epos

Leenwoord uit het Grieks, in de betekenis van ‘heldendicht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

epen, epossen (plural)
eposje (diminutive singular)
eposjes (diminutive plural)

een verhaal of verhalend gedicht dat een historische of legendarische figuur beschrijft: heldendicht


epos

epos; een verhaal of verhalend gedicht dat een historische of legendarische figuur beschrijft


epos

epos; een verhaal of verhalend gedicht dat meestal een historische of legendarische figuur beschrijft


tijdschrift

samenstelling van tijd zn en schrift zn
**[1] mogelijk als leenvertaling van Duits Zeitschrift zn in de betekenis "periodiek" aangetroffen vanaf 1775 (zie vindplaats hieronder)

списание

blad waarvan met vaste tussenpozen afleveringen verschijnen

tijdschriften (plural)
tijdschriftje (diminutive singular)
tijdschriftjes (diminutive plural)

vers waarin de letters die ook Romeinse cijfers zijn kunnen worden opgeteld tot een jaartal dat betekenis heeft die verband houdt met de strekking van het vers


more

eenheid van tijdsduur om lettergrepen binnen het metrum te vergelijken

Een more is een eenheid van tijdsduur waarmee in de metriek de lengte der lettergrepen gemeten wordt.


rijm

znw1: erfwoord: Vanaf 1150 overgeleverd; Middelnederlands rijm, ontwikkeld uit Oergermaans *hrīman-, nevenvorm van *hrīpan-, beide uit vroeger *hrīmō (genitief hrīpaz), bij Indo-Europees *kréip-mōn- (gen. *krip-(m)n-ós), misschien van de wortel *kreh₁i- ‘zeven, scheiden’. Evenals Middelhoogduits rīm, Fries rym, Engels rime en IJslands hrím.

znw2: In de betekenis van ‘gelijke klank’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240. Middelnederlands rīme v, rijm v/m ‘rijmregel, versregel, gedicht, dichtmaat, rijm’, ontleend aan Oudfrans rime ‘versregel’, zelf ontleend aan Oudfrankisch rīma- ‘reeks, aantal’.

rijmen (singular)
rijmpje (diminutive second-person)
rijmpjes (diminutive singular)

een vers waarvan een regel eindigt in een woord dat klankverwantschap vertoont met het einde van een andere regel


metrisch

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘op de versmaat betrekking hebbend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1816

afgeleid van metrum met het achtervoegsel -isch

metrisch

betrekking hebbend op, gesteld in versmaat

metrisch

volgens het op een factor twee gebaseerde systeem voor de tijdsduur van muzieknoten en rusten

metrischer (uninflected comparative)
metrische (inflected positive)
metrischere (inflected comparative)
metrischers (partitive comparative)


dicht

In de betekenis van ‘nauw aaneensluitend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1286

In de betekenis van ‘gedicht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

dichten (plural)
dichtje (diminutive singular)
dichtjes (diminutive plural)

het resultaat van die dichtkunst, een gedicht


vers

(bijvoeglijk naamwoord) erfwoord van Oudnederlands frisk, Protogermaans *friska-. Doublet met fris. In de betekenis van ‘fris, nieuw’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240.

(zelfstandig naamwoord) Leenwoord uit het Frans. In de betekenis van ‘dichtregel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100

Dat is vers twee.

Dat is voor nu slechte een bijzaak / Dat is iets om op een later moment meer aandacht aan te geven


prince

van Frans prince, de titel van het hoofd van een rederijkerskamer, doorgaans de voornaamste financier, omdat het oorspronkelijk gebruik was de slotstrofe van een rederijkersgedicht aan hem op te dragen

aanhef van de slotstrofe, zoals die traditioneel in een rederijkersgedicht voorkomt

Na drie strofen waarin de opgegeven vraag is behandeld, volgt nog een vierde: de prince. De dichter richt zich hierin tot de aanwezigen.

Weblink bron
J.B. Oosterman
 Tussen twee wateren zwem ik. Anthonis de Roovere tussen rederijkers en rhétoriqueurs. in: Jaarboek De Fonteine, jrg. 49/50 (1999/2000), p. 12


rim

: Afkomstig van het Franse woord rime zn ("rijm")

hoorbare correspondentie tussen het einde van twee of meer woorden, lettergrepen, vooral in verzen aan het einde van versregels


lai

Afkomstig uit het Oudfrans (lais lyriques, lais narratifs, lais bretons), dat waarschijnlijk is ontleend aan het Keltisch.

een korter gedicht uit de Middeleeuwen, met deels erotische, deels heroïsche thema's


accentvers

accentverzen (plural)
accentversje (diminutive singular)
accentversjes (diminutive plural)

een vers met een vast aantal heffingen, maar een onbepaald aantal lettergrepen

Wie van jullie weet wat een accentvers is?


bard

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘(Keltisch) dichter’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1772

Barde

middeleeuws dichter en zanger bij de Kelten

barden (plural)
bardje (diminutive singular)
bardjes (diminutive plural)

een zanger en dichter bij de oude Kelten en Galliërs

In die tijd waren er veel barden.

Ik houd helemaal niet van die bard.


gedicht

zn: naamwoord van handeling, afgeleid van de stam van dichten met het voorvoegsel ge-

gedig

gedichten (plural)
gedichtje (diminutive singular)
gedichtjes (diminutive plural)

een in versmaat of in dichterlijke stijl opgesteld stuk tekst

Ze leest mijn laatst geschreven gedicht.

Ronald Giphart e.a.
 “Een familie en een Griekse god” (2023), The House of Books, ISBN 9789044366471

Ze leest het gedicht nog een keer.

Thuis had het Britse consulaat me de eerste prijs voor studenten uit het Gemenebest toegekend voor mijn gedicht 'Caribische spinlelie'.

Jessie Burton vert. Marja Borg
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704


skald

Skalde

een Noordse hofdichter, heldendichter, volksdichter, dichterzanger en geschiedschrijver.

Skalden schreven gedichten over de Noordse mythologie in allitererende versvorm.


canzone

van Italiaans canzone, in de betekenis "lyrisch gedicht" aangetroffen vanaf 1795
**[1] in de 16e eeuw gebruikt voor een meerstemmige koorzang over een wereldlijk onderwerp, maar later ook gebruikt voor liederen die door een troubadour werden gezongen
**[2] Dante beschrijft de structuur van het canzone in zijn De vulgari eloquentia . Hier zijn later varianten op ontstaan waaruit onder andere ook het sonnet is voortgekomen.

canzones (plural)
canzonen (verouderd) (plural)
canzone's (meer Italiaans) (plural)

soort lyrisch gedicht met een complexe structuur

Het hierboven geciteerde vermoeidheidsgedicht vloeit bijvoorbeeld naadloos voort uit de canzone die er aan voorafgaat (73), en die eindigt met hetzelfde thema.

Het werk van Nijgh is een hommage aan de Nederlandse taal. De waarde van zijn lyriek ligt in kenmerken als eenvoud, helderheid, eerlijkheid, innigheid, kleurigheid en in zijn fenomenale beheersing van alle mogelijke versvormen, tot aan de canzone toe.


vore

In de betekenis ‘ploegsnede’ aangetroffen vanaf 1240.

erfwoord: Middelnederlands vōre, ontwikkeld uit Oergermaans *furhz, bij Indo-Europees *porḱ-, afgeleid uit de wortel *perḱ- ‘graven’, waartoe ook Latijn porca ‘rug tussen voren’, Welsh rhych ‘vore’, Litouws prapar̃šas ‘greppel’ en Sanskrit párśāna- ‘kuil, laagte’ behoren. Evenals Nederduits Föör, Duits Furche en Fries fuorge.

benaming voor de scheiding tussen de eerste twee delen van hoofse minneliederen uit de 13e eeuw

De kop is een formeel kenmerk van de Noord-Franse hoofse poëzie (…); een Noord-Franse kop bestaat doorgaans uit twee stollen van elk twee versregels, van elkaar gescheiden door een vore.


dichterlijk

afgeleid van dichter met het achtervoegsel -lijk

dichterlijker (uninflected comparative)
dichterlijkst (uninflected superlative)
dichterlijke (inflected positive)
dichterlijkere (inflected comparative)
dichterlijkste (inflected superlative)
dichterlijks (partitive positive)
dichterlijkers (partitive comparative)

van de dichtkunst, gelijkend op dichtkunst


canto

van Italiaans canto, in de betekenis "gezang" aangetroffen vanaf 1772

hoofstuk in een lang dichtwerk, tegenwoordig ook wel gebruikt als aanduiding voor een zelfstandig lang dichtwerk met een weidse behandeling van een groots thema

De makers noemen Shell Shock een ‘dansoratorium’. Twaalf ‘canto’s’ zijn gewijd aan een archetypisch personage dat de geschiedenisboeken niet haalde: de moeder, de wees, de verpleger en de soldaat die doof en doodsbang door bloed en modder baggerde of vermist raakte, viel, deserteerde of toevallig de hel overleefde.

Jacqueline is het spoor bijster zoals Dantes dichter in de eerste canto van de Divina Commedia.

Ook op het logische niveau bestaat er een tegenstelling tussen de teksten van Prims en Claus. Dat heeft natuurlijk alles te maken met het verschil in genre. De Geschiedenis van Antwerpen is een historische tekst, waarin de gebeurtenissen in chronologische en causale samenhangen worden gepresenteerd; Heer Everzwijn is een canto naar het model van Ezra Pound (men denkt het meest aan de Malatesta-canto's, die ook een heersersfiguur als thema hebben), waarin door middel van fragmenten een tijd wordt opgeroepen in zijn gelijkheid en verschil met onze eigen tijd.


poet

Afkomstig van het Oudgrieks ποιέω, concipiëren, creëren, produceren (artisanale of intellectuele productie).


parlando

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: meer sprekend dan zingend’ voor het eerst aangetroffen in 1929

klinkend als spreektaal (met gangbare woorden en ritme)

Behalve als schrijver, dichter en zanger presenteert Dijkshoorn zich als kunstcriticus. In zijn parlando dichtstijl leidt hij kijkers rond in museum Kröller-Müller.


parlando

poëzie die door woordkeus en ritme als spreektaal klinkt

Hier klinkt de stem die in Zuiderents vorige bundel, Op de hoogte van Icarus, excelleerde in een consequent parlando.


stock

van Engels stock zn , in de betekenis van ‘voorraad, kapitaal’ aangetroffen vanaf 1824

stocks (plural)
stockje (diminutive singular)
stockjes (diminutive plural)

telkens terugkerende regel in een refrein

In de kamers of bij de vele rederijkersfeesten, waar men van heinde en verre bijeenkwam om het plaatselijk prestige te verdedigen, werden opdrachten gegeven om met een bepaalde slotregel (de stock) een bepaald soort refrein te vervaardigen.


dichtregel

dichtregels (plural)
dichtregeltje (diminutive singular)
dichtregeltjes (diminutive plural)

Ieder vers bestaat uit zes dichtregels.


troubadour

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘Provençaalse minnezanger’ in het Nederlands voor het eerst aangetroffen in 1732 . Zie [[#Frans]] voor de verdere etymologie.

troubadours (plural)
troubadourtje (diminutive singular)
troubadourtjes (diminutive plural)

een langs kastelen en vorstenhoven in het middeleeuwse Zuid-Frankrijk, rondreizend kunstenaar, musicus, zanger van liederen en voordrager van gedichten, balladen e.d.

Nog lang bleef het eigenaardige gezang van de troubadour in haar hoofd naklinken.

`Er was een tijd,' zei ze, 'waarin troubadours vrouwen het hof maakten met hun gedichten. Je zou bijna heimwee krijgen naar dat verleden. Want zie mij aan, omstuwd door twee heren die in hun pogingen een vrouw genegen te stemmen niets beters kunnen verzinnen dan indruk op haar te maken met haar eigen woorden.'

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 32

Ik weet meer over het verleden van de prinses dan welke sterveling ook, en het ware verhaal is minder sprookjesachtig dan de troubadours ons willen doen geloven.

Danielle Teller (vert. Marja Borg)
 “Er was eens iets anders” (2018), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026346477


trouvère

Trouvère

middeleeuws dichter en zanger in Noord-Frankrijk

in het middeleeuws Noord-Frankrijk rondreizend dichter, en zanger van (minne-) liederen

Jean Bodel (1165-1210), een trouvère die leefde in Arras, schreef het heldendicht "Chanson des Saisnes".


poëzie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘dichtkunst’ voor het eerst aangetroffen in 1548

Afgeleid van het Franse "poésie" (dichtkunst)

het in een min of meer strakke structuur van ritme, maat en klank verwoorden van een gedachte of een verhaal

De indeling in verzen valt bij schriftelijke weergave van poëzie meestal meteen op.


Gedicht

das Gedicht (nominative singular)
die Gedichte (nominative plural)
des Gedichtes (genitive singular)
der Gedichte (genitive plural)
dem Gedicht (dative singular)
den Gedichten (dative plural)
das Gedicht (accusative singular)
die Gedichte (accusative plural)


Gedicht

Es aerschde Buch vun ihre Gedichte iss im Yaahr 1890 rauskumme.

Het eerste boek met haar gedichten kwam uit in 1890.


klankdicht

Lautgedicht

gedicht waarvan de woorden niets betekenen en waarbij dus alleen de klank ertoe doet

klankdichten (plural)
klankdichtje (diminutive singular)
klankdichtjes (diminutive plural)

waren de geluiden van 'Johnny the Selfkicker' nu wèl of geen klankdicht?


tijdvers

tijdverzen (plural)
tijdversje (diminutive singular)
tijdversjes (diminutive plural)

vers waarin men enige letters als Romeinse cijfers beschouwt en daarmee een jaartal uitdrukt


chronogram

met het voorvoegsel chrono- met het achtervoegsel -gram

chronogrammen (plural)
chronogrammetje (diminutive singular)
chronogrammetjes (diminutive plural)


epigram

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘puntdicht’ voor het eerst aangetroffen in 1582

met het voorvoegsel epi- met het achtervoegsel -gram

epigrammen (plural)
epigrammetje (diminutive singular)
epigrammetjes (diminutive plural)

zeer kort gedicht dat een afgesloten, meestal hekelende of schertsende, gedachte inhoudt


rondeau

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘rondeel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

rondeaus (plural)
rondeautje (diminutive singular)
rondeautjes (diminutive plural)

een versvorm met de structuur A₁B₁A₂A₁A₃B₂A₁B₁

Het rondeau was populair bij componisten als Dufay; het A- en het B-gedeelte hadden ieder hun eigen muziek.


hekeldicht

Spottgedicht

gedicht waarin ondeugden of misstanden aan de kaak worden gesteld

hekeldichten (plural)
hekeldichtje (diminutive singular)
hekeldichtjes (diminutive plural)


puntdicht

In de betekenis van ‘epigram’ voor het eerst aangetroffen in 1644

puntdichten (plural)
puntdichtje (diminutive singular)
puntdichtjes (diminutive plural)

kort gedicht dat op een compacte, geestige en vaak scherpe manier een zekere waarheid bevat


adieudicht

adieudichten (plural)
adieudichtje (diminutive singular)
adieudichtjes (diminutive plural)


bruiloftsdicht

samenstelling van bruiloft en dicht met het invoegsel -s-

gedicht vervaardigd ter gelegenheid van een bruiloft


geboortedicht

gedicht vervaardigd ter gelegenheid van een geboorte


heldendicht

samenstelling van held en dicht met het invoegsel -en-

verhaal waarin de daden van een held bezongen worden


herdersdicht

samenstelling van herder en dicht met het invoegsel -s-

gedicht waarin het leven van herders geïdealiseerd wordt


jaardicht

vers waarin de letters die ook Romeinse cijfers zijn kunnen worden opgeteld tot een jaartal dat betekenis heeft die verband houdt met de strekking van het vers

De jaardichten op het vignet en aan het slot geven beiden het jaar 1668.

Hubert Meeus
 “Repertorium van het ernstige drama in de Nederlanden 1600-1650.” (1983), Acco, Leuven, ISBN 90-334-0629-2, p. 82


keerdicht

gedicht waarvan een of twee regels enkele malen terugkeren

gedicht dat met dezelfde rijmen een ander gedicht beantwoordt met de bedoeling om dat gedicht, of de dichter er van, belachelijk te maken


ketendicht

ketendichten (plural)
ketendichtje (diminutive singular)
ketendichtjes (diminutive plural)

gedicht waarvan de regels als een keten aan elkander geschakeld zijn doordat het laatste woord van een versregel rijmt op het eerste woord van de volgende


sonnet

van Frans sonnet, in de betekenis van ‘lyrisch gedicht’ voor het eerst aangetroffen in 1565

sonnetten (plural)
sonnetje (diminutive singular)
sonnetjes (diminutive plural)

metrisch gedicht bestaande uit ofwel twee vierregelige en twee drieregelige strofen (Italiaans sonnet), of uit drie vierregelige strofen en één tweeregelige strofe (Engels sonnet)

Op de muur staat ook een sonnet, een gedicht van 14 regels, over de geschiedenis van het dorpje.

Weblink bron
Noa Sneyers
 “Buurtbewoners Sint-Joris knappen tunnel op met muurschildering van dorpsgeschiedenis” (26 september 2022) op vrt.be


lofdicht

gedicht dat de lof van iemand of iets bezingt

niets is erger dan een lofdicht van Assurancetourix


gelegenheidsdicht

samenstelling van gelegenheid en dicht met het invoegsel -s-

gedicht vervaardigd voor een bepaalde gelegenheid


kniedicht

kniedichten (plural)
kniedichtje (diminutive singular)
kniedichtjes (diminutive plural)

geïmproviseerd gedicht, voor de vuist weg geschreven


koppeldicht

koppeldichten (plural)
koppeldichtje (diminutive singular)
koppeldichtjes (diminutive plural)

strofe van meer dan twee regels ??, tweeregelig rijmpje ??


kreeftdicht

In de betekenis van ‘retrograde’ voor het eerst aangetroffen in 1584

rederijkersvers dat zowel van voor naar achteren als van achter naar voren kan worden gelezen (net als de kreeft loopt)


lasterdicht

lasterdichten (plural)
lasterdichtje (diminutive singular)
lasterdichtjes (diminutive plural)


leerdicht

leerdichten (plural)
leerdichtje (diminutive singular)
leerdichtjes (diminutive plural)

gedicht met pedagogische, belerende ondertoon


letterdicht

gedicht waarvan de beginletters (of eindletters) van de verzsregels een woord of zin vormen


lierdicht

lyrisch gedicht (d.w.z. waarin de dichter bezig is met aandoeningen en gemoedsstemmingen)


lyriek

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘lyrische gedichten’ voor het eerst aangetroffen in 1884

dichtkunst waarin de dichter (vooral zijn eigen) emoties en gemoedsstemmingen uitspreekt


liefdeslyriek

samenstelling van liefde en lyriek met het invoegsel -s-


koorlyriek

oorspronkelijk uit Sparta stammende vorm van lyriek


minnelyriek

samenstelling van min en lyriek met het invoegsel -e-

de hoofse lyriek in de West-Europese literatuur van de 12e tot de 15e eeuw


lijkdicht

lijkdichten (plural)
lijkdichtje (diminutive singular)
lijkdichtjes (diminutive plural)

fraaie naam voor een gedicht ter ere van een overledene


mengeldicht

mengeldichten (plural)
mengeldichtje (diminutive singular)
mengeldichtjes (diminutive plural)

gedichten over verschillende onderwerpen


naamdicht

gedicht waarvan de eerste letters van de regels samen een naam (van een persoon) vormen


schimpdicht

gedicht waarin flink geschimpt wordt, hekeldicht


spotdicht

spotdichten (plural)
spotdichtje (diminutive singular)
spotdichtjes (diminutive plural)

gedicht waarin iemand of iets bespot wordt


zegedicht

zegedichten (plural)
zegedichtje (diminutive singular)
zegedichtjes (diminutive plural)

gedicht gemaakt ter huldiging van een overwinnaar na een behaalde zege

voor het vervaardigen van een zegedicht bevelen we weer van harte Assurancetourix aan


zedendicht

samenstelling van zede en dicht met het invoegsel -n-

zedendichten (plural)
zedendichtje (diminutive singular)
zedendichtjes (diminutive plural)


wapendicht

wapendichten (plural)
wapendichtje (diminutive singular)
wapendichtjes (diminutive plural)

heraldisch gedicht waarin een wapen wordt beschreven


trouwdicht

trouwdichten (plural)
trouwdichtje (diminutive singular)
trouwdichtjes (diminutive plural)

gedicht vervaardigd ter gelegenheid van een bruiloft

Voorbeeld van een trouwgedicht: Twee mensen zie ik zitten / Die zijn zo blij als ik / Zij opgesierd met gitten / Hij met een mooie sik


rouwdicht

rouwdichten (plural)
rouwdichtje (diminutive singular)
rouwdichtjes (diminutive plural)


nieuwjaarsdicht

samenstelling van nieuwjaar en dicht met het invoegsel -s-

gedicht ter gelegenheid van het nieuwe jaar


hekeldichten

poëzie schrijven waarin de spot met iets of iemand gedreven wordt

"Morgen-Wekker aan Joost van den Vondel" (79) is een poging om in zijnen geest te hekeldichten;


versform

Samenstelling van de Noorse zelfstandige naamwoorden vers en form


versform

Afleiding van het Nynorske zelfstandige naamwoord vers en form


verseform

Samenstelling van de Noorse zelfstandige naamwoorden vers en form met het invoegsel -e-


verseform

Afleiding van het Nynorske zelfstandige naamwoord vers en form met het invoegsel -e-


viseform

Afleiding van het Noorse zelfstandige naamwoord vise en form

/ˈʋiːsəfɔɾm/


aleksandriner

Afkomstig uit het Frans, genoemd naar het voetmaat in het Oudfranse gedicht over Alexander de Grote


sextet

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘stuk voor zes musicerende personen’ voor het eerst aangetroffen in 1824

sextetten (plural)
sextetje (diminutive singular)
sextetjes (diminutive plural)


dichtvorm

dichtvormen (plural)
dichtvormpje (diminutive singular)
dichtvormpjes (diminutive plural)

Bekende dichtvormen zijn het sonnet en de Limerick.


elisie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘wegvallen van letter’ voor het eerst aangetroffen in 1669

weglating van een klinker of lettergreep uit een woord vanwege het metrum

tot in de 19e eeuw vaak aangegeven met een apostrof


ghazel

Leenwoord uit het Arabisch, in de betekenis van ‘Arabische dichtvorm’ voor het eerst aangetroffen in 1847

van Perzisch غزل (ghazal) "ghazel" dat weer teruggaat op Arabisch غَزَلَ (ghazala) "verliefdheid, flirt, liefdespoëzie"

soort gedicht bestaand uit minstens zes verzen van twee regels met hetzelfde metrum, waarbij elke tweede regel rijmt op de eerste regel van het eerste vers


ghazele

van Perzisch غزل (ghazal) "ghazele" dat weer teruggaat op Arabisch غَزَلَ (ghazala) "verliefdheid, flirt, liefdespoëzie"


gazal

via Indonesisch gazal van Perzisch غزل (ghazal) "gazal" dat weer teruggaat op Arabisch غَزَلَ (ghazala) "verliefdheid, flirt, liefdespoëzie"

Gazal (…) zijn gedichten met hetzelfde rijm op het einde van ieder regel en aanheffende met een bait waarvan ook beide halfregels dat rijm hebben.


gazal

van Perzisch غزل (ghazal) "gazal" dat weer teruggaat op Arabisch غَزَلَ (ghazala) "verliefdheid, flirt, liefdespoëzie"


syzygie

combinatie van twee versvoeten als een eenheid binnen een gedicht

Dipodie (…) of syzygie noemt men een verbinding van 2 voeten in een vers, (…)


rijmschema

opeenvolging van de rijmen voorgesteld in een letterschema


dichtwerk

dichtwerken (plural)
dichtwerkje (diminutive singular)
dichtwerkjes (diminutive plural)

De Ilias is een lang en verhalend dichtwerk.


klaagdicht

een gedicht dat uiting geeft aan verdriet

`Houd me alsjeblieft met echte armen vast' eindigt de muze-cyclus; `En alles deinde' is de titel van de volgende reeks. Het slotvers daarvan heet `Ecce homo' en de vijfde reeks bestaat onder meer uit Lamento's. Die klaagdichten hebben overigens een volstrekt andere inhoud en toon dan het `Lamento' van Campert. Zelfs hier geeft Peeters de humor een kans, zoals in haar `Lamento van de oude vrouw', waarin een kat sardonisch wordt toegesproken.


villanelle

gedicht met een vast rijmschema van 19 regels waaronder twee regels die beide 4 keer worden gebruikt

Daarnaast was hij een dartele light verse-dichter, die niet alleen vakkundig vormvaste rondelen, trioletten, villanelles en sonnetten schreef, maar ook de speelse en tegelijk superstrakke versvorm ollekebolleke in Nederland introduceerde.

Weblink bron
Henk van Gelder
 “Plezierdichter van trioletten, villanelles en sonnetten” (15 juni 2015) op nrc.nl

Victor schreef een villanelle. Dat is een eeuwenoude dichtvorm. De eerste en de derde regel van het eerste couplet komen omstebeurt als laatste regel in elk volgend couplet terug.

Weblink bron “Niet-rijmende villanelle” (1 december 2006) op nrc.nl


elegie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘lyrisch dichtstuk’ voor het eerst aangetroffen in 1616

De elegie (treurzang) van Vance gaat over het noodlottige samenspel van macro-ontwikkelingen in de Amerikaanse economie, zoals het vertrek van arbeidsintensieve bedrijfstakken naar elders, en de groepscultuur van deze eerste generatie industriearbeiders. Het bergvolk van weleer vormt een fragiele schil rond de oude industriecentra van het noorden. Toen de fabrieken hun poorten sloten, verhuisden beter opgeleide en meer ondernemende stadgenoten naar elders. De meeste hillbilly-migranten zaten opgesloten in verloederde stadswijken, want zij hadden alleen schulden en hun woningen waren nog maar weinig waard.

Updike’s elegie van de ouderdom is, anders dan die waar Philip Roth, zijn generatiegenoot, zich nu al boekenlang in bekwaamt, de muzak van het wegvallen, niet de somber dreunende symfonie van het verval.


viervoeter

samenstellende afleiding van vier (telwoord) en voet met het achtervoegsel -er

[1] vermoedelijk leenvertaling Duits Vierfüßler en Vierfüßer

viervoeters (plural)
viervoetertje (diminutive singular)
viervoetertjes (diminutive plural)


kwatrijn

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vierregelig gedicht of strofe’ voor het eerst aangetroffen in 1857

kwatrijnen (plural)
kwatrijntje (diminutive singular)
kwatrijntjes (diminutive plural)

gedicht of couplet met vier regels met aaba als rijmschema

Dit is het eerste kwatrijn: Mary thou dids’t not know that I was nigh / Thou dids’t not know my gaze was fixed on thee / I stood apart and watched thee gliding by / In all thy calm unconscious majesty

Ten tweede: Nederlanders lijken te denken dat een sinterklaasgedicht per se eindrijm moet bevatten. Terwijl er zoveel meer is. Probeer eens wat anders, een kwatrijn. Of een rondeel.


allitereren

afgeleid van het Franse allitérer (met het achtervoegsel -eren)

allitereerde (past)
geallitereerd (past participle)
te allitereren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen allitereren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen allitereren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geallitereerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geallitereerd (active infinitive perfect present long-form)
geallitereerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geallitereerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
allitererend (imperfect participle)
geallitereerd (past participle)
alliterere (subjunctive)
allitereer (indicative imperfect present singular first-person)
allitereert (indicative imperfect present singular second-person)
allitereert (indicative imperfect present singular second-person)
allitereert (indicative imperfect present singular second-person)
allitereert (indicative imperfect present singular third-person)
allitereerde (indicative imperfect past singular first-person)
allitereerde (indicative imperfect past singular second-person)
allitereerde (indicative imperfect past singular second-person)
allitereerde (indicative imperfect past singular second-person)
allitereerde (indicative imperfect past singular third-person)
allitereerden (indicative imperfect past plural first-person)
allitereerden (indicative imperfect past plural second-person)
allitereerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal allitereren (indicative imperfect future singular first-person)
zult allitereren (indicative imperfect future singular second-person)
zal allitereren (indicative imperfect future singular second-person)
zult allitereren (indicative imperfect future singular second-person)
zal allitereren (indicative imperfect future singular second-person)
zult allitereren (indicative imperfect future singular second-person)
zal allitereren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen allitereren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen allitereren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen allitereren (indicative imperfect future plural third-person)
zou allitereren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou allitereren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) allitereren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt allitereren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou allitereren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden allitereren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden allitereren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden allitereren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geallitereerd (perfect present first-person)
hebt geallitereerd (perfect present second-person)
hebt geallitereerd (perfect present second-person)
heeft geallitereerd (perfect present second-person)
hebt geallitereerd (perfect present second-person)
heeft geallitereerd (perfect present third-person)
hebben geallitereerd (perfect present first-person)
hebben geallitereerd (perfect present second-person)
hebben geallitereerd (perfect present third-person)
had geallitereerd (perfect past first-person)
had geallitereerd (perfect past second-person)
had geallitereerd (perfect past second-person)
hadt geallitereerd (perfect past second-person)
had geallitereerd (perfect past third-person)
hadden geallitereerd (perfect past first-person)
hadden geallitereerd (perfect past second-person)
hadden geallitereerd (perfect past third-person)
zal geallitereerd hebben (perfect future first-person)
zal geallitereerd hebben (perfect future second-person)
zult geallitereerd hebben (perfect future second-person)
zult geallitereerd hebben (perfect future second-person)
zal geallitereerd hebben (perfect future second-person)
zult geallitereerd hebben (perfect future second-person)
zal geallitereerd hebben (perfect future third-person)
zullen geallitereerd hebben (perfect future first-person)
zullen geallitereerd hebben (perfect future second-person)
zullen geallitereerd hebben (perfect future third-person)
zou geallitereerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geallitereerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geallitereerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geallitereerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geallitereerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geallitereerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geallitereerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geallitereerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geallitereerd hebben (perfect conditional third-person)
allittereren

beginnen met gelijke medeklinkers van twee of meerdere beklemtoonde lettergrepen of woorden binnen een uitdrukking, prozazin of vers

En, wat allitereren ze prachtig poëtisch met hun 'belle ballade' voor een mooie wandeling.

Hella van der Wijst
 “Wandelen met Hella” (2022), Zilt, ISBN 9789493198289


rapsodie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vrije muzikale compositie’ voor het eerst aangetroffen in 1635

rhapsody

een muziek of dichtwerk dat contrasterende delen bevat en toch een eenheid vormt

Jense is geen onbekende in Twente. „Ik heb een lezersorkestverleden”, vertelt de veelzijdige musicus, die in 1966 op verzoek van Andre Kerver (Valerius Ensemble) al eens een stuk componeerde voor een soortgelijk orkest. Het betrof toen Kleine kerstfantasie voor groot orkest. Ook de Oudejaars Potpourri (1997) en de Oudejaars Rapsodie voor piano, orkest en midwinterhoorns (1998) was van zijn hand. De dirigent in die jaren was Jaap van Zweden. „Leuk dat deze reeks nu een vervolg krijgt in Twente.”

Voor Rachmaninovs Rapsodie op een thema van Paganini had het orkest de Macedonische meesterpianist Simon Trpceski ingevlogen. Hij bleek de gedroomde vertolker van het tintelend virtuoze stuk. Laverend tussen een zoet walsende liefdesdroom en een grimmig Dies Irae keken orkestleden, dirigent en solist elkaar diep in de ogen. Iedereen op het podium, van de violist op de achterste rij tot de solotrompettist, werd onderdeel van één grote roes.


versvoet

metrical foot

in de poëzie gebruikte term voor een combinatie van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen

De tekstschrijver in topvorm. Famous Blue Raincoat heeft de vorm van een brief met de golvende versvoet die amfibrachys heet: een beklemtoonde lettergreep ingeklemd tussen twee onbeklemtoonde. De laatste woorden van het lied zijn de ondertekening van de brief: 'Sincerely, L. Cohen'.

De Australische dichter Les Murray bewoont een continent. Van hem verscheen onlangs De planken kathedraal (De Harmonie, 2013), in het Engels en Nederlands mooi vertaald door Martin Elzinga. Zijn poëzie ademt de ruimte van zijn land en de wereld. Het is moeilijk om er iets uit te citeren, want alles hoort bij elkaar. Ook hij beweegt zich voort op versvoeten.


imperfect

van Latijn imperfectus in de betekenis "onvolmaakt" voor het eerst aangetroffen in 1539, cognaat met Engels imperfect, Frans imparfait en Duits Imperfekt; op te vatten als perfect met het ontkennend voorvoegsel in-

imperfecter (uninflected comparative)
imperfectst (uninflected superlative)
imperfecte (inflected positive)
imperfectere (inflected comparative)
imperfectste (inflected superlative)
imperfects (partitive positive)
imperfecters (partitive comparative)

waar bij de slotwoorden van regels die rijmen alleen de klinkers of juist alleen de medeklinkers hetzelfde zijn

De verzen zijn onregelmatig door het gebruik van imperfect rijm en de frequente aanwending van enjambements.


allitteratie

Naamwoord van handeling van allittereren met het achtervoegsel -atie

het gelijk zijn van de beginmedeklinkers van twee of meerdere beklemtoonde lettergrepen of woorden binnen een uitdrukking, prozazin of vers

Zelden veroorlooft hij zich een dichterlijke vrijheid door bijvoorbeeld een ongewenste maar daarom niet minder mooie allitteratie (`donkerder dauwt' voor `si brinerà di moro') te gebruiken of een geslaagd neologisme te introduceren (`wenteltrechter' voor `imbuto di chiocciola').

Omdat allitteratie helpt om de boodschap te onthouden wordt het veel toegepast in reclame voor producten. Voorbeelden zijn: Heerlijk Helder Heineken, Today, Tomorrow, Toyota en Verrassend Volledig, Verbazend Voordelig (Action).


dichtstuk

dichtstukken (plural)
dichtstukje (diminutive singular)
dichtstukjes (diminutive plural)

tekst die door dichten tot stand is gekomen

Er is een gedicht geschreven voor de man wiens romp in het IJ gevonden is. Donderdag werd het dichtstuk voorgedragen bij de begrafenis van de nog onbekende man.

Dit dichtstuk, geschreven als drama, dat dus als toneelstuk zou kunnen worden opgevoerd, is ook prachtig van zeggingskracht. Milton stierf in 1674. Zijn evenknie John Bunyan overleefde hem veertien jaar.


epopee

van Frans épopée dat teruggaat op Oudgrieks ἐποποιία (epopoiía) "epische dichtkunst"

dichtwerk over de daden van grote helden

Kent gij de legende van Isidorus? Hij kende ze - natuurlijk: welk Christen, welke kunstenaar, die gaarne krachtig is wat hij is, kent de geschiedenis niet der heiligste en schoonste figuren van de onmetelijke epopee der Christenheid!


cauda

versvorm waarbij groepjes regels telkens worden afgesloten met kortere regels die weer op elkaar rijmen


poëticaal

afleiding van poëzie met het achtervoegsel -aal

poëticaler (uninflected comparative)
poëticaalst (uninflected superlative)
poëticale (inflected positive)
poëticalere (inflected comparative)
poëticaalste (inflected superlative)
poëticaals (partitive positive)
poëticalers (partitive comparative)

Thomas Vaessens heeft bijvoorbeeld mijn roman De literaire kring heel verstandig en poëticaal gelezen, maar als hij hem probeert te plaatsen in een groot sociologisch verhaal, dan gaat het verschrikkelijk mis.”

Weblink bron “Literatuur is meer dan moralisme” (01/05/2009), HP de Tijd

In de gedichten die ik nu schrijf gebruik ik meer spreektaal. Het is minder opzichtig poëticaal dan vroeger.

Weblink bron
Kevin van Vliet
 “Gustaaf Peek: ‘Ik grijp elk excuus voor romantiek aan’” (06/02/2015), HP de Tijd

Pfeijffer koos volgens de VSB-jury doelbewust voor de traditionele en bijna vergeten vorm van het klassieke gedicht in rijmende alexandrijnen. "Op zich is dit al een poëticale provocatie die een discussie aangaat met de actuele poëzie, ook van hemzelf in eerder werk:

Weblink bron “VSB poëzieprijs voor Ilja Leonard Pfeijffer” (27-01-2016), NOS


vocalise

gedicht dat vooral berust op de klanken van de woorden en minder op de betekenis van de tekst


jambisch

afleiding van jambe met het achtervoegsel -isch

jambischer (uninflected comparative)
jambische (inflected positive)
jambischere (inflected comparative)
jambischers (partitive comparative)

met het ritme van een jambe, een versvoet van een onbeklemtoonde lettergreep, gevolgd door een beklemtoonde

De gedichten zijn, behoudens een enkele uitzondering, opgebouwd uit drie strofen en het aantal gedichten met een ononderbroken jambisch ritme is wel erg hoog. Ondanks het hoogstaande onderwerp maakt dit ze toch voorspelbaar en uiteindelijk enigszins teleurstellend.

Weblink bron
28-05-2010
 “Vertrouwen en schuldgevoel” (Klaas Fraanje), Reformatorisch Dagblad

Plots weet een meisje op de achterste rij het. Ze komt naar voren en zet met een rode stift streepjes onder ”welk”, ”len”, ”um” en ”telt”. Conclusie: een jambisch metrum.

Weblink bron
Chris Klaasse
 “Bij ”De idioot in het bad” kun je een speld horen vallen” (04-02-2019), Reformatorisch Dagblad


spondee

spondee

versvoet met twee beklemtoonde lettergrepen


spondeus

versvoet die bestaat uit twee beklemtoonde lettergrepen


letterrijm

letterrijmen (plural)
letterrijmpje (diminutive singular)
letterrijmpjes (diminutive plural)

Germaanse versvorm waarbij elke regel drie beklemtoonde lettergrepen met dezelfde beginletters of met dezelfde klinker in de stam heeft

⧖ Het letterrijm bestond daarin, dat in elken versregel drie woorden met den vollen klemtoon voorkwamen, die met denzelfden medeklinker of dezelfde medeklinkers begonnen, of in den stam denzelfden klinker hadden. Gewoonlijk was een versregel in twee deelen gesplitst en kwamen in het eerste deel twee van die woorden voor, terwijl in het tweede deel het derde volgde. Schreef men nu nog gedichten in oud-Germaanschen rijmtrant, dan zou er een zin als deze in kunnen voorkomen: ‘Goed is God, de gever van alle dingen.’

J.C. Kummer
 Eenige Verklaringen bij de Inleiding tot de Nederlandsche Historiën van Hooft. in: Noord en Zuid., jrg. 11 nr. 5 (mei 1888), Blom & Olivierse, Culemborg / W. Rogghé (J. Vuylsteke), Gent, p. 243 n. 39


poëzieprijs

De Turing Nationale Gedichtenwedstrijd is de poëzieprijs met de grootste geldprijs ter wereld voor één gedicht en de enige wedstrijd waar alle gedichten anoniem worden beoordeeld.

Weblink bron “Vlaming schrijft beste gedicht 2012” (24-01-2012), NOS

Oosterhoff (1953) won eerder onder meer de Cees Buddinghprijs, de Jan Campertprijs, de Herman Gorterprijs en de VSB-Poëzieprijs.

Weblink bron “Tonnus Oosterhoff wint P.C. Hooftprijs” (20-12-2011), NOS


poëziekritiek

samenstelling van poëzie zn en kritiek zn


kerstgedicht

kerstgedichten (plural)
kerstgedichtje (diminutive singular)
kerstgedichtjes (diminutive plural)

een gedicht met als thema het kerstfeest

Op de kerstkaart stond een komisch kerstgedicht.


kerstdicht

kerstdichten (plural)
kerstdichtje (diminutive singular)
kerstdichtjes (diminutive plural)

het resultaat van die dichtkunst, een gedicht met kerst als thema


karamellenvers

samenstelling van karamel zn en vers zn met het invoegsel -en-

karamellenverzen (plural)
karamellenversje (diminutive singular)
karamellenversjes (diminutive plural)


strofebouw

de manier waarop een dichtregel is geconstrueerd

Zijn eerste dichtbundel, ’17 Gedichten’, schreef hij in rijmloze verzen. Hij experimenteerde enkele keren met metrum, maar het grootste deel van zijn oeuvre bestaat uit gedichten zonder regelmatige strofebouw. Een van zijn laatste werken is de bundel ’Het Grote Mysterie’ (2004).

Weblink bron “Privé-ervaringen inspireren Tranströmer” (6 oktober 2011), Reformatorisch Dagblad

„Een bestaande psalmberijming wijzigen of moderniseren is een uiterst ingewikkelde zaak: als gevolg van rijm, metrum, regellengte en strofebouw werkt elke ingreep gemakkelijk als een katalysator die een heel proces in beweging zet. Moderniseren of hertalen is bij proza al verre van eenvoudig, bij poëzie is het nog veel ingewikkelder.”

Weblink bron “„Hertalen berijming 1773 niet mogelijk”” (31 maart 2008), Reformatorisch Dagblad


eindrijm

end rhyme

gelijke beklemtoonde lettergreep op het einde van twee of meer versregels

Behalve vanwege de inhoud - het is duister, macaber - is dit gedicht ook vanwege zijn vorm uniek: geen punten of komma’s, geen rijm... Hoewel, toch eenmaal, héél bewust: het fatale schot. Daar maakt Celan gebruik van eindrijm, om die dramatische gebeurtenis kracht bij te zetten. Onvoorstelbaar modern in die tijd.

Weblink bron
Stephen Friedrichs
 “Macaber gedicht even de kluis uit” (11-01-2017), Tubantia

De traditionele strenge rijmschema’s worden zelden nog gehanteerd. Des te opvallender dus dat Bouwers daar heel dicht bij blijft en het vele eindrijm de stroom van zijn gedichten laat bepalen. Hoewel hij zich net niet echt voegt naar deze vormeis, laat hij zich er soms wel hinderlijk door dwingen.

Weblink bron
Klaas Fraanje
 “Met poëzie essentie benaderen of trachten te verwoorden” (6 juni 2012), Reformatorisch Dagblad

Haast ongemerkt versterkt het samenvallen van de klemtoon op ”slacht” en ”daad” met een felle, haast knallende a-klank de zeggingskracht, omlijst door binnenrijmen, eindrijmen en poëtische herhaling.

Weblink bron
Klaas Fraanje
 “Cees Nooteboom legt vinger bij zere plek van menselijk bestaan” (20 februari 2013), Reformatorisch Dagblad


flarfen

afgeleid van flarf zn met het achtervoegsel -en
Hans Kloos
 Dossier T=A=A=L : Lezer, schrijver, hoe gaat het gedicht in: Parmentier., jrg. 17 nr. 2 (juni 2008), Stichting Parmentier, Nijmegen, p. 19/20

flarfte (past)
geflarft (past participle)
te flarfen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen flarfen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen flarfen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geflarft (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geflarft (active infinitive perfect present long-form)
geflarft zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geflarft te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
flarfend (imperfect participle)
geflarft (past participle)
flarfe (subjunctive)
flarf (indicative imperfect present singular first-person)
flarft (indicative imperfect present singular second-person)
flarft (indicative imperfect present singular second-person)
flarft (indicative imperfect present singular second-person)
flarft (indicative imperfect present singular third-person)
flarfte (indicative imperfect past singular first-person)
flarfte (indicative imperfect past singular second-person)
flarfte (indicative imperfect past singular second-person)
flarfte (indicative imperfect past singular second-person)
flarfte (indicative imperfect past singular third-person)
flarften (indicative imperfect past plural first-person)
flarften (indicative imperfect past plural second-person)
flarften (indicative imperfect past plural third-person)
zal flarfen (indicative imperfect future singular first-person)
zult flarfen (indicative imperfect future singular second-person)
zal flarfen (indicative imperfect future singular second-person)
zult flarfen (indicative imperfect future singular second-person)
zal flarfen (indicative imperfect future singular second-person)
zult flarfen (indicative imperfect future singular second-person)
zal flarfen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen flarfen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen flarfen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen flarfen (indicative imperfect future plural third-person)
zou flarfen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou flarfen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) flarfen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt flarfen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou flarfen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden flarfen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden flarfen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden flarfen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geflarft (perfect present first-person)
hebt geflarft (perfect present second-person)
hebt geflarft (perfect present second-person)
heeft geflarft (perfect present second-person)
hebt geflarft (perfect present second-person)
heeft geflarft (perfect present third-person)
hebben geflarft (perfect present first-person)
hebben geflarft (perfect present second-person)
hebben geflarft (perfect present third-person)
had geflarft (perfect past first-person)
had geflarft (perfect past second-person)
had geflarft (perfect past second-person)
hadt geflarft (perfect past second-person)
had geflarft (perfect past third-person)
hadden geflarft (perfect past first-person)
hadden geflarft (perfect past second-person)
hadden geflarft (perfect past third-person)
zal geflarft hebben (perfect future first-person)
zal geflarft hebben (perfect future second-person)
zult geflarft hebben (perfect future second-person)
zult geflarft hebben (perfect future second-person)
zal geflarft hebben (perfect future second-person)
zult geflarft hebben (perfect future second-person)
zal geflarft hebben (perfect future third-person)
zullen geflarft hebben (perfect future first-person)
zullen geflarft hebben (perfect future second-person)
zullen geflarft hebben (perfect future third-person)
zou geflarft hebben (perfect conditional first-person)
zou geflarft hebben (perfect conditional second-person)
zou geflarft hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geflarft hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geflarft hebben (perfect conditional second-person)
zou geflarft hebben (perfect conditional third-person)
zouden geflarft hebben (perfect conditional first-person)
zouden geflarft hebben (perfect conditional second-person)
zouden geflarft hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geflarft (impersonal passive present imperfect)
er is geflarft (impersonal passive present perfect)
er werd geflarft (impersonal passive past imperfect)
er was geflarft (impersonal passive past perfect)
er zal geflarft worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geflarft zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geflarft worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geflarft zijn (impersonal passive conditional perfect)

gedichten maken uit de resultaten van zoekmachine op internet of een voor een ander doel ontstane verzameling zinnen

Jelle Pieters en Kila van der Starre zijn ook nog eens in de ban van wat zij ‘voetbalflarf’ noemen: een voetbalwedstrijd op tv kijken, zinnen en zinsdelen van het commentaar noteren en daarna (zonder zelf iets toe te voegen) de fragmenten samenvoegen tot een gedicht. (…) Velen, waaronder heel wat docenten Nederlands, flarften mee. Ook nu roepen ze iedereen op om mee te flarfen.

Weblink bron “Flarf ook mee tijdens het EK Voetbal” (11 juni 2021) op neerlandistiek.nl

Ook in Nederland wordt er geflarft.


achtvoetig

samenstelling van acht ht en voet zn met het achtervoegsel -ig

achtvoetige (inflected positive)
achtvoetigs (partitive positive)

van een versregel dat ze bestaat uit acht versvoeten


gedichtenwedstrijd

samenstelling van gedicht zn en wedstrijd zn met het invoegsel -en-

wedstrijd waarbij een jury beslist welk gedicht het mooiste is van de ingezonden gedichten

Fleur Bloemen won in 2010 op haar school een gedichtenwedstrijd. Haar gedicht ging over pesten:

Weblink bron “Het gedicht van Fleur” (Donderdag 13 december 2012, 19:10), NOS

De Utrechtse dichter Onno Kosters heeft de Nationale Gedichtenwedstrijd gewonnen met zijn gedicht 'Doe-Het-Zelf'. Hij kreeg vanavond in de Amsterdamse Stadsschouwburg 10.000 euro van juryvoorzitter Ramsey Nasr.

Weblink bron
NOS Nieuws
 “Onno Kosters wint poëziewedstrijd” (Woensdag 6 februari 2013, 23:31), NOS


tanka

klassiek Japanse versvorm, met vijf regels die achtereenvolgens 5, 7, 5, 7 en 7 lettergrepen hebben

Vanaf ca. de 7de tot de 15de eeuw wordt de Japanse poëzie bijna uitsluitend beheerst door de tanka, die vooral aan het hof een belangrijke rol speelde.

Weblink bron “Algemeen letterkundig lexicon : tanka” op dbnl.org

In de Stijloefeningen transformeert hij het alledaagse Amsterdamse tafereeltje onder meer tot een sonnet, een tanka (een uitgebreide haiku), een flaptekst, een ambtelijk schrijven, een spookverhaal, een medisch tractaat en een blijspel in drie bedrijven.

Weblink bron
Pieter Steinz
 “99 staaltjes leesplezier” (30 november 2001) op nrc.nl


senryu

eponiem, van Japans 川柳 (senryu) letterlijk: waterwilg, gebruikt als pseudoniem door de 18e-eeuwse Japanse dichter Karai Hachiemon

Japanse dichtvorm die net als een haiku meestal uit drie regels van 5, 7 en 5 lettergrepen bestaat, maar meer menselijke tekortkomingen als onderwerp heeft in plaats van de volmaaktheid van de natuur

⧖ „De kunst als glijmiddel" werd het door onze minister van Cultuur met zijn feilloos instinct voor het verkeerde woord genoemd. (…) De uitspraak van dezelfde minister Brinkman: „Graag bied ik de cultuur aan als wervend reclamemateriaal voor de BV Nederland mede t.b.v. de marketing voor Nederlandse produkt en en diensten in het buitenland" sluit echter naadloos aan bij de allerslechtste elementen in het beeld dat eeuwenlang van de Hollander in het buitenland bestond. Het meest plompverloren werd dit verwoord in een 18de eeuwse Japanse senryu, de boerse tegenhanger van de haikoe:
„De Hollandse kooplui
schrijven hun brieven
met kwijl van hun koeien."

Weblink bron
Frits Niessen
 “Duet van nachtegaal en kikker : Export van Nederlandse cultuur” (10 december 1985) op nrc.nl

Lange tijd werd de haiku superieur geacht en de senryu, lichtelijk denigrerend, afgedaan als volkspoëzie.

Weblink bron “Zen van een courtisane: het weigeren van een klant” (18 oktober 1976) op nrc.nl


dichtstijl

dichtstijlen (plural)
dichtstijltje (diminutive singular)
dichtstijltjes (diminutive plural)


poëzieregel

reeks woorden uit een gedicht die als een zin worden aangehaald

In de opening van het boek met lente en het einde met herfst en daartussendoor de hoofdstukken in Suriname, benoemd als natte en droge tijd, geeft Roemer invulling aan de poëzieregel van de eerste bladzijde: de jaargetijden verdringen elkaar voortdurend.

Weblink bron
Michiel van Kempen
 “De geest van Waraku. Kritieken over Surinaamse literatuur.” (1993), Uitgeverij Zuid, Haarlem/Brussel, ISBN 9067730076, p. 198

conventie waaraan een gedicht hoort te voldoen

Volgens de ‘regels’ van de alexandrijn moet er na de derde jambe, dus midden in de versregel een cesuur (rust) komen. Focquenbroch overtreedt die ‘poëzieregel’ o.a. door de komma in vers 3 achter top te plaatsen - dus na de tweede jambe - en in vers 11 na oven, en in 13 door de komma na waarheyt en na man.

Weblink bron
Frans Wetzels
 Even rusten op een goddelijke berg in: Fumus., jrg. 14 (2016), Stichting Willem Godschalck van Focquenbroch, Soest, p. 32


predikant-poëet

samenstelling van predikant zn en poëet zn , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.D

Met het oog op de nieuwe editie verzoekt hij Vollenhove om een aanbevelend gedicht. Hij was niet de enige die dit deed. De Haagse predikant-poëet werd geregeld met verzoeken van deze aard benaderd.

Weblink bron
W.J. op 't Hof
 Een interessante brief van Mattheüs du Bois aan Johannes Vollenhove en een spoorloze liedbundel van Du Bois boven water in: Voortgang., jrg. 29 (2011), Stichting Neerlandistiek VU, Amsterdam, ISBN 9789088800207, p. 82


envoi

aanhef van de slotstrofe, zoals die traditioneel in een rederijkersgedicht voorkomt

Elke cyclus eindigt bovendien met een envoi, de strofe waarmee middeleeuwse rederijkers hun gedicht of ballade eindigden, bedoeld om iemand aan te spreken of vaarwel te zeggen. Uit de laatste envoi, gericht aan een moeder, moeder Aarde: ‘Je gebroken gezicht heeft alle vragen / opgezogen. Je krijgt alleen nog bloed / over je lippen.’

Weblink bron
Obe Alkema
 “Plattelandsdichter Paul Demets: ‘Soms denk ik: wat een pretentie om zo bezig te zijn met het klimaat’” (20 augustus 2020) op nrc.nl