goed

bn: erfwoord, in de betekenis van ‘niet slecht’ aangetroffen vanaf 901

hia

iets concreets of abstracts dat men in bezit kan hebben

alle zaken en alle vermogensrechten (volgens de definitie van 3:1 BW)

Gezondheid is een groot goed.


minuut

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘60e deel van uur’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1494

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘eerste beknopt schriftelijk ontwerp’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1470

minuten (plural)
minuutje (diminutive singular)
minuutjes (diminutive plural)


uitspraak

van Middelnederlands utesprake, Naamwoord van handeling van uitspreken ww , op te vatten als samenstelling van uit bw en spraak zn

uitspraak

manier waarop iets ten gehore gebracht wordt

uitspraken (plural)
uitspraakje (diminutive singular)
uitspraakjes (diminutive plural)

het uiten, bekendmaken van een oordeel in een rechtbank

De uitspraak toonde volgens sommige analisten aan dat wie geld genoeg had om de beste advocaten in te huren, ongestraft een moord kon plegen

Daarmee schuift het hof het oordeel over het werk van de inspectie door naar de bestuursrechter in Amsterdam, die op 20 januari uitspraak doet over de rechtmatigheid van het optreden van onderwijsminister Arie Slob in de Haga-zaak.

Weblink bron
Tjerk Gaulthérie van Weezel en Rik Kuiper
 “Gerechtshof brandt vingers niet aan inspectierapport over Haga Lyceum” (24 december 2019), de Volkskrant


nor

Bargoens, misschien klanknabootsing, vergelijk brommen ww ; in de betekenis van ‘gevangenis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1881

norren (plural)
norretje (diminutive singular)
norretjes (diminutive plural)

plaats waar misdadigers worden opgesloten, gevangenis

Hij zit al elf jaar in de nor.


man

In de betekenis van ‘mens van mannelijk geslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

de juiste man op de juiste plaats

zeer geschikt voor het werk dat gedaan moet worden

geen man over boord zijn

niet zo erg zijn, veel minder erg zijn dan mogelijk was

met man en muis vergaan

zinken van een schip, zonder overlevenden

als de wijn is in de man, dan is de wijsheid in de kan

de kleren maken de man

met nette kleding en een goed verzorgd uiterlijk zal je veel sterker staan in het (zaken)leven

mannen (plural)
mannetje (diminutive singular)
manneke(n) (diminutive singular)
mannetjes (diminutive plural)
manneke(n)s (diminutive plural)

-man komt vaak voor als tweede deel van een samenstelling waarbij het eerste deel een kenmerk nader aanduidt, bijv. een beroep. Dit soort samenstellingen kent soms een meervoud met lui zn of lieden zn . Als het om beroepen gaat, heeft de wens om mannen en vrouwen gelijk te behandelen vaak vormen opgeleverd met -vrouw en -mens in plaats van -man

John is de man van Elly.


contract

In de betekenis van ‘schriftelijke overeenkomst’ voor het eerst aangetroffen in 1391.

Leenwoord uit Oudfrans contract ‘overeenkomst’, overgenomen uit middeleeuws juridisch Latijn contractus, verleden deelwoord van contrahere ‘samentrekken, tot stand brengen, (een zaak) afsluiten’.

Vertrag

een schriftelijk vastgelegde overeenkomst

contracten (plural)
contractje (diminutive singular)
contractjes (diminutive plural)

Na een lange onderhandeling is het contract eindelijk ondertekend.

Veel van zijn werk handelt hij via de computer af. Contracten, afspraken. . .

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


appel

áppel: erfwoord, in de betekenis van ‘vrucht’ aangetroffen vanaf 1146

Middelnederlands: appel, apel
::Germaans: *ap(a)laz
:::Indo-Europees: *abl-/*ablu-

West: Duits: Apfel, Engels: apple, Fries: appel

Noord: IJslands: epli, Zweeds: äpple (Oudnoords: epli)

appél: van Frans appel, in de betekenis van ‘beroep, verzet’ aangetroffen vanaf 1336
Het Middelnederlands kende de vorm appeel (ontleend aan het Oudfrans), die bewaard is als verkleinwoord: appeelken. De moderne vorm is een hernieuwde ontlening aan het moderne Frans.


artikel

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘onderdeel van geschrift of verhandeling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1265

artikel

een van de bepalingen waaruit een wet bestaat

artikel

staat voor een zelfstandig naamwoord, geeft de bepaaldheid aan en het woordgeslacht

artikels (plural)
artikelen (plural)
artikeltje (diminutive singular)
artikeltjes (diminutive plural)

Deze wet kent wel 25 verschillende artikels.


artikel

artikel; een van de bepalingen waaruit een wet bestaat


arbitrage

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bemiddeling’ voor het eerst aangetroffen in 1503

Naamwoord van handeling van arbitreren met het achtervoegsel -age

Schiedsspruch

arbitrages (plural)
arbitragetje (diminutive singular)
arbitragetjes (diminutive plural)

het resultaat van het handelen van een arbiter


moratorium

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘uitstel (van betaling)’ voor het eerst aangetroffen in 1847

afgeleid van het Latijnse morari (uitstellen) met het achtervoegsel -orium

moratoriums (plural)
moratoria (plural)
moratoriumpje (diminutive singular)
moratoriumpjes (diminutive plural)

Maar wat houdt dit breed wettelijk moratorium nu eigenlijk in en wat betekent het voor dagelijkse praktijk van schuldhulpverleners en medewerkers van een debiteurenadministratie?


compensatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vereffening’ voor het eerst aangetroffen in 1503

Naamwoord van handeling van compenseren met het achtervoegsel -atie

обезщетение

iets wat minder is uitvallen, weer goed (proberen te) maken (met een extra toegift)

compensaties (plural)
compensatietje (diminutive singular)
compensatietjes (diminutive plural)

Amsterdam wil 10 miljoen euro ter beschikking stellen aan de Joodse gemeenschap ter compensatie van opgelegde erfpacht die Joden na terugkeer van onderduikadressen of concentratiekampen moesten betalen.


wraken

In de betekenis van ‘afkeuren’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1265. Afgeleid van de wortel van wreken ww .

wraakte (past)
gewraakt (past participle)
te wraken (active infinitive imperfect present)
zullen wraken (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen wraken (active infinitive imperfect future)
hebben gewraakt (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gewraakt (active infinitive perfect present)
gewraakt zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gewraakt te zullen hebben (active infinitive perfect future)
wrakend (imperfect participle)
gewraakt (past participle)
wrake (subjunctive)
wraak (indicative imperfect present singular first-person)
wraakt (indicative imperfect present singular second-person)
wraakt (indicative imperfect present singular second-person)
wraakt (indicative imperfect present singular second-person)
wraakt (indicative imperfect present singular third-person)
wraakte (indicative imperfect past singular first-person)
wraakte (indicative imperfect past singular second-person)
wraakte (indicative imperfect past singular second-person)
wraakte (indicative imperfect past singular second-person)
wraakte (indicative imperfect past singular third-person)
wraakten (indicative imperfect past plural first-person)
wraakten (indicative imperfect past plural second-person)
wraakten (indicative imperfect past plural third-person)
zal wraken (indicative imperfect future singular first-person)
zult wraken (indicative imperfect future singular second-person)
zal wraken (indicative imperfect future singular second-person)
zult wraken (indicative imperfect future singular second-person)
zal wraken (indicative imperfect future singular second-person)
zult wraken (indicative imperfect future singular second-person)
zal wraken (indicative imperfect future singular third-person)
zullen wraken (indicative imperfect future plural first-person)
zullen wraken (indicative imperfect future plural second-person)
zullen wraken (indicative imperfect future plural third-person)
zou wraken (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou wraken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) wraken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt wraken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou wraken (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden wraken (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden wraken (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden wraken (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gewraakt (perfect present first-person)
hebt gewraakt (perfect present second-person)
hebt gewraakt (perfect present second-person)
heeft gewraakt (perfect present second-person)
hebt gewraakt (perfect present second-person)
heeft gewraakt (perfect present third-person)
hebben gewraakt (perfect present first-person)
hebben gewraakt (perfect present second-person)
hebben gewraakt (perfect present third-person)
had gewraakt (perfect past first-person)
had gewraakt (perfect past second-person)
had gewraakt (perfect past second-person)
hadt gewraakt (perfect past second-person)
had gewraakt (perfect past third-person)
hadden gewraakt (perfect past first-person)
hadden gewraakt (perfect past second-person)
hadden gewraakt (perfect past third-person)
zal gewraakt hebben (perfect future first-person)
zal gewraakt hebben (perfect future second-person)
zult gewraakt hebben (perfect future second-person)
zult gewraakt hebben (perfect future second-person)
zal gewraakt hebben (perfect future second-person)
zult gewraakt hebben (perfect future second-person)
zal gewraakt hebben (perfect future third-person)
zullen gewraakt hebben (perfect future first-person)
zullen gewraakt hebben (perfect future second-person)
zullen gewraakt hebben (perfect future third-person)
zou gewraakt hebben (perfect conditional first-person)
zou gewraakt hebben (perfect conditional second-person)
zou gewraakt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gewraakt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gewraakt hebben (perfect conditional second-person)
zou gewraakt hebben (perfect conditional third-person)
zouden gewraakt hebben (perfect conditional first-person)
zouden gewraakt hebben (perfect conditional second-person)
zouden gewraakt hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gewraakt (impersonal passive present imperfect)
er is gewraakt (impersonal passive present perfect)
er werd gewraakt (impersonal passive past imperfect)
er was gewraakt (impersonal passive past perfect)
er zal gewraakt worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gewraakt zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gewraakt worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gewraakt zijn (impersonal passive conditional perfect)
gewraakt worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gewraakt te worden (passive infinitive imperfect present)
gewraakt zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gewraakt te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gewraakt zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gewraakt te zijn (passive infinitive perfect present)
gewraakt zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gewraakt te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word gewraakt (singular imperfect present first-person)
wordt gewraakt (singular imperfect present second-person)
wordt gewraakt (singular imperfect present second-person)
wordt gewraakt (singular imperfect present second-person)
wordt gewraakt (singular imperfect present plural third-person)
worden gewraakt (singular imperfect present plural first-person)
worden gewraakt (singular imperfect present plural second-person)
worden gewraakt (singular imperfect present third-person)
werd gewraakt (singular imperfect past first-person)
werd gewraakt (singular imperfect past second-person)
werd gewraakt (singular imperfect past second-person)
werdt gewraakt (singular imperfect past second-person)
werd gewraakt (singular imperfect past plural third-person)
werden gewraakt (singular imperfect past plural first-person)
werden gewraakt (singular imperfect past plural second-person)
werden gewraakt (singular imperfect past third-person)
zal gewraakt worden (singular imperfect future first-person)
zult gewraakt worden (singular imperfect future second-person)
zult gewraakt worden (singular imperfect future second-person)
zult gewraakt worden (singular imperfect future second-person)
zal gewraakt worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gewraakt worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gewraakt worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gewraakt worden (singular imperfect future third-person)
zou gewraakt worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gewraakt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gewraakt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gewraakt worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gewraakt worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gewraakt worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gewraakt worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gewraakt worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gewraakt worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gewraakt (perfect present first-person)
bent gewraakt (perfect present second-person)
bent gewraakt (perfect present second-person)
is gewraakt (perfect present second-person)
zijt gewraakt (perfect present second-person)
is gewraakt (perfect present third-person)
zijn gewraakt (perfect present first-person)
zijn gewraakt (perfect present second-person)
zijn gewraakt (perfect present third-person)
was gewraakt (perfect past first-person)
was gewraakt (perfect past second-person)
was gewraakt (perfect past second-person)
waart gewraakt (perfect past second-person)
was gewraakt (perfect past third-person)
waren gewraakt (perfect past first-person)
waren gewraakt (perfect past second-person)
waren gewraakt (perfect past third-person)
zal gewraakt zijn (perfect future first-person)
zult gewraakt zijn (perfect future second-person)
zult gewraakt zijn (perfect future second-person)
zult gewraakt zijn (perfect future second-person)
zal gewraakt zijn (perfect future third-person)
zullen gewraakt zijn (perfect future first-person)
zullen gewraakt zijn (perfect future second-person)
zullen gewraakt zijn (perfect future third-person)
zou gewraakt zijn (perfect conditional first-person)
zou gewraakt zijn (perfect conditional second-person)
zou gewraakt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gewraakt zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gewraakt zijn (perfect conditional second-person)
zou gewraakt zijn (perfect conditional third-person)
zouden gewraakt zijn (perfect conditional first-person)
zouden gewraakt zijn (perfect conditional second-person)
zouden gewraakt zijn (perfect conditional third-person)

op bepaalde, bij wet omschreven gronden niet toelaten of onbevoegd verklaren


conditie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘voorwaarde, toestand’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1281

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘lichamelijke gesteldheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1898

In de overeenkomst staat onder welke condities de koop plaatsvindt.


criminaliteit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘misdadigheid’ voor het eerst aangetroffen in 1865

Van het Franse criminalité met het achtervoegsel -iteit

Kriminalität

de misdadigheid, het begaan van misdaden

De criminaliteit is de laatste jaren in het algemeen minder geworden, maar sommige vormen, zoals cybercriminaliteit zijn wel toegenomen.

In deze woelige tijden waar criminaliteit en terrorisme aan de orde van de dag waren, was het altijd prettig om te constateren dat er iemand over je waakte.

Deze week ging de opvoeding 's ochtends bijna uitsluitend over de gevaren van criminaliteit bij jonge jongens.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


crimineel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘misdadig’ voor het eerst aangetroffen in 1467

afgeleid van het Latijnse crīmen met het achtervoegsel -eel

Kriminelle

iemand door zich onderhoudt door de wet te breken

criminelen (plural)
crimineeltje (diminutive singular)
crimineeltjes (diminutive plural)

De politie heeft een aantal zware criminelen van hun bed gelicht.


resolutie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘besluit’ voor het eerst aangetroffen in 1549

gerechtelijke uitspraak die niet wordt gedaan volgens de normale rechtsbedeling


persoon

via Middelnederlands persone van Latijn persona
**[1] in de betekenis van ‘individu’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1265
**[2] in de betekenis van ‘klasse van de persoonlijke voornaamwoorden, als grammaticale term’ aangetroffen vanaf 1576

personen (plural)
persoontje (diminutive singular)
persoontjes (diminutive plural)

menselijk wezen, onderneming of instelling met rechten en plichten die door de wet erkend worden, namelijk de natuurlijke persoon en de rechtspersoon


bot

.. so sell dat bot staende bliven totter naesten rechtdage toe,


aanklacht

samenstelling van aan en klacht zn of van aanklagen

Anklage

bij de rechtbank ingediende beschuldiging of klacht

aanklachten (plural)
aanklachtje (diminutive singular)
aanklachtjes (diminutive plural)

De hondeneigenaar had een aanklacht bij de rechtbank ingediend tegen de te hoge hondenbelasting.

‘Die klootzak van een Sander vroeg me of ik nog over een aanklacht had nagedacht.’

'Of zijn er al eerdere aanklachten of veroordelingen geweest?' 'Nee, geen enkele,' verzekert de vertegenwoordiger van het privébelang meteen.

Juli Zeh
 “Corps delcti” (2009), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789041417480


raam

In de betekenis van ‘lijst(werk), omlijsting’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1277.

erfwoord: Middelnederlands rāme, raem m, rāme v ‘omlijsting, raam, waarop iets gespannen wordt’, ontwikkeld uit Oergermaans *hraman-, bij Indo-Europees *krom-, waartoe ook Russisch dial. kromá ‘rand; korst’, vero. krómka ‘id.’ en zakromítʹ ‘met planken afscheiden’ behoren. Verwant aan remmen. Evenals Nederduits Rahm en Duits Rahmen, beide ‘lijst(werk), omlijsting’.

Fenster

venster: muuropening om lucht en licht door te laten

ramen (plural)
raampje (diminutive singular)
raampjes (diminutive plural)

de basisstructuur van een akkoord of wet waarin slechts de begrenzing van het geheel, en het onderlinge verband van onderdelen, is vastgesteld

Dit voorstel past niet in het raam van het akkoord.


advocaat

Van Latijn ad (naar) + vocare (roepen), dus lett. "iemand die erbij geroepen wordt". In de betekenis van ‘rechtsgeleerde’ voor het eerst aangetroffen in 1265.

Advocaat van de duivel spelen

Het voor iemand uit het verkeerde kamp opnemen; een mening verdedigen waar men zelf niet achter hoeft te staan

advocaten (plural)
advocaatje (diminutive singular)
advocaatjes (diminutive plural)

‘Waarom gooien ze er dan geen bataljon advocaten tegenaan? Ze zijn toch zo machtig? ’

Én wat doen wij dan?'
'Proberen eruit te zien als advocaten, ik tenminste.'

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “1968, De grote eeuw deel 7” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044633535

De advocaat is een rechtshulpverlener, die zijn cliënten met raad en daad terzijde staat. Iedere burger dient, wanneer hij rechtshulp nodig heeft, een onbelemmerde toegang tot een advocaat te hebben.

Henk van de Bunt e.a.
 “Georganiseerde criminaliteit in nederland: de vrije-beroepsbeoefenaars: advocaten, notarissen, accountants”, kamerstuk 24 072 Enquête Opsporingsmethoden nr. 19 (november 1995), Sdu, 's-Gravenhage, p. 9 op parlementairemonitor.nl


engagement

/ɑ̃ɣaʒəʹmɛnt/

engagementen (plural)
engagementje (diminutive singular)
engagementjes (diminutive plural)

Zij gingen een engagement aan bij die afdeling.


engagement

Uit het Frans, of een samenstelling van engage met het achtervoegsel -ment.


ex

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘voormalig echtgenoot of echtgenote’ voor het eerst aangetroffen in 1982

Ex artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek heb ik recht op schadevergoeding.


rad

raderboot

1. wielvormig voorwerp dat kracht overbrengt binnen een machine of op het water

Het slechtste rad maakt het meeste geraas

Wie het minste van een zaak af weten, zijn juist geneigd het meest hierover te roeptoeteren (vgl. de beste stuurlui staan aan wal)

Het vijfde rad aan de wagen

Gezegd van iemand die of iets wat ergens prima bij gemist kan worden

Iemand een rad voor de ogen draaien

Iemand op gemene, slinkse wijze bedriegen of misleiden

Voor galg en rad opgroeien

Vanaf de jeugd een levenspad volgen dat later waarschijnlijk naar criminaliteit leidt

Rad

raderen (plural)
raadje (diminutive singular)
radje (diminutive singular)
radertje (diminutive singular)
raadjes (diminutive plural)
radjes (diminutive plural)
radertjes (diminutive plural)

strafwerktuig bestaand uit een wiel dat is bevestigd op een houten paal, waarna het gefolterde lichaam van een veroordeelde hierop wordt gelegd

De misdadiger werd op het rad gezet.


roof

In de betekenis van ‘wondkorst’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1351

Raub

het openlijk en gewelddadig wegnemen van hetgeen een ander toebehoort

roven (plural)
roofje (diminutive singular)
roofjes (diminutive plural)


lid

In de betekenis van ‘penis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1530

In de betekenis van ‘deksel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1429

In de betekenis van ‘lichaamsdeel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1260

Die het onderste uit de kan wil hebben, krijgt het deksel ( of het lid ) op de neus

Mitglied

iemand die behoort tot een groep, organisatie of sekte

internode

deel van de stengel dat zich tussen de twee knopen bevindt

leden (plural)
lidje (diminutive singular)
lidjes (diminutive plural)

deel van een paragraaf van een wetsartikel

De tekst van art. 269, derde lid, b), is van toepassing vanaf 10.01.2005.


beroep

In de betekenis van ‘appèl, herziening van vonnis aan hogere rechter vragen’ voor het eerst aangetroffen in 1292

afgeleid van de stam van het werkwoord roepen met het voorvoegsel be-

Beruf

een bezigheid waarmee men de kost verdient

beroepen (plural)
beroepje (diminutive singular)
beroepjes (diminutive plural)

dringend verzoek om hulp of bijstand, appel

ik doe hierbij een dringend beroep op je

Provinciale Staten van Flevoland hebben een bijdrage van 2,3 miljoen euro aan de gemeente Almere geblokkeerd. Almere had een beroep gedaan op het speciale coronafonds van de provincie nadat de Floriade op een financiële flop was uitgelopen.

Weblink bron “Provincie gaat deel miljoenenverlies Floriade niet compenseren” (15 december 2022), NOS

in beroep gaan: verzoek bij een hogere rechtsinstantie om herziening van een vonnis of beschikking (een rechtsmiddel)

Na de uitspraak van de rechter ging hij direct in beroep.

in hoger beroep gaan: verzoek bij een hogere rechtsinstantie om herziening van een vonnis of beschikking (een rechtsmiddel)

Het gerechtshof in Amsterdam heeft Keith Bakker woensdag in hoger beroep veroordeeld tot achttien maanden cel voor het verkrachten van een minderjarig meisje. Het OM eiste eind juni zes jaar cel en tbs met dwangverpleging, maar de straf viel fors lager uit. Volgens het hof is bewijs voor dwang in de relatie niet gevonden.

Weblink bron “Voormalige verslavingsgoeroe Keith Bakker krijgt fors lagere straf in hoger beroep” (13 jul 2022), NU.nl

Na de uitspraak van de rechter ging hij direct in hoger beroep.

hof van beroep: de rechtbank die het hoger beroep behandeld.


deken

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘overste, hoofd’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1210

In de betekenis van ‘beddek’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1326

dean

voorzitter van de Nederlandse orde van advocaten

dean

een kerkelijk of academisch ambt en territoriale eenheid

dekens (singular)
dekentje (diminutive)
dekentjes (diminutive singular)

Een slecht functionerende advocaat kan door de deken uit zijn ambt worden gezet.


universitas

Afgeleid van universus ("algemeen, gemeenschappelijk") met het achtervoegsel -itas. De middeleeuwse betekenis "universiteit" komt voort uit de betekenis "vereniging": de eerste universiteiten waren verenigingen van docenten en studenten.

gemeenschap, maatschappij; vereniging, gilde, ambacht, corporatie

Universitatis sunt, non singulorum, veluti quae in civitatibus sunt theatra et stadia et similia et siqua alia sunt communia civitatum.

Aan de maatschappij, dus niet aan individuen, behoren dingen die zich in de steden bevinden, zoals theaters en stadions en gelijkaardige goederen en alle andere dingen die gemeenschappelijk bezit zijn van de steden.


vrouw

In de betekenis van ‘voorname vrouw, dame’ voor het eerst aangetroffen in 1151.

[1], [3]: erfwoord: Middelnederlands vrouwe ‘heerseres, voorname/adellijke dame, meesteres’, uit Oudnederlands frouwa, ontwikkeld uit Oergermaans *frawjōn, een afleiding van *frawan- ‘heer’ (waaruit Oudsaksisch frō en Oudengels frēa), bij Indo-Europees *preh₃-u̯o-, waartoe ook Tsjechisch pravý ‘recht, juist’, Oudgrieks prānḗs ‘voorwaarts geneigd’ en Sanskriet pravaṇáḥ ‘voorwaarts geneigd, neerhellend’ behoren. Evenals Nederduits Fro, Duits Frau en Fries frou(we).

[2]: in de betekenis ‘echtgenote’ aangetroffen vanaf 1512.

[4]: in de betekenis ‘speelkaart met vrouwfiguur’ aangetroffen vanaf 1712.

vrouwen (plural)
vrouwtje (diminutive singular)
vrouwtjes (diminutive plural)

vrouwelijke partner in een blijvende relatie

Op het feest werd ik aan zijn vrouw voorgesteld.


echtscheiding

Scheidung

formele verbreking van een huwelijksband

Al na één jaar liep het sprookjeshuwelijk uit op een echtscheiding.

‘Missen jullie elkaar dan niet verschrikkelijk?’ Het klinkt misschien hard of raar, maar nee. Er is immers geen sprake van verlies, echtscheiding of overlijden en verder weten we allebei dat we elkaar na een x aantal maanden weer zullen zien.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

Het grootste deel van de klantenkring, rechtsmisbruik en echtscheidingen, voogdijgeschillen en erftwisten, kwam bij de juridisch medewerkers terecht.


aanslagbiljet

samenstelling van aanslag en biljet (aanslag = schatting)

aanslagbiljetten (plural)
aanslagbiljetje (diminutive singular)
aanslagbiljetjes (diminutive plural)

belastingsbrief, formulier waarmee de belastingplichtige op de hoogte wordt gesteld van het door hem te betalen belastingsbedrag


boa

iemand die vanwege zijn functie de wettelijke bevoegdheid heeft gekregen om mensen aan te houden en te bekeuren die bepaalde wettelijke bepalingen overtreden

Vroeger had Nederland de veldpolitie en het buitengebied was haar exclusieve werkterrein. Door wijzigingen in de politieorganisatie is deze tak van de politie uit het buitengebied verdwenen. Het toezicht wordt nu onder meer gedaan door een groot korps vrijwilligers, onder wie veel jagers en lokale jagersverenigingen, samen met buitengewoon opsporingsambtenaren. Anders dan de veldpolitie heeft de boa minder bevoegdheden, tijd en middelen om op te treden tegen criminaliteit. Op vormen van georganiseerde stroperij is de boa niet toegerust.

Weblink bron
Laurens Hoedemaker geciteerd door Arjen Schreuder
 “Zonder pistool durft de boswachter het bos niet in” (19 augustus 2015) op nrc.nl


dagvaarding

Naamwoord van handeling van dagvaarden met het achtervoegsel -ing

传票

een oproep om voor een rechtbank te verschijnen

dagvaardingen (plural)
dagvaardinkje (diminutive singular)
dagvaardinkjes (diminutive plural)

een schriftelijke oproep om voor een rechtbank te verschijnen


zaak

erfwoord via Middelnederlands van Oudnederlands saka, in de betekenis van ‘rechtszaak’ voor het eerst aangetroffen als deel van een samenstelling vanaf 701 en als woord met de betekenis van ‘voorwerp, handeling’ aangetroffen vanaf 901

dat verandert de zaak

er is een nieuwe en andere situatie (waardoor eerdere regels, gemaakte afspraken e.d. niet meer van toepassing zijn)

de gang van zaken

de manier waarop iets verloopt, gedaan/uitgevoerd wordt etc.

de kurk waarop de zaak drijft

datgene wat de basis vormt voor al het andere

er is/zit [geen] schot in de zaak.

de kwestie komt [niet] dichter bij een oplossing, dankzij nieuwe ontwikkelingen

handelen naar bevind van zaken

acties afstemmen op hoe de actuele situatie zich ontwikkelt (i.p.v. ver vooruit te plannen)

het is voor de goede zaak

het dient een goed doel (m.n. gezegd van iets wat op het eerste gezicht verkeerd lijkt)

de neus in iemands anders/andermans zaken steken

zich ongevraagd bemoeien met zaken van een ander waar men zelf niets mee te maken heeft

niet veel zaaks

niet bijzonder/interessant/speciaal, weinig voorstellend

openheid van zaken geven

eerlijk, oprecht, transparant over iets zijn

orde op zaken stellen

een problematische of onoverzichtelijke kwestie oplossen, in een voorheen chaotische situatie meer ordening aanbrengen

de zaak bloedt dood

hoewel er in een bepaalde kwestie nog geen oplossing, eindoordeel e.d. is, neemt de publieke aandacht ervoor af en raakt het uiteindelijk in de vergetelheid

een zaak aanhouden

de verdere behandeling van een rechtszaak uitstellen

rechter in eigen zaak zijn

oordelen over iets waar men zelf zeer nauw bij betrokken is (≈ Eigen rechter spelen)

gedane zaken nemen geen keer

iets dat gebeurd is, kan je niet meer terugdraaien

het hebben van de zaak, is het einde van 't vermaak

zodra je iets hebt, is het verlangen ernaar weg.

zaken (plural)
zaakje (diminutive singular)
zaakjes (diminutive plural)

voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten (volgens de definitie van 3:2 BW)

Het is evident dat een gebruiksrecht op een Instagram-account geen voor menselijke beheersing vatbaar stoffelijk object is en dus geen zaak in de zin van het burgerlijk recht (art. 3:2 BW).

A.E. Harteveld
 “Conclusie in zaak nummer 21/01245” (9 maart 2022), Parket bij de Hoge Raad op rechtspraak.nl

een rechtszaak, geding, gerechtszaak, rechtsgeding

Artsen financieren zaak tegen tabaksindustrie

De zaak komt voor in december 2010.


moord

erfwoord via Middelnederlands mort van Oudnederlands morth, in de betekenis van ‘doodslag met voorbedachten rade’ aangetroffen vanaf 1106/1111
**[1.1] (Nederland) Wetboek van Strafrecht, art. 289
**[1.2] vermoedelijk onder invloed van de uitdrukking "een moord doen voor" om een sterke begeerte aan te geven

moord en doodslag komen van

grote problemen veroorzaken, grote ruzie veroorzaken

assassinat

handeling met het doel en het gevolg dat iemand dood gaat

moorden (plural)
moordje (diminutive singular)
moordjes (diminutive plural)

opzettelijk en met voorbedachten rade een ander van het leven beroven

Antonio zit een gevangenisstraf uit van 24 jaar voor de moord op zijn jeugdvriend Guido.

“Gerede Twijfel - De Maastrichtse martelmoord” (14 juni 2023) op nrc.nl

Voor moord, waarbij ‘voorbedachte rade’ is vereist, kan levenslang worden gegeven. Voor doodslag, een handeling ‘in opwelling’, maximaal vijftien jaar.

Weblink bron
Wouter van Loon
 “Wel dood, geen moord” (12 maart 2016) op nrc.nl


aangeklaagde

Afgeleid van aangeklaagd met het achtervoegsel -e

ˈaŋɣəˌklaɣdə

обвиняем

iemand tegen wie een aanklacht is ingediend


notaris

In de betekenis van ‘openbaar schrijver’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1290.

Middelnederlands notārius, notāris, notārijs ‘door het geestelijk, later ook wereldlijk, gezag aangestelde beambte die rechtsgeldige akten opmaakt’, leenwoord uit Latijn notārius ‘stenograaf, secretaris’.

Notar

notarissen (plural)
notarisje (diminutive singular)
notarisjes (diminutive plural)

jurist die bevoegd is om authentieke akten op te maken, te bewaren en uit te geven

Gesprekken tussen Struis en de gemeente Deventer hebben de afgelopen weken niets opgeleverd. Volgens Struis’ advocaat Rob Dommerholt schendt de gemeente eerdere afspraken met Struis, die bij een notaris zijn vastgelegd.

Joods vastgoed met hulp notarissen onteigend


officier

via Middelnederlands officier van Frans officier
**[1] in de betekenis van ‘rang bij de marine’ aangetroffen vanaf 1685
**[2] in de betekenis van ‘ambtenaar’ aangetroffen vanaf 1340/1360

officer

iemand die een rang in het leger bekleedt die hem of haar het bevel over...

officieren (plural)
officiers (plural)
officiertje (diminutive singular)
officiertjes (diminutive plural)


accijns

via Middelnederlands assise van Oudfrans assise "rechtszitting, verordening, belasting", in het Vroegnnieuwnederlands gecontamineerd met cijns van Latijn census "belasting" en in die vorm met de betekenis van ‘verbruiksbelasting’ aangetroffen vanaf 1629

акциз

belasting die direct geheven wordt bij de aan- en verkoop van verbruiksgoederen

accijnzen (plural)
accijnsje (diminutive singular)
accijnsjes (diminutive plural)

De overheid wilde de accijns op sigaretten verhogen.

Door verhoging van de accijns probeert de regering het gebruik van benzine te ontmoedigen.


aanslag

aanslagen (plural)
aanslagje (diminutive singular)
aanslagjes (diminutive plural)

De aanslag werd in Nederland verzonden in de beruchte blauwe envelop.


overeenkomst

Naamwoord van handeling van overeenkomen met het achtervoegsel -st

ooreenkoms

een bindende afspraak waarmee alle partijen instemmen

overeenkomsten (plural)
overeenkomstje (diminutive singular)
overeenkomstjes (diminutive plural)

bindende afspraak waarbij partijen jegens elkaar of de ene jegens de andere de wil geuit hebben om verbintenissen (iets doen of nalaten) aan te gaan

Er was een overeenkomst gesloten over de verdeling van het geërfde geld.

Wat de courtage betrof moest er misschien aan worden toegevoegd dat ze een overeenkomst met de leiding van Mercurius hadden gesloten dat ze in plaats van voor loon zouden werken voor 15 procent van de opgebouwde winst.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “De tweede doodzonde” (2020), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645149


arrestant

Naamwoord van handeling van arresteren met het achtervoegsel -ant

arrested person

iemand die in hechtenis is genomen door de politie

arrestanten (plural)
arrestantje (diminutive singular)
arrestantjes (diminutive plural)

iemand die krachtens een bevelschrift of vonnis op iemands goederen beslag legt


belanghebbende

Afgeleid van belanghebbend met het achtervoegsel -e.

persoon of entiteit die een belang heeft dat rechtstreeks bij een besluit betrokken is

De belanghebbende kon rechtens bezwaar indienen tegen de weigering hem een vergunning te verlenen.


bezitter

afgeleid van bezitten met het achtervoegsel -er

bezitters (plural)
bezittertje (diminutive singular)
bezittertjes (diminutive plural)

iemand die het bezit van iets heeft, maar niet noodzakelijk ook DE eigendom

De bezitter van dit landhuis heeft er goed aan verdiend.


federatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bond’ voor het eerst aangetroffen in 1805

Naamwoord van handeling van federeren met het achtervoegsel -atie

federasie

een verbond van samenwerkende staten of lichamen die hun zelfstandigheid behouden

federaties (plural)
federatietje (diminutive singular)
federatietjes (diminutive plural)

Een federatie van autonome verenigingen.


requisitoir

van Frans réquisitoire zn , in de betekenis van ‘eis, betoog’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1548

eis

aanklacht van de officier van justitie tijdens een strafproces, waarin hij de feiten op een rijtje zet, zijn mening geeft over het bewijs en een bepaalde straf eist

requisitoirs (plural)
requisitoiren (plural)
requisitoirtje (diminutive singular)
requisitoirtjes (diminutive plural)
rekwisitoor

Het OM begon donderdag met het requisitoir, dat in totaal vier dagen zal duren. De strafeis wordt bekend op 1 maart.

Weblink bron
Jan Meeus
 “OM hecht grote waarde aan getuigenissen zussen Holleeder” (14 februari 2019) op nrc.nl


examen

la mise en examen

de staat van beschuldiging, aanklacht (door de onderzoeksrechter)


uso

van Italiaans uso, in de betekenis "wisselgebruik" aangetroffen vanaf 1578

handelsgebruik dat zo gangbaar is dat het als een wettelijke norm beschouwd kan worden

⧖ Ende opdat dese ordre ende andre g'emaneerde placcaten doch te beter souden mogen worden gemainteneert, is goetgevonden den bij d.E. Heer Van Goens gesteld ende beëdichden secretaris deses Raedts, Abraham Gabbema, bij desen op approbatie ende nader goetvinden onser Heeren Meesters te substitueren tot fiscus ende lantschout provisioneel ende hem te laten genieten d' emolumenten naer uso daertoe staende, om te beter op alles te mogen toesien.

Jan van Riebeeck (eds. D.B. Bosman en H.B. Thom)
 “Daghregister. Deel 2. 1656-1658.” (1955), A.A. Balkema, Kaapstad, p. 145


aanmaning

Naamwoord van handeling van aanmanen met het achtervoegsel -ing.

Aufforderung

Waarschuwing dat men nog niet betaald heeft

aanmaningen (plural)
aanmaninkje (diminutive singular)
aanmaninkjes (diminutive plural)

waarschuwing dat men nog niet betaald heeft, herinnering

De aanmaning om de belastingen te betalen kwam nadat de deadline verstreken was.


aanranding

In de betekenis van 'aantasting (van een verdrag, de vrijheid, waardigheid e.d.)’, voor het eerst aangetroffen in 1729, zie vindplaats hieronder.

Later ook in de zin van 'het fysiek lastigvallen, aanval', en in de 20e eeuw, eufemistisch (aanvankelijk met de toevoeging "eerbaarheid") voor 'het afdwingen van onzedelijke handelingen bij iemand'. De laatstgenoemde betekenis is tegenwoordig de dominante.

Naamwoord van handeling van aanranden met het achtervoegsel -ing

Angriff

aantasting (van een verdrag, wet, de vrijheid, waardigheid)

sexovergreb

een fysieke aanval op iemand met als doel seksuele handelingen af te dwingen

aanrandingen (plural)
aanrandinkje (diminutive singular)
aanrandinkjes (diminutive plural)

Hij die door geweld of een andere feitelijkheid of bedreiging met geweld of een andere feitelijkheid iemand dwingt tot het plegen of dulden van ontuchtige handelingen, wordt, als schuldig aan feitelijke aanranding van de eerbaarheid, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie.

Nederlands Wetboek van Strafrecht, § 246


beschikking

Naamwoord van handeling van beschikken met het achtervoegsel -ing.

beschikkingen (plural)
beschikkinkje (diminutive singular)
beschikkinkjes (diminutive plural)

een besluit dat iets wettelijk of juridisch regelt

Dit wordt gedaan bij ministeriële beschikking.


arrestatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘inhechtenisneming’ voor het eerst aangetroffen in 1445

Afgeleid van arresteren met het achtervoegsel -atie

detenció

een aanhouding door de sterke arm der wet

arrestaties (plural)
arrestatietje (diminutive singular)
arrestatietjes (diminutive plural)

Agenten gingen kijken en zagen de man slapend op de bestuurdersstoel liggen. Ze herkenden hem als de gezochte gevangene en hielden hem aan. De man verzette zich flink tijdens zijn arrestatie, meldt Omroep Brabant.

Weblink bron “Gezochte gevangene met doorgeladen pistool aangehouden” (08-08-2019), NOS

De mensen die het geweld van dichtbij meemaakten, zullen dat nooit vergeten. Door verdriet, of door gewetenswroeging. We weten ook dat leden van de ETA na hun arrestatie werden gemarteld door de politie."

Weblink bron
Rop Zoutberg
 “Einde van de ETA komt eraan: 'Uiteindelijk hebben we allemaal verloren'” (07-03-2018), NOS


belasting

Naamwoord van handeling van belasten met het achtervoegsel -ing

данък

облагане с данък

товар

de mate waarin een machine belast wordt ofwel het vermogen dat van de machine

belastingen (plural)
belastinkje (diminutive singular)
belastinkjes (diminutive plural)

door de wet gedwongen betaling aan de overheid zonder individuele tegenprestatie van die overheid

De omzetbelasting en winstbelasting zijn de bekendste vormen van belasting voor een bedrijf.


vereniging

Naamwoord van handeling van verenigen met het achtervoegsel -ing.

Verein

groepering van mensen die op een bepaald doel gericht is

Vereinigung

een operatie die twee of meer verzamelingen samenvoegt

verenigingen (plural)
verenigingetje (diminutive singular)
verenigingetjes (diminutive plural)
vereeniging

vrijwillige groepering van personen (leden), met of zonder rechtspersoonlijkheid, die gericht is op een bepaald doel en met een bestuur aan het hoofd

Hij had zich aangesloten bij een vereniging voor fotografie.

Op 8 en 9 juli moeten zij zich verantwoorden in de rechtbank in Almelo. Het twintigtal wordt verdacht van openlijke geweldpleging in vereniging. Voor zeven van hen komt daar ook een beschuldiging van poging tot zware mishandeling bij.

Weblink bron “OM vervolgt twintig verdachten voor rellen FC Twente-Hammarby” (24 juni 2024), NOS


bezit

het houden of genieten van een goed, dat iemand in persoon, of door een ander in zijn feitelijke macht heeft, alsof het aan hem toebehoort

Zelf waren ze ook in het bezit van een computer met internetaansluiting.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


clausule

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘afzonderlijke zinsnede of bepaling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Klausel

een extra bepaling in een ambtelijke brief.

clausules (plural)
clausuletje (diminutive singular)
clausuletjes (diminutive plural)

Bij die brieven zit altijd wel een clausule.


kruisiging

Naamwoord van handeling van kruisigen met het achtervoegsel -ing

het executeren van een ter dood veroordeelde door hem aan een kruis te nagelen

In het Romeinse Rijk was kruisiging een gebruikelijke manier om misdadigers terecht te stellen.


aanhouding

Naamwoord van handeling van aanhouden met het achtervoegsel -ing.

aanhoudingen (plural)
aanhoudinkje (diminutive singular)
aanhoudinkjes (diminutive plural)

Doe er een signalement bij met verzoek tot aanhouding en schakel Interpol in, haal alles uit de kast .

Håkan Nesser
 “Het grofmazige net” (2001), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044524048


afkondiging

Naamwoord van handeling van afkondigen met het achtervoegsel -ing.

proclamación

officiële bekendgeving, gewoonlijk van het in werking treden van een regeling of wet.

afkondigingen (plural)
afkondigingetje (diminutive singular)
afkondigingetjes (diminutive plural)


afwikkeling

naamwoord van handeling van afwikkelen met het achtervoegsel -ing

Abwicklung

afhandeling van een bepaald zakelijk of technisch proces

afwikkelingen (plural)
afwikkelingetje (diminutive singular)
afwikkelingetjes (diminutive plural)

afhandeling van een gemeenschap van goederen die ontbonden moet worden zoals erfenis, huwelijksgemeenschap of bedrijfsboedel, inclusief vereffening en verdeling, ook liquidatie genoemd

Erfgenamen, die willen voorkomen dat zij meer moeten betalen dan ontvangen en die toch hun nalatenschap niet willen verwerpen, omdat zij bang zijn tekort te komen wanneer de afwikkeling soms meevalt kunnen aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving.

Weblink bron
Amy Groskamp-Ten Have
 “Hoe hoort het eigenlijk?.”, 4e druk (1940), H.J.W. Becht, Amsterdam, p. 100


afzondering

Naamwoord van handeling van afzonderen met het achtervoegsel -ing.

een gedwongen verblijf in eenzaamheid vanwege gedragsproblemen, besmettingsgevaar enz.

Hij had gelijk, mijn experiment om in stilte te lopen moest ik meer in afzondering uitproberen en niet de groep er te veel mee lastigvallen, dus ik trok me in de dagen daarna steeds meer terug.

Hij moest vanwege zijn gedragsstoornis jarenlang in afzondering leven.


bedrijf

In de betekenis van ‘beroepswerkzaamheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1293

In de betekenis van ‘deel van een toneelstuk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1704

besigheid

organisatie, samenspel van mensen en middelen om producten en of diensten te leveren

bedrijven (plural)
bedrijfje (diminutive singular)
bedrijfjes (diminutive plural)

In bet. 1 en 2. heeft bedrijf vooral een technische betekenis, terwijl bij onderneming de nadruk ligt op het economische aspect.

een zelfstandige rechtsvorm met winstoogmerk

De notaris stelde de contracten op voor de oprichting van het nieuwe bedrijf.


amnestie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘generaal pardon’ voor het eerst aangetroffen in 1610

amnesty

een verklaring dat afgezien zal worden van strafvervolging voor een bepaalde groep

De levenslang veroordeelde misdadiger hoopte nog steeds op het krijgen van amnestie.

Daniele Manin, die het niet kon verdragen om zijn dierbare Venetië te zien lijden, wist er amnestie uit te slepen voor iedereen met uitzondering van hemzelf en een paar anderen, die verbannen zouden worden.

Amanda Dykes
 “De vondeling van Venetië” (2023), KokBoekencentrum Uitgevers, ISBN 9789029735353

Het besluit om dit stukje herinnering officieel uit te wissen is de eerste 'amnestie' uit de Europese geschiedenis.

Ineke Sluiter
 “Socrates” (2016), Amsterdam University Press , ISBN 9789089646224


arglist

In de betekenis van ‘boze bedoeling’ voor het eerst aangetroffen in 1276

Volgens M. Antistius Labeo is arglist (dolus) iedere doortraptheid, leugen of kunstgreep, aangewend om een ander om de tuin te leiden, te misleiden of te bedriegen.


verzekering

Naamwoord van handeling van verzekeren met het achtervoegsel -ing

vərˈzekəˌrɪŋ

Versicherung

overeenkomst waarmee men zorgt voor vergoeding van schade, diefstal e.d...

verzekeringen (plural)
verzekeringetje (diminutive singular)
verzekeringetjes (diminutive plural)

overeenkomst waarmee men zorgt voor vergoeding van schade, diefstal e.d. door het betalen van een premie aan degene die verzekert

Ik heb als ondernemer een verzekering afgesloten.


bedreiging

Naamwoord van handeling van bedreigen met het achtervoegsel -ing

bedreigingen (plural)
bedreiginkje (diminutive singular)
bedreiginkjes (diminutive plural)

Een bedreiging voor het milieu.

Ik concludeerde dat mijn actie wellicht een soort bedreiging vormde voor hun eigen bestaan. Aanval is dan soms de beste verdediging.

Rusland is niet te spreken over de plannen en zegt dat die een bedreiging vormen voor de Russen. De uitbreiding van het militaire bondgenootschap maakt Europa en de wereld zeker niet veiliger, stelt een woordvoerder van het Kremlin.

Weblink bron “Finse politieke leiders willen toetreden tot de NAVO, Rusland ziet dreiging” (12 mei 2022), NOS


bekentenis

In de betekenis van ‘het erkennen’ voor het eerst aangetroffen in 1552

Naamwoord van handeling van bekennen met het achtervoegsel -enis

confession

een verklaring waarin men toegeeft een bepaalde daad gepleegd te hebben

bekentenissen (plural)
bekentenisje (diminutive singular)
bekentenisjes (diminutive plural)

Als de bekentenis van de verdachte het enige bewijs is in een strafzaak is het maar de vraag of de rechter dit ziet als een wettig en overtuigend bewijs.


benadeling

Naamwoord van handeling van benadelen met het achtervoegsel -ing.

enorme Verletzung

buitengewoon onevenwicht tussen de contractuele prestaties van de betrokken partijen

benadelingen (plural)
benadelinkje (diminutive singular)
benadelinkjes (diminutive plural)

aanzienlijk onevenwicht tussen de wederzijds bedongen prestaties in het kader van een wederkerige overeenkomst.


besluit

besluiten (plural)
besluitje (diminutive singular)
besluitjes (diminutive plural)

schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling


straf

In de betekenis van ‘stijf, krachtig’ voor het eerst aangetroffen in 1401. Het substantief met de betekenis "maatregel ter vergelding" dateert van ruim een eeuw later (ca. 1557). Waarschijnlijk is het substantief afgeleid van het gelijkluidende bijvoeglijk naamwoord, of van het werkwoord. Uiteindelijk waarschijnlijk ontleend aan Middelhoogduits strafe.

Etymologisch verwant met o.a. Fries straf, Oudnoords stjarfi. Binnen het Nederlands misschien met strepen en/of met stropen of sterven, maar geen van deze etymologische verbanden is erg zeker. Er zijn evenmin cognaten buiten het Germaans bekend. Mogelijk verder te herleiden tot Indo-Europees *strēpōn-, maar ook deze laatste vorm is alleen maar speculatief.

straf

onprettige maatregel of behandeling ter vergelding van een misdaad of overtreding

straffen (plural)
strafje (diminutive singular)
strafjes (diminutive plural)

Gelukkig werd er alleen wiet gevonden, dat wel geconfisqueerd werd maar waar verder geen straffen voor werden uitgedeeld.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


bezwaarschrift

reclamación

formeel schrijven waarin men zijn onvrede met gemaakte plannen kenbaar maakt

formeel schrijven waarin men bezwaren uiteenzet tegen een beschikking, beslissing van het openbaar gezag

Het voornemen van de gemeente om de belangrijke weg af te sluiten voor verkeer stuitte op een ware vloed van bezwaarschriften.


wet

In de betekenis van ‘rechtsregel’ voor het eerst aangetroffen in 901

Een wet van Meden en Perzen zijn

een regel waarvan nooit mag worden afgeweken

Nieuwe heren, nieuwe wetten

met een nieuwe baas komen er nieuwe regels

Nood breekt wet

bij moeilijke omstandigheden is er meer geoorloofd

Onder en boven de wet zijn

zich niet aan de regels hoeven te houden

wetten (plural)
wetje (diminutive singular)
wetjes (diminutive plural)

Je wordt gestraft als je de wet overtreedt en gepakt wordt.

In Australië is het nu zelfs bij wet geregeld dat iedere werknemer na zeven jaar automatisch twee maanden betaald verlof ontvangt.


wetgeving

Samenstellende afleiding van wet en de stam van geven met het achtervoegsel -ing

Gesetzgebung

het geheel aan wetten die in een land gelden

wetgevingen (plural)
wetgevinkje (diminutive singular)
wetgevinkjes (diminutive plural)


beslag

In de betekenis van ‘meel met water aangelengd’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1401

in beslag genomen worden door

(figuurlijk) de aandacht volledig richten op, heel druk bezig zijn met

zijn beslag krijgen

(figuurlijk) gerealiseerd worden, officieel worden

beslagen (plural)
beslagje (diminutive singular)
beslagjes (diminutive plural)

beslaglegging, inname van goederen van rechtswege, confiscatie

De televisie wordt in beslag genomen.

De Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) heeft beslag gelegd op enkele bedrijfsrekeningen van een rijke Rus die op de sanctielijst staat. Het gaat in totaal om 137 miljoen euro...


vonnis

In de betekenis van ‘rechterlijke uitspraak’ voor het eerst aangetroffen in 1237

Naamwoord van handeling van (het Middelnederlandse) vinden met het achtervoegsel -nis

De jongste schepen velt ( of wijst) het vonnis

Urteil

een beslissing van een rechter in dagvaardingsprocedures

vonnissen (plural)
vonnisje (diminutive singular)
vonnisjes (diminutive plural)


bewijsstuk

Beweisstück

een stuk waarin iets als waar wordt gesteld

bewijsstukken (plural)
bewijsstukje (diminutive singular)
bewijsstukjes (diminutive plural)

iets dat men kan gebruiken om aan te tonen dat een bewering juist is

De politie vond vele bewijsstukken die duiden op moord.

Ze hield de plastic tas met daarin het bewijsstuk pontificaal omhoog.


protest

Afkomstig van het middeleeuwse Latijn: protestum zn ← Latijn: protestari zn met het voorvoegsel pro-; zie ook Protest zn en protest zn

openbare verklaring dat een wissel niet tijdig is aanvaard of betaald


huwelijksaanzoek

samenstelling van huwelijk en aanzoek met het invoegsel -s-

Heiratsantrag

een voorstel om in het huwelijk te treden

Hij ging op zijn knieën en deed haar een huwelijksaanzoek.


alibi

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘het aanwezig-zijn elders’ voor het eerst aangetroffen in 1510

Alibi

het kunnen aantonen dat men elders was tijdens het zich voltrekken van een misdaad,...

het kunnen aantonen dat men elders was tijdens het zich voltrekken van een misdaad, waardoor men uitgesloten kan worden van beschuldiging

Aan zijn alibi kan niet getornd worden.


arrest

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘hechtenis’ voor het eerst aangetroffen in 1308

arresten (plural)
arrestje (diminutive singular)
arrestjes (diminutive plural)

een uitspraak van een hogere rechter (in hoger beroep of in cassatie)


faillissement

In de betekenis van ‘het failliet gaan of zijn’ voor het eerst aangetroffen in 1582

In het Nederlands gevormd van het Franse faillir (falen, failliet gaan) of faillite (failliet) met het achtervoegsel -ment (dat in het Nederlands als bastaardmorfeem gebruikt wordt)

Pleite

de toestand van iemand die, blijkens rechterlijk onderzoek, niet in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen.

Insolvenz

een in de wet geregelde procedure voor een persoon of onderneming die niet (meer) in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen.

faillissementen (plural)
faillissementje (diminutive singular)
faillissementjes (diminutive plural)

Door het faillissement van de behanger kon zijn huis niet op tijd afgewerkt worden.

Toen de crisis toegeslagen had bij de luchtvaartmaatschappij, was het faillissement onvermijdelijk geworden.


beroepsgeheim

samenstelling van beroep en geheim met het invoegsel -s-

Berufsgeheimnis

de plicht om te zwijgen over feiten en gegevens van derden, die iemand bij het uitoefenen van zijn beroep te weten is gekomen

beroepsgeheimen (plural)
beroepsgeheimpje (diminutive singular)
beroepsgeheimpjes (diminutive plural)

Schending van het beroepsgeheim is strafbaar volgens art. 272 van het Wetboek van Strafrecht.


eigendom

In de betekenis van ‘wat men zijn eigen mag noemen’ voor het eerst aangetroffen in 1268

Afgeleid van eigen met het achtervoegsel -dom.

/'ʔɛɪɣəndɔm/

het recht op de heerschappij over een zaak, de omstandigheid dat een zaak iemand toebehoort


wetsontwerp

samenstelling van wet en ontwerp met het invoegsel -s-

Gesetzesentwurf

door de regering uitgaand voorstel tot wet

wetsontwerpen (plural)
wetsontwerpje (diminutive singular)
wetsontwerpjes (diminutive plural)

een tekstvoorstel voor een nieuwe wet vervaardigd en ingediend door de regering


advocaat-generaal

Generalstaatsanwalt

(juridisch) (beroep) iemand die de functie van aanklager bij een ressortsparket bij een Nederlands gerechtshof bekleedt

iemand die een hoofdzakelijk adviserende functie bekleedt bij het parket bij de Hoge Raad der Nederlanden bekleedt


kind

In de betekenis van ‘jong mens, zoon of dochter’ voor het eerst aangetroffen in 901

Als een kind in een snoepwinkel zijn

Heel verlekkerd of verheugd zijn over iets

Een doodgeboren kind[je]

Iets wat op geen enkele manier kans heeft om levensvatbaar te zijn of zich verder te ontwikkelen

Een kind van zijn tijd

Iemand die sterk wordt beïnvloed door de tijd waarin diegene leeft

Een kind met een waterhoofd

Iets wat belangrijker lijkt dan het in werkelijkheid is

Een kind onder het hart dragen

Zwanger zijn, binnenkort een kind verwachten te zullen krijgen

Een kind van Naboth

Iemand die er volwassen uitziet, maar zich niet zo gedraagt of dat mentaal gezien (nog) niet is

Ergens [als] kind aan/in huis zijn

Ergens vaak langskomen en/of een goede bekende zijn; ergens goed behandeld worden

Geen kind aan iemand hebben

Totaal geen last van iemand hebben; iemand heel makkelijk weten te overmeesteren

Het kind is de vader van de man

Aan jonge kinderen is vaak al te zien hoe ze als volwassene zullen worden

Het kind van de rekening zijn

Ergens het slachtoffer van zijn, of als schuldige worden aangewezen

Kind noch kraai hebben

Niemand hebben om voor te zorgen, of: heel arm zijn, niets van waarde hebben

Zo onschuldig als een pasgeboren kind zijn

Als het kind maar een naam heeft

Iets moet onder alle omstandigheden benoemd kunnen worden

De straffe en de roe, maken de kinderen vroe

Wie van zijn kinderen houdt, straft ze soms ook

Eén kind is geen kind

Ouders met maar één kind blijven in zekere zin alleen

Geef het veulen geen haver en het kind geen brandewijn

Kinderen moeten niet op dezelfde manier worden behandeld als volwassen personen

Het zal je kind maar wezen

Wat een vreselijk persoon, of: gezegd van iemand (m.n. een kind) die iets ergs is overkomen

Ieder kind dat komt brengt zijn lepel mee

Iets wat goed is georganiseerd, kan op het laatste moment toch nog fout gaan

Kinderen en dronken lui zeggen de waarheid

Ze weten niet wat ze geacht worden voor zich te houden en zeggen alles (vgl. uit de school klappen, zijn mond voorbij praten)

Kinderen houden het brood uit de schimmel

Kinderen eten veel, of meer dan anderen denken

Kinderen zijn een zegen des heren, maar zij houden de noppen van de kleren

Lieve kinderen hebben veel namen

Wie iets goeds doet, wordt in veel opzichten geprezen

Men kan zijn kinderen wel minnen, maar niet zinnen

Kinderen hebben hun eigen wil en karakter, ongeacht wat hun ouders zelf willen

Men moet eerst zorgen voor zijn moeders kind

Men moet eerst aan zichzelf denken en dan pas aan anderen

Wie zijn kinderen liefheeft, kastijdt ze

Zijt kinderen in de boosheid!

We mogen geen kwade/verkeerde dingen gaan doen

kinderen, (plural)
kinders (plural)
kindje (diminutive singular)
kindertje (diminutive singular)
(kindeke) (diminutive singular)
kindjes, (diminutive plural)
kindertjes (diminutive plural)
(kindekes) (diminutive plural)

mens [1] in de leeftijd tussen 0 en 18 jaar, iemand die nog minderjarig is

Van lieverlede werd hij echter beschouwd als de 'vriend der kinderen'. In Nederland leest men over het St. Nicolaasfeest voor het eerst in het jaar 1360. De koorknaapjes in Dordrecht kregen er vrij voor. In optocht trokken zij door de stad en bedelden, met een smekend gebaar, hun bisschopsgeld bij elkaar. Maar in de zeventiende eeuw werd dit verboden!

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 10

Franse kinderen schreeuwen niet
Terwijl Nederlandse moeders over het strand schallen: 'Kevin, hiieeerrr kooomeeen…’, praten Franse moeders alleen op gedempte toon met hun kinderen. Sterker nog; ik heb een heel gezin naast ons een hele dag lang alleen op fluistertoon met elkaar horen praten. Niemand viel uit zijn of haar rol. Heerlijk rustig. Waarom moeten wij eigenlijk altijd zo tetteren?

Weblink bron
MARIEKE ’T HART
 “Lang leve de Franse opvoeding!” (09 aug. 2018), De Telegraaf


patroon

In de betekenis van ‘huls met projectiel en buskruitlading’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1637

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ontwerp’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1400

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘beschermheilige’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1200

patroons (singular)
patroontje (diminutive)
patroontjes (diminutive singular)

: , beschermheer, beschermheilige, schutspatroon

Hij trad op als patroon van de klager.


verdediging

Naamwoord van handeling van verdedigen met het achtervoegsel -ing

verdedigingen (plural)
verdediginkje (diminutive singular)
verdediginkjes (diminutive plural)


minderjarig

In de betekenis van ‘nog niet mondig’ voor het eerst aangetroffen in 1599

Samenstellende afleiding van minder en jaar met het achtervoegsel -ig

minderjährig

onder de 18 jaar, waardoor de rechten en plichten van een volwassene nog niet gelden

minderjarige (inflected positive)
minderjarigs (partitive positive)

Volgens haar woordvoerder is het contract niet rechtsgeldig, omdat ze toen nog minderjarig was.

Het gerechtshof in Amsterdam heeft Keith Bakker woensdag in hoger beroep veroordeeld tot achttien maanden cel voor het verkrachten van een minderjarig meisje. Het OM eiste eind juni zes jaar cel en tbs met dwangverpleging, maar de straf viel fors lager uit. Volgens het hof is bewijs voor dwang in de relatie niet gevonden.

Weblink bron “Voormalige verslavingsgoeroe Keith Bakker krijgt fors lagere straf in hoger beroep” (13 jul 2022), NU.nl


machtigen

In de betekenis van ‘volmacht geven’ voor het eerst aangetroffen in 1407

authorize

aan iemand anders het recht overdragen in je naam te handelen

machtigde (past)
gemachtigd (past participle)
te machtigen (active infinitive imperfect present)
zullen machtigen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen machtigen (active infinitive imperfect future)
hebben gemachtigd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gemachtigd (active infinitive perfect present)
gemachtigd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gemachtigd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
machtigend (imperfect participle)
gemachtigd (past participle)
machtige (subjunctive)
machtig (indicative imperfect present singular first-person)
machtigt (indicative imperfect present singular second-person)
machtigt (indicative imperfect present singular second-person)
machtigt (indicative imperfect present singular second-person)
machtigt (indicative imperfect present singular third-person)
machtigde (indicative imperfect past singular first-person)
machtigde (indicative imperfect past singular second-person)
machtigde (indicative imperfect past singular second-person)
machtigde (indicative imperfect past singular second-person)
machtigde (indicative imperfect past singular third-person)
machtigden (indicative imperfect past plural first-person)
machtigden (indicative imperfect past plural second-person)
machtigden (indicative imperfect past plural third-person)
zal machtigen (indicative imperfect future singular first-person)
zult machtigen (indicative imperfect future singular second-person)
zal machtigen (indicative imperfect future singular second-person)
zult machtigen (indicative imperfect future singular second-person)
zal machtigen (indicative imperfect future singular second-person)
zult machtigen (indicative imperfect future singular second-person)
zal machtigen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen machtigen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen machtigen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen machtigen (indicative imperfect future plural third-person)
zou machtigen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou machtigen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) machtigen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt machtigen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou machtigen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden machtigen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden machtigen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden machtigen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gemachtigd (perfect present first-person)
hebt gemachtigd (perfect present second-person)
hebt gemachtigd (perfect present second-person)
heeft gemachtigd (perfect present second-person)
hebt gemachtigd (perfect present second-person)
heeft gemachtigd (perfect present third-person)
hebben gemachtigd (perfect present first-person)
hebben gemachtigd (perfect present second-person)
hebben gemachtigd (perfect present third-person)
had gemachtigd (perfect past first-person)
had gemachtigd (perfect past second-person)
had gemachtigd (perfect past second-person)
hadt gemachtigd (perfect past second-person)
had gemachtigd (perfect past third-person)
hadden gemachtigd (perfect past first-person)
hadden gemachtigd (perfect past second-person)
hadden gemachtigd (perfect past third-person)
zal gemachtigd hebben (perfect future first-person)
zal gemachtigd hebben (perfect future second-person)
zult gemachtigd hebben (perfect future second-person)
zult gemachtigd hebben (perfect future second-person)
zal gemachtigd hebben (perfect future second-person)
zult gemachtigd hebben (perfect future second-person)
zal gemachtigd hebben (perfect future third-person)
zullen gemachtigd hebben (perfect future first-person)
zullen gemachtigd hebben (perfect future second-person)
zullen gemachtigd hebben (perfect future third-person)
zou gemachtigd hebben (perfect conditional first-person)
zou gemachtigd hebben (perfect conditional second-person)
zou gemachtigd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gemachtigd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gemachtigd hebben (perfect conditional second-person)
zou gemachtigd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gemachtigd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gemachtigd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gemachtigd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gemachtigd (impersonal passive present imperfect)
er is gemachtigd (impersonal passive present perfect)
er werd gemachtigd (impersonal passive past imperfect)
er was gemachtigd (impersonal passive past perfect)
er zal gemachtigd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gemachtigd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gemachtigd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gemachtigd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gemachtigd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gemachtigd te worden (passive infinitive imperfect present)
gemachtigd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gemachtigd te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gemachtigd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gemachtigd te zijn (passive infinitive perfect present)
gemachtigd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gemachtigd te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word gemachtigd (singular imperfect present first-person)
wordt gemachtigd (singular imperfect present second-person)
wordt gemachtigd (singular imperfect present second-person)
wordt gemachtigd (singular imperfect present second-person)
wordt gemachtigd (singular imperfect present plural third-person)
worden gemachtigd (singular imperfect present plural first-person)
worden gemachtigd (singular imperfect present plural second-person)
worden gemachtigd (singular imperfect present third-person)
werd gemachtigd (singular imperfect past first-person)
werd gemachtigd (singular imperfect past second-person)
werd gemachtigd (singular imperfect past second-person)
werdt gemachtigd (singular imperfect past second-person)
werd gemachtigd (singular imperfect past plural third-person)
werden gemachtigd (singular imperfect past plural first-person)
werden gemachtigd (singular imperfect past plural second-person)
werden gemachtigd (singular imperfect past third-person)
zal gemachtigd worden (singular imperfect future first-person)
zult gemachtigd worden (singular imperfect future second-person)
zult gemachtigd worden (singular imperfect future second-person)
zult gemachtigd worden (singular imperfect future second-person)
zal gemachtigd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gemachtigd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gemachtigd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gemachtigd worden (singular imperfect future third-person)
zou gemachtigd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gemachtigd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gemachtigd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gemachtigd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gemachtigd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gemachtigd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gemachtigd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gemachtigd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gemachtigd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gemachtigd (perfect present first-person)
bent gemachtigd (perfect present second-person)
bent gemachtigd (perfect present second-person)
is gemachtigd (perfect present second-person)
zijt gemachtigd (perfect present second-person)
is gemachtigd (perfect present third-person)
zijn gemachtigd (perfect present first-person)
zijn gemachtigd (perfect present second-person)
zijn gemachtigd (perfect present third-person)
was gemachtigd (perfect past first-person)
was gemachtigd (perfect past second-person)
was gemachtigd (perfect past second-person)
waart gemachtigd (perfect past second-person)
was gemachtigd (perfect past third-person)
waren gemachtigd (perfect past first-person)
waren gemachtigd (perfect past second-person)
waren gemachtigd (perfect past third-person)
zal gemachtigd zijn (perfect future first-person)
zult gemachtigd zijn (perfect future second-person)
zult gemachtigd zijn (perfect future second-person)
zult gemachtigd zijn (perfect future second-person)
zal gemachtigd zijn (perfect future third-person)
zullen gemachtigd zijn (perfect future first-person)
zullen gemachtigd zijn (perfect future second-person)
zullen gemachtigd zijn (perfect future third-person)
zou gemachtigd zijn (perfect conditional first-person)
zou gemachtigd zijn (perfect conditional second-person)
zou gemachtigd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gemachtigd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gemachtigd zijn (perfect conditional second-person)
zou gemachtigd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gemachtigd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gemachtigd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gemachtigd zijn (perfect conditional third-person)


griffier

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘secretaris’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1481

registrar

iemand die de taak heeft alle communicatie rond een zaak schriftelijk vast te leggen en te ordenen

griffiers (plural)
griffiertje (diminutive singular)
griffiertjes (diminutive plural)

De advocaat diende zijn pleitnota in bij de griffier.


galg

van Middelnederlands galge, in de betekenis van ‘strafwerktuig voor ophanging’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Iemand aan de galg praten

Ervoor zorgen dat het iemand slecht vergaat

Voor galg en rad opgroeien

Niet of helemaal verkeerd opgevoed worden

gallows

houten constructie bestaande uit één of meer staande balken met een horizontale balk haaks daarop en één of meer diagonale balken ter ondersteuning, in het verleden veel gebruikt om mensen door ophanging ter dood te brengen

galgen (plural)
galgje (diminutive singular)
galgjes (diminutive plural)

De oude vrouw keek en ze zag haar beide kinderen, en de één hing aan de galg en de ander was op het rad gebonden.

“Gregorius van Tours, 17 november” (2004-11-12), NS


stelen

Om te stelen zijn

Erg mooi zijn en/of veel waarde bezitten; (van personen) Uiterlijk erg knap of sympathiek zijn of overkomen

De show stelen

Van iedereen het meeste succes in iets hebben; alle aandacht en bewondering naar zichzelf toe trekken

Iemands hart stelen

Zorgen dat iemand heel veel van je houdt

Met de ogen stelen

Iets aanleren door te kijken hoe een ander het doet

steel

iets wegnemen van iemand en het zich wederrechtelijk toe-eigenen

stal (past)
gestolen (past participle)
te stelen (active infinitive imperfect present)
zullen stelen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen stelen (active infinitive imperfect future)
hebben gestolen (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gestolen (active infinitive perfect present)
gestolen zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gestolen te zullen hebben (active infinitive perfect future)
stelend (imperfect participle)
gestolen (past participle)
stele (subjunctive)
steel (indicative imperfect present singular first-person)
steelt (indicative imperfect present singular second-person)
steelt (indicative imperfect present singular second-person)
steelt (indicative imperfect present singular second-person)
steelt (indicative imperfect present singular third-person)
stal (indicative imperfect past singular first-person)
stal (indicative imperfect past singular second-person)
stal (indicative imperfect past singular second-person)
staalt (indicative imperfect past singular second-person)
stal (indicative imperfect past singular third-person)
stalen (indicative imperfect past plural first-person)
stalen (indicative imperfect past plural second-person)
stalen (indicative imperfect past plural third-person)
zal stelen (indicative imperfect future singular first-person)
zult stelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal stelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult stelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal stelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult stelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal stelen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen stelen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen stelen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen stelen (indicative imperfect future plural third-person)
zou stelen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou stelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) stelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt stelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou stelen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden stelen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden stelen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden stelen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gestolen (perfect present first-person)
hebt gestolen (perfect present second-person)
hebt gestolen (perfect present second-person)
heeft gestolen (perfect present second-person)
hebt gestolen (perfect present second-person)
heeft gestolen (perfect present third-person)
hebben gestolen (perfect present first-person)
hebben gestolen (perfect present second-person)
hebben gestolen (perfect present third-person)
had gestolen (perfect past first-person)
had gestolen (perfect past second-person)
had gestolen (perfect past second-person)
hadt gestolen (perfect past second-person)
had gestolen (perfect past third-person)
hadden gestolen (perfect past first-person)
hadden gestolen (perfect past second-person)
hadden gestolen (perfect past third-person)
zal gestolen hebben (perfect future first-person)
zal gestolen hebben (perfect future second-person)
zult gestolen hebben (perfect future second-person)
zult gestolen hebben (perfect future second-person)
zal gestolen hebben (perfect future second-person)
zult gestolen hebben (perfect future second-person)
zal gestolen hebben (perfect future third-person)
zullen gestolen hebben (perfect future first-person)
zullen gestolen hebben (perfect future second-person)
zullen gestolen hebben (perfect future third-person)
zou gestolen hebben (perfect conditional first-person)
zou gestolen hebben (perfect conditional second-person)
zou gestolen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gestolen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gestolen hebben (perfect conditional second-person)
zou gestolen hebben (perfect conditional third-person)
zouden gestolen hebben (perfect conditional first-person)
zouden gestolen hebben (perfect conditional second-person)
zouden gestolen hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gestolen (impersonal passive present imperfect)
er is gestolen (impersonal passive present perfect)
er werd gestolen (impersonal passive past imperfect)
er was gestolen (impersonal passive past perfect)
er zal gestolen worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gestolen zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gestolen worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gestolen zijn (impersonal passive conditional perfect)
gestolen worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gestolen te worden (passive infinitive imperfect present)
gestolen zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gestolen te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gestolen zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gestolen te zijn (passive infinitive perfect present)
gestolen zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gestolen te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word gestolen (singular imperfect present first-person)
wordt gestolen (singular imperfect present second-person)
wordt gestolen (singular imperfect present second-person)
wordt gestolen (singular imperfect present second-person)
wordt gestolen (singular imperfect present plural third-person)
worden gestolen (singular imperfect present plural first-person)
worden gestolen (singular imperfect present plural second-person)
worden gestolen (singular imperfect present third-person)
werd gestolen (singular imperfect past first-person)
werd gestolen (singular imperfect past second-person)
werd gestolen (singular imperfect past second-person)
werdt gestolen (singular imperfect past second-person)
werd gestolen (singular imperfect past plural third-person)
werden gestolen (singular imperfect past plural first-person)
werden gestolen (singular imperfect past plural second-person)
werden gestolen (singular imperfect past third-person)
zal gestolen worden (singular imperfect future first-person)
zult gestolen worden (singular imperfect future second-person)
zult gestolen worden (singular imperfect future second-person)
zult gestolen worden (singular imperfect future second-person)
zal gestolen worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gestolen worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gestolen worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gestolen worden (singular imperfect future third-person)
zou gestolen worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gestolen worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gestolen worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gestolen worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gestolen worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gestolen worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gestolen worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gestolen worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gestolen worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gestolen (perfect present first-person)
bent gestolen (perfect present second-person)
bent gestolen (perfect present second-person)
is gestolen (perfect present second-person)
zijt gestolen (perfect present second-person)
is gestolen (perfect present third-person)
zijn gestolen (perfect present first-person)
zijn gestolen (perfect present second-person)
zijn gestolen (perfect present third-person)
was gestolen (perfect past first-person)
was gestolen (perfect past second-person)
was gestolen (perfect past second-person)
waart gestolen (perfect past second-person)
was gestolen (perfect past third-person)
waren gestolen (perfect past first-person)
waren gestolen (perfect past second-person)
waren gestolen (perfect past third-person)
zal gestolen zijn (perfect future first-person)
zult gestolen zijn (perfect future second-person)
zult gestolen zijn (perfect future second-person)
zult gestolen zijn (perfect future second-person)
zal gestolen zijn (perfect future third-person)
zullen gestolen zijn (perfect future first-person)
zullen gestolen zijn (perfect future second-person)
zullen gestolen zijn (perfect future third-person)
zou gestolen zijn (perfect conditional first-person)
zou gestolen zijn (perfect conditional second-person)
zou gestolen zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gestolen zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gestolen zijn (perfect conditional second-person)
zou gestolen zijn (perfect conditional third-person)
zouden gestolen zijn (perfect conditional first-person)
zouden gestolen zijn (perfect conditional second-person)
zouden gestolen zijn (perfect conditional third-person)
te stelen (active infinitive imperfect present)
zullen stelen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen stelen (active infinitive imperfect future)
hebben gesteeld (active infinitive perfect present short-form)
zijn gesteeld (active infinitive perfect present short-form)
te hebben/zijn gesteeld (active infinitive perfect present)
gesteeld zullen hebben/zijn (active infinitive perfect future short-form)
gesteeld te zullen hebben/zijn (active infinitive perfect future)
stelend (imperfect participle)
gesteeld (past participle)
stele (subjunctive)
steel (indicative imperfect present singular first-person)
steelt (indicative imperfect present singular second-person)
steelt (indicative imperfect present singular second-person)
steelt (indicative imperfect present singular second-person)
steelt (indicative imperfect present singular third-person)
steelde (indicative imperfect past singular first-person)
steelde (indicative imperfect past singular second-person)
steelde (indicative imperfect past singular second-person)
steelde(t) (indicative imperfect past singular second-person)
steelde (indicative imperfect past singular third-person)
gesteeld (indicative imperfect past plural first-person)
gesteeld (indicative imperfect past plural second-person)
gesteeld (indicative imperfect past plural third-person)
zal stelen (indicative imperfect future singular first-person)
zult stelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal stelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult stelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal stelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult stelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal stelen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen stelen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen stelen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen stelen (indicative imperfect future plural third-person)
zou stelen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou stelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) stelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt stelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou stelen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden stelen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden stelen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden stelen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gesteeld (perfect present first-person)
ben gesteeld (perfect present first-person)
hebt gesteeld (perfect present second-person)
bent gesteeld (perfect present second-person)
hebt gesteeld (perfect present second-person)
heeft gesteeld (perfect present second-person)
bent gesteeld (perfect present second-person)
is gesteeld (perfect present second-person)
hebt gesteeld (perfect present second-person)
zijt gesteeld (perfect present second-person)
heeft gesteeld (perfect present third-person)
is gesteeld (perfect present third-person)
hebben gesteeld (perfect present first-person)
zijn gesteeld (perfect present first-person)
hebben gesteeld (perfect present second-person)
zijn gesteeld (perfect present second-person)
hebben gesteeld (perfect present third-person)
zijn gesteeld (perfect present third-person)
had gesteeld (perfect past first-person)
had gesteeld (perfect past second-person)
had gesteeld (perfect past second-person)
hadt gesteeld (perfect past second-person)
had gesteeld (perfect past third-person)
hadden gesteeld (perfect past first-person)
hadden gesteeld (perfect past second-person)
hadden gesteeld (perfect past third-person)
zal gesteeld hebben (perfect future first-person)
zal gesteeld hebben (perfect future second-person)
zult gesteeld hebben (perfect future second-person)
zult gesteeld hebben (perfect future second-person)
zal gesteeld hebben (perfect future second-person)
zult gesteeld hebben (perfect future second-person)
zal gesteeld hebben (perfect future third-person)
zullen gesteeld hebben (perfect future first-person)
zullen gesteeld hebben (perfect future second-person)
zullen gesteeld hebben (perfect future third-person)
zou gesteeld hebben (perfect conditional first-person)
zou gesteeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gesteeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gesteeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gesteeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gesteeld hebben (perfect conditional third-person)
zouden gesteeld hebben (perfect conditional first-person)
zouden gesteeld hebben (perfect conditional second-person)
zouden gesteeld hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gesteeld (impersonal passive present imperfect)
er is gesteeld (impersonal passive present perfect)
er werd gesteeld (impersonal passive past imperfect)
er was gesteeld (impersonal passive past perfect)
er zal gesteeld worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gesteeld zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gesteeld worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gesteeld zijn (impersonal passive conditional perfect)

Het bleek dat zijn mobieltje gestolen was door Ronald.


rechter

In de betekenis van ‘lid van een rechtbank’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Naamwoord van handeling van rechten met het achtervoegsel -er

Naar de rechter stappen

Vanwege een geschil naar de rechter gaan

Rechter in eigen zaak zijn

Oordelen in iets waar men zelf zeer nauw bij betrokken is (≈ Voor eigen rechter spelen)

[Voor] eigen rechter spelen

In een kwestie het recht geheel in eigen handen nemen, terwijl men daarvoor niet in de juiste positie is

Richter

persoon die rechtspreekt, persoon die een oordeel velt

rechters (plural)
rechtertje (diminutive singular)
rechtertjes (diminutive plural)

In 2002 ging Gil voor de bijl: hij werd door de rechter uit zijn ambt gezet wegens het verduisteren van 400 miljoen euro aan gemeentegelden.


jury

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘beoordelingscommissie, beëdigd college’ voor het eerst aangetroffen in 1824

jury

een groep mensen die oordeelkundig geacht wordt en gevraagd een oordeel ergens over uit te spreken

jury's (plural)
jury'tje (diminutive singular)
jury'tjes (diminutive plural)

college van beëdigde leken dat in een rechtszaak de schuldvraag moet beantwoorden


huwelijk

In de betekenis van ‘echtverbintenis’ voor het eerst aangetroffen in 1236

Middelnederlands hūwelijc, houwelijc, -lic, door volksetymologische vereenzelviging met het achtervoegsel -lijk uit eerder hūweleec, hūweleic, samenstelling van huwe(n) v ‘echtpaar’ (waarvoor zie huwen) en leec ‘lied, gezang’. Evenals Middelnederduits hillik, hīlich, Oudhoogduits hīleih, Fries houlik en deels (het 2de lid) Engels wedlock, alle ‘huwelijk’.

Heirat

ambtelijke of kerkelijke verbintenis tussen twee personen

huwelijken (plural)
huwelijkje (diminutive singular)
huwelijkjes (diminutive plural)

ambtelijke duurzame verbintenis tussen twee of meer mensen

Het huwelijk is in de VS ook opengesteld voor paren van hetzelfde geslacht. In sommige Midden-Oosterse landen kan één man met meerdere vrouwen trouwen.

We spraken uitgebreid over relaties, huwelijken, latten en open relaties en wat de voor- en nadelen hiervan volgens ons waren.

Een vrouw uit Kansas vertrouwde me toe dat ze de benen had genomen na mishandeld te zijn in haar huwelijk.


kantonrechter

kantonrechters (plural)
kantonrechtertje (diminutive singular)
kantonrechtertjes (diminutive plural)

De kantonrechter besliste over de straf voor de winkeldief.


aanklager

afgeleid van aanklagen met het achtervoegsel -er

aanklagers (plural)
(aanklagertje) (diminutive singular)
(aanklagertjes) (diminutive plural)

Het eerste punt was, zoals verwacht, de mededeling van de openbaar aanklager, ene Ebba Bengtsson-Stàhle, dat zij weliswaar de leiding over het vooronderzoek had, maar uiteraard alle vertrouwen had in de competentie van de politie en rekende op een even goede samenwerking als altijd.

Håkan Nesser
 “Herfst op Gotland” (2021), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044535624


meerderjarig

In de betekenis van ‘volwassen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1599

Samenstellende afleiding van meerder en jaar met het achtervoegsel -ig

großjährig

de leeftijd bereikt hebbend dat men alle rechten en plichten van een volwassene heeft

meerderjarige (inflected positive)
meerderjarigs (partitive positive)

Een kind wordt meerderjarig door het bereiken van de leeftijd van 18 jaar en door in het huwelijk te treden.


recht

In de betekenis van ‘gerechtigheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

In de betekenis van ‘niet gebogen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

right

het geheel van rechtsregels en instituties van het recht

rechten (plural)
rechtje (diminutive singular)
rechtjes (diminutive plural)

Volgens het recht mag ik hier niet lopen, maar ik doe het toch.


papier

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘beschrijfbaar materiaal’ voor het eerst aangetroffen in 1361

Het bestaat op enkel op papier.

Er is schriftelijk vastgelegd dat iets bestaat, rechtsgeldigheid heeft etc., maar in de praktijk valt daar niets van te merken

De goede/juiste papieren hebben

Over de juiste eigenschappen beschikken voor iets

In de papieren lopen

Gezegd van iets dat veel geld blijkt te kosten

Papier is geduldig.

Er kan veel worden opgeschreven (echter zonder dat er verder iets concreets mee gebeurt)

papier

een dun vezelachtig beschrijfbaar materiaal

papieren (plural)
papiertje (diminutive singular)
papiertjes (diminutive plural)

Niet de vereiste papieren hebben.


doodstraf

De doodstraf is wereldwijd en eeuwenlang een discussiepunt geweest en dat is het nog steeds.

De moordenaar zat in de gevangenis waar hij de voltrekking van zijn doodstraf afwachtte.


gevangenis

In de betekenis van ‘bajes’ voor het eerst aangetroffen in 1281

Naamwoord van handeling van vangen met het voorvoegsel ge- en met het achtervoegsel -enis

presó

een gebouw waarin personen gevangen worden gehouden vanwege hun misdaden

gevangenissen (plural)
gevangenisje (diminutive singular)
gevangenisjes (diminutive plural)

een gebouw waarin veroordeelde personen gevangen worden gehouden vanwege hun misdaden

De Nederlandse gevangenissen raken inmiddels overvol.