seconde

Leenwoord uit het Frans (seconde), in de betekenis van ‘60e deel van minuut’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1784

sekund

de tweede trap van een diatonische toonladder

seconden (plural)
secondes (plural)
secondje (diminutive singular)
secondetje (diminutive singular)
secondjes (diminutive plural)
secondetjes (diminutive plural)

SI-grondeenheid van tijd, weergegeven met symbool s

Een minuut bestaat uit 60 seconden.

De hele dag was het vriendelijk en rustig weer geweest, maar nu kwam er vanaf de andere kant van de berg een zwaar onweer op me af dat om de paar seconden fel oplichtte.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


minute

You have one minute to complete the test.


buik

In de betekenis van ‘middendeel van lichaam’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 701

Baas in eigen buik zijn

Zelf bepalen wat je eet /Als vrouw zelfstandig mogen beslissen over zwangerschap en abortus

De ogen zijn groter dan de buik (of: maag/mond)

Gezegd van iemand die meer eten op zijn bord schept dan hij vervolgens opeet

Er de buik vol van hebben

Ergens meer dan genoeg van hebben, het helemaal zat zijn

Het varken is door de buik gestoken

Het probleem is op krachtdadige wijze verholpen/ Het is doorgestoken kaart, van tevoren opgezet spel

Het zijn twee handen op één buik

Zij zijn het altijd met elkaar eens (meestal in ongunstige zin)

sabel

het onderste deel van de voorkant van de romp van mens of dier dat van boven door het middenrif en van onderen door de bekkengordel begrenst is

buiken (plural)
buikje (diminutive singular)
buikjes (diminutive plural)

plaats waar een golf- of trillingsbeweging de grootste uitwijking vertoont


arm

arm in arm lopen

gearmd lopen (met de rechterarm van de ene persoon om de linkerarm van de andere persoon)

de armen ter hemel heffen

als uiting van verdriet of woede, om Gods hulp of wraak aan te roepen

Hij loopt met zijn ziel onder zijn arm.
Hij zit met zijn ziel onder zijn arm.

iemand een arm geven

iemand aan de arm nemen, de arm ter steun aanbieden

met zijn armen over elkaar zitten

de onderarmen gekruist voor de borst hebben
moedeloos zijn
niets doen

zich uit iemands armen losrukken
zich uit iemands armen losscheuren

zich met moeite, tegenzin uit iemands omhelzing losmaken

een slag om de arm houden

beloven dat je iets zult proberen maar er wel bij zeggen dat je niet zeker weet dat het zal lukken

armen (plural)
armpje (diminutive singular)
armpjes (diminutive plural)

de afstand van de loodrechte projectie vanuit het draaipunt van het voorwerp waarop een kracht wordt uitgeoefend op de lijn door de krachtvector

Bij een hefboom geldt de volgende formule: arm x gewicht is constant aan beide zijden van het draaipunt


dag

Samenstelling van “g” (gram) met het voorvoegsel “da” (deca-)

Afgeleid van het Proto-Germaanse *daigaz

het symbool voor decagram, een massa (gewicht) van 10 gram of 0,01 kilogram


centimeter

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘0,01 meter’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1810

afgeleid van meter met het voorvoegsel centi-

Zentimeter

centimeters (plural)
centimetertje (diminutive singular)
centimetertjes (diminutive plural)

een lengtemaat die gelijk is aan één honderdste van een meter, weergegeven met symbool cm

De stok is nog twee centimeter te kort.

Bewoners van de Oosterstraat in Schiedam proberen met zandzakken water buiten hun woning te houden. De straat ligt 70 centimeter lager dan de nabije omgeving. Hevige regen- en onweersbuien, waarvoor het KNMI code oranje afgaf, leidden deze donderdag tot veel problemen in het midden en westen van het land.

Ik wist niet wat ik zag toen ik aankwam. De hele tuin was omgetoverd tot een festivalterrein met ruim vijftig tenten die met minder dan een centimeter tussenruimte waren opgezet.

Dorien pakte Jeroens hand en tilde deze enkele centimeters op.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


centimeter

Afgeleid van meter met het voorvoegsel centi-

/ˈsɑŋtɪmeːtəɾ/


centimeter

/ˈsɑŋtɪmeːtəɾ/


a

Afgeleid van het Proto-Germaanse *aiwaz
Afgeleid van het Middelhoogduitse ein
Afgeleid van het Proto-Germaanse *ahwō


a

De grootheid "versnelling" a wordt o.a. uitgedrukt in de eenheid m/s² (geen symbool)


film

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘strook met film- of fotobeelden’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1912

film

een dun en oprolbaar medium om beelden op te nemen in een camera

film

een opname van bewegende beelden die een verhaal vertelt

films (singular)
filmpje (diminutive third-person)
filmpjes (diminutive singular)

De film van olie op het water gaf een regenboogeffect.


dichtheid

Afgeleid van dicht met het achtervoegsel -heid.

grootheid voor aantal eenheden per lengte, oppervlak of inhoud


circuit

Leenwoord uit het Frans, in de (later verder uitgebreide) betekenis van ‘gesloten baan, gesloten groep’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1663

circuits (plural)
circuitje (diminutive singular)
circuitjes (diminutive plural)

elektrisch netwerk, schakeling [3], stroomschakeling

Hij werd biologisch oceanograaf en, belangrijker, hij ziet het leven op aarde als een elektronisch circuit. Het is geen circuit met snoeren, maar met micro-organismen en chemische stoffen als ATP, chlorofyl, NADPH. Het zijn de stoffen waarmee planten energie halen uit zonlicht. Deze en vergelijkbare chemische reacties zijn de basis van al het leven, en Falkowski beschouwt ze als elektrische schakelingen – schakelingen van nanomachines.


cohesie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘samenhang’ voor het eerst aangetroffen in 1824

afgeleid van het Latijnse cohaesio (met het voorvoegsel co-)

Zusammenhalt

een onderlinge aantrekking van moleculen van een zelfde stof

We spreken van cohesie als dezelfde soort moleculen elkaar vasthouden en van adhesie als verschillende soorten moleculen elkaar vasthouden.


y

symbool voor het SI-voorvoegsel yocto-, 10⁻²⁴


atoom

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kleinste deeltje’ voor het eerst aangetroffen in 1826

met het voorvoegsel a- en met het achtervoegsel -toom

uit het Grieks: a-tomos (a= niet en tomos= deel), dus: niet verder deelbaar

atomen (plural)
atoompje (diminutive singular)
atoompjes (diminutive plural)

het kleinste deel van een element dat nog dezelfde eigenschappen van dat element bezit

Het waterstofatoom is het kleinste atoom dat er bestaat.


molecule

van Frans molecule, in de betekenis van ‘kleinste deel met alle chemische eigenschappen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

molekule

het kleinste deeltje van een stof dat nog alle eigenschappen van die stof bezit

moleculen (plural)
molecules (plural)
moleculetje (diminutive singular)
molecuultje (diminutive singular)
moleculetjes (diminutive plural)
molecuultjes (diminutive plural)
molecuul


element

Van Oudfrans element of Latijn elementum. In de betekenis van ‘hoofdstof, eenheid’ voor het eerst aangetroffen in 1265

Afgeleid van de eerste drie letters van het Romeinse alfabet: L-M-N.

elementen (plural)
elementje (diminutive singular)
elementjes (diminutive plural)

omzetter van bijv. trillingen in elektriciteit of elektriciteit in warmte etc. in het bijzonder:

voorwerp waarin elektriciteit wordt opgewekt


element

galvanisch element, galvanische cel, voltacel, elektrochemisch element

Galvanický element je chemický zdroj elektrického proudu.

Een galvanisch element is een chemische bron van elektrische stroom.


ijs

In de betekenis van ‘bevroren water’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

In de betekenis van ‘bevroren water of room als lekkernij’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1793

Als het water zakt, dan kraakt het ijs.

een logisch gevolg; humoristisch gebruikt voor het laten van een wind tijdens het plassen

Het ijs is gebroken

na een kil begin is men vriendelijk tegen elkaar

Met Sint Juttemis als de kalveren op het ijs dansen

Nooit! (Sint Juttemis valt op 17 augustus, en dan ligt er geen ijs)

Niet over één nacht(s) ijs gaan/men gaat niet over ijs van één nacht

Een voorzichtige aanpak hanteren. Niet overhaast handelen.

Zich op glad ijs wagen/begeven

ergens over gaan praten waar die weinig van af weet

сладолед

een lekkernij die in bevroren toestand wordt gegeten

ijsje [2] (diminutive singular)
ijsjes [2] (diminutive plural)

Water wordt op 0° Celsius ijs.

Het ijs is nog niet dik genoeg om op te staan.

Het was een ijskoude nacht en ik werd meerdere malen bibberend wakker. Verbaasd zag ik de volgende ochtend dat er een dun laagje ijs op mijn tent lag.


licht

zn: erfwoord via Middelnederlands licht zn van Oudnederlands lieht zn , in de betekenis ‘uitstraling van zon e.d.’; aangetroffen vanaf 901
Dit woord gaat terug op Oergermaans *leuhada- en Indo-Europees *leuk-ot- (vergelijk Hettitisch 𒇻𒊌𒄩𒀜 [lu-uk-ḫa-at] "dageraad"), een deverbatief afgeleid van *leuk- ~ *louk- ‘helder; schijnen’, waaruit Latijn lūcēre ww "verlichten, lichten", Welsh llug bn "helder" en Russisch луч zn (loetsj) "lichtstraal", net als Duits Licht, Nedersaksisch licht, Fries ljocht zn en Engels light zn .

bn [1]: erfwoord via Middelnederlands licht bn van Oudnederlands lieht bn , in de betekenis ‘niet donker’; aangetroffen vanaf 1130

bn [2]: erfwoord via Middelnederlands licht bn / lichte bw van Oudnederlands lihto bw , in de betekenis ‘niet zwaar, gemakkelijk’; aangetroffen vanaf 1177

licht in de duisternis

zicht op de oplossing van een moeilijk probleem

het licht niet onder de korenmaat zetten

meespreken, de eigen mening geven en eigen kennis tonen

een vriendelijk gezicht brengt overal licht

een vrolijk persoon weet vaak meer te bereiken dan iemand die nors is

lichten (singular)
lichtje (diminutive)
lichtjes (diminutive singular)

elektromagnetische golven die met het oog kunnen worden waargenomen
(met een golflengte van 420-780nm)

Niemand wist wat dat blauwe licht was geweest, misschien statische energie van de storm of een bolbliksem?


licht

licht; elektromagnetische golven die met het oog kunnen worden waargenomen (met een golflengte van 420-780nm)


licht

lecht
lechte
leecht
lich
lichte
liecht
liegt
light
ligt
lijcht
lucht
luchte
locht


zwart gat

forat negre

gebied van de ruimte-tijd waaruit niets, zelfs geen licht kan ontsnappen omdat de zwaartekracht te sterk is

zwarte gaten (plural)
zwart gaatje (diminutive singular)
zwarte gaatjes (diminutive plural)


akoestiek

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gehoorleer’ voor het eerst aangetroffen in 1751

Akustik

de voortplanting van klank in een besloten ruimte en de ervaring die deze voortplanting ...

de voortplanting van klank in een besloten ruimte en de ervaring die deze voortplanting bezorgd aan de luisteraar

De akoestiek van een ruimte kan vaak verbeterd worden door de wanden met speciale materialen te bekleden.

Met 10.000 vierkante meter en een capaciteit van 10.000 personen is deze groot genoeg en hij voldoet ook qua akoestiek (‘zelfs Madonna klinkt hier goed’, aldus een medewerkster van de evenementenlocatie) en logistiek. „De Randstad zit toch al vol”, zegt hij. „We moeten groot durven denken. Waarom zou het hier niet kunnen? We hebben ruimte genoeg.”


bar

In de betekenis van ‘naakt’ voor het eerst aangetroffen in 820

[bijvoeglijk naamwoord] erfwoord, Middelnederlands bar

bars (plural)
barretje (diminutive singular)
barretjes (diminutive plural)

eenheid van druk (circa 1 atmosfeer), weergegeven met het symbool bar

Eén bar is gelijk aan 100 kilopascal (100kPa.)


einstein

einsteins (plural)
einsteintje (diminutive singular)
einsteintjes (diminutive plural)


gal

erfwoord via Middelnederlands galle van Oudnederlands galla
In de betekenis van ‘bittere vloeistof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

eponiem, genoemd naar de Italiaanse onderzoeker Galilei
In de betekenis van ‘eenheid van versnelling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950

Gal

eenheid van versnelling in het c.g.s-stelsel (centimeter-gram-seconde-stelsel), weergegeven met symbool Gal


foton

In de betekenis van ‘lichtquant’ voor het eerst aangetroffen in 1942

Photon

een elementair deeltje waaruit elektromagnetische straling is samengesteld

fotonen (plural)
fotonnetje (diminutive singular)
fotonnetjes (diminutive plural)

Kunt u mij nog een keer uitleggen wat nu precies een foton is?


lichtsnelheid

velocitat de la llum

de snelheid waarmee het licht zich voortplant in het luchtledige (ongeveer 299792 km/s)


zwaartekracht

gravitation

de kracht die de wederzijdse aantrekking van massa veroorzaakt

Zwarte gaten zijn plekken in het heelal waar de zwaartekracht zo groot is, dat niets eraan kan ontsnappen, zelfs licht niet. Alles wat in de buurt komt, wordt opgeslokt en verscheurd.

Toch menen fysici dat er meer moet zijn dan alleen het standaardmodel. Zo bevat de theorie bijvoorbeeld geen beschrijving van de zwaartekracht. Om dat soort kwesties op te lossen, is meer onderzoek nodig.

Het gaat om een fout met de zogeheten inclinometer. Dat is een belangrijke sensor voor Ingenuity, omdat die wordt gebruikt om de zwaartekracht te meten voordat hij kan opstijgen. De sensor is ook belangrijk bij het positioneren van de helikopter. Die moet altijd in de buurt van de Marsrover Perseverance landen, zodat het apparaat contact kan houden met de aarde.

Weblink bron “Marshelikopter heeft een update nodig om te kunnen blijven vliegen na sensorfout” (07 juni 2022), NU.nl


kernfusie

Kernfusion

het proces waarbij twee atoomkernen botsen en één zwaardere kern vormen waarbij energie vrij komt

In de experimentele reactor wordt gezocht naar een methode om energie op te wekken met behulp van kernfusie.


geluid

In de betekenis van ‘dat wat hoorbaar is’ voor het eerst aangetroffen in 1265.

*vervoeging van luiden: de stam met omvoegsel ge- -d, zonder -d omdat de stam al op -d eindigt

*vervoeging van luien: de stam met omvoegsel ge- -d

Naamwoord van handeling van luiden (met het voorvoegsel ge-)

geluiden (plural)
geluidje (diminutive singular)
geluidjes (diminutive plural)

trillingen die zich voortplant als een langsdrukgolf in de lucht of andere elastische stof (materie) en die door het oor waargenomen kunnen worden

's Avonds hoorden wij in onze hut in het Krugerpark allerlei geluiden.

Hij ging op het geluid af en zag, op een bergweitje tussen de rotsen, een kleine donkere jongen zijn geiten hoeden.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 11

Doordat de wind recht mijn kant opblies en het geluid van de donder steeds dichterbij kwam bleven mijn tranen stromen. Deze storm zou ik moeten overleven boven op Mount Whitney, 4.421 meter hoog.


kat

het symbool voor katal, een eenheid voor katalytische activiteit


bel

In de betekenis van ‘een schel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1236

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘paese handelsnaam van een Italiaanse kaassoort’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1968

eponiem, genoemd naar de Schots-Amerikaanse uitvinder A.G. Bell
In de betekenis van ‘geluidseenheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950

In de betekenis van ‘gasbolletje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1586

Glocke

een rond, schaalvormig metalen voorwerp in de vorm van een klok of halve bol al dan niet met klepel, bedoeld om een muzikale klank voort te brengen ter oproep of ten teken.

bellen (plural)
belletje (diminutive singular)
belletjes (diminutive plural)

In plaats van de bel gebruiken we meestal de decibel als geluidsmaat.


bel

eponiem; Verkorting van den naam van de Amerikaanse wetenschapper Alexander Graham Bell (1847-1922)


bel

eponiem; [A] Verkorting van den naam van de Amerikaanse wetenschapper Alexander Graham Bell (1847-1922)


baan

In de betekenis van ‘weg’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1340

In de betekenis van ‘betrekking’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1739

iets op de lange baan schuiven

stilletjes van plan zijn iets niet af te handelen

iets in goede banen leiden

dreigende problemen voorkomen door goede begeleiding

flexibele baan

een baan van een werknemer met een afspraak over een arbeidsduur met een variabele aantal uren per week

reguliere baan

een baan van een werknemer met een afspraak over een arbeidsduur met een vast aantal uren per week

banen (plural)
baantje (diminutive singular)
baantjes (diminutive plural)

het traject van een projectiel of hemellichaam

De sonde draait nu in een baan om de zon.


lucht

In de betekenis van ‘gasmengsel van zuurstof en stikstof’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

De kou is uit de lucht

De gespannen sfeer is weg, de sfeer is gemoedelijker

Beter één vogel in de hand dan tien in de lucht

Kleine concrete resultaten zijn beter dan grootse plannen

Elkaar de lucht geven

Elkaar enige ruimte geven, elkaar iets gunnen (in gesprekken, onderhandelingen e.d.)

Ergens lucht van krijgen

Ergens van de op de hoogte geraken, iets in de gaten krijgen

Er is geen vuiltje aan de lucht

Er is niets aan de hand, er is geen enkel probleem

Onweer zuivert de lucht

Een goed gesprek kan veel onderlinge spanning, irritatie e.d. wegnemen

Uit de lucht gegrepen

Op niets gebaseerd, zonder enige onderbouwing

Zo vrij als een vogeltje in de lucht

Alles kunnen doen en laten wat iemand wil

Gebakken lucht

Iets wat groots wordt gebracht maar feitelijk helemaal geen waarde heeft, windhandel

aer

mengsel van gassen waaruit de afmosfeer bestaat

luchten (plural)
luchtje (diminutive singular)
luchtjes (diminutive plural)

mengsel van gassen waaruit de atmosfeer bestaat

Het apparaat gaf aan dat de lucht niet schoon was.


brug

In de betekenis van ‘verbinding over water’ voor het eerst aangetroffen in 840

Bruggen slaan / bouwen

(onverzoenlijke) standpunten bij elkaar brengen

Men moet geen hei roepen, voor men over de brug is

bruggen (plural)
bruggetje (diminutive singular)
brugje (diminutive singular)
bruggetjes (diminutive plural)
brugjes (diminutive plural)

elektrische verbinding die over gedrukte bedrading is aangebracht


symbool

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘zinnebeeld, voorstelling’ voor het eerst aangetroffen in 1553

afgeleid van het Griekse 'bállein' (werpen) met het voorvoegsel syn-

symbolen (plural)
symbooltje (diminutive singular)
symbooltjes (diminutive plural)

een genormeerd teken om een technisch of wetenschappelijk begrip aan te duiden

Rad is het symbool voor radiaal.


symbool

symbool; een genormeerd teken om een technisch of wetenschappelijk begrip aan te duiden


atoomnummer

atoomnummers (plural)
atoomnummertje (diminutive singular)
atoomnummertjes (diminutive plural)

de kernlading van een atoom, het aantal protonen in een atoomkern, dat ieder chemisch element bepaald


atoomnummer

atoomnummer; de kernlading van een atoom, het aantal protonen in een atoomkern, dat ieder chemisch element bepaald


spin

De spin van een elektron.


vonk

In de betekenis van ‘vuursprank’ voor het eerst aangetroffen in 1348

een overslaande vonk

een emotie die ineens ook bij anderen ontvlamt

de vonken slaan/vliegen ervanaf

gezegd van iemand die keihard aan het werk is

vonken (plural)
vonkje (diminutive singular)
vonkjes (diminutive plural)

een vurige elektrische ontlading die de lucht ioniseert

De isolatie was doorgesleten en er sprong een vonk over.


das

Samenstelling van “s” (seconde) met het voorvoegsel “da” (deca-)

het symbool voor decaseconde, een tijdseenheid van 10¹ seconde


corona

van Latijn corona "krans, kroon", in de betekenis van ‘kransvormige buitenste atmosfeer van de zon’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1900

corona's (plural)
coronaatje (diminutive singular)
coronaatjes (diminutive plural)


weerstand

Widerstand

een reactie die poogt een bepaalde actie tegen te werken

Widerstand

de tegenstand die een stroom in een geleider ondervindt

weerstanden (singular)
weerstandje (diminutive)
weerstandjes (diminutive singular)

elektrische ~ de tegenstand die een stroom in een stroomgeleider ondervindt; de Wet van Ohm beschrijft het verband tussen spanning, stroom en weerstand

De grootheid weerstand (symbool: R) wordt uitgedrukt in "ohm" (symbool: Ω).

De meeste ontladingen vinden in de wolk zelf plaats. Maar soms is het spanningsverschil tussen de wolk en het aardoppervlak te groot en dan slaat de bliksem in. "Bij een ontlading zoeken de deeltjes elkaar op via de weg van de minste weerstand. Dat is de bliksemschicht die wij zien.

Weblink bron “Dit is waarom het vaker onweert als het warmer wordt” (Vrijdag 24 juni 2022), NU.nl

een onderdeel dat wordt toegepast in elektrische en elektronische schakelingen

Ik heb een nieuw weerstandje van 100 Ω nodig, want het oude is doorgebrand.


arbeid

In de betekenis van ‘inspanning’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Arbeid adelt

Met hard werken kun (je geld verdienen en) hogerop komen, maar de rijken doen dat niet

Na gedane arbeid is het goed rusten

na het werk doet het goed te kunnen uitrusten

arbejde

energie die door een krachtbron geleverd wordt bij verplaatsing van een voorwerp

Arbeid is kracht x weg


barometer

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘toestel dat luchtdruk meet’ voor het eerst aangetroffen in 1778

afgeleid van meter met het voorvoegsel baro-

barometers (plural)
barometertje (diminutive singular)
barometertjes (diminutive plural)

een instrument dat de luchtdruk meet, weerglas

De barometer is een uitvinding van Torricelli.


as

Samenstelling van “s” (seconde) met het voorvoegsel “a” (atto-)

het symbool voor attoseconde, een tijdseenheid van 10⁻¹⁸ seconde


as

Leenwoord uit het Latijn, waarvan ook het woord eso is afgeleid


actie

via Middelnederlands actie van Latijn actio, naamwoord van handeling van ageren of acteren; in de betekenis van ‘handeling’ aangetroffen vanaf 1390

acties (plural)
actiën (plural)
actietje (diminutive singular)
actietjes (diminutive plural)
aktie

natuurkundige grootheid die wordt uitgedrukt in energie maal tijd

Van ieder golfje kun je van een afzonderlijke constante actie spreken, namelijk energie maal tijd.


veld

In de betekenis van ‘akker, vlakte’ voor het eerst aangetroffen in 802

Het veld ruimen

Vertrekken om plaats te maken voor een ander

In geen velden of wegen te bekennen/zien zijn

field

stuk land voor het bedrijven van een sport

velden (plural)
veldje (diminutive singular)
veldjes (diminutive plural)

ruimte waarbinnen een kracht of een stelsel van krachten werkt of kan werken


elektrisch

via Duits elektrisch bn van Neolatijn electricus bn "van barnsteen", dat zelf teruggaat op Oudgrieks ήλεκτρον (èlektron) "barnsteen"; in de betekenis van ‘m.b.t. (statische) elektriciteit’ voor het eerst aangetroffen in 1746 (zie vindplaats hieronder)

elektrischer (uninflected comparative)
elektrische (inflected positive)
elektrischere (inflected comparative)
elektrischers (partitive comparative)
electrisch

Ik leef me uit op mijn elektrische gitaar.

De auto heeft elektrisch bedienbare ramen.

Hij stak de speksteenkachel aan met vers hout, restafval van de houtbewerking waar meer dan genoeg van was. Wanneer hij 's avonds met zijn bouwtekeningen en berekeningen boven bij de petroleumlamp zat, elektrisch licht was er alleen op de benedenverdieping, kon hij de temperatuur zo hoog laten worden dat hij ten slotte alleen nog in zijn hemd zat.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142

⧖ Vaderlandsche Natuur-wyzen ter eener, en Inlandsche Dwazen ter andere zyde; onophoudelyk-behebt met eene gelyke Land-ziekte, als daer is: de onder deeze Lucht-streek geweldig heerschende Nieuws-gierigheit, die hen in 't algemeen aengebooren is, kunnen geen meerder vlyt noch grooter moete aanvaerden dan zy, zints eenigen tyd herwaerds, hebben aengewend en gedaen, tot onderzoekinge en beproevinge der zo gememde ELECTRICITEIT, ten dien einde werkstellig makende een Chaos van Electrische Werk-tuigen.

Albertus Frese & Christiaan Schaaf
 “De electriciteit; of Pefroen, met het schaeps-hoofd Ge-electriseerd.” (1746), Kunstgenootschap Ars superat fortunam, 's-Gravenhage, p. 2 r/v


fase

van Frans phase, in de betekenis van ‘schijngestalte van planeet, stadium’ aangetroffen vanaf 1824

Phase

periode als onderdeel van een langere ontwikkeling

fasen, fases (plural)
fasetje (diminutive singular)
fasetjes (diminutive plural)
phase

elk van de reeks toestanden die een kringproces eindeloos herhaalt

(elektrotechniek) als men een periodiek signaal voorstelt als een cirkel die met eenparige snelheid eindeloos wordt doorlopen is een fase gelijk aan een punt op die cirkel


fase

Afkomstig van het Griekse naamwoord φασισ (phasis).

Fase i bølgeform er en sekvens av en bølge, fra en bølges topp punkt, til det neste.

Een fase in golfvorm is een opeenvolging van een golf; van een golfpiek naar het volgende.


kracht

In de betekenis van ‘sterkte’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901.

erfwoord: Middelnederlands cracht, uit Oudnederlands kraft ‘vermogen, sterkte’, ontwikkeld uit Oergermaans *krafti- ‘kracht; kennis’; verdere herkomst onbekend. Evenals Nederduits Kraft, Kracht, Duits Kraft, Fries krêft en Engels craft ‘vaardigheid’.

op eigen kracht

geheel zelfstandig zonder hulp van anderen

krachten (plural)
krachtje (diminutive singular)
krachtjes (diminutive plural)

uitwendige oorzaak die de bewegingstoestand van een lichaam verandert (voor zover er geen andere oorzaak is die dat tegengaat)

Volgens Newton is F gelijk aan het product m·a, waarbij F de kracht voorstelt, m de traagheid van het lichaam en a de versnelling van de beweging ervan.

Was hun koning, Willem de Veroveraar, niet tijdens een geweldige storm, dankzij de heilige Nicolaas, veilig van Normandië naar Engeland gevaren? Want Nicolaas was in staat de wind en de onstuimige kracht der golven te doen bedaren!

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 10


activiteit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘werkzaamheid’ voor het eerst aangetroffen in 1663

afgeleid van actief met het achtervoegsel -iteit

activiteiten (plural)
activiteitje (diminutive singular)
activiteitjes (diminutive plural)

mate waarin radioactieve stoffen uiteenvallen, radioactiviteit

De activiteit van uranium neemt in de loop van de tijd af.


antenne

Van het Italiaanse antenna. In de betekenis van ‘draad voor het zenden en ontvangen van elektromagnetische golven’ voor het eerst aangetroffen in 1906.

Antenne

antennes (plural)
antennen (plural)
antennetje (diminutive singular)
antennetjes (diminutive plural)

een vrij opgestelde elektrische geleider voor het uitzenden en/of ontvangen van elektromagnetische straling in het radiofrequente gedeelte van het elektromagnetische spectrum

De geleider van de antenne kan worden gecombineerd met directoren en/of een reflector om een richtwerking te verkrijgen.


beginsnelheid

predkość poczatkowa

de snelheid die een voorwerp aanvankelijk bezit


snelheid

Afgeleid van snel met het achtervoegsel -heid

Geschwindigkeit

de verandering in de tijd van de plaats van een voorwerp

snelheden (plural)
snelheidje (diminutive singular)
snelheidjes (diminutive plural)

verhouding tussen de afgelegde weg en de daarvoor gebruikte tijd bij verplaatsing van een voorwerp

De snelheid van het voertuig was zo hoog dat de auto pas na 100 meter lang remmen tot stilstand kwam.

De tocht hoort bij de langste tochten door poolvossen die ooit geregistreerd zijn. De topsnelheid van 155 kilometer per dag is volgens Fuglei de hoogste ooit gemeten. Het was vooral die hoge snelheid die de onderzoekers verbaasde.


besmetting

naamwoord van handeling van besmetten met het achtervoegsel -ing

contamination

blootstelling aan een radioactieve isotoop, gewoonlijk door aanraking of inname

besmettingen (plural)
besmettinkje (diminutive singular)
besmettinkjes (diminutive plural)

Vooral een besmetting met radioactief jodium is gevaarlijk na een kernongeluk.


aangrijpingspunt

samenstelling van aangrijping en punt met het invoegsel -s-

ˈaŋɣrɛipɪŋsˌpʏnt

aangrijpingspunten (plural)
aangrijpingspuntje (diminutive singular)
aangrijpingspuntjes (diminutive plural)

een punt waar op een lichaam volgens natuurkundige berekening een kracht werkt

Hier bevindt zich het aangrijpingspunt van de zwaartekracht.


signaal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘teken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1588

signalen (plural)
signaaltje (diminutive singular)
signaaltjes (diminutive plural)

elektromagnetische straling die afkomstig is van een kosmische bron

Men denkt dat het signaal van een snel ronddraaiende ster zoals een pulsar, afkomstig is.

de elektrische spanning of stroom die afkomstig is van een detector, een microfoon, videocamera, dvd-speler, pc, sensor enz.

Er zijn tegenwoordig veel bewerkingen van het signaal mogelijk.

meer algemeen: analoge of digitale (elektrische) representaties van tijdsafhankelijke natuurkundige grootheden

de elektromagnetische (draag-) golf die afkomstig is van een radiozender (omroep, gsm enz.)

Het signaal van de satelliet is maar zwak, maar dat kan met een schotelantenne voldoende worden versterkt.


periode

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tijdruimte’ voor het eerst aangetroffen in 1657

van Oudgrieks περίοδος (períodos) "rondgang", samengesteld uit περί (peri) "rond, omheen" en ὁδός (hodos) "weg, pad"

perioden (plural)
periodes (plural)
periodetje (diminutive singular)
periodetjes (diminutive plural)

één volledige cyclus van zich herhalende verschijnselen als pulsreeksen, trillingen of golven

Het aantal malen dat een periode in een seconde wordt waargenomen, noemt men de frequentie van dat verschijnsel.


anker

via Middelnederlands anker via Latijn ancora van Oudgrieks ἄγκυρα (ankura), in de betekenis van ‘gestel om schip vast te leggen’ aangetroffen vanaf 1240

ankers (plural)
ankertje (diminutive singular)
ankertjes (diminutive plural)

poolstuk, weekijzer plaatje tussen polen van een magneet om sterkteverlies tegen te gaan


alpengloeien

samenstelling van alp en gloeien met het invoegsel -en-

Alpenglühen

een optisch fenomeen dat net voor zonsopgang en na zonsondergang in gebergten waar te nemen is en waarbij met name besneeuwde bergtoppen een roodachtig licht weerschijnen


mechanisme

afgeleid van het Frans mécanisme (met het achtervoegsel -isme)

mechanismen (plural)
mechanismes (plural)
(mechanismetje) (diminutive singular)
(mechanismetjes) (diminutive plural)

beschrijving van de werking en eigenschappen van een proces of verschijnsel


punt

Leenwoord uit het Iers, in de betekenis van ‘munteenheid van Ierland’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1990

In de betekenis van ‘spits’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1534

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘stip’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1284

Op het punt staan [om]

Het is vlak voordat er iets gaat gebeuren of gedaan gaat worden

Een punt [willen] maken

De eigen mening over iets kracht bijzetten, op een overredende manier brengen

punten (plural)
puntje (diminutive singular)
puntjes (diminutive plural)

Evenwijdige lichtstralen convergeren naar één punt: het brandpunt.

dauwpunt, kookpunt, nulpunt, smeltpunt en vlampunt zijn alle zeer specifieke temperaturen waarbij iets bijzonders gebeurt


koken

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘verhitten, spijzen toebereiden’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

Iemand in zijn eigen vet gaar smoren/laten koken

iemand niet helpen, maar zelf diens situatie laten ondervinden

kochen

vloeistof verwarmen totdat er zich in de hele vloeistof bellen vormen die naar boven stijgen en openspringen

kochen

met behulp van ingrediënten een maaltijd klaarmaken

kookte (past)
gekookt (past participle)
te koken (active infinitive imperfect present)
zullen koken (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen koken (active infinitive imperfect future)
hebben gekookt (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gekookt (active infinitive perfect present)
gekookt zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gekookt te zullen hebben (active infinitive perfect future)
kokend (imperfect participle)
gekookt (past participle)
koke (subjunctive)
kook (indicative imperfect present singular first-person)
kookt (indicative imperfect present singular second-person)
kookt (indicative imperfect present singular second-person)
kookt (indicative imperfect present singular second-person)
kookt (indicative imperfect present singular third-person)
kookte (indicative imperfect past singular first-person)
kookte (indicative imperfect past singular second-person)
kookte (indicative imperfect past singular second-person)
kookte (indicative imperfect past singular second-person)
kookte (indicative imperfect past singular third-person)
kookten (indicative imperfect past plural first-person)
kookten (indicative imperfect past plural second-person)
kookten (indicative imperfect past plural third-person)
zal koken (indicative imperfect future singular first-person)
zult koken (indicative imperfect future singular second-person)
zal koken (indicative imperfect future singular second-person)
zult koken (indicative imperfect future singular second-person)
zal koken (indicative imperfect future singular second-person)
zult koken (indicative imperfect future singular second-person)
zal koken (indicative imperfect future singular third-person)
zullen koken (indicative imperfect future plural first-person)
zullen koken (indicative imperfect future plural second-person)
zullen koken (indicative imperfect future plural third-person)
zou koken (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou koken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) koken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt koken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou koken (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden koken (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden koken (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden koken (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gekookt (perfect present first-person)
hebt gekookt (perfect present second-person)
hebt gekookt (perfect present second-person)
heeft gekookt (perfect present second-person)
hebt gekookt (perfect present second-person)
heeft gekookt (perfect present third-person)
hebben gekookt (perfect present first-person)
hebben gekookt (perfect present second-person)
hebben gekookt (perfect present third-person)
had gekookt (perfect past first-person)
had gekookt (perfect past second-person)
had gekookt (perfect past second-person)
hadt gekookt (perfect past second-person)
had gekookt (perfect past third-person)
hadden gekookt (perfect past first-person)
hadden gekookt (perfect past second-person)
hadden gekookt (perfect past third-person)
zal gekookt hebben (perfect future first-person)
zal gekookt hebben (perfect future second-person)
zult gekookt hebben (perfect future second-person)
zult gekookt hebben (perfect future second-person)
zal gekookt hebben (perfect future second-person)
zult gekookt hebben (perfect future second-person)
zal gekookt hebben (perfect future third-person)
zullen gekookt hebben (perfect future first-person)
zullen gekookt hebben (perfect future second-person)
zullen gekookt hebben (perfect future third-person)
zou gekookt hebben (perfect conditional first-person)
zou gekookt hebben (perfect conditional second-person)
zou gekookt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekookt hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekookt hebben (perfect conditional second-person)
zou gekookt hebben (perfect conditional third-person)
zouden gekookt hebben (perfect conditional first-person)
zouden gekookt hebben (perfect conditional second-person)
zouden gekookt hebben (perfect conditional third-person)

een vloeistof (vooral water) net zolang verwarmen totdat er zich in de hele vloeistof bellen vormen die naar boven stijgen en openspringen

Het water werd gekookt.

het proces waarbij bellen uit de hele vloeistof vrijkomen

Water kookt bij honderd graden Celsius op zeeniveau.


kaars

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘vetstaaf met pit voor verlichting’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Doven/Uitgaan als een kaars in de nacht

Min of meer onopgemerkt een einde nemen (≈ Uitgaan als een nachtkaars)

Een kaarsje aansteken

Hopen dat iets waarvan de uitkomst onzeker is, toch nog goedkomt

Een kaars voor de duivel branden

Iets slechts vergoelijken/Eer betuigen aan iemand die slechte dingen doet

Zijn kaars aan twee kanten branden

Zijn krachten en/of potentieel te snel opgebruiken

Geen heilige zo klein of hij wil zijn kaarsje hebben

Iedereen boogt graag op goede prestaties

Iedere heilige komt zijn kaarsje toe

Iedereen die ergens aan meewerkt, moet daarvoor ook iets van de eer/credits krijgen

Wat baten kaars en bril, als de uil niet zien en lezen wil?

Als iemand onwillig is om iets bij te leren of om een bepaald standpunt te herzien, heeft voorlichten ook geen zin

ቫማ

een staaf of klomp van brandbaar materiaal met een lont

kaarsen (plural)
kaarsje (diminutive singular)
kaarsjes (diminutive plural)

oude eenheid van lichtsterkte (de zg. normaalkaars, thans candela)

De winkelier zei dat deze lamp een lichtsterkte heeft van 30 cd, vroeger zou men zeggen: "een lamp van 30 kaars.".


normaal

via Frans normal van Latijn normalis, op te vatten als afgeleid van norm met het achtervoegsel -aal
**bn: in de betekenis van ‘overeenkomstig de regel’ aangetroffen vanaf 1847
**zn: in de betekenis van ‘loodlijn’ aangetroffen vanaf 1824

normaler (uninflected comparative)
normaalst (uninflected superlative)
normale (inflected positive)
normalere (inflected comparative)
normaalste (inflected superlative)
normaals (partitive positive)
normalers (partitive comparative)


golf

[A 1]: van Middelnederlands gelve, in de betekenis van ‘opgestuwd water’ aangetroffen vanaf 1399; klank veranderd onder invloed van Frans golve

[A 4]: via Oudfrans golf, Italiaans golfo en laat Latijn colfus / colpus van Oudgrieks κόλπος (kólpos), in de betekenis van ‘zeeboezem’ aangetroffen vanaf 1488

groene golf

verkeersregeling waardoor voor een voertuig dat een geadviseerde snelheid voor een bepaalde route aanhoudt veel verkeerslichten op groen staan

golven (plural)
golfje (diminutive singular)
golfjes (diminutive plural)

natuurkundige verstoring die zich voortplant via een medium als water of lucht


draad

In de betekenis van ‘garen, vezel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1236

Tegen de draad ingaan

het er niet er mee eens zijn en er tegen in gaan

draden (plural)
draadje (diminutive singular)
draadjes (diminutive plural)

de meestal geïsoleerd uitgevoerde, betrekkelijk dunne elektrische geleider in verbindingsmateriaal zoals snoeren en kabeltjes

De verbindingen per draad worden in rap tempo vervangen door draadloze verbindingen: Wi-Fi en bluetooth, dat is pas handig.


warm

In de betekenis van ‘met hoge temperatuur’ voor het eerst aangetroffen in 1240

iets of iemand een warm hart toedragen

iemand sympathiek vinden / iets of iemand willen ondersteuken

varm

Na te kijken en uit te splitsen vertalingen

warmer (uninflected comparative)
warmst (uninflected superlative)
warme (inflected positive)
warmere (inflected comparative)
warmste (inflected superlative)
warms (partitive positive)
warmers (partitive comparative)

Dit is een warme kachel.

In Nederland is het warm, maar in Frankrijk en Spanje is het warmer, warmst. De hittegolven slaan toe in Zuid-Europa en toeristen puffen en zweten erop los. Hoe wapen je je onderweg naar je vakantiebestemming tegen de verzengende hitte? En hoe zorg je ervoor dat je koel blijft op de camping? NU.nl vroeg het enkele deskundigen.

Weblink bron “Hittegolf in Zuid-Europa: zo houd je je hoofd koel op (weg naar) de camping” (13 juli 2022), NU.nl


klok

zn: via Middelnederlands clocke van Oudiers clocc (Iers clog) dat zelf een klanknabootsing is, in de betekenis van ‘bel, uurwerk’ voor het eerst aangetroffen in 1237; vergelijk Angelsaksisch clucge, Oudnoords klukka

Daar kun je de klok op gelijkzetten

Gezegd van iets dat op gezette tijden plaatsvindt

Met de regelmaat van een klok

Gezegd van iets dat zeer regelmatig voorkomt

Zoals het klokje thuis tikt, tikt het nergens

Weer thuis zijn, is het toch maar het beste

De klok hebben horen luiden, maar niet weten waar de klepel hangt

Maar gedeeltelijk snappen hoe iets in elkaar zit

klok

een belvormige idiofoon, vooral bekend van kerktorens en carillons

klokken (plural)
klokje (diminutive singular)
klokjes (diminutive plural)

Als je wil weten hoe laat het is kijk je maar op de klok.


lading

Naamwoord van handeling van laden met het achtervoegsel -ing.

een vlag die de lading niet dekt.

een bewering of benaming die niet in overeenkomst met de realiteit is

connotation

de bijbetekenis die door een bepaalde zinsnede opgeroepen wordt

ladingen (plural)
ladinkje (diminutive singular)
ladinkjes (diminutive plural)

Door wrijving ontstaat ionisatie en hoopt zich lading op.

Na drie uur laden met een laadstroom van 10 A heeft de accu een lading van 30 Ah opgenomen.

In onweerswolken bevinden zich elektrisch geladen deeltjes. Door heftige bewegingen in de wolk ontstaat er een elektrische lading, waarbij de balans tussen positief en negatief geladen deeltjes is verstoord. Als die verstoring te groot wordt, moet er een zogenoemde ontlading plaatsvinden.


breken

In de betekenis van ‘klein of stuk maken’ voor het eerst aangetroffen in 1237

Een lans breken voor iemand

Het voor iemand opnemen, ofwel: voor iemand de best doen diegene ergens mee te helpen iets te verkrijgen

Een potje kunnen breken (bij iemand)

Een goede verstandhouding met iemand hebben, waardoor diegene niet gauw boos wordt

Het ijs is gebroken

Na een afstandelijk begin is men vriendelijk tegen elkaar

Iemand kunnen maken en breken

De mogelijkheid hebben om te beslissen over iemands leven en dood en diens welbevinden

Je kan geen omelet maken zonder eieren te breken.

Om iets te bereiken moet je investeren en//of moeite doen

Langzaam aan, dan breekt het lijntje niet

Je kunt beter rustig doorwerken, dan kan er het minste fout gaan

Men kan geen ijzer met handen breken

Iets niet doen omdat er op dat moment de tijd/middelen niet voorhanden zijn

Nood breekt wet

Onder moeilijke omstandigheden kunnen bepaalde dingen zijn geoorloofd die anders niet zouden mogen

Wie breekt, betaalt

Wie schade veroorzaakt moet daar ook voor opdraaien

brak (past)
gebroken (past participle)
te breken (active infinitive imperfect present)
zullen breken (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen breken (active infinitive imperfect future)
hebben gebroken (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gebroken (active infinitive perfect present)
gebroken zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gebroken te zullen hebben (active infinitive perfect future)
brekend (imperfect participle)
gebroken (past participle)
breke (subjunctive)
breek (indicative imperfect present singular first-person)
breekt (indicative imperfect present singular second-person)
breekt (indicative imperfect present singular second-person)
breekt (indicative imperfect present singular second-person)
breekt (indicative imperfect present singular third-person)
brak (indicative imperfect past singular first-person)
brak (indicative imperfect past singular second-person)
brak (indicative imperfect past singular second-person)
braakt (indicative imperfect past singular second-person)
brak (indicative imperfect past singular third-person)
braken (indicative imperfect past plural first-person)
braken (indicative imperfect past plural second-person)
braken (indicative imperfect past plural third-person)
zal breken (indicative imperfect future singular first-person)
zult breken (indicative imperfect future singular second-person)
zal breken (indicative imperfect future singular second-person)
zult breken (indicative imperfect future singular second-person)
zal breken (indicative imperfect future singular second-person)
zult breken (indicative imperfect future singular second-person)
zal breken (indicative imperfect future singular third-person)
zullen breken (indicative imperfect future plural first-person)
zullen breken (indicative imperfect future plural second-person)
zullen breken (indicative imperfect future plural third-person)
zou breken (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou breken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) breken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt breken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou breken (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden breken (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden breken (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden breken (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gebroken (perfect present first-person)
hebt gebroken (perfect present second-person)
hebt gebroken (perfect present second-person)
heeft gebroken (perfect present second-person)
hebt gebroken (perfect present second-person)
heeft gebroken (perfect present third-person)
hebben gebroken (perfect present first-person)
hebben gebroken (perfect present second-person)
hebben gebroken (perfect present third-person)
had gebroken (perfect past first-person)
had gebroken (perfect past second-person)
had gebroken (perfect past second-person)
hadt gebroken (perfect past second-person)
had gebroken (perfect past third-person)
hadden gebroken (perfect past first-person)
hadden gebroken (perfect past second-person)
hadden gebroken (perfect past third-person)
zal gebroken hebben (perfect future first-person)
zal gebroken hebben (perfect future second-person)
zult gebroken hebben (perfect future second-person)
zult gebroken hebben (perfect future second-person)
zal gebroken hebben (perfect future second-person)
zult gebroken hebben (perfect future second-person)
zal gebroken hebben (perfect future third-person)
zullen gebroken hebben (perfect future first-person)
zullen gebroken hebben (perfect future second-person)
zullen gebroken hebben (perfect future third-person)
zou gebroken hebben (perfect conditional first-person)
zou gebroken hebben (perfect conditional second-person)
zou gebroken hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebroken hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebroken hebben (perfect conditional second-person)
zou gebroken hebben (perfect conditional third-person)
zouden gebroken hebben (perfect conditional first-person)
zouden gebroken hebben (perfect conditional second-person)
zouden gebroken hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gebroken (impersonal passive present imperfect)
er is gebroken (impersonal passive present perfect)
er werd gebroken (impersonal passive past imperfect)
er was gebroken (impersonal passive past perfect)
er zal gebroken worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gebroken zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gebroken worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gebroken zijn (impersonal passive conditional perfect)
gebroken worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gebroken te worden (passive infinitive imperfect present)
gebroken zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gebroken te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gebroken zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gebroken te zijn (passive infinitive perfect present)
gebroken zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gebroken te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word gebroken (singular imperfect present first-person)
wordt gebroken (singular imperfect present second-person)
wordt gebroken (singular imperfect present second-person)
wordt gebroken (singular imperfect present second-person)
wordt gebroken (singular imperfect present plural third-person)
worden gebroken (singular imperfect present plural first-person)
worden gebroken (singular imperfect present plural second-person)
worden gebroken (singular imperfect present third-person)
werd gebroken (singular imperfect past first-person)
werd gebroken (singular imperfect past second-person)
werd gebroken (singular imperfect past second-person)
werdt gebroken (singular imperfect past second-person)
werd gebroken (singular imperfect past plural third-person)
werden gebroken (singular imperfect past plural first-person)
werden gebroken (singular imperfect past plural second-person)
werden gebroken (singular imperfect past third-person)
zal gebroken worden (singular imperfect future first-person)
zult gebroken worden (singular imperfect future second-person)
zult gebroken worden (singular imperfect future second-person)
zult gebroken worden (singular imperfect future second-person)
zal gebroken worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gebroken worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gebroken worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gebroken worden (singular imperfect future third-person)
zou gebroken worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gebroken worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gebroken worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gebroken worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gebroken worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gebroken worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gebroken worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gebroken worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gebroken worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gebroken (perfect present first-person)
bent gebroken (perfect present second-person)
bent gebroken (perfect present second-person)
is gebroken (perfect present second-person)
zijt gebroken (perfect present second-person)
is gebroken (perfect present third-person)
zijn gebroken (perfect present first-person)
zijn gebroken (perfect present second-person)
zijn gebroken (perfect present third-person)
was gebroken (perfect past first-person)
was gebroken (perfect past second-person)
was gebroken (perfect past second-person)
waart gebroken (perfect past second-person)
was gebroken (perfect past third-person)
waren gebroken (perfect past first-person)
waren gebroken (perfect past second-person)
waren gebroken (perfect past third-person)
zal gebroken zijn (perfect future first-person)
zult gebroken zijn (perfect future second-person)
zult gebroken zijn (perfect future second-person)
zult gebroken zijn (perfect future second-person)
zal gebroken zijn (perfect future third-person)
zullen gebroken zijn (perfect future first-person)
zullen gebroken zijn (perfect future second-person)
zullen gebroken zijn (perfect future third-person)
zou gebroken zijn (perfect conditional first-person)
zou gebroken zijn (perfect conditional second-person)
zou gebroken zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gebroken zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gebroken zijn (perfect conditional second-person)
zou gebroken zijn (perfect conditional third-person)
zouden gebroken zijn (perfect conditional first-person)
zouden gebroken zijn (perfect conditional second-person)
zouden gebroken zijn (perfect conditional third-person)

Het prisma breekt de lichtstraal.

Wanneer een lichtstraal op het scheidingsvlak van twee verschillende middenstoffen valt, zal hij in het algemeen voor een gedeelte worden teruggekaatst en voor het overige gedeelte gebroken worden.

Stadt, H. van de
 “Beknopt leerboek der natuurkunde” (1870)


kilo

van Frans kilo, in de betekenis van ‘kilogram’ voor het eerst aangetroffen in 1866
Het numerieke voorvoegsel kilo- in het metrische SI-systeem ter aanduiding van een duizendvoud is gebaseerd op het Oudgrieks χίλιοι (chílioi) "duizend". Voor de transcriptie van de Griekse χ werd de letter k gekozen, in plaats van de gebruikelijke ch, omdat die de transcriptie chilo zou opleveren: problematisch omdat het zou klinken als Frans "chie l'eau" schijt het water.

Kilo

informele afkorting van "kilogram" de SI-eenheid van massa (symbool: kg)

Kilo

informele afkorting van "kilogram" een niet-SI-eenheid van gewicht of kracht

kilo's (plural)
kilootje (diminutive singular)
kilootjes (diminutive plural)

Op zo'n grote massa (hoeveelheid) maakt een kilo meer of minder niets uit.

Vraag het aan Gentenaar Geert Claus, uitbater van frituur Emily’s, hoe zwaar het is. Hij legt de laatste meters te voet af, met de fiets aan de hand. ‘Een paar tandjes te weinig, een paar kilootjes te veel.’

Weblink bron
Rob Gollin
 “De helling van de mooie meisjes knijpt de renner de keel dicht” (10 juli 2019), de Volkskrant

‘Mijn rugzak woog wel 20 kilo, en nu loopt iedereen met dat ultralichte spul. Ik begrijp al die haast van tegenwoordig niet. Wij vonden 25 kilometer per dag al prima, terwijl jullie nu ruim 40 kilometer per dag doorjakkeren. Neem toch de tijd, zoiets maak je maar een keer in je leven mee. Het heeft me nooit losgelaten na al die jaren.’


kilometer

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘1000 meter’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1808

Afleiding van het Nederlandse zelfstandige naamwoord meter met het voorvoegsel kilo-

kilometers (plural)
kilometertje (diminutive singular)
kilometertjes (diminutive plural)

een lengtemaat met een waarde van 10³ meter of 1.000 meter, weergegeven met symbool km

Deze auto kan maximaal 180 kilometer per uur rijden.

De Kilometer (een woord van het Grieksche Chilioi, duizend afgeleid,) bevat duizend Meters, honderd Decameters en tien Hectometers, en dient, om grootere afstanden uit te drukken (...)

Deze conclusie, zijn verklaring van plichtsbesef en de resten van zijn garnalensoesje spoelde hij weg met een grote slok zoete witte wijn, terwijl ik bleef zitten met de vraag hoe hij vanuit dit geïsoleerde hotel, dat op honderden kilometers van zee lag, leiding gaf aan een intercontinentaal georiënteerd maritiem bedrijf, maar ik durfde het niet te vragen, want hij had alweer een nieuw roesje in zijn mond gestopt.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), ISBN 978-90-295-2622-7, p. 30

Jaren later liep ik op mijn 42ste de 88 Tempels Trail, een pelgrimstocht van 1.300 kilometer door Japan.


kilometer

Afgeleid van meter met het voorvoegsel kilo-


meter

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘100 centimeter’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1802

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘doopmoeder’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1330

Naamwoord van handeling van meten met het achtervoegsel -er

Geen meter vooruitkomen

Totaal niet verder met iets komen, geen vordering maken

Meters maken

Met iets opschieten, vorderingen maken, dichter bij het gestelde doel komen

meters (plural)
metertje (diminutive singular)
metertjes (diminutive plural)

de SI-basiseenheid van lengte, weergegeven met symbool m

Amateurwielrenners op de Planche des Belles Filles leggen de laatste 200 meter vaak te voet af.

Als je hier zou uitglijden zou je honderden meters naar beneden vallen.

Deze storm zou ik moeten overleven boven op Mount Whitney, 4.421 meter hoog.


millimeter

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘0,001 meter’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1802

afgeleid van meter met het voorvoegsel milli-

Millimeter

millimeters (plural)
millimetertje (diminutive singular)
millimetertjes (diminutive plural)

een lengtemaat ter grootte van een duizendste meter, 0,1 centimeter, weergegeven met symbool mm

Het was maar een paar millimeter verschoven.

Het voelde daar een stuk veiliger, ook al was het tentdoek nog geen millimeter dik.


gewicht

In de betekenis van ‘zwaarte’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Afkomstig van het Middelnederlandse gewichte, dat weer afgeleid is van wegen met het omvoegsel ge- -te.

gewig

de kracht die dat voorwerp op zijn ondersteuning of ophanging uitoefent

gewichten (singular)
gewichtje (diminutive second-person)
gewichtjes (diminutive singular)

de kracht die een voorwerp op zijn ondersteuning of ophanging uitoefent

Henk zijn gewicht is 740 newton.

(alledaagser) Henk zijn gewicht is 74 kg.

In totaal scheelden deze multifunctionele stokken mij 350 gram aan gewicht.


contact

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘aanraking’ voor het eerst aangetroffen in 1872

afgeleid van het Latijnse 'tangere' (aanraken) met het voorvoegsel con-

Kontakt

een toestand waarbij twee voorwerpen elkaar raken

Kontakt

een verbinding van twee elektrische geleidingen

Kontakt

de grens tussen stollings- en nevengesteente

contacten (plural)
contactje (diminutive singular)
contactjes (diminutive plural)

Doordat de twee voorwerpen elkaar aanraakten, ontstond er contact.


kritisch

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘op het punt van de ene toestand over te gaan in de andere’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1872

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘geneigd tot beoordelen’ voor het eerst aangetroffen in 1696

Afkomstig van het Duitse woord kritisch, dat uit het Oudgrieks komt als κρίνειν (krínein): onderscheiden, verscheiden.

afgeleid van kritiek met het achtervoegsel -isch

kritisch

ernaar geneigd vraagtekens te plaatsen achter iets

kritisch

kritischer (uninflected comparative)
kritische (inflected positive)
kritischere (inflected comparative)
kritischers (partitive comparative)

onder zulke omstandigheden dat er meer neutronen geproduceerd dan geabsorbeerd worden, waardoor een nucleaire kettingreactie op gang kan komen.


magneet

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘stuk magneeterts, gemagnetiseerd metaal’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

magneten (plural)
magneetje (diminutive singular)
magneetjes (diminutive plural)

voorwerp dat een magnetisch veld verspreidt

IJzer en nikkel vormen permanente magneten.


moment

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ogenblik’ voor het eerst aangetroffen in 1485

momenten (plural)
momentje (diminutive singular)
momentjes (diminutive plural)

een vector die gelijk is aan het product van de kracht en de arm

Het moment uitgeoefend door de zwaartekracht.


moment

moment; een vector die gelijk is aan het product van de kracht en de arm


aantrekken

anziehen

dankzij een kracht objecten naar zich toe doen bewegen

anziehen

een opwaartse trend, een stijgende lijn vertonen

richten

zijn gedrag wijzigen naar aanleiding van een uitwendige invloed

trok aan (past)
aangetrokken (past participle)
aan te trekken (active infinitive imperfect present)
hebben aangetrokken (active infinitive perfect present short-form)
te hebben aangetrokken (active infinitive perfect present)
aangetrokken zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
aangetrokken te zullen hebben (active infinitive perfect future)
aantrekkend (imperfect participle)
aangetrokken (past participle)
trek aan (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
trekt aan (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
trekt aan (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
trekt aan (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
trekt aan (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
trekken aan (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
trekken aan (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
trekken aan (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
trok aan (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
trok aan (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
trok aan (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
trok aan (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
trok aan (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
trokken aan (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
trokken aan (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
trokken aan (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal aantrekken (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult aantrekken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal aantrekken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult aantrekken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal aantrekken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult aantrekken (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal aantrekken (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen aantrekken (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen aantrekken (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen aantrekken (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou aantrekken (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou aantrekken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) aantrekken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt aantrekken (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou aantrekken (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden aantrekken (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden aantrekken (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden aantrekken (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
aantrek (subordinate-clause present)
aantrekt (subordinate-clause present)
aantrekt (subordinate-clause present)
aantrekt (subordinate-clause present)
aantrekt (subordinate-clause present)
aantrok (subordinate-clause past)
aantrok (subordinate-clause past)
aantrok (subordinate-clause past)
aantrok (subordinate-clause past)
aantrok (subordinate-clause past)
aantrokken (subordinate-clause past)
aantrokken (subordinate-clause past)
aantrokken (subordinate-clause past)
heb aangetrokken (perfect present first-person)
hebt aangetrokken (perfect present second-person)
hebt aangetrokken (perfect present second-person)
heeft aangetrokken (perfect present second-person)
hebt aangetrokken (perfect present second-person)
heeft aangetrokken (perfect present third-person)
hebben aangetrokken (perfect present first-person)
hebben aangetrokken (perfect present second-person)
hebben aangetrokken (perfect present third-person)
had aangetrokken (perfect past first-person)
had aangetrokken (perfect past second-person)
had aangetrokken (perfect past second-person)
hadt aangetrokken (perfect past second-person)
had aangetrokken (perfect past third-person)
hadden aangetrokken (perfect past first-person)
hadden aangetrokken (perfect past second-person)
hadden aangetrokken (perfect past third-person)
zal aangetrokken hebben (perfect future first-person)
zal aangetrokken hebben (perfect future second-person)
zult aangetrokken hebben (perfect future second-person)
zult aangetrokken hebben (perfect future second-person)
zal aangetrokken hebben (perfect future second-person)
zult aangetrokken hebben (perfect future second-person)
zal aangetrokken hebben (perfect future third-person)
zullen aangetrokken hebben (perfect future first-person)
zullen aangetrokken hebben (perfect future second-person)
zullen aangetrokken hebben (perfect future third-person)
zou aangetrokken hebben (perfect conditional first-person)
zou aangetrokken hebben (perfect conditional second-person)
zou aangetrokken hebben (perfect conditional second-person)
zoudt aangetrokken hebben (perfect conditional second-person)
zoudt aangetrokken hebben (perfect conditional second-person)
zou aangetrokken hebben (perfect conditional third-person)
zouden aangetrokken hebben (perfect conditional first-person)
zouden aangetrokken hebben (perfect conditional second-person)
zouden aangetrokken hebben (perfect conditional third-person)
er wordt aangetrokken (impersonal passive present imperfect)
er is aangetrokken (impersonal passive present perfect)
er werd aangetrokken (impersonal passive past imperfect)
er was aangetrokken (impersonal passive past perfect)
er zal aangetrokken worden (impersonal passive future imperfect)
er zal aangetrokken zijn (impersonal passive future perfect)
er zou aangetrokken worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou aangetrokken zijn (impersonal passive conditional perfect)
aangetrokken worden (passive infinitive imperfect present short-form)
aangetrokken te worden (passive infinitive imperfect present)
aangetrokken zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
aangetrokken te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
aangetrokken zijn (passive infinitive perfect present short-form)
aangetrokken te zijn (passive infinitive perfect present)
aangetrokken zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
aangetrokken te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word aangetrokken (singular imperfect present first-person)
wordt aangetrokken (singular imperfect present second-person)
wordt aangetrokken (singular imperfect present second-person)
wordt aangetrokken (singular imperfect present second-person)
wordt aangetrokken (singular imperfect present plural third-person)
worden aangetrokken (singular imperfect present plural first-person)
worden aangetrokken (singular imperfect present plural second-person)
worden aangetrokken (singular imperfect present third-person)
werd aangetrokken (singular imperfect past first-person)
werd aangetrokken (singular imperfect past second-person)
werd aangetrokken (singular imperfect past second-person)
werdt aangetrokken (singular imperfect past second-person)
werd aangetrokken (singular imperfect past plural third-person)
werden aangetrokken (singular imperfect past plural first-person)
werden aangetrokken (singular imperfect past plural second-person)
werden aangetrokken (singular imperfect past third-person)
zal aangetrokken worden (singular imperfect future first-person)
zult aangetrokken worden (singular imperfect future second-person)
zult aangetrokken worden (singular imperfect future second-person)
zult aangetrokken worden (singular imperfect future second-person)
zal aangetrokken worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen aangetrokken worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen aangetrokken worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen aangetrokken worden (singular imperfect future third-person)
zou aangetrokken worden (singular imperfect conditional first-person)
zou aangetrokken worden (singular imperfect conditional second-person)
zou aangetrokken worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt aangetrokken worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt aangetrokken worden (singular imperfect conditional second-person)
zou aangetrokken worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden aangetrokken worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden aangetrokken worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden aangetrokken worden (singular imperfect conditional third-person)
ben aangetrokken (perfect present first-person)
bent aangetrokken (perfect present second-person)
bent aangetrokken (perfect present second-person)
is aangetrokken (perfect present second-person)
zijt aangetrokken (perfect present second-person)
is aangetrokken (perfect present third-person)
zijn aangetrokken (perfect present first-person)
zijn aangetrokken (perfect present second-person)
zijn aangetrokken (perfect present third-person)
was aangetrokken (perfect past first-person)
was aangetrokken (perfect past second-person)
was aangetrokken (perfect past second-person)
waart aangetrokken (perfect past second-person)
was aangetrokken (perfect past third-person)
waren aangetrokken (perfect past first-person)
waren aangetrokken (perfect past second-person)
waren aangetrokken (perfect past third-person)
zal aangetrokken zijn (perfect future first-person)
zult aangetrokken zijn (perfect future second-person)
zult aangetrokken zijn (perfect future second-person)
zult aangetrokken zijn (perfect future second-person)
zal aangetrokken zijn (perfect future third-person)
zullen aangetrokken zijn (perfect future first-person)
zullen aangetrokken zijn (perfect future second-person)
zullen aangetrokken zijn (perfect future third-person)
zou aangetrokken zijn (perfect conditional first-person)
zou aangetrokken zijn (perfect conditional second-person)
zou aangetrokken zijn (perfect conditional second-person)
zoudt aangetrokken zijn (perfect conditional second-person)
zoudt aangetrokken zijn (perfect conditional second-person)
zou aangetrokken zijn (perfect conditional third-person)
zouden aangetrokken zijn (perfect conditional first-person)
zouden aangetrokken zijn (perfect conditional second-person)
zouden aangetrokken zijn (perfect conditional third-person)
zal me aantrekken (first-person future singular)
zullen ons aantrekken (first-person future plural)
zal, zult je aantrekken (second-person future singular)
zullen je aantrekken (second-person future plural)
zult zich/u aantrekken (second-person future plural)
zult zich/u aantrekken (second-person)
zult u aantrekken (second-person future plural)
zult u aantrekken (second-person)
zal zich aantrekken (third-person future singular)
zullen zich aantrekken (third-person future plural)
zich aantrekkend (imperfect participle)
zich aangetrokken hebben (past)
trek u/je aan, trekt je aan (imperative)

De magneet trekt alle ijzerdeeltjes aan.


positie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘stelling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1641

Position

een plaats van waaruit men iets onderneemt

posities (plural)
positietje (diminutive singular)
positietjes (diminutive plural)

een punt in een n-dimensionale ruimte wat met coördinaten kan worden gekarakteriseerd (-> locatie)


PS

Samenstelling van “S” (siemens) met het voorvoegsel “P” (peta-)

het symbool voor petasiemens, een eenheid voor elektrisch geleidingsvermogen of geleidbaarheid van 10¹⁵ siemens


vermogen

van Middelnederlands vermogen / vermoghen, op te vatten als afgeleid van mogen ww met het voorvoegsel ver-, in de betekenis van ‘macht, kracht’ voor het eerst aangetroffen in 1291

vermogens (plural)
vermogentje (diminutive singular)
vermogentjes (diminutive plural)

de hoeveelheid verrichte arbeid per tijdseenheid, vaak uitgedrukt in de SI-eenheid watt

Een goed getrainde fietser kan continu een vermogen van 130 watt leveren.


rek

In de betekenis van ‘gestel van latten’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

De rek is eruit

Het is niet langer goed te doen, men kan het niet meer aan

rekken (singular)
rekje (diminutive second-person)
rekjes (diminutive singular)

vergroting van de lengte van een voorwerp door het uitoefenen van een trekkracht

Er zit een aardige rek in.


spiegel

In de betekenis van ‘beelden terugkaatsend voorwerp’ voor het eerst aangetroffen in 1240.

Leenwoord uit middeleeuws Latijn spēglum (waaruit Italiaans speglio), uit klassiek speculum. Evenzo ontleend zijn Nederduits Spegel, Duits Spiegel en Fries spegel.

spiegels (plural)
spiegeltje (diminutive singular)
spiegeltjes (diminutive plural)

voorwerp dat licht (en andere soorten elektromagnetische straling) weerkaatst volgens de regel: "hoek van inval = hoek van terugkaatsing"

Hij zag in zijn spiegel een achteropkomende auto aankomen.

In de badkamer met een grote spiegel in een vergulde lijst was er met zichtbare tegenzin een moderne douchecabine aangebracht naast de antieke badkuip van email, die op vier bronzen pootjes in de vorm van leeuwenklauwen stond.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 17

Op een avond vond ik een kleine ronde spiegel in de struiken en besloot ik mijn haar te knippen.


neutraal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onzijdig’ voor het eerst aangetroffen in 1451

afgeleid van het Latijnse 'neuter' (onzijdig) met het achtervoegsel -aal

neutral

natuurkunde: noch een positieve noch een negatieve lading dragend

neutraler (uninflected comparative)
neutraalst (uninflected superlative)
neutrale (inflected positive)
neutralere (inflected comparative)
neutraalste (inflected superlative)
neutraals (partitive positive)
neutralers (partitive comparative)

Het anion en het kation verbinden zich tot een neutraal complex.


barva

kleur, kleurlading; een eigenschap van quarks en gluonen.


lengte

In de betekenis van ‘langste afmeting’ voor het eerst aangetroffen in 1350

Afgeleid van lang (+ umlaut) met het achtervoegsel -te.

Die vrachtwagen heeft een enorme lengte.

In hoofdletters was de lengte van de trail erin gegraveerd: ‘MEXICO TO CANADA 2.627 MILES’, oftewel 4.286 kilometer.

De Zweedse bossen konden kant-en-klare stammen van twintig meter leveren, maar voor het werk met de palen in de rivier hadden ze de dubbele lengte nodig.


veldsterkte

field strength

de grootte die een veld op een bepaald punt en een bepaald tijdstip heeft

Feldstärke

intensiteit van de elektromagnetische straling

veldsterkten (plural)
veldsterktes (plural)
veldsterktetje (diminutive singular)
veldsterktetjes (diminutive plural)

de vectoriële grootte die een veld op een bepaald punt en een bepaald tijdstip heeft

de intensiteit van de plaatselijke elektromagnetische straling waarmee in een ontvangantenne een signaalspanning wordt opwekt. De elektrische veldsterkte wordt uit gedrukt in volt per meter, de magnetische veldsterkte in ampère per meter

Bij de antenne meten we nu een beduidend lagere veldsterkte doordat nu wordt uitgezonden met een minder krachtige reservezender.


curie

[1], [2]: van Latijn curia, in de betekenis van ‘pauselijke regering’ voor het eerst aangetroffen in 1851

[3]: eponiem; vernoemd naar de twee pioniers op het gebied van radioactiviteit, het 18e-eeuwse Pools-Franse echtpaar Marie en Pierre Curie

Kurie

het bestuursorgaan van de Heilige Stoel ten behoeve van de gehele Rooms-katholieke Kerk

gouvernement de l'Église catholique romaine

een verouderde eenheid van radioactiviteit ter grootte van 3,7x10⁺¹⁰ desintegraties per seconde, weergegeven met symbool Ci

Een gram ²²²Ra heeft bij benadering een activiteit van 1 curie.


convex

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bolrond’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1659

convexer (uninflected comparative)
convexe (inflected positive)
convexere (inflected comparative)
convexers (partitive comparative)


adhesie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘aantrekkingskracht’ voor het eerst aangetroffen in 1820

Komt van het Latijnse woord adhaesio, wat aanhechting betekent

Adhäsion

onderlinge aantrekkingskracht tussen ongelijke moleculen zonder dat er sprake is van een chemische binding


affiniteit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verwantschap’ voor het eerst aangetroffen in 1553

afgeleid van het Franse affinité (met het achtervoegsel -iteit)

Affinität

(scheikunde) de geneigdheid om verbindingen te vormen

Affinität

(natuurkunde) de aantrekking die bij de aanraking van twee verschillende stoffen plaatsvindt


dialyse

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘scheiding van stoffen’ voor het eerst aangetroffen in 1912

met het voorvoegsel dia- met het achtervoegsel -lyse

dialysen (plural)
dialyses (plural)
dialysetje (diminutive singular)
dialysetjes (diminutive plural)

scheiding van stoffen in kristalloïden en colloïden in een oplossing d.m.v. filtrering door een membraan


diffusie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vermenging (van vloeistoffen), verstrooiing (van stralen)’ voor het eerst aangetroffen in 1669

diffusion

de vermenging van twee ongelijksoortige stoffen

verbreiding (verspreiding) van een aantal deeltjes (in een vloeistof, gas of vaste stof)

De diffusie verliep niet goed.

ongelijkmatige terugkaatsing van warmte- of lichtstralen, verstrooiing


diffuus

van Frans diffus bn , in de betekenis van ‘verspreid’ aangetroffen vanaf 1669

diffuser (uninflected comparative)
diffuust (uninflected superlative)
diffuse (inflected positive)
diffusere (inflected comparative)
diffuuste (inflected superlative)
diffusers (partitive comparative)

Bij een bewolkte hemel bereikt ons alleen de diffuse component van het licht.

Een diffuus schijnsel gaf enkele contouren in en van de slaapkamer prijs.


dilatatie

Naamwoord van handeling van dilateren met het achtervoegsel -atie


dislocatie

afgeleid van locatie met het voorvoegsel dis-

afgeleid van het Latijnse locus [plaats, positie] met het voorvoegsel dis- en met het achtervoegsel -atie


donor

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘gever van bloed, organen e.d.’ voor het eerst aangetroffen in 1947

Naamwoord van handeling van doneren met het achtervoegsel -or

Organspender

gever, bijv. orgaandonor: degene die zijn orgaan afstaat

een atoom dat een elektron afstaat (-> halfgeleiders)


effusie

effusion

het doorsijpelen van vloeistof naar lichaamsholte of weefsel

het uitstromen van gas uit een opening of een poreus medium


fractie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onderdeel’ voor het eerst aangetroffen in 1787

van Latijn fractio breuk, gedeelte, misschien via Frans fraction

Fraktion

gezamenlijke vertegenwoordigers van een politieke partij in een volksvertegenwoordiging

fracties (plural)
fractietje (diminutive singular)
fractietjes (diminutive plural)

elk verdampingsstadium van een mengsel van stoffen met verschillend kookpunt


frequentie

afgeleid van frequent met het achtervoegsel -ie

Frequenz

1,2. aantal keren of herhalingen per tijdseenheid

het aantal perioden per seconde, trillingsgetal

In de elektrotechniek wordt de frequentie uitgedrukt in de SI-eenheid hertz (symbool Hz).


absorptie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘inzuiging’ voor het eerst aangetroffen in 1824

Naamwoord van handeling van absorberen met het achtervoegsel -tie

: opname van licht, warmte, geluid enz. door materie


capaciteit

van Frans capacité (met het achtervoegsel -iteit), in de betekenis van ‘bekwaamheid’ aangetroffen vanaf 1728

capacidad

aanwezigheid van persoonlijke eigenschappen die vereist zijn voor bepaalde activiteiten

capaciteiten (plural)
capaciteitje (diminutive singular)
capaciteitjes (diminutive plural)

opslagvermogen voor bepaalde vormen van energie

Vorige week ging het op deze plek over het fenomeen accudegradatie. Dat wil zeggen de capaciteit van het accupakket van een elektrische auto na verloop van tijd minder wordt, met een kleiner rijbereik als gevolg.

Weblink bron “Is een accupakket nog gezond na 150.000 kilometer?” (14 februari 2022) op nu.nl


capillair

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘haar-’ voor het eerst aangetroffen in 1847

afgeleid van het Franse capillaire met het achtervoegsel -air

De dikte van een haar of haarvat hebbend of daaruit bestaand


depolarisatie

Naamwoord van handeling van polariseren met het voorvoegsel de- en met het achtervoegsel -atie

het verdwijnen van een polarisatie door een proces van strooiing dat de richting van een vector willekeurig maakt


inductie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘redeneren van het bijzondere naar het algemene’ voor het eerst aangetroffen in 1863

Naamwoord van handeling van induceren met het achtervoegsel -tie

Induktion

het opgang komen van een ontwikkeling door beïnvloeding door een ander deel

Induktion

de beïnvloedende werking op andere mensen

Induktion

het redeneren uitgaande van de afwijking

Induktion

bewijsvoering uitgaande van typende gevallen

opwekking van een spanning in een elektrische geleider door een verandering in het omringende magneetveld


inertie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘traagheid’ voor het eerst aangetroffen in 1650

afgeleid van inert met het achtervoegsel -ie


interferentie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘inmenging’ voor het eerst aangetroffen in 1847

Naamwoord van handeling van interfereren met het achtervoegsel -entie

afgeleid van het Franse interférence (met het achtervoegsel -ie)

de gezamenlijke werking van meerdere golven op dezelfde tijd en plaats


interstitieel

afgeleid van interstitie met het achtervoegsel -eel

interstitiëler (uninflected comparative)
interstitieelst (uninflected superlative)
interstitiële (inflected positive)
interstitiëlere (inflected comparative)
interstitieelste (inflected superlative)
interstitieels (partitive positive)
interstitiëlers (partitive comparative)


ionisatie

Naamwoord van handeling van ioniseren met het achtervoegsel -atie

ionization

ontleding in ionen (elektrisch geladen atomen of moleculen)


kristallisatie

Naamwoord van handeling van kristalliseren met het achtervoegsel -atie

het overgaan in kristallen, kristalvorming


lumen

van Latijn lumen, in de betekenis van ‘licht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1526

Bij het opgeven van de waarde in een bepaalde eenheid is het gebruikelijk om het enkelvoud te gebruiken.

afgeleide SI-eenheid van lichtstroom, weergegeven met symbool lm

De lumen is een maat voor de totale hoeveelheid zichtbaar licht die een lichtbron in alle richtingen uitstraalt.

Het aantal lumen van uw verlichting zegt hoeveel licht een lamp daadwerkelijk uitstraalt.

Weblink bron “Lumen betekenis” (20 december 2021) op tralert.com


microgram

afgeleid van gram met het voorvoegsel micro-

microgrammen (plural)
microgrammetje (diminutive singular)
microgrammetjes (diminutive plural)

een massa (gewicht) met een waarde van één miljoenste gram of 0,001 milligram, weergegeven met symbool μg


orbitaal

afgeleid van het Latijnse orbita (baan (van hemellichaam)) met het achtervoegsel -aal

een staand golfpatroon zoals een elektron dat vormt in ingevangen toestand rond een atoomkern

In goudatomen in de grondtoestand worden s-, p-, d- en f-orbitalen aangetroffen.


parameter

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘onbepaalde of veranderlijke grootheid’ voor het eerst aangetroffen in 1847

afgeleid van het Griekse 'metron' (maat) met het voorvoegsel para-

parameters (plural)
parametertje (diminutive singular)
parametertjes (diminutive plural)

kenmerkende grootheid in een wiskundige of natuurkundige functie


permeabiliteit

afgeleid van permeabel met het achtervoegsel -iteit

afgeleid van het Franse perméabilité (met het achtervoegsel -iteit)

mate waarin een medium een magnetisch veld geleidt

De relatieve permeabiliteit van koper.


pH

[1] afgeleid van H (henry) met het voorvoegsel p (pico-)

[2] op te vatten als (initiaalwoord) van Latijn potentia hydrogenii "macht van waterstof"

het symbool voor picohenry, een eenheid voor zelfinductie van 10⁻¹² henry


radioactiviteit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het uitstralen van energie zonder uitwendige oorzaak’ voor het eerst aangetroffen in 1908

afgeleid van activiteit met het voorvoegsel radio-

het verval van onstabiele isotopen waarbij materiële deeltjes en/of elektromagnetische straling vrijkomt

Radioactiviteit is een natuurlijk verschijnsel.


radiotherapie

afgeleid van therapie met het voorvoegsel radio-

therapie door bestraling met lichtstralen, röntgenstralen en radioactieve stralen


receptor

afgeleid van het Latijnse recipere (ontvangen) met het achtervoegsel -or

Rezeptor

bestanddeel dat gevoelig is voor prikkels

receptoren (plural)
receptortje (diminutive singular)
receptortjes (diminutive plural)


spectrum

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘kleurenband, scala’ voor het eerst aangetroffen in 1858

verzameling als functie van de frequentie gemeten waarden van een grootheid

Het Raman-spectrum vertoont pieken die met de trillingwijzen van het molecuul verband houden.


transmissie

van Latijn transmissio "overtocht", in de betekenis van ‘overbrenging’ voor het eerst aangetroffen in 1553

transmission

constructie waarmee de beweging van een aandrijvend onderdeel wordt overgebracht naar een aangedreven onderdeel

transmissies (plural)
transmissietje (diminutive singular)
transmissietjes (diminutive plural)


viscositeit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘kleverigheid’ voor het eerst aangetroffen in 1832

afgeleid van het Franse viscosité (met het achtervoegsel -iteit)

afgeleid van viskeus met het achtervoegsel -iteit

viscositeiten (plural)
viscositeitje (diminutive singular)
viscositeitjes (diminutive plural)

stroperigheid ten gevolge van inwendige wrijving in een vloeistof of gas


aggregatietoestand

samenstelling van aggregatie en toestand

estat de la matèria

elk van de toestanden, afhankelijk van druk en temperatuur, waarin een stof kan voorkomen

aggregatietoestanden (plural)
aggregatietoestandje (diminutive singular)
aggregatietoestandjes (diminutive plural)


laden

In de betekenis van ‘bevrachten, inladen’ voor het eerst aangetroffen in 1236

Verwant met het Oudhoogduitse hladan, Gotische hlathan, Oudslavische klasti, Litouwse kloju.

laadde (past)
geladen (past participle)
te laden (active infinitive imperfect present)
zullen laden (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen laden (active infinitive imperfect future)
hebben geladen (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geladen (active infinitive perfect present)
geladen zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geladen te zullen hebben (active infinitive perfect future)
ladend (imperfect participle)
geladen (past participle)
lade (subjunctive)
laad (indicative imperfect present singular first-person)
laadt (indicative imperfect present singular second-person)
laadt (indicative imperfect present singular second-person)
laadt (indicative imperfect present singular second-person)
laadt (indicative imperfect present singular third-person)
laadde (indicative imperfect past singular first-person)
laadde (indicative imperfect past singular second-person)
laadde (indicative imperfect past singular second-person)
laadde (indicative imperfect past singular second-person)
laadde (indicative imperfect past singular third-person)
laadden (indicative imperfect past plural first-person)
laadden (indicative imperfect past plural second-person)
laadden (indicative imperfect past plural third-person)
zal laden (indicative imperfect future singular first-person)
zult laden (indicative imperfect future singular second-person)
zal laden (indicative imperfect future singular second-person)
zult laden (indicative imperfect future singular second-person)
zal laden (indicative imperfect future singular second-person)
zult laden (indicative imperfect future singular second-person)
zal laden (indicative imperfect future singular third-person)
zullen laden (indicative imperfect future plural first-person)
zullen laden (indicative imperfect future plural second-person)
zullen laden (indicative imperfect future plural third-person)
zou laden (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou laden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) laden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt laden (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou laden (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden laden (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden laden (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden laden (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geladen (perfect present first-person)
hebt geladen (perfect present second-person)
hebt geladen (perfect present second-person)
heeft geladen (perfect present second-person)
hebt geladen (perfect present second-person)
heeft geladen (perfect present third-person)
hebben geladen (perfect present first-person)
hebben geladen (perfect present second-person)
hebben geladen (perfect present third-person)
had geladen (perfect past first-person)
had geladen (perfect past second-person)
had geladen (perfect past second-person)
hadt geladen (perfect past second-person)
had geladen (perfect past third-person)
hadden geladen (perfect past first-person)
hadden geladen (perfect past second-person)
hadden geladen (perfect past third-person)
zal geladen hebben (perfect future first-person)
zal geladen hebben (perfect future second-person)
zult geladen hebben (perfect future second-person)
zult geladen hebben (perfect future second-person)
zal geladen hebben (perfect future second-person)
zult geladen hebben (perfect future second-person)
zal geladen hebben (perfect future third-person)
zullen geladen hebben (perfect future first-person)
zullen geladen hebben (perfect future second-person)
zullen geladen hebben (perfect future third-person)
zou geladen hebben (perfect conditional first-person)
zou geladen hebben (perfect conditional second-person)
zou geladen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geladen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geladen hebben (perfect conditional second-person)
zou geladen hebben (perfect conditional third-person)
zouden geladen hebben (perfect conditional first-person)
zouden geladen hebben (perfect conditional second-person)
zouden geladen hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geladen (impersonal passive present imperfect)
er is geladen (impersonal passive present perfect)
er werd geladen (impersonal passive past imperfect)
er was geladen (impersonal passive past perfect)
er zal geladen worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geladen zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geladen worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geladen zijn (impersonal passive conditional perfect)

Op het terrein zijn aansluitpunten om de accu van uw fiets of auto bij te laden.


moderator

van Latijn moderator "bestuurder, leider", op te vatten als afgeleid van modereren, (matigen) met het achtervoegsel -ator, in de betekenis van ‘geestelijk adviseur’ voor het eerst aangetroffen in 1816

moderatoren (plural)
moderators (plural)
moderatortje (diminutive singular)
moderatortjes (diminutive plural)

materiaal in een kernreactor die vrijgekomen snelle neutronen vertraagt


plus

Der Strom fließt von plus nach minus.


micrometer

afgeleid van meter met het voorvoegsel micro-

Mikrometerschraube

een meetinstrument waarmee zeer nauwkeurig dikten, afstanden en diepten kunnen worden gemeten

micrometers (plural)
micrometertje (diminutive singular)
micrometertjes (diminutive plural)

Het NNI beveelt aan de micrometer "schroefmaat" te noemen

een lengtemaat met een waarde van één miljoenste meter of 0,001 millimeter, weergegeven met symbool μm

Het asje is nog twee micrometer te dik.


lift

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘hijstoestel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1891

hysbak

een verticaal transportsysteem voor goederen en mensen

Door het principe van Bernoulli en een wet van Newton kunnen we begrijpen hoe lift wordt geproduceerd.


b

b's (plural)
b'tje (diminutive singular)
b'tjes (diminutive plural)


f

De frequentie f wordt uitgedrukt in de eenheid hertz (symbool Hz)


g

de versnelling door de zwaartekracht van de aarde

het symbool voor gram, eenheid van massa (gewicht)


k

voorvoegsel voor kilo-, het SI-voorvoegsel voor duizend, 1000, 10³


k

symbool voor de "constante van Bolzmann"


m

voorvoegsel voor milli-, 10⁻³, het symbool voor het SI-voorvoegsel eenduizendste, 1/1000


m

De massa m wordt uitgedrukt in de eenheid kilogram (symbool kg)

symbool voor de eenheid meter, een lengte van 1000 millimeter of 0,001 kilometer


n

symbool voor de grootheid hoeveelheid stof (materie)

De hoeveelheid stof n wordt uitgedrukt in de eenheid mol


s

het symbool voor seconde, een tijdseenheid


t

[2] Niet te verwarren met T, het symbool voor de grootheid "absolute temperatuur"

De tijd t wordt uitgedrukt in de eenheid seconde (symbool s).

symbool voor de grootheid relatieve temperatuur

De relatieve temperatuur t wordt uitgedrukt in de eenheid graden celsius (symbool °).


z

het symbool van de tall voor de ionenlading.


μ

microteken, gebruikt als voorvoegsel met betekenis micro-, 10⁻⁶, van het Oudgriekse “μικρός” (klein)


yg

Samenstelling van “g” (gram) met het voorvoegsel “y” (yocto-)

het symbool voor yoctogram, een massa (gewicht) van 10⁻²⁴ gram


smeltpunt

smeltpunt

de temperatuur waarbij iets gaat smelten

smeltpunten (plural)
smeltpuntje (diminutive singular)
smeltpuntjes (diminutive plural)

Weet jij wat het smeltpunt van die stof is?


proton

In de betekenis van ‘positief elektrisch deeltje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1929

subatomair deeltje met een positieve elektrische lading en een rustmassa van 1 amu (1,6726231×10⁻²⁷ kg)


proton

proton; subatomair deeltje met een positieve elektrische lading en een rustmassa van 1 amu (1,6726231×10⁻²⁷ kg)


impuls

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘prikkel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

impulsen (plural)
impulsje (diminutive singular)
impulsjes (diminutive plural)

een vector wiens lengte gelijk is aan het product van massa en snelheid


aantrekking

Naamwoord van handeling van aantrekken met het achtervoegsel -ing.

attraction

het elkaar aantrekken van massa, de kracht die dingen met massa naar elkaar laat bewegen

aantrekkingen (plural)
aantrekkinkje (diminutive singular)
aantrekkinkjes (diminutive plural)


elektriciteit

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘natuurkracht die door wrijving wordt opgewekt’ voor het eerst aangetroffen in 1736

Afgeleid van het Neolatijnse woord electricus, wat "van barnsteen" betekent, dat zelf weer van ήλεκτρον [elektron] komt, het Griekse woord voor "barnsteen".

afgeleid van elektrisch met het achtervoegsel -iteit

de verzameling verschijnselen die met elektrische lading van doen hebben


warmtepomp

bero-ponpa

een verwarmingsinstallatie die via mechanische arbeid warmte onttrekt aan een koude omgeving en deze toevoert aan een warmere omgeving

warmtepompen (plural)
warmtepompje (diminutive singular)
warmtepompjes (diminutive plural)


vast

In de betekenis van ‘niet beweeglijk, zeker, blijvend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100

vaster (uninflected comparative)
(vastst) * (uninflected superlative)
vaste (inflected positive)
vastere (inflected comparative)
(vastste) * (inflected superlative)
vasts (partitive positive)
vasters (partitive comparative)

stevig [1], niet zomaar van vorm veranderend, niet fluïde

Een vaste stof.


hoogte

In de betekenis van ‘afmeting in verticale richting’ voor het eerst aangetroffen in 1452

Afgeleid van hoog met het achtervoegsel -te.

Geen hoogte van iemand/iets [kunnen] krijgen

Iemand niet kunnen doorgronden/iets niet kunnen beoordelen

Op de hoogte zijn [van/met]

Bekend zijn met iets, kennis hebben van iets

Op de hoogte blijven

Kennis blijven houden door ontwikkelingen en het nieuws te volgen

Op de hoogte brengen/stellen

Iemand ergens over in kennis stellen, iemand over iets informeren

Uit de hoogte doen

je beter voelen dan een ander en dat ook laten merken

hoogtes (plural)
hoogten (plural)
hoogtetje (diminutive singular)
hoogtetjes (diminutive plural)

Vanaf de 19e eeuw kwam op de hoogte steeds vaker voor als een vaste verbinding. De betekenis ontwikkelde zich daarbij van letterlijk "zich op dezelfde hoogte bevindend als" naar het figuurlijke "op het vereiste niveau", en dus "bekend met".

door de frequentie bepaalde klank, toonhoogte


time

Folkemengden har stått i kulda i flere timer, enkelte er her for sjette dagen på rad.

Het volk heeft een aantal uren in de kou gestaan; sommigen zijn hier voor de zesde dag op rij.


time

(Werkwoord [A]) afkomstig van het Oudnoorse woord tími.

(Werkwoord [B]) misschien vervorming van kime naar time.

(Naamwoord) afkomstig van het Oudnoorse woord tími.


damp

In de betekenis van ‘nevel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1573

蒸气

de gasvormige toestand van een stof, de toestand die ontstaan is door verdamping

dampen (plural)
dampje (diminutive singular)
dampjes (diminutive plural)

de gasvormige toestand van een stof die bij kamertemperatuur vloeibaar of vast is, de toestand die ontstaan is door verdamping

Met de damp die vrijkomt moeten nog proeven worden gedaan.


dam

Samenstelling van “m” (meter) met het voorvoegsel “da” (deca-)

het symbool voor decameter, een lengte van 10 meter of 0,01 kilometer


transparantie

afgeleid van transparant met het achtervoegsel -ie

afgeleid van het Franse transparence (met het achtervoegsel -antie)

de verhouding van de intensiteit van het doorgelaten licht tot die van het opvallende licht

De transparantie van dit voorwerp is groot.


adsorptie

afgeleid van het Engelse of Franse adsorption

adsortzio

een fenomeen dat optreedt aan het grensvlak van twee fasen, waarbij moleculen of atomen zich aan dit grensvlak hechten

adsorpties (plural)
adsorptietje (diminutive singular)
adsorptietjes (diminutive plural)


kern

In de betekenis van ‘binnenste, essentie’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

kernen (plural)
kerntje (diminutive singular)
kerntjes (diminutive plural)

het centrale deel van een elektromagneet


smeltwarmte

calor de fusió

de hoeveelheid warmte die opgenomen wordt bij het smelten van een kristallijne vaste stof