zijn met name trekvogels zoals ganzen die vogelgriep verspreiden. Oplaat spreekt van een gigantische toename van watervogels de afgelopen dertig jaar. Volgens Sovon Vogelonderzoek zijn het er inmiddels zo'n 7,5 miljoen.

Weblink bron “'Overheid legt rode loper uit voor vogelgriep, aanleg nieuwe natuur moet anders'” (16 april 2022, 11:46), NOS

Morlon benadrukt dat het vogelonderzoek geen keihard bewijs voor deze verklaring levert. ‘Het is slechts een stukje van de puzzel’, schrijft ze. ‘Een grondig begrip van de soortenrijkdom vereist het in kaart brengen van de snelheid van soortvorming en de uitsterving per gebied; niet alleen in het heden, maar ook in het verleden. Dit is uitdagend, maar niet onmogelijke onderzoek.’

Weblink bron
Dorine Schenk
 “Onherbergzame gebieden blijken vruchtbaar voor snelle evolutie” (11 december 2020), NewScientist


entoog

een oogje dat wordt gebruikt in de microbiologie om bacterieculturen te bemonsteren en op voedingsbodems te enten


lichaamsvet

samenstelling van lichaam zn en vet zn met het invoegsel -s-

de hoeveelheid vetweefsel die een organisme heeft

"Ik zal altijd wel wat gezet zijn, maar ik ben zeven procent van mijn lichaamsvet kwijtgeraakt", liet hij weten aan de Daily Mail. "Vroeger werd ik uitgemaakt voor Wally Walrus, nu ben ik aardig in vorm."

Weblink bron “Wimbledon-held Willis keert terug in een bijrol” (1 juli 2017, 10:17), NOS

In het NPO Radio 1-programma Nieuws en Co legt ze uit dat het nog tientallen jaren zal duren voordat de vis in deze gebieden weer veilig eetbaar is. "Pcb's breken erg langzaam af, het zijn hardnekkige stoffen die zich ophopen in het lichaamsvet van mens en dier."

Weblink bron “Diepste oceaantrog blijkt vervuilder dan Chinese rivieren” (14 februari 2017, 11:04), NOS

Een wonder? Flo-Jo was een afgetrainde topatleet: 170 centimeter lang, ze woog slechts 55 kilogram en had 6% lichaamsvet. De dopingvraag hangt evenwel als roofvogel boven de records.

Weblink bron “Andere Tijden Sport: Flo-Jo, razendsnelle records en plotselinge dood” (17 juli 2016, 10:28), NOS


spierweefsel

samenstelling van spier zn en weefsel zn

groep cellen die samen een spier vormen in een dierlijk organisme

Volgens de onderzoekers zorgt dopinggebruik ervoor dat het aantal celkernen in het spierweefsel toeneemt. Deze celkernen zorgen ervoor dat de spiermassa toeneemt tijdens het trainen. Het muizenonderzoek lijkt aan te tonen dat die celkernen na het dopinggebruik nog heel lang actief blijven.

Weblink bron “"Doping werkt na tien jaar nog"” (9 november 2013, 13:59), NOS

Mitochondriale ziekte kan leiden tot spierdystrofie, waarbij het spierweefsel geleidelijk wordt afgebroken. Gevolg daarvan is toenemende zwakheid van de spieren en invaliditeit. De ziekte kan ook invloed hebben op het hart en de lever. "Het kan een vreselijke impact hebben op de mensen die het erven", zegt Davies.

Weblink bron “Britse baby kan DNA 3 ouders krijgen” (28 juni 2013, 11:22), NOS


handvleugelig

handvleugelige (inflected positive)
handvleugeligs (partitive positive)

behorend tot de orde van zoogdieren die een vlieghuid hebben tussen de romp en de sterk verlengde voorste ledematen


trektijd

de periode van het jaar dat vogels en andere dieren zich verplaatsen van de ene naar de andere deel van de aarde

Onderzoekers hebben een aantal grutto-eieren met de broedmachine uitgebroed en de kuikens daarna met de hand grootgebracht. De helft van de grutto's is vervolgens vlak voor de trektijd naar Polen gebracht. De andere helft bleef in Friesland. De vogels kregen kleine zendertjes op hun rug voordat ze werden losgelaten.

Weblink bron “Grutto krijgt trektocht niet aangeboren maar aangeleerd” (Dinsdag 30 mei 2023, 15:54), NOS

De visarend wordt in de trektijd steeds vaker in Twente en de Achterhoek gezien. De piek ligt in het voorjaar en april en in het najaar vliegen waarschijnlijk vele tientallen visarenden over de regio. Af en toe blijven vogels hangen, vooral rond de grotere plassen in de regio, om de honger te stillen met vis. De visarend neemt in Europa minder snel in aantal toe dan de grotere zeearend, maar de aantallen visarenden stijgen onmiskenbaar. Volgens onderzoekers moet dit worden toegeschreven aan een betere Europese bescherming en een aanzienlijke verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater in heel Europa.

Weblink bron “Visarend trekt veel bekijks bij Retentieplas Woolde in Hengelo” (17-09-2014), Tubantia


overerving

naamwoord van handeling van overerven ww met het achtervoegsel -ing

overdracht van eigenschappen aan nageslacht via het erfelijk materiaal

'Hij hechtte zo'n overdreven belang aan biologische overerving dat hij leek te denken dat vrijwel elke persoonlijkheidstrek daardoor kon worden verklaard.

Lulu Miller
 “Waarom vissen niet bestaan” (2023), Lebowski Publishers , ISBN 9789048867325

"Onze grootste vijand is dat we etnisch vernietigd worden. Dat is er gaande. We zitten gewoon in een oorlog. Of we overleven, of we overleven niet." Hegedüs zegt "een etnostaat van etnische Nederlanders" voor te staan en wil dat het Nederlanderschap alleen nog te verkrijgen is door overerving.

Weblink bron “Nieuwe lijsttrekker PVV Rotterdam weg, racistische uitspraken opgedoken” (15 december 2017), NOS


bastaarderen

bastaardeerde (past)
gebastaardeerd (past participle)
te bastaarderen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen bastaarderen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen bastaarderen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gebastaardeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gebastaardeerd (active infinitive perfect present long-form)
gebastaardeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gebastaardeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
bastaarderend (imperfect participle)
gebastaardeerd (past participle)
bastaardere (subjunctive)
bastaardeer (indicative imperfect present singular first-person)
bastaardeert (indicative imperfect present singular second-person)
bastaardeert (indicative imperfect present singular second-person)
bastaardeert (indicative imperfect present singular second-person)
bastaardeert (indicative imperfect present singular third-person)
bastaardeerde (indicative imperfect past singular first-person)
bastaardeerde (indicative imperfect past singular second-person)
bastaardeerde (indicative imperfect past singular second-person)
bastaardeerde (indicative imperfect past singular second-person)
bastaardeerde (indicative imperfect past singular third-person)
bastaardeerden (indicative imperfect past plural first-person)
bastaardeerden (indicative imperfect past plural second-person)
bastaardeerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal bastaarderen (indicative imperfect future singular first-person)
zult bastaarderen (indicative imperfect future singular second-person)
zal bastaarderen (indicative imperfect future singular second-person)
zult bastaarderen (indicative imperfect future singular second-person)
zal bastaarderen (indicative imperfect future singular second-person)
zult bastaarderen (indicative imperfect future singular second-person)
zal bastaarderen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen bastaarderen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen bastaarderen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen bastaarderen (indicative imperfect future plural third-person)
zou bastaarderen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou bastaarderen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) bastaarderen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt bastaarderen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou bastaarderen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden bastaarderen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden bastaarderen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden bastaarderen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gebastaardeerd (perfect present first-person)
hebt gebastaardeerd (perfect present second-person)
hebt gebastaardeerd (perfect present second-person)
heeft gebastaardeerd (perfect present second-person)
hebt gebastaardeerd (perfect present second-person)
heeft gebastaardeerd (perfect present third-person)
hebben gebastaardeerd (perfect present first-person)
hebben gebastaardeerd (perfect present second-person)
hebben gebastaardeerd (perfect present third-person)
had gebastaardeerd (perfect past first-person)
had gebastaardeerd (perfect past second-person)
had gebastaardeerd (perfect past second-person)
hadt gebastaardeerd (perfect past second-person)
had gebastaardeerd (perfect past third-person)
hadden gebastaardeerd (perfect past first-person)
hadden gebastaardeerd (perfect past second-person)
hadden gebastaardeerd (perfect past third-person)
zal gebastaardeerd hebben (perfect future first-person)
zal gebastaardeerd hebben (perfect future second-person)
zult gebastaardeerd hebben (perfect future second-person)
zult gebastaardeerd hebben (perfect future second-person)
zal gebastaardeerd hebben (perfect future second-person)
zult gebastaardeerd hebben (perfect future second-person)
zal gebastaardeerd hebben (perfect future third-person)
zullen gebastaardeerd hebben (perfect future first-person)
zullen gebastaardeerd hebben (perfect future second-person)
zullen gebastaardeerd hebben (perfect future third-person)
zou gebastaardeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gebastaardeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gebastaardeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebastaardeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebastaardeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gebastaardeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gebastaardeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gebastaardeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gebastaardeerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gebastaardeerd (impersonal passive present imperfect)
er is gebastaardeerd (impersonal passive present perfect)
er werd gebastaardeerd (impersonal passive past imperfect)
er was gebastaardeerd (impersonal passive past perfect)
er zal gebastaardeerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gebastaardeerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gebastaardeerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gebastaardeerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gebastaardeerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gebastaardeerd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gebastaardeerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gebastaardeerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gebastaardeerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gebastaardeerd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gebastaardeerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gebastaardeerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gebastaardeerd (singular imperfect present first-person)
wordt gebastaardeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gebastaardeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gebastaardeerd (singular imperfect present second-person)
wordt gebastaardeerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gebastaardeerd (singular imperfect present plural first-person)
worden gebastaardeerd (singular imperfect present plural second-person)
worden gebastaardeerd (singular imperfect present third-person)
werd gebastaardeerd (singular imperfect past first-person)
werd gebastaardeerd (singular imperfect past second-person)
werd gebastaardeerd (singular imperfect past second-person)
werdt gebastaardeerd (singular imperfect past second-person)
werd gebastaardeerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gebastaardeerd (singular imperfect past plural first-person)
werden gebastaardeerd (singular imperfect past plural second-person)
werden gebastaardeerd (singular imperfect past third-person)
zal gebastaardeerd worden (singular imperfect future first-person)
zult gebastaardeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gebastaardeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gebastaardeerd worden (singular imperfect future second-person)
zal gebastaardeerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gebastaardeerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gebastaardeerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gebastaardeerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gebastaardeerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gebastaardeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gebastaardeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gebastaardeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gebastaardeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gebastaardeerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gebastaardeerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gebastaardeerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gebastaardeerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gebastaardeerd (perfect present first-person)
bent gebastaardeerd (perfect present second-person)
bent gebastaardeerd (perfect present second-person)
is gebastaardeerd (perfect present second-person)
zijt gebastaardeerd (perfect present second-person)
is gebastaardeerd (perfect present third-person)
zijn gebastaardeerd (perfect present first-person)
zijn gebastaardeerd (perfect present second-person)
zijn gebastaardeerd (perfect present third-person)
was gebastaardeerd (perfect past first-person)
was gebastaardeerd (perfect past second-person)
was gebastaardeerd (perfect past second-person)
waart gebastaardeerd (perfect past second-person)
was gebastaardeerd (perfect past third-person)
waren gebastaardeerd (perfect past first-person)
waren gebastaardeerd (perfect past second-person)
waren gebastaardeerd (perfect past third-person)
zal gebastaardeerd zijn (perfect future first-person)
zult gebastaardeerd zijn (perfect future second-person)
zult gebastaardeerd zijn (perfect future second-person)
zult gebastaardeerd zijn (perfect future second-person)
zal gebastaardeerd zijn (perfect future third-person)
zullen gebastaardeerd zijn (perfect future first-person)
zullen gebastaardeerd zijn (perfect future second-person)
zullen gebastaardeerd zijn (perfect future third-person)
zou gebastaardeerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gebastaardeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gebastaardeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gebastaardeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gebastaardeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gebastaardeerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gebastaardeerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gebastaardeerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gebastaardeerd zijn (perfect conditional third-person)

bastaarden vormen door natuurlijke of kunstmatige bevruchting van twee erfelijk verschillende geslachtscellen


biogenetica

geen meervoud, afgeleid van genetica met het voorvoegsel bio-

de tak van de biologie die zich bezighoudt met het veranderen van de genomen van levende organismen


barrièrerif

samenstelling van barrière zn en rif zn , leenvertaling van Engels barrier reef

ˌbɑriˈjɛːrəˌrɪf

langgerekte afzetting van koraal die na eeuwen op grotere afstand langs een kust is ontstaan

Het aanspoelende wier doet de kuststrook razendsnel eroderen en verzwakt het barrièrerif.

Weblink bron
Merijn de Waal
 “Mexico worstelt met steeds grotere bergen stinkend zeewier op zijn kust” (10 maart 2023) op nrc.nl


blusher

Afgeleid van blush ww met het achtervoegsel -er

enkele ondersoorten van Amanita, waaronder Amanita rubescens en Amanita novinupta


vogelgeluid

vogelgeluiden (plural)
vogelgeluidje (diminutive singular)
vogelgeluidjes (diminutive plural)

het gezang, gekweel, gekwetter van vogels

Dora heeft niet de indruk dat Tom zich voor vogelgeluiden interesseert.

Juli Zeh
 “Onder buren” (2021), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026356186

De radartechniek werd al in de jaren tachtig van de vorige eeuw ontwikkeld, maar pas de afgelopen jaren voor het vogelprobleem in de luchtvaart, zegt Hamminga: "Normaal gesproken kan een radar alleen het geluid van grote objecten zoals vliegtuigen registeren. Vogelgeluid valt weg tegen het achtergrondgeluid. Door het filteren van de ruis zijn we nu ook in staat individuele vogelbewegingen te registeren."

Weblink bron “Vliegvelden Defensie krijgen vogel-radarsysteem” (maandag 23 oktober 2017, 09:58), NOS


boommigrant

boommigranten (plural)
boommigrantje (diminutive singular)
boommigrantjes (diminutive plural)

een boom die zich heeft gevestigd in een land waar het oorspronkelijk niet vandaan komt

De acacia is een invasieve neofiet, een boommigrant. Hij vermeerdert zich snel en verdringt andere soorten, maar de bijen zijn er verzot op. Het zal weken duren voordat ze de talloze boompjes met tuinschaar en handzaag heeft verwijderd.


celorganel

een onderdeel van een eukaryote cel, met een gespecialiseerde functie


co-evolutie

afgeleid van evolutie met het voorvoegsel co-

evolutionair proces waarbij de ontwikkeling van een organisme wordt beïnvloed door de ontwikkeling van een ander organisme


hormoonproductie

samenstelling van hormoon zn en productie zn

de aanmaak van signaalstoffen in klieren met inwendige secretie

En het werkt bij mannen gewoon lastiger, zegt Fauser. "Het lukt wel om de hormoonproductie te onderdrukken, maar dat is veel ingewikkelder dan bij vrouwen. Het proces van zaadvorming moet je heel diep onderdrukken."

Weblink bron “Waarom anticonceptie niet aan de man te brengen is” (dinsdag 1 november 2016, 17:57), NOS

Bij de operatie wordt een stukje weefsel van de eierstok weggehaald en ingevroren. Op latere leeftijd, wanneer de menopauze begint, wordt het weefsel teruggeplaatst op een plek waar bloedbanen samenkomen, zoals in de oksel. Door de transplantatie komt de hormoonproductie veelal weer op gang, wordt de overgang uitgesteld en kan de vrouw zelfs nog kinderen krijgen. Fishel denkt zelfs dat de methode voor vrouwen die op latere leeftijd kinderen willen meer kans van slagen heeft dan ivf.

Weblink bron “De overgang uitstellen met een operatie? 'Daarvoor is het nog te vroeg'” (dinsdag 6 augustus 2019, 20:07), NOS


hormoonhuishouding

samenstelling van hormoon zn en huishouding zn

Sandor leerde de problematische keerzijde kennen van fitspiration. "Mijn hele hormoonhuishouding was naar de knoppen. Ik heb permanente schade aan mijn gezondheid."

Weblink bron
Matthijs van Hees
 “'Sport-influencers veroorzaken drang naar onhaalbaar schoonheidsideaal'” (dinsdag 12 april 2022, 17:27), NOS

Door op voederpunten voedsel aan te bieden met stoffen die de hormoonhuishouding van de dieren ontregelen, kunnen ze onvruchtbaar worden gemaakt. De onderzoekers hebben inmiddels een methode ontwikkeld die de rode eekhoorn ontziet: deurtjes die alleen de zwaardere grijze soort kan openen maar gesloten blijven voor de beschermde rode exemplaren.

Weblink bron “Britse eekhoorns moeten aan de pil” (maandag 11 juli 2022, 11:34), NOS

Dit middel leidt niet alleen tot nare bijwerkingen bij vrouwen, maar ook bij mannen. "Het verstoort de hormoonhuishouding en daarmee dus ook de vruchtbaarheid. Daarnaast leidt het tot een verstoring van het cholesterolprofiel, de bloeddruk stijgt een beetje, er kan een vette huid optreden, stemmingswisselingen en de hartspier kan dikker worden. Kortom: het heeft effecten op allerlei organen."

Weblink bron “Onderzoek: helft vechtsporters en kwart krachtsporters gebruiken doping” (dinsdag 28 maart 2023, 19:06), NOS


hormoonbepaling

samenstelling van hormoon zn en bepaling zn

het vaststellen hoeveel van een bepaalde signaalstof in het bloed van een organisme aanwezig is

De maatregelen leidden niet tot gevolgen, tot nu. "Eind vorige week bleek uit de hormoonbepaling dat Wu Wen er klaar voor was. Vanaf dat moment zijn de pandaverzorgers dag en nacht aanwezig geweest om de reuzenpanda's te begeleiden en samen te brengen in een speciaal verblijf", aldus de dierentuin. Zaterdag werd de daad voltrokken.

Weblink bron “Opwinding in Ouwehands Dierenpark: reuzenpanda's paren eindelijk” (maandag 20 januari 2020, 15:43), NOS


dag-nachtritme

samenstellende samenstelling van dag zn, nacht zn en ritme zn

dag-nachtritmen (plural)
dag-nachtritmes (plural)

een biologisch ritme waarvan de cyclus ongeveer één dag duurt


adelaarsvleugel

samenstelling van adelaar zn en vleugel zn met het invoegsel -s-

adelaarsvleugels (plural)
adelaarsvleugeltje (diminutive singular)
adelaarsvleugeltjes (diminutive plural)


addernest

addernesten (plural)
addernestje (diminutive singular)
addernestjes (diminutive plural)


activiteitsgebied

samenstelling van activiteit zn en gebied zn met het invoegsel -s-

activiteitsgebieden (plural)
activiteitsgebiedje (diminutive singular)
activiteitsgebiedjes (diminutive plural)

gebied waar dieren actief zijn zonder dat ze dit gebied verdedigen


afscheidsel

afleiding van Naamwoord van handeling van afscheiden met het achtervoegsel -sel

stof die door de cellen van een klier of plant wordt geproduceerd en wordt uitgescheiden in de omgeving


afstammingstheorie

samenstelling van afstamming zn en theorie zn met het invoegsel -s-

afstammingstheorieën (plural)
afstammingstheorietje (diminutive singular)
afstammingstheorietjes (diminutive plural)

de leer dat alle soorten zijn voortgekomen uit eerder bestaande soortn


afstammingsleer

samenstelling van afstamming zn en leer zn met het invoegsel -s-

de leer dat de soorten van planten en dieren zijn voortgekomen uit eerder bestaande soorten

Anthropopithec-Anthropussen: Haddock bedoelt hier waarschijnlijk de wetenschappelijke aanduiding pithencanthropus (erectus). Het is de naam die wordt gegeven aan de aapmens of het aapachtig dier uit de prehistorie, waarvan op Java op overblijfselen zijn gevonden en waaraan in de afstammingsleer groot belang wordt gehecht.

Weblink bron “Schelden voor beginners met kapitein Haddock” (Donderdag 27 oktober 2011 om 00:16), De Standaard


afweerapparaat

samenstelling van afweren ww en apparaat zn

afweerapparaten (plural)
afweerapparaatje (diminutive singular)
afweerapparaatjes (diminutive plural)

het orgaansysteem dat een organisme beschermt tegen infecties


apengeslacht

samenstelling van aap zn en geslacht zn met het invoegsel -en-


arendsklauw

samenstelling van arend zn en klauw zn met het invoegsel -s-

arendsklauwen (plural)
arendsklauwtje (diminutive singular)
arendsklauwtjes (diminutive plural)

de scherpe nagels aan de poot van een adelaar


kraamperiode

samenstelling van kraam zn en periode zn

kraamperioden (plural)
kraamperiodes (plural)

periode vlak na de bevalling van een kind (of jong dier)

Dat mag alleen buiten de winterslaap en de kraamperiode om. Ook moeten er vervangende nesten zijn. Is dit alles geregeld, dan krijgt de gehele gemeente een ontheffing en kunnen particuliere huizenbezitters de spouwmuren isoleren. Zo'n ecologisch plan voor de hele gemeente kost twee jaar.

Weblink bron
Floor Ligtvoet
 “Beschermde vleermuis frustreert ambitieuze isolatieplannen kabinet” (maandag 29 mei 2023, 16:00), NOS


anaalklier

anaalklieren (plural)
anaalkliertje (diminutive singular)
anaalkliertjes (diminutive plural)

klier gelegen naast de anus van veel diersoorten die sterk riekende geurstoffen afscheidt

Neushoornmannetjes stoppen een geurboodschap in hun poep, en die zetten ze in enorme hopen af aan de rand van hun territorium. Een neushoorn zoekt zijn wc-plekken telkens weer op om zijn boodschap te vernieuwen. Geurtjes en hun boodschappen blijven dus een tijdje hangen. Maar de kampioenen in het afzetten van langdurige geurboodschappen zijn gevlekte hyena’s. Uit hun anaalklier scheiden ze een goedje af dat zelfs voor ons mensen meer dan een maand lang te ruiken is. Wrijven ze met hun achterwerk over een graspol, dan weet een hyena die weken later langskomt nog steeds wie hier is geweest.

Weblink bron
Constanze Mager
 “Waarom de hyena geen Facebook nodig heeft” (22-05-2019), Tubantia


avondlied

avondliederen (plural)
avondliedje (diminutive singular)
avondliedjes (diminutive plural)

De zon zal wel compleet bedekt zijn als je kijkt vanaf het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan. Groenland, IJsland, de Faeröer-eilanden en Spitsbergen zijn bijna drie minuten helemaal donker. De effecten zullen daar voor de natuur groter zijn. Planten en dieren kunnen op een zonsverduistering reageren alsof het nacht wordt. Vogels beginnen aan hun avondlied en bloemen sluiten zich en insecten trekken zich terug. Na de verduistering vliegen bijen uit en kraaien hanen alsof de ochtend begint.

Weblink bron “Een zonsverduistering is geen zeldzaamheid” (17 maart 2015), NewScientist


avondvlinder

samenstelling van avond zn en vlinder zn

avondvlinders (plural)
avondvlindertje (diminutive singular)
avondvlindertjes (diminutive plural)

vlinder die in de vroege ochtend of avond actief is


baarmoederweefsel

samenstelling van baarmoeder zn en weefsel zn

Het enige verschil met een echte menstruatiecyclus is dat de baarmoedercellen niet afbraken gedurende de progesteronfase. Deze afbraak zorgt normaal voor de menstruatie. Waarschijnlijk gebeurde dit niet omdat het baarmoederweefsel geen bloedvaten bevatte. Kim probeert nu die bloedvaten toe te voegen, maar ze is er nog niet in geslaagd om de baarmoedercellen te stimuleren om af te breken.

Weblink bron “Biologen simuleren menstruatiecyclus in een schaaltje” (6 april 2017), NewScientist

Nijmeegse onderzoekers vermoeden dat eierstokkanker niet ontstaat in de eierstokken, maar in het baarmoederweefsel. Die ontdekking zou veel levens kunnen sparen.

Weblink bron
Ellen de Visser
 “Baarmoeder is bron van eierstokkanker” (20-01-2012), Tubantia


stresshormoon

samenstelling van stress zn en hormoon zn

hormoon dat in verhoogde mate wordt geproduceerd door de bijnier als er acute spanningen en bedreigingen zijn

Weblink bron “Kind met stress wordt sneller dik” (Kinderen die gestrest zijn, hebben bijna tien keer zo veel kans om veel te dik te worden. Promovendus Gerard Noppe van het Erasmus MC in Rotterdam zegt dat er een verband is tussen het stresshormoon cortisol en vetzucht.), NOS

Bij de behandeling van jonge criminelen moet meer aandacht komen voor biologische oorzaken, zeggen onderzoekers van het ministerie van Justitie in de Volkskrant. Crimineel gedrag wordt tot nu toe vooral toegeschreven aan sociale en psychologische factoren, zoals verkeerde vrienden of problemen op school. Maar ook biologische factoren zoals een lage rusthartslag of een tekort aan het stresshormoon cortisol spelen een rol: wie te weinig cortisol heeft wordt niet afgeschrikt door een straf. De onderzoekers hebben hun bevindingen in een rapport aan de Tweede Kamer gestuurd.

Weblink bron “Wekdienst van 2 februari: dit gebeurde terwijl je sliep” (donderdag 2 februari 2017, 06:55), NOS

De belangrijkste drie stresshormonen zijn cortisol, adrenaline en noradrenaline. Deze hormonen worden alle drie afgegeven door de bijnier. Stresshormonen zijn heel nuttig tijdens een acute stresssituatie.

Weblink bron “Stresshormonen”, herseninstituut


intercellulair

afleiding van cellulair met het voorvoegsel inter-

intercellulairder (uninflected comparative)
intercellulairst (uninflected superlative)
intercellulaire (inflected positive)
intercellulairdere (inflected comparative)
intercellulairste (inflected superlative)
intercellulairs (partitive positive)
intercellulairders (partitive comparative)


intracellulair

afleiding van cellulair met het voorvoegsel intra-

intracellulairder (uninflected comparative)
intracellulairst (uninflected superlative)
intracellulaire (inflected positive)
intracellulairdere (inflected comparative)
intracellulairste (inflected superlative)
intracellulairs (partitive positive)
intracellulairders (partitive comparative)

met betrekking tot iets binnen de cellen


kegeldragend

samenstelling van kegel zn en dragend ww

kegeldragende (inflected positive)
kegeldragends (partitive positive)


kiemkrachtig

afleiding van kiemkracht met het achtervoegsel -ig

kiemkrachtiger (uninflected comparative)
kiemkrachtigst (uninflected superlative)
kiemkrachtige (inflected positive)
kiemkrachtigere (inflected comparative)
kiemkrachtigste (inflected superlative)
kiemkrachtigs (partitive positive)
kiemkrachtigers (partitive comparative)


ijshaar

bosjes draden van ijs die bij hoge luchtvochtigheid en temperaturen net onder het vriespunt op rottend hout kunnen ontstaan door voortdurende bevriezing van het water dat schimmels uitscheiden

Bij lichte vorst verschijnt er ijshaar op rottend hout. Nu is duidelijk waarom: er groeit een schimmel in het hout.

Weblink bron
Lucas Brouwers
 “Schimmel in rot loofhout maakt ragfijne ijsbaard” (25 juli 2015) op nrc.nl


insectenboek

samenstelling van insect zn en boek zn met het invoegsel -en-

insectenboeken (plural)
insectenboekje (diminutive singular)
insectenboekjes (diminutive plural)

Exemplaren van het ruim 300 jaar oude insectenboek komen zelden op de markt. "De afgelopen 50 jaar zijn slechts twee vergelijkbare exemplaren te koop geweest", aldus conservator Alex Alsemgeest van het Rijksmuseum in het NOS Radio 1 Journaal.

Weblink bron “Rijksmuseum verwerft zeldzaam boek uit 18de eeuw over Surinaamse insecten” (donderdag 29 augustus 2024), NOS

Op de haarscherpe afbeelding staan immense vruchten, bloemen en insecten. De kunstenaars lieten zich inspireren door Erik en het kleine insectenboek van Godfried Bomans. Sommigen noemen het de Sixtijnse Kapel van Rotterdam.

Weblink bron “'Sixtijnse Kapel'in Rotterdam” (vrijdag 6 juni 2014, 06:00), NOS


insectenkunde

samenstelling van insect zn en kunde zn met het invoegsel -en-

de wetenschap die geleedpotigen onderzoekt; tak van de zoölogie (dierkunde) die zich bezighoudt met de studie van insecten

Toch hoeven we ons geen grote zorgen te maken over de hoornaar, zeggen twee deskundigen. "Ze zoeken de mens niet op, zoals de bekende 'limonadewesp'dat wel doet", zegt hoogleraar insectenkunde Marcel Dicke.

Weblink bron “Bang voor de hoornaar? De 'limonadewesp' geeft veel meer overlast” (dinsdag 5 september 2017, 13:26), NOS


insectenplaag

samenstelling van insect zn en plaag zn met het invoegsel -en-

insectenplagen (plural)
insectenplaagje (diminutive singular)
insectenplaagjes (diminutive plural)

onaangename situatie door een overmaat aan geleedpotigen

In het proces tegen vijf hoofdverdachten, onder wie het vermeende operationele brein achter de aanslagen, Khalid Sheikh Mohammed, ging pas vorige week het vooronderzoek verder. Het proces is meerdere malen uitgesteld: vanwege een tropische storm die Cuba teisterde, vanwege een insectenplaag in het kamp, of recentelijk vanwege corona.

Weblink bron
Eelco Bosch van Rosenthal
 “Elf september 2001 is nog niet voorbij” (zaterdag 11 september 2021, 17:00), NOS

Ook de VN waarschuwt dat de ramp niet te overzien is als de sprinkhanen zich de komende maanden kunnen voortplanten en heeft 138 miljoen euro uitgetrokken om de insectenplaag te stoppen.

Weblink bron “Sprinkhanenplaag Afrika: 'Plaag wordt 500 keer zo groot, als we niks doen'” (donderdag 27 februari 2020, 16:06), NOS


plaaginsect

plaaginsecten (plural)
plaaginsectje (diminutive singular)
plaaginsectjes (diminutive plural)

door de mens als 'schadelijk' ervaren geleedpotige


insectenwereld

samenstelling van insect zn en wereld zn met het invoegsel -en-

insectenwerelden (plural)
insectenwereldje (diminutive singular)
insectenwereldjes (diminutive plural)

alles en iedereen die betrokken is bij het leven van de insecten

de wereld zoals deze ervaren wordt door de insecten; de wereld van de insecten


mitochondriaal

afleiding van mitochondrium met het achtervoegsel -aal

mitochondrialer (uninflected comparative)
mitochondriaalst (uninflected superlative)
mitochondriale (inflected positive)
mitochondrialere (inflected comparative)
mitochondriaalste (inflected superlative)
mitochondriaals (partitive positive)
mitochondrialers (partitive comparative)


monoklonaal

afleiding van kloon met het voorvoegsel mono- en met het achtervoegsel -aal

monoklonale (inflected positive)
monoklonaals (partitive positive)


multicultuur

afleiding van cultuur met het voorvoegsel multi-


epogen

deel van het dna dat zorgt voor de aanmaak van erytropoëtine

Het nog niet aantoonbare, experimentele middel tegen bloedarmoede zorgt ervoor dat het epogen in de spieren verankerd wordt waardoor de aanmaak van lichaamseigen erytropoietine (epo) wordt gestimuleerd.

Weblink bron “Trainer Springstein wordt ook verdacht van gendoping” (28 januari 2006) op nrc.nl

De sportwereld kijkt belangstellend toe, sinds berichten over met epogenen geïnjecteerde apen.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Ivo van Hilvoorde
 Topsport en gendoping : Grenzen aan sprt, opsporing en geloofwaardigheid in: Krisis, jrg. 5 nr. 4 (2004), p. 8


nativisme

afleiding van het Latijnse nativo met het achtervoegsel -isme

leer dat bepaalde eigenschappen en karaktertrekken aangeboren zijn


bio-ethica

afleiding van ethica met het voorvoegsel bio-

leer die de morele aspecten rond de omgang met levende organismen onderzoekt

vrouw die de morele aspecten rond de omgang met levende organismen onderzoekt


bio-ethicus

persoon die de morele aspecten rond de omgang met levende organismen onderzoekt


bio-invasie

afleiding van invasie met het voorvoegsel bio-

bio-invasies (plural)
bio-invasietje (diminutive singular)
bio-invasietjes (diminutive plural)

het al dan niet opzettelijk (laten) binnendringen van (schadelijke) exoten in een bepaalde biotoop


biobank

afleiding van bank met het voorvoegsel bio-

biobanken (plural)
biobankje (diminutive singular)
biobankjes (diminutive plural)

organisatie waar men lichaamsmateriaal verzamelt en bewaart

De ziekte ontwikkelt zich bij iedere patiënt anders. Er is nog heel veel niet bekend. De nieuwe biobank wordt gevuld met lichaamsmateriaal van patiënten zoals bijvoorbeeld bloed. Het nieuwe registratiesysteem wordt gevuld met gezondheidsgegevens van de patiënten. In beide gevallen gebeurt dat anoniem.

Weblink bron “Bloed diabetespatiënt in biobank” (vrijdag 14 februari 2014, 13:24), NOS

Onderzoekers van het Hubrecht Instituut in Utrecht hebben een biobank opgezet met levende tumorcellen die darmkanker veroorzaken. Met stamcel-kweektechniek kunnen ze daaruit nieuwe tumorcellen kweken. Die kunnen gebruikt worden om nieuwe geneesmiddelen op te testen, maar ook om te kijken of een bepaalde behandeling zal aanslaan bij bepaalde typen tumorcellen.

Weblink bron
Rinke van den Brink
 “Darmkanker kan gericht worden aangepakt door biobank” (donderdag 7 mei 2015, 17:50), NOS


onbevrucht

afleiding van bevrucht met het voorvoegsel on-

onbevruchte (inflected positive)
onbevruchts (partitive positive)


migration

Uit het Middelfrans, of rechtstreeks van Latijn migrationem (< migratio).


kensoort

kensoorten (plural)
kensoortje (diminutive singular)
kensoortjes (diminutive plural)

plantensoort die in een bepaalde plantengemeenschap vaker voorkomt dan in een andere


monotypisch

Afgeleid van type met het voorvoegsel mono- met het achtervoegsel -isch


sociobiologisch

afleiding van biologisch met het voorvoegsel socio-

sociobiologischer (uninflected comparative)
sociobiologische (inflected positive)
sociobiologischere (inflected comparative)
sociobiologischers (partitive comparative)

betrekking hebben op de wetenschap die sociaal gedrag biologisch probeert te verklaren

De hoogleraar wilde kijken of er betere verklaringen konden worden gevonden voor crimineel gedrag. Hij wilde onder meer kijken naar de sociobiologische factoren die hierbij een rol zouden kunnen spelen.

Weblink bron “Criminoloog Wouter Buikhuisen (91) overleden” (10 mei 2025), NOS


bloeddrukkoe

(verkorting) van lagebloeddrukkoe, op te vatten als samenstelling van bloeddruk zn en koe zn

vrouwelijk rund die door genetische manipulatie melk produceert met stoffen die mensen kunnen helpen om hun bloeddruk te verlagen

In het begin van de 21e eeuw maakten sommige onderzoekers plannen voor een bloeddrukkoe, maar die werden geen werkelijkheid.


ontwikkelingstheorie

samenstelling van ontwikkeling zn en theorie zn met het invoegsel -s-

een theorie over de ontwikkeling van het leven


recapitulatietheorie

samenstelling van recapitulatie zn en theorie zn

recapitulatietheorieën (plural)
recapitulatietheorietje (diminutive singular)
recapitulatietheorietjes (diminutive plural)

de hypothese dat de ontwikkeling van een organisme van een bepaalde soort een herhaling is van evolutionaire ontwikkeling van die soort


transmutatietheorie

samenstelling van transmutatie zn en theorie zn

transmutatietheorieën (plural)
transmutatietheorietje (diminutive singular)
transmutatietheorietjes (diminutive plural)

een theorie volgens welke alle organismen zich uit zeer eenvoudige stamvormen ontwikkeld hebben


extinction

extinctie [2]; het uitsterven, uitsterving


jaarklasse

groep van planten of dieren, die uit hetzelfde kalenderjaar stammen


accouplement

afleiding van accoupler met met het achtervoegsel -ment