reveille

In de betekenis van ‘sein om troepen te wekken’ voor het eerst aangetroffen in 1578

Daarna klinkt de reveille, het ontwaken, opstaan en weer doorgaan.

Hier en daar wordt een traantje weggepinkt. Het was zwaar en emotioneel voor de 50 rokers die zich vrijwillig lieten opsluiten. Don Soepboer (59) uit Enschede en Jacco Holter (49) uit Almelo stonden sinds zondagochtend onder 'verzwaard arrest'. Althans, zo zouden ze het regime hebben genoemd toen de Generaal De Bonskazerne in Grave nog bij defensie in gebruik was. Don Soepboer spreekt van 'een tikje Spartaans'. Met 25 mannen in stapelbedden in een slaapzaaltje en 's ochtends om 7 uur reveille."


anslagsbrannrør

Samenstelling van anslag zn "opslag" en brannrør zn "ontstekingsmechanisme" met het invoegsel -s-

/ ˈɑnʃlɑːgs.bɾɑn.ɾøːɾ /


schokbuis

Aufschlagzünder

onderdeel dat een granaat bij inslag tot ontploffing brengt

schokbuizen (plural)
schokbuisje (diminutive singular)
schokbuisjes (diminutive plural)

De granaat is voorzien van een ontsteking (slaghoedje, schokbuis) die afgaat zodra hij de grond treft.


schijnbeweging

samenstelling van schijn zn en beweging zn

een handeling die gedaan wordt om de vijand te misleiden

Bovendien beschikt Noord-Korea als gevolg van de economische groei over het goud en de cash om raket-technologie, software en brandstoffen te kopen. Daar zijn de verschillende importbureau’s in Pyongyang zeer behendig in. Het rapport van het VN-panel leest dan ook als een politieke thriller, vol list, bedrog en schijnbewegingen. Dat alles neemt niet weg dat de bevolking en de economie in zijn algemeenheid het meest heeft te lijden onder de sancties - hoewel er wel uitzonderingen zijn voor de import van levensmiddelen, medicijnen, kleding, sieraden, fietsen en motoren.

Miedema fopte in de aanloop naar het doelpunt een tegenstander met een fraaie schijnbeweging, waarna technicus Van de Donk de lage voorzet meenam het strafschopgebied in. Ze viel en kreeg een strafschop.


slagorde

opstelling van een leger voordat er gevochten gaat worden

In de schemering stelde Ala zijn troepen in slagorde op aan de rand van het dal. Op de rug van elke olifant zaten vier boogschutters, daarachter kwamen de sabeldragende ruiters op kamelen en paarden en helemaal achteraan de voetsoldaten, uitgerust met lansen en kromzwaarden.


slagschip

En ik zie nog voor me hoe Bink Young, die nu anglicaans priester is, met zijn afgetrapte gympen op tafel doodernstig een plan uitstippelt om een slagschip uit Boston Harbor te stelen. Misschien was ik als slecht getransformeerde rups wel dankbaar voor het gezelschap van echte vlinders.


dræbermaskine

Samenstelling van de Deense werkwoorden dræber en maskine

een effectieve wapen, militaire uitrusting, enz.


spertijd

Leenvertaling van Duits Sperrzeit.
samenstelling van sper en tijd zn .

avondklok, (Tweede Wereldoorlog) een tijd dat iets verboden is, de uren waarin de bevolking ('s nachts) niet op straat mag zijn

Op 1 november werd de spertijd ingevoerd. Tussen middernacht en vier uur 's ochtends mocht niemand buiten zijn. Uit woningen mocht geen licht stralen en etalages moesten donker blijven.

Mijn Zeep stond in de koelkast, zei hij en hij beloofde de volgende ochtend kort na spertijd terug te zijn.

Mijn vader kocht via via een big. Na spertijd gingen we dat beest halen in het donkere bos. Omdat de verkoper allerlei omwegen maakte, stonden we lang te wachten. Het dier ging in de zak op de rug van pa mee naar huis."


spervuur

een voortdurende aanval waarbij veel kogels worden afgevuurd

Hun huwelijk viel in het tijdperk dat Bonnie en Clyde de voorpagina's van Amerikaanse kranten beheersten. Die ontmoetten elkaar in 193o. Hun liefde, huwelijk, bankroven en achtervolgingen door vijf staten eindigden op 23 mei 1934 toen hun Ford V8 in een hinderlaag reed en door een spervuur van Browning Automatic Rifles werd doorzeefd. Dezelfde vier jaar dat Chuck en Regina het leven deelden.


springlading

samenstelling van springen ww en lading zn

de springstof die in een explosief zit, of het explosief zelf

Mijn gedachten dwalen af naar vragen als: Hoe kiezen walvissen namen voor elkaar? Voelt vliegen net als zwemmen? Lijden zij ook aan onbeantwoorde liefdes? En schreeuwen ze wanneer een harpoen met springlading bij hen binnendringt en afgaat? Natuurlijk doen ze dat.

Honderd jaar geleden ontstaken Britse soldaten 500 ton springlading onder de Duitse frontlinie in Heuvelland. ‘Kraterfront’ bracht zaterdag een ode aan de littekens.

De bom, die op een bouwwerf werd gevonden, is volgens de Duitse explosievenopruimingsdienst momenteel niet gevaarlijk. Het onschadelijk maken van de springlading zal naar verwachting vier uur in beslag nemen.


militärflyg

Samenstelling van het Zweedse bijvoeglijke en zelfstandige naamwoord militär en het Zweedse zelfstandige naa,woord flyg

Amerikanskt militärflyg kraschade i havet.

Een Amerikaanse militaire vlucht smakte in de oceaan.


maliënkolder

In de betekenis van ‘hemd van ijzeren ringetjes’ voor het eerst aangetroffen in 1599

maliënkolders (plural)
maliënkoldertje (diminutive singular)
maliënkoldertjes (diminutive plural)

Op zijn hoofd had de gedaante een grote helm die bedekt was met ijzeren punten. Hij droeg een geheel uit glinsterende schubben gemaakt maliënkolder en had zwarte handschoenen aan.

De twee engelen stonden doodstil naast de dennenboom. Ze hadden niets krijgshaftigs meer, zoals de laatste keer toen ze allebei in zwarte maliënkolders en rode mantels waren gekleed en er een zwaard langs hun zijde hing. Nu droegen ze een witte kaftan die tot op de grond reikte en met een touw om hun middel was gebonden.

De afwachtende houding van het Sportpaleis - alsof u wilde testen of de wolvenbende de hype wel verdiende - moet dan ook gewrongen hebben voor Colombie. Die is sowieso al niet praatziek, waardoor de eerste helft van het concert meer leek op een hermetische modeshow met het codewoord ‘glitter’: in de blinddoek voor Colombies ogen, in zijn glinsterende badjas, en in de maliënkolder die hij droeg voor ‘Moonlight’ - alsof The Phantom of the Opera de nacht had doorgebracht in de stripclub.


hästjägare

Samenstelling van de Zweedse zelfstandige naamwoorden häst en jägare

een soldaat in een regiment van jagers te paard


taptoe

In de betekenis van ‘signaal om naar kwartieren te gaan’ voor het eerst aangetroffen in 1688

een trompetsignaal dat oorspronkelijk werd gespeeld als afsluiting van de dag

De taptoe werd geslagen, er werd appèl gehouden, er werd gegeten en iedereen zocht voor de nacht een plaatsje rond de vuren; de een repareerde zijn schoeisel, een ander rookte een pijpje, en weer anderen deden al hun kleren uit om er de luizen uit te stomen.

. Van 's morgens vroeg, dat de klapperlui naar huis gaan en de bakkers hun deur openen, tot 's avonds laat als de taptoe slaat en de herbergen sluiten, belegeren zij de straten als vliegen de boterton.

Ze oefenen voor een taptoe in augustus, een van de vele herdenkingsmomenten honderd jaar na de Derde slag bij Ieper - beter bekend als de slag om Passendale. Dit overmoedig offensief van de Britse veldmaarschalk Douglas Haig tegen de Duitse bezetter duurde van 31 juli tot 10 november 1917, legde de hele streek in puin en leverde geen duurzame terreinwinst op. Er vielen wel bijna een half miljoen slachtoffers, gewonden, zieken en krijgsgevangenen inbegrepen.

Bij de uitvaartceremonie die volgde, was het korps mariniers aanwezig, plus een flink aantal politieagenten en brandweermensen. En een legerhond met de naam Rex. Gedreun van saluutschoten. Het taptoe-signaal schalde.


terreinwinst

samenstelling van terrein zn en winst zn

Zo’n honderd jaar geleden beefde de aarde rond de Franse vestingstad Verdun. Tussen 21 februari en 20 december 1916 vochten de Duitsers tegen de Engelsen en de Fransen er een bloedige veldslag uit, de langste en meest absurde van de Eerste Wereldoorlog. Meer dan 263.000 mannen kwamen er om en er werd amper terreinwinst geboekt.

De bazen wilden zo veel mogelijk terreinwinst boeken om in een sterke positie aan de onderhandelingstafel plaats te kunnen nemen.


torpedoboot

torpedo boat

snel, wendbaar oorlogsschip dat torpedo's kan afvuren

torpedoboten (plural)
torpedobootje (diminutive singular)
torpedobootjes (diminutive plural)

klein en snel oorlogsschip dat geschikt is voor het afvuren van torpedo's

Maar desondanks was er nadien nog weinig animo om de ontwikkeling van duikboten verder te zetten. Het jaar voordien had de houten bovenwater-torpedoboot CSS David, met een vaatje buskruit aan het eind van een langere ram, zijn min of meer succesvolle aanval op de gepantserde USS New Ironsides wel overleefd.

"Het was net een torpedoboot”, zegt bestuurslid en liefhebben Ren Achterbosch enthousiast. De vis was nadien maar liefst 20.000 euro waard. "Het is wat een gek ervoor geeft”, zegt Beld lachend.


troepenbeweging

samenstelling van troepen zn en beweging zn

verplaatsing van een leger of een deel van een leger

>Muzikaal is dit een feestelijke XL-versie, met veertig zangers. De jonge Franse dirigent Raphaël Pichon smokkelde extra Gregoriaanse tussenzangen binnen - zo koopt het koor extra tijd voor de serene troepenbewegingen. Maar Pichon bundelt Monteverdi’s vespers ook tot n groot meerstemmig oratorium

Rusland, dat economische banden heeft met Noord-Korea, ontkende vandaag mediaberichten dat het land zijn troepen aan het opbouwen is aan de Russische grens met Noord-Korea. Media in het oosten van Rusland citeerden lokale bewoners die troepenbewegingen hadden gezien aan de grens met het communistische buurland.


marineschip

marineschepen (plural)
marinescheepje (diminutive singular)
marinescheepjes (diminutive plural)

schip dat deel uitmaakt van de marine en gebruikt kan worden in een oorlog

Het marineschip Zr. Ms. Van Speijk heeft in de Cariben een snelle boot met ongeveer 500 kilo cocaïne onderschept. Dat meldde Peter Jan de Vin, de commandant van de marine in het Caribisch gebied, vanochtend op Twitter.

Grootste Nederlandse marineschip volgeladen met hulpgoederen naar Sint Maarten.


verschansing

Naamwoord van handeling van verschansen met het achtervoegsel -ing

Regelmatig patrouilleerden ze samen door Brussel of Vlaams-Brabant. ‘Op dagen zonder gijzelingen, gewapende verschansingen, rondvliegen met de Puma-helikopter, schietoefeningen of gevechtsport, reden we kriskras rond op zoek naar louche figuren’, zegt hij. ‘Chris was daar geregeld bij.’

Dit is een 'ensemble in het duinlandschap, waarbij privacy, uitzicht, de omgeving en de bezonning optimaal op elkaar zijn afgestemd', zo voegt een makelaarssite eraan toe. Had ik even niet gezien. De verschansingen zijn te koop voor een kleine miljoen euro per stuk.


vestingwerk

een bouwsel dat dient ter bescherming van een vesting of stad tegen militaire aanvallen

Minister Jet Bussemaker, in het kabinet verantwoordelijk voor het cultureel erfgoed, maakt 20 miljoen euro vrij voor het onderhoud van veertig grote kerken en monumenten in Nederland. Het gaat onder meer om Onze Lieve Vrouwekerk in Breda, de vestingwerken van Den Bosch, het Vredespaleis in Den Haag en de Grote Kerk in Naarden.

In 1662 werd Duinkerken door Frankrijk overgenomen en werden er vestingwerken gebouwd, welke je in het begin van het museum ziet. De stad moest na het verdrag van Utrecht de vestingwerken vernietigen en hun maritieme handel werd daardoor verwoest.


acker

Afkomstig van het Oudhoogduitse zelfstandige naamwoord ackar


voorpost

een ver naar voren staande uitkijkpost ook gebruikt voor burgerlijke organisaties

In Palermo besteedt het koningspaar, dat wordt vergezeld door minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken, aandacht aan het migratieprobleem waarmee Sicilië als Italiaanse voorpost in de Middellandse Zee te maken heeft. Duizenden migranten uit Afrika en het Midden-Oosten proberen met meestal gammele bootjes Europa te bereiken en komen doorgaans eerst op Sicilië terecht.

"Met 65.000 mensen per dag en drie campings is Pinkpop een stad op zich. In elke stad krijgen ze elke dag wel een paar mensen een blaasontsteking, buikpijn of andere klachten. Hier gebeurt dat ook."Om mensen met gezondheidsproblemen snel te kunnen helpen, is op het terrein een voorpost van het regionale ziekenhuis aanwezig, inclusief huisartsenpost, eerstehulpverpleegkundigen en een aantal eigen ambulances.


wachtmeester

In de betekenis van ‘onderofficier’ voor het eerst aangetroffen in 1556

samenstelling van wacht zn en meester zn

rang die gelijkwaardig is aan die van sergeant m.n. gebruikelijk bij de marechaussee

De voormalige wachtmeester heeft toegegeven informatie te hebben gelekt, maar zei te hebben aangenomen een onschuldige vriendendienst te bewijzen en niet te weten dat de gegevens in handen van een drugsbende terecht kwamen. De rechtbank noemde die houding "naïef".

In 146 gevallen bleek dat de betrokken marechaussee, wachtmeester of officier daadwerkelijk iets laakbaars had gedaan dat disciplinaire maatregelen of strafrechtelijke vervolging opleverde.


wapenbroeder

samenstelling van wapen zn en broeder zn

Dat was smullen, maar bij het Nationaal Veteraan Treffen werd het nog veel mooier. De jaarlijkse bijeenkomst op het Exercitieterrein in Woerden is, anders dan de naam wellicht doet vermoeden, geen terugkomdag van voormalige wapenbroeders, maar een verzameling van motorisch erfgoed.

De verrassingsaanval van de Taliban werd uit drie richtingen ingezet. Bij de aanvallen werd ook de gevangenis ingenomen. Honderden gevangenen, onder wie veel wapenbroeders van de Taliban, werden bevrijd. Regeringstroepen en politie-eenheden kregen nauwelijks steun van buitenlandse eenheden.


wapenfeit

wapenfeiten (plural)
wapenfeitje (diminutive singular)
wapenfeitjes (diminutive plural)


wapenrok

tunic

de kleding van een militair die dienen ter herkenning en ter bescherming


wapenrusting

samenstelling van wapen zn en rusting zn

metalen of zwaar leren kleding die door soldaten werd gedragen als een soort pantser

„Het is wel lastig om in je rol te blijven”, zegt Sander van den Brink, lid van de re-enactment-vereniging Pax Romana en bedenker van het leefexperiment, „terwijl je uitkijkt op nieuwbouw, en auto’s, fietsers en joggers die voorbijkomen”. Maar als hij ’s ochtends voor zonsopgang op wacht staat, voelt hij dezelfde ochtendkou die een soldaat in de eerste eeuw gevoeld moet hebben. „En dan denk ik: Had ik toch maar m’n wollen tunica onder m’n wapenrusting aangetrokken.”


adjudant-chef

samenstelling van adjudant zn en chef zn

onderofficier in het Belgische leger met een fucntie die overeenkomt met die van adjudant-onderofficier in het Nederlandse leger

Sinds de oprichting in 1951 was Westakkers zowat de backoffice van het leger. Ook de logistieke dienst had een Latijnse leuze: Pugnantes Adjuvo ofte ‘Ik help de Strijders’. ‘Er werden houten palletten gemaakt en ladders voor de F16’s’, zegt adjudant-chef Dirk Rogiest, die hier ‘fijne jaren’ heeft beleefd. ‘VN-voertuigen werden hier in het wit geschilderd. Materieel werd op het spoor gezet en naar Kallo vervoerd voor verscheping. Eind jaren 70 werkten hier zo’n 3.000 mensen, militairen en burgers.’

De sectie Topsport Defensie is nog op zoek naar drie olympische kandidaten, zo maakte adjudant-chef Marc van Vleymen maandag bekend.


commandocentrum

samenstelling van commando zn en centrum zn

commandocentra (plural)
commandocentrums (plural)

de centrale plaats van waaruit men militaire operaties leidt

Er zouden geen burgers zijn omgekomen, enkel extremisten van IS. Het aantal doden schat de coalitie tussen de 145 en 150. Doelwit was een commandocentrum van IS bij het dorp al-Shafah. Dat ligt op de linkeroever van de rivier de Eufraat, niet ver van de grens met Irak.

Noord-Koreaanse speciale eenheden oefenden vorige maand op het infiltreren van doelen met paragliders. Ze deden dat volgens bronnen van het Zuid-Koreaanse staatspersbureau Yonhap op een oefenterrein waar het gezamenlijke commandocentrum van de VS en Zuid-Korea is nagebouwd.


zijvleugel

zijvleugels (plural)
zijvleugeltje (diminutive singular)
zijvleugeltjes (diminutive plural)

de zijlinie van een militaire opstelling


baoge

boog, handboog; een wapen waarmee een pijl weggeschoten kan worden


huursoldaat

beroepssoldaat die op commerciële grondslag dienst neemt in een leger

Meer dan tweehonderd huursoldaten, voornamelijk Russen die vochten in naam van de Syrische leider Bashar al-Assad, kwamen om het leven bij een mislukte aanval op een basis en een raffinaderij van Amerikaanse troepen en hun bondgenoten in de olierijke regio Deir Ezzor, zeiden twee van de Russen.

In dat fraai geconserveerde Patriciërshuis werd afgelopen vrijdag het officiële startschot gegeven voor een boeiende reis in de tabakstijd. Het pijproken is ruim 400 jaar geleden ons land komen binnenwaaien via Engelse huursoldaten van Willem van Oranje. Sindsdien is er een bloeiende industrie ontstaan, die later instortte en lang een zieltogend bestaan leidde.


cavaleriebrigade

samenstelling van cavalerie zn en brigade zn

cavaleriebrigaden (plural)
cavaleriebrigades (plural)
cavaleriebrigadetje (diminutive singular)
cavaleriebrigadetjes (diminutive plural)


zusammenziehen

Samenstelling van de Duitse woorden zusammen en ziehen met het voorvoegsel zu-.

bijeenbrengen, concentreren, samentrekken (van troepen of mankracht)


zusammenziehen

bijeenbrengen, concentreren, samentrekken (van troepen)

Die militärischen Truppen ziehen sich zusammen.


achterwacht

backup

iemand waarop je terug kunt vallen als je er zelf niet meer uitkomt

de achterste achterhoede, iemand die rugdekking geeft

Ik hou van de traditionele rolverdeling: de man als kostwinner en de vrouw als huishoudelijke en ouderlijke achterwacht.

Volgens Pardoen is het het beste om direct actie te ondernemen als je signaleert dat er beelden circuleren die ongewenst zijn. ”Geef het zo snel mogelijk door aan meldknop.nl, zij hebben als enige organisatie voorrang bij bedrijven als Twitter en Facebook. In ieder geval wordt hun mail wel gelezen. Als de beelden seksueel zijn meld het dan aan helpwanted.nl, dat valt onder het meldpunt kinderporno, daar zit de achterwacht. Verder moet je het natuurlijk proberen te voorkomen. Of zoals Freek ermee leren leven."


krijgswet

samenstelling van krijg zn en wet zn met het invoegsel -s-

de wet die voor militairen geldt in oorlogstijd

Het is volgens de Zwitserse krijgswetten verboden voor onderdanen zonder toestemming van de Bondsraad in vreemde militaire dienst te treden. Dat geldt niet alleen voor reguliere buitenlandse legers maar ook voor andere bewapende groeperingen, zegt een woordvoerder van de militaire rechtspraak tegen Zwitserse media.


kernraket

kernraketten (plural)
kernraketje (diminutive singular)
kernraketjes (diminutive plural)

raket die sterk genoeg is om een kernwapen naar het doel te schieten

In een recente speech kwam Poetin gloedvol op voor Rusland dat door het Westen wordt beledigd en hij dreigde in rancune met nieuwe kernraketten.

Een aanwezige bezoekster, die in haar lunchpauze naar de kerk was gekomen om afscheid te nemen, was ontroerd. „Hij heeft toch heel veel voor het land gedaan. Het is de staatsman waar ik toch het meest mee had”, zegt ze. De 69-jarige Ger Lugtenberg vertelt dat hij Lubbers in de jaren tachtig „verguisde” om zijn stellingname in discussies over kernraketten, maar daarvan wel is teruggekomen. „Achteraf gezien heeft hij toch vaak de juiste beslissingen gemaakt in een moeilijke tijd”, vindt hij.


konstabel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onderofficier bij de marine’ voor het eerst aangetroffen in 1614

van Middelnederlands comestavel ; cognaat met Duits Konstabel, Frans connétable, Engels constable, Spaans condestable, Portugees condestável, Deens konstabel en Zweeds konstapel, die allemaal terug te voeren zijn op Latijn comes stabuli "stalmeester"

militair die voor geschut verantwoordelijk is

onderofficier die voor de artillerie op een schip zorgde

Vice-admiraal Borsboom stond in zijn toespraak stil bij het verlies van oude geuzennamen als vonkenboer (elektricien), konstabel (artillerist) en torpedomaker. "Die vakken vallen nu onder één noemer, maar de inventiviteit en het vernieuwende vermogen van de Technische Dienst blijven bestaan."

scheepsofficier belast met de zorg voor geschut en munitie, zowel bij marine als koopvaardij

Een laag eronder stuitten de archeologen op de cabine van de konstabel, die voor het geschut en de munitie zorgde, en vonden daar onder meer vijftig musketten.

Schrijver bekwam intusschen aanmerkelijke schade en liep (niettegenstaande de heldhaftigste tegenweer) eenige oogenblikken gevaar het onderspit te delven. Het denkbeeld van een slaaf der bloeddorstige Algerijnen te worden, was hem ondragelijk. In dezen uitersten nood laat hij zijnen konstabel, in wien hij een groot vertrouwen stelde bij zich komen, hem bevelende; zich met eene brandende lont bij de kruidkamer te plaatsen, en den rooden haan in het buskruid te werpen, zoodra hij hem driemaal met den voet op het dek hoorde stampen. De konstabel hoorde bedaard dit bevel aan en vertrok, onder de betuiging, dat hij den last van zijnen bevelhebber getrouw zoude nakomen.


konstabel

rang voor beroepssoldaten bij de Deense krijgsmachtonderdelen


blokhuis

In de betekenis van ‘klein verdedigingswerk’ voor het eerst aangetroffen in 1562

blokhuizen (plural)
blokhuisje (diminutive singular)
blokhuisjes (diminutive plural)

oude benaming voor een klein verdedigingswerk dat strategisch was geplaatst om een doorgang te bewaken


bombarde

middeleeuws kanon om stenen kogels weg te schieten


carré

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vierkant’ voor het eerst aangetroffen in 1773

Bij Gingindlovu liet Chelmsford zijn gehele colonne boven op een lage heuvel in een carré opstellen.


cohort

Vermoedelijk direct van Latijn cohors, in de betekenis van ‘onderafdeling van Romeins legioen’ aangetroffen vanaf 1767

oude Romeinse legereenheid van 6 centuries, bij elkaar 480 man

„Vroeger waren we al blij als we ergens een fragment van een inscriptie met een of twee letters vonden”, vertelt Norde. „Hier zijn we bij wijze van spreken al teleurgesteld als we maar een halve tekst hebben, want we hebben zeker acht vrijwel complete teksten gevonden.” Daaruit valt af te leiden dat onder meer de Cohors II civium Romanorum, het Tweede Cohort van Romeinse Burgers, bij Herwen is geweest. Hetzelfde cohort was ook betrokken bij de bouw van het grote legerkamp, dat vorig jaar bij Valkenburg in Zuid-Holland is ontdekt en opgegraven.

Weblink bron
Theo Toebosch
 “Een van de compleetst bewaard gebleven Romeinse tempels in Noordwest-Europa gevonden bij het Gelderse Herwen” (20 juni 2022) op nrc.nl


ontmijnen

afleiding van mijnen met het voorvoegsel ont-

verwijderen van mijnen; ruimen van mijnen; vegen van mijnen

Inmiddels wordt een deel van de schietbanen ontmijnd door een commercieel bedrijf. „Maar ik heb gehoord dat sommige militairen ook zelf aan het opruimen zijn. We weten niets over de methoden die ze gebruiken, en waar ze precies aan het werk zijn.”


huiler

Naamwoord van handeling van huilen met het achtervoegsel -er

marinier in opleiding die niet kan werken onder gezag of tijdsdruk

Zoals voetbalcoach Leo Beenhakker enige tijd geleden repte over ‘de patatgeneratie’, zo wordt bij de opleiders van de mariniers gesproken over de generatie van de ‘huilers’. (Nieuwe Revu, 13/12/1990)


elevatiehoek

samenstelling van elevatie zn en hoek zn

hoek die de as van de loop van een kanon met een horizontaal vlak maakt


vaandeldrager

samenstelling van vaandel zn en drager zn

vaandeldragers (plural)
vaandeldragertje (diminutive singular)
vaandeldragertjes (diminutive plural)

persoon in het leger die het vaandel draagt


blédard

afgeleid van bled met het achtervoegsel -ard.

lokale, Noord-Afrikaanse rekruut, soldaat


bombe

Ontleend aan Italiaans bomba “bal”, aangetroffen sinds de 17e eeuw.


classe

Ontleend aan Latijn classis “sociale bevolkingsgroep binnen de Romeinse burgerij”, “sociale groep, rang”, “leger, vloot”, vanaf de de 14e eeuw.

het geheel van jongemannen die de dienstplichtige leeftijd van 18 jaar bereikt hebben


salut

Salut! beminnelyke veteran.... ik ben hier wel te Lootenhulle, he?


salut

begroeting volgens de regels, rekening houdend met de rang


cavaleriecharge

samenstelling van cavalerie zn en charge zn

ˌkavɑləˈriʃɑrʒə

Op het gerucht van de schoten was Heinrich Funkel weer naar de Jordaan gehold, zag de lijken en stond in het voorste gelid om de cavaleriecharge op te vangen. Het volk week geen streep voor klingen en knollen!


raketafweer

systeem dat beschermt tegen aanvallende raketten

Daarnaast is er een supersonische raket ontwikkeld en is de huidige raketafweer niet in staat om deze projectielen te onderscheppen. Het is volgens Poetin een Russisch antwoord op de voortdurende Amerikaanse inspanningen voor het opstellen van een technisch hoogwaardig antiraketafweersysteem.

Dinsdag bestookten de Israëlische strijdkrachten zo'n 100 doelen in de Gazastrook. Volgens de Israëlische politie vuurden de radicale Palestijnen vanuit het autonome gebied dinsdag meer dan 150 raketten af. De meeste werden onderschept door de raketafweer van de Joodse staat.


loopgracht

een uitgegraven geul, diep en breed genoeg dat men er in kan lopen zonder bloot te staan aan vijandelijk vuur

De soldaat maakte de granaat onder het oog van zijn overste klaar voor ontploffing en gooide hem daarna weg. Alleen verliep dat niet zoals gepland: het explosief belandde tegen een muur voor hen en kaatste terug.De officier reageerde gelukkig bliksemsnel en trok de soldaat met zich mee een loopgracht in.

Getekend door vier jaar ellende in de loopgrachten, gaat hij op weg naar huis en op zoek naar zichzelf door een land in totale chaos.


ambulancier

iemand die gewonden op het slagveld helpt

Een warme en genegen groet aan den jongen schrijver, die thans in het Belgisch leger dient als ambulancier!


boernoes

Leenwoord uit het Arabisch, in de betekenis van ‘mantel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1863

Onze wandeling langs Koksijde leidt langs villa’s, waar door de ramen paardenhoofden naar buiten steken, rijdieren van de hulptroepen. Hier leven de vluchtelingen tussen de koloniale hulptroepen. Lange kleurrijke boernoesen vormen beweeglijke vlekken tussen kleine gelijnde tenten.


frontlijn

de lijn waarlangs gevochten wordt in een frontoorlog

Igor Plotniski, de rebellenleider van de zelfuitgeroepen Republiek van Loehansk, zei dat zijn troepen zich houden aan de overeenkomst om zware wapens terug te trekken van de frontlijn. Dat berichtte het Russische persbureau TASS.

Op 24 augustus wordt voor het eerst de Great War Remembrance Race verreden, een koers die voert van Nieuwpoort naar Ieper langs de frontlijn waar tussen 1914 en 1918 een loopgravenoorlog honderdduizenden levens kostte.


omwalling

Naamwoord van handeling van omwallen met het achtervoegsel -ing


sultana

sultana

, 2. en 3. (gedroogde vrycht van) een variëteit van de druif Vitis vinifera

type Turkse galei uit de 18e eeuw met 60 tot 70 kanonnen


falanx

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘slagorde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

falanxen (plural)
falanxje (diminutive singular)
falanxjes (diminutive plural)


waterburcht

Wasserburg

Het Frans château d'eau betekent "watertoren".

kasteel op een eiland of tussen grachten, waardoor het nog beter verdedigbaar is

Evenals Loevestein is ook het onlangs gerestaureerde kasteel Ammersoyen, ten zuiden van Zaltbommel, een bezoek waard. In het grondplan herkent men het echte middeleeuwse type van een waterburcht: een vierkant complex met op de hoeken zware, ronde torens.


fortificatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘versterking’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1477

Naamwoord van handeling van fortificeren met het achtervoegsel -atie

Uiteraard is er ook nog de Atlantikwall, een keten van bunkers en fortificaties aan de kust, langs een route van 3.200 kilometer van Noorwegen tot de Golf van Biskaje. In totaal zijn er vijftienduizend bunkers, gemaakt van bij elkaar 1,2 miljoen ton staal en 17 miljoen kubieke meter beton.


grenadier

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘keursoldaat van de infanterie’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1688

afgeleid van het Franse grenade (granaat) (met het achtervoegsel -ier)


torpedojager

torpedojagers (plural)
torpedojagertje (diminutive singular)
torpedojagertjes (diminutive plural)

snel en wendbaar oorlogsschip, dat bedoeld is voor het escorteren van grotere schepen in een vloot of gevechtseenheid en daarbij weerstand moet leveren tegen kleinere, maar krachtige aanvallers met korte-afstandsgeschut (oorspronkelijk torpedoboten, maar later ook onderzeeboten en vliegtuigen)

De zoekactie waaraan schepen en vliegtuigen uit 9 landen deelnemen, leverde vandaag voor het eerst iets op. De bemanning van een van de vliegtuigen had gisteravond een leeg reddingsvlot zien dobberen op de golven in het zoekgebied van ruim 482.000 vierkante kilometer (bijna net zo groot als Spanje, red.). ,,De bemanning van een korvet en torpedojager is er ondanks de vijf tot zes meter hoge golven vandaag in geslaagd het vlot aan boord te hijsen.

Ook Groot-Brittannië is twee wrakken van marineschepen in de Javazee grotendeels kwijt. Onderzoek heeft uitgewezen dat de overblijfselen van de zware kruiser Exeter en de torpedojager Encounter grotendeels van de bodem van de zee zijn verdwenen.

Zes dagen later werd de UB-29 door de Britten als ‘vernietigd’ aangegeven. De torpedojager HMS Landrail merkte de boot op en ramde hem. Toen de Duitsers probeerden te ontsnappen, werden nog twee dieptebommen op de UB-29 gedropt.

Gedurende het dappere maar zinloze verzet brachten ze drie Duitse kruisers en meerdere torpedojagers tot zinken, vooral in het noorden leden de Duitsers zware verliezen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


Heckenschütze

Samenstelling van Hecke zn "hinderlaag" en Schütze zn "schutter" met het invoegsel -n-

/ ˈhɛkən̩ˌʃʏʦə /

der Heckenschütze (nominative singular)
die Heckenschützen (nominative plural)
des Heckenschützen (genitive singular)
der Heckenschützen (genitive plural)
dem Heckenschützen (dative singular)
den Heckenschützen (dative plural)
den Heckenschützen (accusative singular)
die Heckenschützen (accusative plural)
[1-2]: ,


lansier

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘met een lans gewapende ruiter’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1580

afgeleid van lans met het achtervoegsel -ier

een cavalerist van een lichte eenheid, geharnast en gewapend met een lans


redres

fouten ongedaan maken zodat een eerdere toestand terugkeert

Jaren lang heeft Geyl meegewerkt aan de Grootnederlandse Beweging die op een of andere manier de breuk van Noord en Zuid ongedaan wilde maken en die de geschiedenis als het ware in haar natuurlijke bedding probeerde terug te leiden. De politiek van integratie die de Grootnederlandse Beweging voorstond, was een poging tot redres. Naar de mening van de Grootnederlanders had deze poging kans op succes omdat de geschiedenis in de zestiende eeuw weliswaar de verkeerde kant was opgegaan maar zij de natuur toch niet geheel had verstoord: Vlaanderen en Nederland immers spraken nog steeds dezelfde taal.


Panzerverband

Samenstelling van Panzer zn "tank" en Verband zn "afdeling" met het voorvoegsel ver-

der Panzerverband (nominative singular)
die Panzerverbände (nominative plural)
des Panzerverbandes (genitive singular)
des Panzerverbands (genitive singular)
der Panzerverbände (genitive plural)
dem Panzerverband (dative singular)
den Panzerverbänden (dative plural)
den Panzerverband (accusative singular)
die Panzerverbände (accusative plural)

Am 28. März 1945, vier Tage nachdem die alliierten Armeen mit 1,3 Millionen Soldaten bei Wesel den Rhein überquert hatten und ins Münsterland durchmarschierten, wurde das annähernd zu 40 Prozent zerstörte Dorf Raesfeld von einem englischen Panzerverband besetzt. Uit: Dorsten Lexikon: Westfalenwall (in het Duits


raketwerper

een wapen waarmee aangedreven projectielen gelanceerd kunnen worden

Verdachten Ernst-Volker Staub (61), Burkhard Garweg (47) en Daniela Klette (57) pleegden op 25 juni 2016 in het Duitse Cremlingen een overval op een geldwagen. De bestuurder en bijrijder werden beschoten met een kalasjnikov en bedreigd met een raketwerper. In Duitsland werd vorig jaar al een beloning van 80.000 euro uitgeloofd voor de gouden tip.

De politie heeft vannacht een verdachte opgepakt voor het beschieten van het bedrijf Pijper Media in Amsterdam, uitgever van bladen als Panorama en Nieuwe Revu, met een antitankwapen. De raketwerper, een wapen bedoeld om pantservoertuigen uit te schakelen, werd op straat gevonden.

Justitie was niet alleen bang voor ontsnappingsgevaar. Ook met een aanslag op Holleeder werd rekening gehouden. Toen hij in het Scheveningse penitentiair ziekenhuis revalideerde, was men beducht voor een aanval met een raketwerper. Om dat scenario te voorkomen, werden er vier containers met zand voor Holleeders celraam geplaatst.


sokkenteller

samenstelling van sok zn en teller zn met het invoegsel -en-

een onderofficier die de taak heeft om de uitrusting, met name de uniformen, te verdelen en de voorraden te bewaren

militair die alleen maar verstand heeft van de bureaucratie

Daarin maakten zijn militaire tegenstanders, generaals uit het veld, hem uit voor 'sokkenteller': zo'n topgeneraal uit het Haagse, die niet meer met laarzen in de blubber stond. Het was begin jaren zeventig en PvdA-minister Henk Vredeling van Defensie moest toezien hoe twee kampen de Haagse generaals onder leiding van IJsselstein en een groep jongere officieren die ijverden voor hervorming, elkaar openlijk bevochten.


kopí

lans; een lang steekwapen met een metalen punt


immobiel

via Frans immobile van Latijn immobilis; op te vatten als afgeleid van mobiel bn met het ontkennend voorvoegsel in-

immobieler (uninflected comparative)
immobielst (uninflected superlative)
immobiele (inflected positive)
immobielere (inflected comparative)
immobielste (inflected superlative)
immobiels (partitive positive)
immobielers (partitive comparative)

vast op zijn plaats blijvend of weinig van plaats veranderend

Ik zou, als het tot een discussie kwam, het gelijk aan mijn kant kunnen krijgen: een tot stilstand gekomen gelijk. Het gelijk is immobiel. De orde van hun rangschikking zou aan mijn woorden een zekere schoonheid geven; maar het leven trekt eruit weg nog voor ik ze heb uitgesproken. Het gelijk zou me een plaats geven buiten alles wat beweegt.

Nog treuriger verliep het bij de 2de Gepantserde Divisie, die door het 1ste Leger was afgestaan, maar door een gebrek aan organisatie haar brandstofwagens kwijt raakte en immobiel was.


berenmuts

samenstelling van beer zn en muts zn met het invoegsel -en-

een ceremonieel, militair hoofddeksel gemaakt van berenvel

Berenmuts blijft berenmuts – De leden van de beroemde Britse koninklijke garde hoeven hun hoofddeksels van (Canadees) berenvel niet in te ruilen voor een synthetische variant. Dat heeft het Britse ministerie van Defensie gisteren meegedeeld, aldus de Britse omroep BBC.

Bakhuis, Kroek, Kriekjes en Berghuis hebben inmiddels al meermalen in Ahoy geoefend. En dat zijn urenlange, vermoeiende sessies: lopen, stilstaan, aanwijzingen opvolgen en dat steeds met een trommel van zo’n 7 kilo voor je buik. En morgenavond volgt de generale repetitie, waarbij de muzikanten waarschijnlijk in vol ornaat optreden: in het authentieke ceremoniële grenadiersuniform en met een berenmuts op het hoofd.


cruiser

soort marineschip dat zich met een hoge snelheid kan voortbewegen


huurleger

huurlegers (plural)
huurlegertje (diminutive singular)
huurlegertjes (diminutive plural)

een leger dat betaald wordt om voor een opdrachtgever militaire taken te verrichten

Is er sinds 1950, toen onze troepen zich terugtrokken uit Indonesië, nog wel eens iets bedácht op het Ministerie van Defensie? Eigenlijk is de Nederlandse krijgsmacht de Nederlandse krijgsmacht niet meer. Het is een huurleger, een onderaannemer met twee grote klanten: de NAVO en de VN. Een tegelzetter. Vraag hem niet om een huis, hij wil alleen maar weten waar de badkamer komt. Ja natuurlijk, wij ‘praten mee’ en zo – de tegelzetter zit ook bij de bouwvergadering, maar veel te zeggen heeft hij meestal niet.

Na de snel besliste slag bij Groll trok Frederik Hendrik met zijn huurleger van 18.000 manschappen al snel verder. De verdedigingslinie werd afgebroken, omdat die immers niet meer nodig was.

Hoe meer verhalen Verhoeff hoort, hoe gecompliceerder hij de situatie vindt worden. „Volgens sommige goed geïnformeerde vrienden zouden er behalve Oezbeken en Kirgiezen nog meer groepen rondlopen. Er wordt gesproken over terroristische groepen of een huurleger, die wordt aangestuurd door oud-president Bakijev, die wraak wil nemen.”


vechtpet

vechtpetten (plural)
vechtpetje (diminutive singular)
vechtpetjes (diminutive plural)

hoofddeksel van een militair zonder de duidelijke beschermende werking zoals een helm die zou bieden

Op 5 maart 1942 ziet Dik een soort clown de galerij van het ziekenhuis opkomen, waar hij op een veldbed ligt. „Een kakipak aan, een vechtpet op het hoofd, een bril op en een geweer met bajonet in zijn handen.” De clown blijkt een kleine Japanse soldaat te zijn die Dik gebiedt op te staan. Als de jongen dat niet doet –hij is verlamd– trapt de Jap woedend het veldbed met Dik erop naar de 80 centimeter lager gelegen grond, zet zijn voet op Diks hals en doorboort diens borst met zijn bajonet.

Beelden. Een in camouflagepak en vechtpet gehulde militair vertelt in de camera over het zware werk dat hij en zijn kameraden al urenlang verrichten om de overlast in te dammen. Trots meldt hij: wij zijn de rapid reaction force, NAVO-jargon voor snel inzetbare troepen.


major general

(verkorting) van sergeant major general, de verouderde benaming voor deze rang

/ˈmeɪ.dʒɚ ˈd͡ʒɛnɹəl/

Wanneer het woord als titel wordt gebruikt, wordt het met hoofdletters "Major General" geschreven.

generaal-majoor, officier die in rang boven de "brigadier" (brigadegeneraal) en onder de "lieutenant general" (luitenant-generaal) staat


eindoffensief

samenstelling van einde zn en offensief zn

eindoffensieven (plural)
eindoffensiefje (diminutive singular)
eindoffensiefjes (diminutive plural)

de finale aanvallende actie in een oorlogsconflict


infanterist

afgeleid van infanterie met het achtervoegsel -ist

soldaat die te voet met een draagbaar wapen vecht

Prins Bernhard heeft op 10 mei 1940 bij de Slag om de Residentie wel degelijk op overvliegende Duitsers geschoten. De bewering van Bernhard werd vaak in twijfel getrokken, maar de 92-jarige oud-infanterist Gerard Hillenaar uit Leiden was ooggetuige en bevestigt het verhaal. Hij doet zijn relaas in het vandaag te verschijnen veteranenblad Checkpoint. Dat schrijft De Telegraaf.

Hij zag ellende genoeg. Kosovo, Bosnië, Afghanistan. Jarin Kruse (29), een gedrongen rugbybeer uit Beckum, droeg de rode baret van de Luchtmobiele Brigade. Infanterist, maat onder zijn maten. Nu smeedt hij hoefijzers en beslaat hij paarden. Niet geheel vrijwillig. Toen zijn broodheer hem naar Irak wilde uitzenden, bracht hij de afscheidsgroet. ‘Er knapte iets bij mij.’

Toen Brubeck in 1942 afstudeerde, moest hij het leger in. Hij werd naar Europa gestuurd, aanvankelijk als infanterist. Al snel bleek echter dat de pacifistisch ingestelde Brubeck van grotere waarde was als leider van een militair orkest.


keurtroepen

elite korps, elite eenheid, special forces

Het Korps Mariniers heeft z’n keurtroepen met twintig man versterkt. De speciaal opgeleide mariniers hebben maandag met succes de zware Marsof-opleiding afgerond. Marsof is de maritieme elite-eenheid van de krijgsmacht.

Nu wordt nog in het hele land een intensieve strijd gevoerd tegen alle opstandelingen. Hiervoor heeft president Obama 32.000 man extra naar het strijdtoneel gestuurd. Op het ogenblik zijn er ongeveer 90.000, plus de 40.000 van de bondgenoten. Kennelijk heeft het niet voldoende geholpen. Volgens het nieuwe plan zou de hoofdmacht in versneld tempo worden teruggetrokken. Hierna zouden de achtergebleven keurtroepen, de Special Forces, hun strijd tegen de Talibaan en ander verzet opvoeren – een oorlog met meer precisie, voor zover ik het begrijp. De Amerikaanse minister Panetta (Defensie) denkt dat het probleem binnen een anderhalf jaar kan worden opgelost met dit nieuwe plan.

Saoedi-Arabië – met steun van de VS – doet er ondertussen alles aan om de opmars van Iran in de Arabische wereld tegen te gaan. In buurland Bahrein bestreden Saoedische keurtroepen de volksopstand van de shi’itische meerderheid en in Syrië probeert Saoedi-Arabië de door Iran gesteunde Assad van de troon te stoten door soennitische rebellengroepen te steunen.


kadraaier

van Portugees catraeiro, waarbij spottende bijbetekenissen ontstonden

officier van administratie bij de marine of luitenant bij het leger

Zoo o.a. snoefde hij wel eens ovei- zijn kennis van de Fransche taal en hij gaf nogal af op de andere talen. Booze tongen beweerden, dat hij van die andere talen dan ook bitter weinig wist, en een kapitein, — Sibbema was nog maar een jeugdige kadraaier — van zijn wapen wilde hem daarom eens beetnemen, door in zijn bijzijn een Engelsch werk zeer op te hemelen.


stormenderhand

samenstelling van stormend ww en hand zn met het invoegsel -er-

Maar hij wantrouwde hem in de allereerste plaats. Omdat Pradelle van aanvallen hield. Stormenderhand nemen, bestormen, veroveren, hij deed niets liever.


politiemuts

samenstelling van politie zn en muts zn
**[1] leenvertaling van Frans bonnet de police

dat klopt als een politiemuts zonder klep

het is bepaald niet verrassend dat dat juist is

hoofddeksel van textiel zonder klep, dat gemakkelijk opvouwbaar is en dat militairen dragen als ze in de legerplaats zijn of bij ongevaarlijke werkzaamheden

Onderweg merkten mevrouw Zilcken en ik op - het moest zondag zijn - hoeveel militairen op wandel waren, meestal flinke jongens, maar zo jong! In hun blauwe kapotjas, die hun tot aan de hielen reikte, de politiemuts rechtop, op zijn Belgisch, kuierden de kerels niet alleen langs het kanaal, waar, in de zonsondergang ook de pracht stierf van de grote bomen, maar ze hielden bij hun leest lieve en mollige landgenoten.


corveeër

afleding van corvee met het achtervoegsel -er

iemand die huishoudelijk werk verricht in een kazerne

Het is heerlijk aan boord. We krijgen wit brood en kaas, en de corveeërs die het eten uitdelen zijn buurjongens van voor de oorlog. Er zijn vijf klasgenoten uit Bandoeng aan boord, ik verplaats me met een troep oude en nieuwe vriendinnen, we zitten liedjes te zingen en te giechelen in een reddingsboot tot een M.P.-er ons er uit jaagt.

'Scheveningen is een gevangenismachine. Een verschrikking zijn het luikje, waardoor de etensblikken binnengeschoven worden, het schreeuwen der corveeërs, die de voedering verzorgen en de nummers afroepen, de ton, de houten lepel en het houten mes.'

Kok, chauffeur, tuinier, administrateur of corveeër zijn ze. Mensen met beroepen die ogenschijnlijk niets met elkaar van doen hebben, behalve dat ze allemaal in dienst zijn bij Defensie.


rondeel

rondelen (plural)
rondeeltje (diminutive singular)
rondeeltjes (diminutive plural)

een halfrond bolwerk met dezelfde hoogte als de aanliggende muren en van bijzondere sterkte die het mogelijk maakte zwaar geschut te plaatsen


oorlamsmok

samenstelling van oorlam zn en mok zn met het invoegsel -s-

oorlamsmokken (plural)
oorlamsmokje (diminutive singular)
oorlamsmokjes (diminutive plural)

Het verkleinwoord "oorlamsmokje" was de meer gangbare vorm.

beker van tin of blik waarin zeelieden bij de marine in de 19e eeuw hun rantsoen jenever kregen

’t Was half twaalf, de tijd van "oorlam", toen de hofmeester van den kommandant met dat nieuwtje uit de kajuit kwam. "De rooie", die juist het oorlamsmokje naar zijn mond wou brengen, stond een ogenblik alsof hij zo "geporterteerd" moest worden.


paplap

[1]-[3] samenstelling van pap ww en lap ww vergelijk "pappen en nathouden" en "iemand oplappen"

In Monickendam is "paplap" ook de benaming voor een grote gerookte haring.

In Zwolle werd "paplap" in de volksmond wel gebruikt als benaming voor een witte das zoals geestelijken en academici die vaak droegen.

iemand van het medisch en verpleegkundig personeel

Doe geen moeite, jonge krijgsman, er wordt al voor haar gezorgd; de paplap staat bij haar.


krijgsverraad

samenstelling van krijg zn en verraad zn met het invoegsel -s-

actie van een burger gericht tegen het bezettende leger in tijden van oorlog

Haar acties bleven, ook bij de vijand, niet onopgemerkt: in 1915 werd ze voor een eerste keer gearresteerd, maar bij gebrek aan bewijzen weer vrijgelaten. Op 20 januari 1916 werd Gabrielle Petit opnieuw opgepakt en ditmaal was ze verraden. Ze werd ter dood veroordeeld voor "krijgsverraad bestaande uit verspieding". Op 1 april 1916 fusilleerde een Duits vuurpeloton de toen 23-jarige Petit op de Nationale Schietbaan in Brussel.


oorlogshaven

samenstelling van oorlog zn en haven zn met het invoegsel -s-

aanlegplaats van waaruit marineschepen opereren

In 1810 kreeg Medemblik de status van oorlogshaven, maar al in 1822 werden eerst de oorlogsvloot en de rijkswerf naar Den Helder verplaatst en in 1850 volgde ook het Koninklijk Instituut voor de Marine.


waarschuwingsschot

samenstelling van waarschuwing zn en schot zn met het invoegsel -s-

een schot van de vijand waar men angstig van wordt

Het tweede waarschuwingsschot van de beloften kwam niet veel later, maar dit keer strandde Jamie Jacobs op doelman Joël Drommel.


wolfskuil

samenstelling van wolf zn en kuil zn met het invoegsel -s-

defensief middel ter bescherming van verdedigingswerken in het open veld


karabiner

van Frans carabinier of afgeleid van karabijn zn met het achtervoegsel -er
**[2] onder invloed van Duits Karabiner (Karabinerhaken)

cavalerist, uitgerust met een kort geweer


pommel

m: van Engels pommel "knop aan een zwaard of zadel", in de betekenis "zadelknop" aangetroffen vanaf 1899 (zie vindplaats hieronder)

knop aan het uiteinde van het gevest van een zwaard of dolk, die het zwaartepunt van het hele wapen dichter bij de hand te brengt en het zo beter hanteerbaar maakt

"Wat vandaag gevonden wordt, kan morgen bij wijze van spreken de vitrine in", zegt Schoneveld. Ten bewijze toont hij in het Hannema-huis in Harlingen de sceatta's (Friese munt) met Wodankopjes, een muntstuk met de naam van tegen-keizer Postumus, baren ijzer en brons, gietstukken van brons en goud, een pommel (zwaardknop) en een mantelspeld.

Op den pommel van het zwaard is de naam gegraveerd van het vlagschip Olympia en het teeken uit den zodiak voor December, de maand van Admiraal Dewey's geboorte.


ambulancedienst

samenstelling van ambulance zn en dienst zn

inzet bij eerste behandeling en vervoer van gewonden

(…) prof. dr. F.M.J.A. Roels liet zich in 1942 keuren voor ambulancedienst aan datzelfde Oostfront, maar tot werkelijke dienst is het bij hem niet gekomen.

Hij legde er de nadruk op dat iedere taak in oorlogstijd een krijgsverrichting is. Ook ambulancedienst, ook het verspreiden van post of het rondbrengen van voedsel.


loteling

Naamwoord van handeling van loten met het achtervoegsel -eling

diensplichtigen werden door loting aangeduid, of vrijgesteld

De loteling is een bekende roman van Hendrik Conscience.


werpspies

werpspiezen (plural)
werpspiesen (plural)
werpspiesje (diminutive singular)
werpspiesjes (diminutive plural)

Aanvallen van tegenstanders moeten opgevangen en gepareerd worden. Daarvoor staat je een heel wapenarsenaal ter beschikking. Van de pilum (zware werpspies) tot de gladius (kort steekzwaard) en het overbekende grote schild ter bescherming van jezelf en de medesoldaten, die in formatie vechten.

Jasir deed een stapje naar voren. De werpspiesen gingen onmiddellijk een stukje omhoog en Kwayana gromde luid.


kwartiermaker

samenstelling van kwartier zn en maker zn

officier die de bouw van een kampement voorbereidt


auditeur-militair

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘militaire officier van justitie’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1600

(samenkoppeling) van auditeur en militair


blitzkrieg

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘onverhoedse bewegingsoorlog’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1940

snelle verrassingsoorlog, zoals de Duitsers die in 1939 en 1940 uit konden voeren dankzij de aanvankelijk door de Engelsen ontwikkelde tanks (gepantserd en zwaar bewapend oorlogsvoertuig op rupsbanden) in de Eerste Wereldoorlog en vliegtuigen

De Tweede Wereldoorlog begon met de Duitse inval van Polen in 1939. De tactiek die Hitler gebruikte wordt de Blitzkrieg genoemd; de bliksemoorlog. Binnen zeer korte tijd wist hij op deze manier grote delen van Europa te veroveren.


escadrille

De ooievaar die Hispano-Suiza voor zijn H6 B had gekozen (zescilindermotor, honderdvijfendertig pk en een snelheid van honderdzevenendertig kilometer per uur!), was een verwijzing naar het beroemde escadrille onder bevel van Georges Guynemer, een uitzonderlijk man.

Ondertussen waren er nog twee D21’s geland, waaronder die van Hans Plesman, een collega. Ik zei: „Kom, dan vormen we met zijn drieën een escadrille en gaan weer de lucht in.


marquise

hoge tent met een puntdak waarin je kan lopen, qua vorm vergelijkbaar met een partytent; vaak open als afdak voor de ingang van een lagere, meer gesloten tent, waarin een officier kan rusten

⧖ Smergens ten ½ 7ᵉⁿ, soo korts te voren weder ingeslapen was, quam de tentmaker van Leuven, die Isax tent vermaeckt hadde, omme mijn tent soo te maecken, dat de marquise aen het bovenste van mijn tent niet soude raecken, maer wierd ongemackel. wacker, in 't beste van mijn slaep zijnde, ende moetende de gansche tent afgedaen werden; waeren daermede doende tot 11 ueren.

Constantijn Huygens jr.
 Julius : 2 Vrijd. (2 juli 1694) in: Journaal van 21 october 1688 tot 2 september 1696. Tweede deel. (1877), Kemink & Zoon, Utrecht, p. 370


precisiebombardement

samenstelling van precisie zn en bombardement zn

met grote precisie uitgevoerd bombardement op een zeer specifiek doel


luchtbombardement

samenstelling van lucht en bombardement zn

een militaire aanval die door de luchtmacht wordt uitgevoerd door het afwerpen van bommen of lanceren van raketten vanuit een jachtvliegtuig of bommenwerper

In de loop van de oorlog kreeg het Derde Rijk te maken met steeds zwaardere luchtbombardementen. Sommige Duitsers zagen hierin een straf voor wat hun land de Joden aandeed, en hadden last van schuldgevoelens


officierscasino

samenstelling van officier zn en casino zn met het invoegsel -s-

officierscasino's (plural)
officierscasinootje (diminutive singular)
officierscasinootjes (diminutive plural)

een legeringsgebouw voor officieren met voorzieningen om te kunnen eten, baden, studeren en recreëren


caudillo

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘militair-politiek leider’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1886

dictatoriaal, autoritair leider, meestal afkomstig uit het leger


dumdumkogel

In de betekenis van ‘kogel die bij inslag uitzet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1899

De naam is afkomstig van een Britse legermunitiefabriek in de Indiase plaats Dum Dum nabij Calcutta waar in 1898 de eerste zulke kogels werden vervaardigd

samenstelling van Dum Dum en "plaats in India" en kogel

een kogel die fragmenteert of uitzet bij het treffen van het lichaam en daardoor gevaarlijke, moeilijk te genezen wonden teweegbrengt


egelstelling

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘stelling die geheel door de vijand is ingesloten’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1945

samenstelling van egel zn en stelling zn

rondom door de vijand ingesloten stelling met weerstand en actieve verdedigingsmiddelen naar alle open zijden


generalissimus

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘hoogste militaire commandant’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1675


glacis

glacis

helling aan de buitenkant van een vesting of fort #meervoud van het zelfstandig naamwoord glacis


H-bom

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘waterstofbom’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1955


werfdepot

werfdepots (plural)
werfdepotje (diminutive singular)
werfdepotjes (diminutive plural)

een legeronderdeel waar mensen opgeleid werden voor militaire taken


Hercules

Hercules

sterrenbeeld noordelijk van de dierenriem


luva

(metonymisch) van Luva en , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.A

Tot het eind van de 20e eeuw bestond er minder duidelijkheid over de schrijfwijze van afkortingen. De naam van de organisatie werd vaak geschreven als "LUVA" en de leden ervan aangeduid als "Luva".

lid van de Luchtmacht Vrouwenafdeling, de vrouwenafdeling van de Nederlandse Koninklijke Luchtmacht van 1955 tot 1982

Luchtmacht-korporaal Angelique van der Vin (36) is hier zojuist gebeten door een vis, een groen-geel-rode papegaaivis, zo'n grote knoepert met van die gemene tandjes. De leuke luva uit Leiderdorp heeft een verband om haar gebeten vinger en is nu zo ongeveer wel de ernstigst gewonde onder de honderdtwintig Nederlandse soldaten die al weer vier jaar deel uitmaken van de vredesmacht MFO, de Multinational Force and Observers in de snikhete Egyptische Sinaï-woestijn.

Jos van Noord
 In snikhete Sinaïwoestijn vechten onze Oranje Baretten tegen de verveling... De schatbewaarders van de vrede in: De Telegraaf , jrg. (23 augustus 1986), Dagblad De Telegraaf, Amsterdam, p. 17 (T 15) kol. 1/2


jednotka

Afgeleid van het telwoord jeden met het achtervoegsel -ka

eenheid, legereenheid; een militaire eenheid in het leger


sagaai

van Frans sagaie / zagaie van Protoberber zaghāya "speer", cognaat met "assegaai", waarbij het Arabisch lidwoord is toegevoegd

licht houten werpspeer met en geharde of metalen punt, zoals die in Afrika werden gebruikt

⧖ Haar linkerhand bestuurde het paard en haar rechter hield de sagaai omhooggeheven, om die, zoodra de gazelle onder haar bereik was, op het vlugge dier te werpen.


náboj

lading; de explosieve inhoud van granaten en mijnen, of de munitie van vuurwapens


náboj

Samenstelling van het Duitse Nabe en het zelfstandige naamwoord boj


gladius

[2] omdat de vorm aan de kling van een kort Romeins zwaard doet denken

kort tweesnijdend zwaard, zoals Romeinse voetsoldaten gebruikten

De Romeinse infanterie droeg een tamelijk korte gladius, zien we.

Hij trok zijn gladius en richtte de punt op mijn keel.

De vondsten van zowel aanvals- als verdedigingswapens (gladius, dolk, pilum aan de ene en helm, pantser en schild aan de andere kant) bewijzen de aanwezigheid van zwaarbewapend voetvolk, dus van Romeinse legioensoldaten.


gladius

mogelijk van Gallisch Cisalpijns-Gallisch *cladio

gladius, kort zwaard zoals legionairs dat gebruikten


kartouw

een 16e/17e-eeuws gietijzeren of bronzen kanon met een relatief korte loop


kashba

Leenwoord uit het Arabisch, in de betekenis van ‘Moorse citadel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1886

het verdedigbare deel (citadel) van de medina


kasba

het verdedigbare deel (citadel) van de medina (stadswijk in steden in Noord-Afrika)


sappe

overdekte sappe

loopgraaf die ook van boven helemaal is afgeschermd

vliegende sappe

snel met behulp van schanskorven aangelegde loopgraaf

volle sappe

geleidelijk en zorgvuldig uitgegraven loopgraaf

in de grond uitgegraven en afgeschermd pad waarlangs aanvallers zich kunnen verplaatsen zonder een eenvoudig doelwit voor de tegenstander te zijn

⧖ In eene order uit het kampement voor Bondjol, gedateerd den 9den Juli 1837, gaf generaal Cochius het bevel, dat voor den zuidwestelijken hoek, en op circa 80 passen van Bondjol, eene borstwering zou worden aangelegd en dat van uit die borstwering met de gezwinde sappe naar den hoek van Bondjol zou worden gechemineerd.


kernonderzeeër

In de betekenis van ‘door kernenergie voortbewogen onderzeeboot’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1979

een onderzeeboot die voor haar energievoorziening met één of meerdere kernreactoren is uitgerust


operace

Afgeleid van het werkwoord operovat met het achtervoegsel -ace

operatie; aantal gecoördineerde acties met als doel een bepaald gebied te controleren


karabinier

In de singleplayer-campagne van de game gaan fans naar The Frontier als een karabinier van de Militia die Pilot wil worden.

Weblink bron “EA zet zich in voor indie ontwikkelaars” (13 jun. 2016), De Telegraaf

De karabinier was een cavaleriesoldaat, bewapend met een kort geweer, de karabijn. Hij was daardoor wendbaar en snel.

Weblink bron
Imco Lanting
 “Handige uitvindingen die het huishouden hebben veranderd” (19-08-2019), Reformatorisch Dagblad

Rond 10 uur werd de kist van koningin Fabiola de kathedraal binnengedragen door de karabiniers-grenadiers uit Leopoldsburg. De voltallige koninklijke familie, gekleed in zwarte en grijze rouwkledij, begeleidde de kist.

Weblink bron
bvb, llo, rvs
 “'Nu is Fabiola thuis, bij God en haar echtgenoot'” (12/12/2014), De Standaard


gifgasaanval

samenstelling van gifgas zn en aanval zn

ˈɣɪfxɑsˌaɱvɑl

verspreiding van een vluchtige dodelijke stof om tegenstanders buiten gevecht te stellen

Bij de gifgasaanval in Khan Shaykhun zijn 4 april meer dan zeventig doden gevallen en talloze gewonden. Volgens onder meer Britse onderzoekers zijn de slachtoffers getroffen door een aanval met het zenuwgas sarin.


puttee

van puttee, in de betekenis "beenwindsel" aangetroffen vanaf 1907 (zie vindplaats hieronder)

lange, handbrede strook wollen stof die vanaf de enkel in een spiraal om het onderbeen wordt gewonden als bescherming en steun

Op een wenk van de oude Indiaan kwam de andere jongeman, die het papje bereid had en waarschijnlijk zijn ‘troonopvolger’ was, naderbij en begon een soort van compres om mijn ene been te wikkelen, van enkel tot bovenkuit. Het zat eromheen als een puttee, niet al te strak maar toch stevig vastgebonden met een liaan.

Het front verschilt nu net zoveel van hoe het was als jouw zeer verdienstelijke scheenbeen, waar inmiddels een smal wit litteken op zit, nu verschilt van het been dat je moest zetten en met een tourniquet moest verbinden terwijl het bloed je puttee doorweekte en in je kistje druppelde zodat je, eenmaal overeind gekomen, naar de eerstehulppost kon strompelen, waarbij elke tweede stap een zuigend geluid voortbracht.


zundgat

opening aan de achterkant van een stuk geschut voor de ontsteking van de springstof achter de kogel

Twee man lagen over het kanon heen, de levenloze hand van een hulpkanonnier gleed met een brandend lont langs het zundgat. Het schot ging af en met grote vaart schoot het zware geschut achteruit, alles en iedereen verpletterend in zijn ongeremde vaart.


zelfverdedigingseenheid

samenstelling van zelfverdediging zn en eenheid zn met het invoegsel -s-

paramilitaire organisatie die is opgericht door een bevolkingsgroep met als doel zichzelf te beschermen tegen aanvallen

In de regio Slavjansk is de situatie het slechtst, aldus de VN. Vooral de zogenoemde Slavjansk Zelfverdedigingseenheid lijkt betrokken bij veel misdaden.

Weblink bron “VN: mensenrechtensituatie Oost-Oekraïne in gevaar” (16-05-2014), Tubantia

In het Zuid-Amerikaanse land woedt al tientallen jaren een burgeroorlog. Tot op heden prijkten enkel de extreem-rechtse Verenigde Zelfverdedigingseenheden (AUC) op de Europese lijst.

Weblink bron “Europa zet Colombiaanse rebellengroep Farc op terreurlijst” (14/06/2002), De Standaard


zelfverdedigingsmacht

samenstelling van zelfverdediging zn en macht zn met het invoegsel -s-

leger dat alleen maar het grondgebied van een land mag beschermen tegen een aanval maar niet buiten de eigen landsgrenzen mag opereren

De Japanse grondwet werd in 1947 door de geallieerden opgesteld. Volgens artikel 9 mag Japan officieel geen leger hebben. Desalniettemin richtte Japan in 1954 een Zelfverdedigingsmacht op, maar het was voor deze organisatie lange tijd verboden om buiten het eigen land in actie te komen.

Weblink bron “Conservatieven: Japan heeft krijgsmacht nodig” (04-05-2012), Tubantia

Het gaat volgens een zegsman van de Iraaks-Koerdische autoriteiten in Arbil om 50 kinderen, 70 vrouwen en 80 jongens of bejaarden. De ontvoerden werden op twee verschillende plaatsen, in de buurt van Zumar en in de buurt Sinjar, bevrijd door peshmerga's (de strijders van Koerdisch Irak) en een andere Koerdische militie, de Zelfverdedigingsmacht van Sinjar.

Weblink bron “Pershmerga's bevrijden honderden ontvoerde yezidi's in Irak” (03-11-2014), Tubantia


sjako

van Hongaars csákó, mogelijk via Frans csákó of Duits Tschako; de sjako werd door Hongaarse troepen, "huzaren", in de 18e eeuw in het buitenland geïntroduceerd

sjako's (plural)
sjakootje (diminutive singular)
sjakootjes (diminutive plural)

hoed in de vorm van een afgeknotte kegel van stijf materiaal, die naar boven toe wijder of juist smaller wordt met een klep aan de voorkant, en soms ook aan de achterkant

Een sjako is een hoofddeksel van (Franse) soldaten die vochten tijdens de slag bij Waterloo in 1815; het lijkt een beetje op een koksmuts, maar dan van dikkere stof en de kleur was natuurlijk niet wit.


centurie

afdeling van oorspronkelijk 100, later 80 manschappen in het Romeinse leger

De drie barakken gegroepeerd in de zuidoostelijke sector zijn twee enkelvoudige manschapsbarakken (elk voor een centurie van 80 man) en een dubbele barak waar een eenheid ruiterij (turma) van 32 man met paarden was gehuisvest.

Hugo Thoen
 Het castellum van Maldegem-Vake in: Vlaanderen., 320 jrg. 57 nr. 2 (april 2008), Christelijk Vlaams Kunstenaarsverbond, Tielt, p. 85


heirkracht

samenstelling van heir zn "strijdmacht" en kracht zn "vermogen" , in de Bijbel enerzijds gebruikt met de militaire betekenis in 2 Koningen 7:6, 1 Kronieken 18:9 en 20:1, 2 Kronieken 24:23-24, 26:11 en Daniël 11:7,13,25-26 anderzijds met de religieuze betekenis in Psalm 110:3

heirkrachten (plural)
heerkracht
heires-kracht

⧖ Op den dag, tot de vergadering der Frankische heirkracht vastgesteld, hadden de oversten van al de Gouwen des Bonds zich met het aangekondigde getal Priemen in het Kamerijksche veld bevonden.

Hendrik Conscience
 “Volledige werken 39. Hlodwig en Clothildis.” (1912), J. Lebègue, Brussel, p. 91


bekkeneel

van Middelnederlands beckineel, op te vatten als afgeleid van bekken zn met het achtervoegsel -eel

Hirnhaube

metalen kapje dat onder of in plaats van een echte helm werd gedragen

Tegen het eind van de twaalfde eeuw ontwikkelt zich uit de spits-conische helm het bekkeneel. (…) Het bekkeneel bestaat uit een halfronde, uit één plaat gevormde kap.


geronselde

persoon die geronseld is voor voor het leger


tažení

Afgeleid van het werkwoord táhnout met het achtervoegsel -ení


voorwal

voorwallen (plural)
voorwalletje (diminutive singular)
voorwalletjes (diminutive plural)

een lagere, aarden verhoging voor de hoofdverdediging

Het Noorderbastion (ofwel het Mussenbergbolwerk) in zijn geheel reconstrueren, waarbij de voorwal, de bedekte weg en de hoofdwal, alsmede het plateau met drie kanonnen erop, worden hersteld. In dit plan moeten 58 bomen verdwijnen.

Weblink bron “'Bastion gedeeltelijk reconstrueren'” (06-12-2007), Tubantia


castellum

Romeins kasteel, vesting, fort of legerplaats


marodeur

soldaat die los van het leger aan het plunderen is geslagen

Een kleine, donkere man met een militaire pet op de bleke vlek van het gezicht, strompelde in de richting van het klooster. Hij liep daar wat zwaaiend, één arm vooruit, enigszins als een soldaat op roof uit, een marodeur, gillende vrouwen en kinderen voor zich uitdrijvend: een verwaarloosde, slordige, bangelijke en brutale kerel, (…)


základna

Afgeleid van het zelfstandige naamwoord základ met het achtervoegsel -na

Z letecké základny startovala dnes americká letadla ke kontrolním letům nad nepřátelským vzdušným prostorem.

Van de luchtmachtbasis stegen vandaag Amerikaanse vliegtuigen op voor controlevluchten in vijandig luchtruim.


beukerij

naamwoord van handeling van beuken met het achtervoegsel -erij

een eenheid artillerie-wapens (zoals kanonnen, houwitsers, mortieren en raketwapens), vaak opgesteld in een rij


admiral

via Oudfrans amirail / amiral van Arabisch أَمِير اَلبَحْر (ʾamīr al-baḥr) "aanvoerder op zee", cognaat met admiraal, Frans amiral en Turks amiral


veteran

Afkomstig van het Latijnse woord veteranus bn ("oud", 'een oudgediende soldaat'), dat afgeleid is van het Latijnse woord veteris bn (2e naamval van vetus bn , ("oud")

/ ʋətəˈɾɑːn /

een voormalige soldaat met een lange dienst of oorlogsdienst

Vi har gjort vårt for at veteranene skal fåbedre helsemessig oppfølging, erstatning og et sosialt nettverk.

We hebben ons best gedaan om veteranen verbeterde gezondheidszorg, compensatie en een sociaal netwerk te bieden.


veteran

/ ʋətəˈɾɑːn /


oudgediend

oudgediende (inflected positive)
oudgediends (partitive positive)

ervaren, dankzij een lange tijd van krijgsdienst

De opperbevelhebber De Goignies was een oudgediend krijgsman, maar [een] die nooit veel roem verworven had, en de bevelhebbers over de ruiterij, het voetvolk en het geschut hielden bruiloft in Brussel.


goteling

afgeleid van goot ww (van gieten) met het achtervoegsel -ling en met het invoegsel -e- of van gegoten ww met het achtervoegsel -ling (zonder ge-)

licht kanon
Oorspronkelijk bedoeld als onderscheid met de oudere kanonnen die werden gesmeed, werd het naderhand toen alle kanonnen werden gegoten een aanduiding voor het lichte geschut dat vooral op schepen werd gebruikt.

Een goteling was een gegoten ijzeren kanon; (…)


zelflader

halfautomatisch vuurwapen waarbij de verrichtingen als uitwerpen en laden verricht worden door de energie die bij het afgaan van het schot vrijkomt


landsknecht

samenstelling van land zn en knecht met het invoegsel -s-

een soldaat van een groep huurlingen, voornamelijk bestaande uit piekeniers, waarvan de regimenten van de Late Middeleeuwen tot aan de Nieuwe Tijd een belangrijke militaire kracht waren in Europa


milva

(metonymisch) van Milva en , geschreven met een kleine letter volgens spellingregel 16.A

lid van de Militaire Vrouwenafdeling, de voormalige vrouwenafdeling van de Nederlandse Koninklijke Landmacht van 1951 tot 1982

Uit mijn Rijams Schoolagenda herinnerde ik me een advertentie waarin de meisjes uit mijn klas werden opgeroepen om milva of marva te worden.

Weblink bron “Oude ambachten” (1 juli 2013) op nrc.nl


advance

van Middelengels avauncen / avancen van Anglo-Normandisch avauncer / avancer / avancier


zwaartekrachtbom

samenstelling van zwaartekracht zn en bom zn

kernwapen dat ondergronds tot ontploffing gebracht kan worden

Het enige bestaande Amerikaanse kernwapen dat in de aarde kan doordringen, de B61-Mod 11 zwaartekrachtbom, is niet opgewassen tegen het soort bodem waarin versterkte faciliteiten zich doorgaans bevinden. Daarom kunnen nu alleen bovengrondse installaties worden aangevallen, wat weinig zin heeft, aldus het rapport.

Weblink bron “Nucleaire plannen VS op internet” (15-03-2002), Reformatorisch Dagblad


zesponder

samenstelling van zes ht en pond zn met het achtervoegsel -er

Bij de renovatie van de Scheveningse boulevard werd eerder dit jaar ook al een bunkercomplex blootgelegd. De kanonloop beschermde twee eeuwen geleden de Scheveningse seinpost. De gemeente wil de kanonloop, een zesponder, opknappen en ergens op Scheveningen tentoonstellen.

Weblink bron “Kanonloop gevonden in Scheveningen” (30-07-2010), Reformatorisch Dagblad

Echt link werd het als de artilleristen hun zesponders laadden met zogenaamde 'blikken dozen'. Daarin zat een flinke hoeveelheid schroot, dat na het afvuren als een reusachtige hagelwolk door de linies heen sloeg. Eén welgemikte blikken doos kon een linie drie rijen diep decimeren.

Weblink bron
MISHA RASOVICH; HANS VAN WILLIGENBURG
 “Waar is de Belgische vijand?” (8 juli 1995), de Volkskrant


schrapnel

vernederlandsing van Engels shrapnel, eponiem van de Britse generaal en uitvinder H. Shrapnel , in de betekenis 'projectiel' aangetroffen vanaf 1832

explosief waaruit veel kogels of scherven wegschieten

Soms zoefde een schrapnel door de lucht.

Weblink bron
Fritz Francken
 “De blijde kruisvaart.”, herdruk, 1e druk 1919 (1929), Nederlandsche Uitgevers-Maatschap, Amsterdam, p. 119


gevechtspauze

samenstelling van gevecht zn en pauze zn met het invoegsel -s-

gevechtspauzes (plural)
gevechtspauzen (plural)

Vanaf oktober 2014 voegde Nederland zich bij de internationale coalitie tegen Islamitische Staat. (…) Voor de Nederlanders was er een gevechtspauze van juli 2016 tot januari 2018. Die werd gebruikt om de F-16’s op te lappen en de piloten bij te laten trainen.


coucher

via Middelfrans coucher en Oudfrans colcer van Latijn collocare


doelzak

samenstelling van doel zn en zak zn
[1] leenvertaling van Engels target bag

target bag

taai materiaal in een beschermend hulsel, bedrukt met een of meer doelwitten waar als oefening op kan worden geschoten

huls van licht materiaal, voortgetrokken door een vliegtuigje als doelwit voor het oefenen met luchtafweergeschut

Met een viertal Harvard-vliegtuigen worden doelzakken gesleept voor artillerie-oefeningen in de kop van Noord-Holland.

Geknoei met vliegtuigbenzine op Texel in: De Telegraaf , jrg. 63 nr. 22485 (6 januari 1960), p. 6 kol. 3


raketaanval

raketaanvallen (plural)
raketaanvalletje (diminutive singular)
raketaanvalletjes (diminutive plural)

actie waarbij explosieven met aandrijving door een straalpijp op de vijand worden afgeschoten

Bij een raketaanval op een militaire parade in het zuiden van Jemen zijn zondag zeker zes mensen omgekomen en 21 mensen gewond geraakt.

Weblink bron “Doden in Jemen bij raketaanval tijdens militaire parade” (30 december 2019) op nrc.nl


pontonnier

geniesoldaat die zich met het bouwen van (tijdelijke) bruggen bezighoudt


topmilitair

iemand die een van de hoogste leidinggevende functies in de krijgsmacht vervult

Hij is als topmilitair natuurlijk door de wol geverfd. Op dat niveau moet je als militair ook een beetje politicus zijn.

Weblink bron
Peter de Bruijn
 “‘Het leger, dat zijn we gewoon zelf’” (19 september 2012) op nrc.nl


pike

via Middelengels pyke van Angelsaksisch pīc "puntig voorwerp, pikhouweel"; cognaat met piek

piek, lange staaf met een scherpe punt, gebruikt door infanteristen


eredegen

samenstelling van eer zn en degen zn met het invoegsel -e-

een degen dat iemand draagt als teken van zijn waardigheid


walgang

wandelgang of rijweg gelegen achter de borstwerking van de hoofdwal


eresabel

samenstelling van eer zn en sabel zn met het invoegsel -e-

een van de hoogste Nederlandse militaire onderscheidingen voor dapperheid

Het museum laat karakteristieke objecten zien, zoals haar ’vosje’, haar helm en de eresabel die ze aan generaal Eisenhower uitreikte. Ook zijn er interviewfragmenten en historisch beeld- en filmmateriaal te zien.

Weblink bron “Balkenende opent Wilhelmina-tentoonstelling” (09-03-2005), Reformatorisch Dagblad

De titel van de bundel verwijst naar de sabel die destijds bij het ministerstenue hoorde, maar ook naar de eresabel die Colijn kreeg voor zijn militaire verrichtingen in Nederlands-Indië.

Weblink bron
Klaas van der Zwaag
 “De Bruijn, leerling Puchinger maar met eigen stijl” (30-12-2011), Reformatorisch Dagblad


occupation

via Middelengels occupacioun en Middelfrans occupation van Latijn occupātio zn


occupation

via Middelfrans occupation van Latijn occupātio zn


banner

van Oudfrans baniere, cognaat met banier

vendel, groep soldaten die onder hetzelfde vaandel strijdt


dumdum

een kogel die fragmenteert of uitzet bij het treffen van het lichaam


scudraket

In de betekenis van ‘Russische raket’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1991

geleide middellange-afstandsraket van Russische makelij


sidewinder

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘supersonische raket’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1968

type van supersonische korteafstandsraket


výboj

invasie; een gewapende agressieve inval in een ander land


flankeur

soldaat die als verkenner aan de zijde van een legermacht marcheert


pevnost

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord pevný met het achtervoegsel -ost

Pevnost Josefov byla založena v roce 1780.


ulaan

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘lansier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1794

uhlan

een lichtbewapende bereden soldaat in enkele Europese legers


vliedberg

door mensen gemaakte heuvel waarop een houten kasteel was gebouwd


batter

(werkwoord) Via Middelengels bateren van Oudfrans batre

(zelfstandig naamwoord) Via Middelengels bature van Oudfrans bateure


chamade

teken dat men zich overgeeft aan de vijand


fosgeen

van Engels phosgene bij de ontdekking in 1812 zo genoemd door de Britse arts en scheikundige J. Davy , gevormd uit φως zn (fos) "licht" en γινομαι (ginomai) "voortbrengen" dus "door licht ontstaan", omdat het door de ultraviolette straling in zonlicht ontstond uit een mengsel van koolmonoxide en chloor

Of neem ”VX”, waarvan een druppel onmiddellijk tot stuiptrekkingen, verlammingen en coma leidt. En de dood is in enkele minuten verzekerd. Ook bevinden zich in Rusland nog steeds op grote schaal verstikkende gassen als fosgeen, mosterdgas en sarin.

Weblink bron “Erfenis chemische wapens bron van zorg” (12-12-2001), Reformatorisch Dagblad

Epichloorhydrine, dat wordt gebruikt bij de productie van kleefstoffen, werkt prikkelend op ogen en slijmvliezen en het kan hoofdpijn, misselijkheid en longoedeem veroorzaken. Uit de vloeistof kunnen de gevaarlijke gassen chloorwaterstof en fosgeen ontstaan.

Weblink bron “Explosiegevaar na treinbotsing in Duitsland” (10-09-2002), Reformatorisch Dagblad


decurio

hoofdman over 10 soldaten in het Romeinse leger (tezamen decuria genoemd)


labarum

een vexillum (militaire standaard), dat het Chi-Rho-symbool ☧ weergeeft, gevormd uit de eerste twee Griekse letters van het woord "Christus"


indult

termijn waarin vijandelijke handelsschepen zich in veiligheid kunnen stellen


heerban

in de middeleeuwen het recht van de landsheer om weerbare mannen op te roepen voor de heervaart


bren

Ik zie wel dat die patronenhouders die hier liggen van Amerikanen zijn geweest. Die werden in een Bren gebruikt, een speciaal soort geweer waarmee ik ook nog geschoten heb toen ik in dienst zat.

Weblink bron “Geen bom onder de grond bij station Borne” (19-04-2011), Tubantia


Rang

Ränge (nominative plural)
Rangs (genitive singular)
Ranges (genitive singular)
Ränge (genitive plural)
Range (dative singular)
Rängen (dative plural)
Ränge (accusative plural)


kartets

via Duits Kartätsche van Italiaans cartuccia

bus met kogels die men met een houwitser of een kanon wegschiet

Op dat moment openden de Zweden het vuur met kartets.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


driedekker

driedekkers (plural)
driedekkertje (diminutive singular)
driedekkertjes (diminutive plural)


krommes

mes met een gekromd lemmet als gereedschap of als wapen

Het enige wapen dat we hadden was het krommes van de Gurkha.

Weblink bron
L. Vogelaar
 “Duikbootcommandant in oorlogstijd” (02-05-2011), Reformatorisch Dagblad

De agenten besloten daarop een huiszoeking te houden, daarbij troffen ze nog een hoop verboden wapens aan: een sabel, een kruisboog, 35 kruisboogpijlen van 1 centimeter, 15 kruisboogpijlen van 16 centimeter, 2 machetes, 13 messen, een karambit (een Aziatisch krommes), een revolver en 6 kogels, een loodjeskarabijn en 2 dozen loodjes.

Weblink bron “Man met wapenarsenaal opgepakt in Anderlecht” (10 augustus 2011), De Morgen


rekruteringscentrum

samenstelling van rekrutering zn en centrum zn met het invoegsel -s-

vestiging van waaruit een onderdeel van de krijgsmacht nieuwe militairen werft

Een autobom explodeerde bij een rij mensen die wachtten buiten het rekruteringscentrum van de krijgsmacht.

Weblink bron
Casper van der Veen
 “Tientallen doden bij aanslagen in Jemen” (23 mei 2016) op nrc.nl


commandotroepen

alleen meervoud samenstelling van commando zn en troepen zn

eenheden bestaand uit militairen die speciaal zijn getraind om lastige operaties op eigen kracht uit te voeren

„Met de hulp van God zullen we binnen een paar dagen heel Oost-Mosul onder controle hebben”, zei brigadier-generaal Maan Zaed Ibrahim van de eerste divisie van de Iraakse commandotroepen donderdag tegen het Koerdische nieuwsagentschap Rudaw.

Weblink bron
Gert Van Langendonck
 “IS-leider roept op: vlucht niet, pleeg aanslagen” (3 november 2016) op nrc.nl


zaagwerk

[1] samenstelling van zaag ww en werk zn

[2] samenstelling van zaag ww en werk zn naar het voortgebrachte geluid

[3], [4] samenstelling van zaag ww en werk zn

[5] samenstelling van zaag zn en werk zn

[6] samenstelling van zaag zn en werk zn

vestingwerk dat van boven gezien uit een reeks naar binnen en buiten stekende punten bestaat, zodat aanvallers van de ene punt altijd van opzij kunnen worden bestookt vanaf een andere punt


mijngang

ondergronds uitgegraven weg om explosieven onder een vestingmuur te plaatsen of om die plaatsing te voorkomen

De verdedigers van de stad hebben ergens een mijn, hol of mijngang gevonden onder een stadsmuur waar de belegeraars de Haarlemmers wilden ‘laeten springen sonder spelman’ (…).

J.B. Drewes
 De Blauwe Schuit in: De Nieuwe Taalgids., jrg 74 nr. 5 (september 1981), Wolters-Noordhoff, Groningen, p. 428

Er worden mijngangen naar de vestingwal aangelegd, het bombardement begint.

W.A.P. Smit
 “Kalliope in de Nederlanden. Het Renaissancistisch-klassicistische epos van 1550 tot 1850. Deel 1” (1975), Van Gorcum & Comp., Assen, ISBN 90 232 1258 4, p. 372


çavuş

van Ottomaans چاوش "boodschapper, heraut; sergeant"


muiteling

naamwoord van handeling van muiten met het achtervoegsel -ling

opstandeling die het bevoegd gezag omverwerpt en zelf de leiding neemt met name in de scheepvaart en in het leger


veldmuts

veldmutsen (plural)
veldmutsje (diminutive singular)
veldmutsjes (diminutive plural)

een stoffen hoofddeksel dat soldaten dragen als ze buiten het bereik van vijandelijk vuur zijn


crisisoperatie

samenstelling van crisis zn en operatie zn

snel inzetten van troepen om een noodsituatie of een beginnen conflict tussen twee andere partijen tegen te gaan#:▸ Morillon wil dat het Europees Parlement, anders dan tot nu toe het geval is, in de toekomst geconsulteerd wordt voor elke crisisoperatie in het kader van de Europese defensie.


tienponder

samenstellend afgeleid uit tien ht en pond zn met het achtervoegsel -er

kanon dat kogels van 5 kg kan wegschieten


ceasefire

The ceasefire only held till the next morning.

Het staakt-het-vuren bleef slechts tot de volgende morgen in stand.


chamber

A revolver typically has six chambers.

Een revolver heeft gewoonlijk zes kamers.


granát

granaat; een met springlading gevuld projectiel


martial art

verbinding van  martial en art
**[1] leenvertaling van Japans 武術 (bujutsu)

vaardigheid binnen het geheel van de krijgskunst


commandoteam

samenstelling van commando zn en team zn

De details in het document zijn schokkend. Nieuwe leden van een commandoteam werden bijvoorbeeld als een soort ontgroeningsritueel onder druk gezet om een gevangene dood te schieten.

Weblink bron “De 'giftige cocktail' die Australische militairen tot oorlogsmisdaden dreef” (29/11/2020), NOS

De Amerikaanse commando's zijn in Mali om plaatselijke militairen te trainen. Twee van de verdachten zijn lid van het fameuze Seal Team Six, het commandoteam dat Osama bin Laden doodschoot.

Weblink bron “Elitemilitairen VS verdacht van dood collega” (17-11-2018), NOS

Veel journalisten waren eerder in Peshawar dan het commandoteam, de 'Service Group'. Het heeft gisteren negen uur geduurd voor de laatste terrorist was uitgeschakeld.

Weblink bron “Pakistan voert weer doodstraf voor terroristen in” (17-12-2014), NOS


défense

Uit Middeleeuws Latijn defensa “verdediging”, v deelwoord van het werkwoord defendere “weghouden, afhouden”, “verdedigen, bewaken” (Frans défendre).


munitiedepot

samenstelling van munitie zn en depot zn

opslagplaats voor schietbenodigdheden als patronen, kogels en explosieven

Een ontploffend munitiedepot in de Russische bossen zorgt voor enorme schokgolven.

Weblink bron “Bommen en granaten in Siberië: twee kilometer ontploffingen” (13 september 2019) op nrc.nl


slotoffensief

samenstelling van slot zn en offensief zn

slotoffensieven (plural)
slotoffensiefje (diminutive singular)
slotoffensiefjes (diminutive plural)

In de 90ste minuut kreeg Matavz dé kans het Arnhemse slotoffensief te verzilveren met zijn tweede van de middag.

Weblink bron “PSV overtuigt niet, maar wint wel weer na comeback bij Vitesse” (23-02-2020), NOS

Het was wel de opmaat tot een Catalaans slotoffensief en dat leidde in de 72ste minuut tot de gelijkmaker van Antoine Griezmann, die door De Jong vrij voor het Ibiza-doel werd gezet.

Weblink bron “Barcelona komt in beker met schrik vrij op Ibiza, ook Real naar vierde ronde” (22-01-2020), NOS


defensiepersoneel

samenstelling van defensie zn en personeel zn

Nederlandse commando's maken zich grote zorgen over de kogelwerende helmen en scherfvesten waarmee ze op pad worden gestuurd. Voorzitter Jean Debie van de vakbond voor Defensiepersoneel bevestigt berichtgeving hierover in het AD en De Telegraaf.

Hij denkt ook niet dat er een verband is tussen het gebrek aan vertrouwen bij het Defensiepersoneel en de jarenlange bezuinigingen, zoals Bauer stelde.

Weblink bron
Tomas Riemens
 “Een enkeltje naar huis na een melding, bij Defensie gebeurt het” (15-10-2018), NOS


eindstrijd

De eindstrijd, de laatste stormloop. Hierin zou het lot van volkeren in een bikkelharde strijd worden beslist. Het ging erom wie de wereld zou beheersen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


kerstoffensief

een aanvallende actie tijdens/rond de kerstdagen


ærespris

Samenstelling van ære zn "ere" en pris zn "prijs" met het invoegsel -s-

19 personer fra 11 politidistrikter og særorganer ble nominert til Politiforums Ærespris.

19 mensen uit 11 politiezones en speciale instanties waren genomineerd voor de ereprijs van het Politiforum.


redningsmannskap

Samenstelling van redning zn "redding" en mannskap zn "ploeg, team" met het invoegsel -s- met het achtervoegsel -ning en met het achtervoegsel -skap


winteroffensief

samenstelling van winter zn en offensief zn

Eerder deze week zei de leider van de Taliban, Mohammed Omar, dat de aanslagen op buitenlandse troepen worden opgevoerd. Waarnemers menen dat de Taliban zich voorbereiden op een winteroffensief. Naar verwachting zijn deze operaties ook gericht op de Nederlandse militairen die in de provincie Uruzgan verblijven.

Weblink bron “Taliban: Meer zelfmoordaanvallen op NAVO” (26 oktober 2006), Reformatorisch Dagblad


odvod

rekrutering; het opnamen van burgers in het leger


sergeantsstreep

samenstelling van sergeant zn en streep zn met het invoegsel -s-

De meervoudsvorm is het meest gangbaar, het enkelvoud werd alleen in de 19e eeuw gebruikt.

keper die het rangonderscheidingsteken vormt van een onderofficier die in rangorde boven de korporaals en manschappen, maar onder een adjudant of officier staat

De generaal beveelt dan een sergeantsstreep op de mouw van die flinke jongen te zetten.

P.J. Buijnsters & Leontine Buijnsters-Smets
 “Lust en Leering. Geschiedenis van het Nederlandse kinderboek in de negentiende eeuw.” (2001), Waanders, Zwolle, ISBN 90 400 9529 9, p. 296


aigle

via Oudprovençaals aigla of direct van Latijn aquila


consigner

Ontleend aan Latijn consignare “waarmerken”, “van een teken (van echtheid) voorzien” .

detentie geven, verbieden de barakken of de school te verlaten


coalitieland

samenstelling van coalitie zn en land zn

staat die behoort tot de groep staten die ergens gezamenlijk militair ingrijpen

Nadat de lijst met militaire doelen in Koeweit is opgesteld, wordt in Qatar bepaald welk coalitieland een doelwit mag aanvallen.

Weblink bron
Jannie Schipper & Kees Versteegh
 “Hoe Nederland met ondeugdelijke informatie de strijd met IS aanging” (27 november 2020) op nrc.nl

Daarna vocht het regeringsleger terug, gesteund door vliegtuigen van de coalitielanden.

Weblink bron
Vincent Sondermeijer
 “Rebellen Jemen staken aanvallen op regeringsleger en bondgenoten” (19 november 2018) op nrc.nl


generaalschap

afleiding van generaal met het achtervoegsel -schap


doodscommando

samenstelling van dood zn en commando zn met het invoegsel -s-
**[1] ad hoc samenstelling, voor het eerst aangetroffen in 1913, zie vindplaats hieronder.
**[2],[3] aangetroffen sinds de jaren '40, waarschijnlijk als toespeling op de veelgehoorde Duitse eufemistische term Sonderkommando tijdens de bezettingstijd

groep soldaten die hun overleden medesoldaat of officier tijdens de begrafenis begeleidt

Tressen van zilver galonneerden zijn zwarte costuum dat den kerkrouw nakleurde; de gestreepte mouwen en kraag gaven hem voor het doodscommando dat hij uitvoerde 'n officiersuniform.

P. Raëskin
 De Koster in:
Mr. M.G.L. van Loghem (red.)
 Nederland. Verzameling van oorspronkelijke bijdragen, jrg 65, eerste deel (1913), Loman & Funke, Amsterdam, p. 167

een (para)militaire groepering die door een bepaalde organisatie of regering om politieke redenen gevormd wordt om tegenstanders en ongewenste personen om te brengen

Terwijl Juliana en Bernhard de Borobúdur bezichtigden, zaten er tienduizenden Indonesische patriotten vast in concentratiekampen, zoals op het eiland Buru. Zelfs vandaag de dag vallen ieder jaar duizenden Indonesiërs ten slachtoffer aan de paramilitaire eenheden van Suharto, die de twijfelachtige naam van ‘doodscommando's’ dragen.

Willem Oltmans
 “Willem Oltmans in gesprek met Desi Bouterse” (1984), Jan Mets, Amsterdam, ISBN 90 70509 15 6, p. 102


kazerneren

in een kazerne te verblijven, in een kazerne laten verblijven

Megan Dresch ondervond wat dat betekende toen ze in 2001 gekazerneerd werd bij het 230e regiment in Duitsland. Een van haar collega-soldaten verklapte tegen een sergeant dat Dresch lesbienne was. „Hij vroeg of dat klopte en ik zei ja.” De 22-jarige vrouw zegt dat ze wist dat dit haar ontslag betekende. „Toch was ik ontgoocheld. Ik vond het echt leuk in het leger.”

Weblink bron “Homoverbod leger VS ligt onder vuur” (13 juli 2005), Reformatorisch Dagblad

De grootste vakbond voor defensiepersoneel, VSOA, hoopt dat de opleiding daardoor niet langer duurt. 'En heeft een West-Vlaming die in Leopoldsburg is gekazerneerd daar wel iets aan? Puur regionale opleidingen zouden daarvoor een oplossing zijn.'

Weblink bron
Tommy Huyghebaert
 “Leger overweegt om rekruten met heimwee thuis te laten slapen” (12/04/2018), De Standaard

Het gebouw heeft een oppervlakte van ruim 2 ha en kon oorspronkelijk ongeveer 1300 militairen kazerneren.

Weblink bron “Leopoldskazerne” (geraadpleegd 25 mei 2021), Wikipedia


Sovjetsysteem

samengesteld uit het eerste deel van de naam Sovjet-Unie en systeem

bewapeningstechnologie zoals die in de Sovjet-Unie werd toegepast

“Bovenop de modernisering van ‘geërfde’ nucleaire Sovjetsystemen, ontwikkelt en gebruikt Rusland nieuwe kernkoppen en lanceerders”, staat in de verklaring van het Pentagon over de Amerikaanse nucleaire strategie.

Weblink bron “Rusland ontwikkelt volgens Washington “doemdag”-torpedo: “Wapen van de dag des oordeels”” (4 februari 2018) op nieuwsblad.be


Eurokorps

leenvertaling van Frans Eurocorps, afgeleid van korps met het voorvoegsel euro-, geschreven met een hoofdletter volgens spellingregel 16.A

legereenheid voor militaire interventies, gevormd door een tiental Europese staten gezamenlijk, waaronder België
Het Eurokorps heeft een zelfstandige positie, maar functioneert wel in afstemming met EU en NAVO.

Nadat Mitterrand en Kohl veel politieke energie hadden geïnvesteerd in de oprichting van een gemeenschappelijk Eurokorps, zocht Chirac in de veiligheidspolitiek samenwerking met een andere partner, Groot-Brittannië.

Weblink bron
Ronald Havenaar
 “Passie en bederf in Parijs en Bonn” (10 maart 2000) op nrc.nl


MiG

van Russisch МиГ, de afkorting van Микоян и Гуревич (Mikojan i Goerevitsj), letterlijk: "Mikojan & Goerevitsj ", de oprichters van dit ontwerpbureau voor jachtvliegtuigen

benaming voor Russische jachtvliegtuigen

De technici spraken hun bewondering uit over de straalmotoren en de robuustheid van het ontwerp, maar ze braken zich het hoofd over de radio- en radarapparatuur in de MiG.

Weblink bron
Menno Steketee
 “Pulsen die niet doden” (27 mei 1992) op nrc.nl

Noord-Koreaanse gevechtsvliegtuigen hebben dit weekeinde in het internationale luchtruim een bemand Amerikaans spionagevliegtuig onderschept. De Noord-Koreaanse MiG's zijn daarbij tot op vijftien meter afstand van het Amerikaanse toestel gekomen.

Weblink bron “N-Korea onderschept spionagetoestel VS” (4 maart 2003) op nrc.nl


lekkerpieper

hoge ambtenaar die niet veel hoeft te werken

soldaat die met andermans liefje aanpapt

En nou krijgt ze gauw voor de tweede maal kiezen ... niemand zal d'r meer schaken! Voor lekkerpiepers hoef ik niet te vreezen.

Si Tamoe Lama
 “Saridjem : de kazernehuishoudster, roman uit het Indische concubinaat” (1913), Haan, p. 20 op Delpher.nl


rifleskytter

Samenstelling van rifle zn "geweer" en skytter zn "schieter"


rifleskyttar

Samenstelling van rifle zn "geweer" en skyttar zn "schieter"


klovenier

In opdracht van het Amsterdamse schuttersgilde der kloveniers voltooide hij Het kapiteinschap van Frans Banning Cocq, beter bekend als De Nachtwacht.

Weblink bron “Een turbulent schildersleven” (7 januari 2006) op nrc.nl

Zo’n stuk geschut werd destijds clover genoemd en de man die het afschoot, klovenier.

R. de Ruyter-van der Feer (ed.)
 “Wat is dat? : de encyclopedie voor jongeren”, 2e druk, deel 2 (ca. 1938), Hollandia, Baarn, p. 1193 kol. 1


geweerschutter

samenstelling van geweer zn en schutter zn

iemand die projectielen afschiet door een draagbaar, met beide handen bediend wapen met een lange loop

Vroeger kon Defensie jaarlijks de meest geschikten selecteren uit een bestand van 90.000 jonge mannen. Nu is men geheel afhankelijk van het aanbod op de arbeidsmarkt. Een ingenieur als geweerschutter, zoals voorheen wel voorkwam, behoort voorgoed tot het verleden.

Weblink bron
M. van den Doel
 “Langharige militair met oorring straalt nu eenmaal geen gezag uit” (31 juli 1996) op nrc.nl


busschutter

soldaat bewapend met een primitief vuurwapen

⧖ Verder richtte hij in 1471 - wederom naar het voorbeeld, 25 jaren vroeger door Karel VII van Frankrijk gegeven - zijn ‘benden van ordonnantie’ in, een goed betaald staand leger van ruiters en voetknechten, allen vrijwilligers, vooral uit den Nederlandschen adel getrokken. Deze benden waren verdeeld in ‘compagnieën’, die weder in tien ‘dizaines’ vervielen; de ‘dizaine’ omvatte 2 ‘chambres’, de ‘chambre’ zes ‘lansen’, de ‘lans’ drie ruiters en zes voetknechten; van de ruiters was er een ‘homme d'armes’, een page en een knaap, de voetknechten waren drie boogschutters, een armborstschutter, een busschutter en een piekenier.

P.J. Blok
 “Geschiedenis van het Nederlandsche volk. Deel 1.”, 3e druk (1923), A.W. Sijthoff, Leiden, p. 552


kurassier

afgeleid van kuras met het achtervoegsel -ier

zwaarbewapende ruiter met een helm en een borstharnas

Vanuit Geraardsbergen verkennen tweehonderd Pruisische Kurassiers West-Vlaanderen. Hun mantel en de lange lansen doen fluisteren dat het Ulanen zijn.

Weblink bron “Wat gebeurde er op 22 augustus 1914?” (22/08/2014), De Standaard


traînard

Afgeleid van zn traîner “slepen” met het achtervoegsel -ard


trainard

Afgeleid van zn trainer “slepen” met het achtervoegsel -ard


vams

Afkomstig van het Duitse woord Wams zn (Nederlands: pens), dat van het oudere Franse woord wambais zn (Nederlands: tunica / tuniek) komt, dat weer van het Latijnse woord wambasium zn (Nederlands: met borduursel versierde tunica / tuniek) komt en met πάμβαξ zn ('pámbax') (Nederlands: katoen) Oudgriekse wortels heeft


mammeluk

lid van een Egyptische ruiterbrigade en de daaruit voortkomende heersende klasse

Ook Napoleon had tijdens zijn terugreis niet altijd de gelegenheid zich te wassen en schone kleren aan te trekken. De grote keizer kreeg bij een tussenstop in Kovno in Polen de gelegenheid zich te wassen en van ondergoed te wisselen. Roustam Raza, een Mammeluk, de Turkse keizerlijke begeleider, gaf het oude hemd, onderbroek en kousen aan de herbergier om weg te doen, deze onderkleding werd echter door de aanwezige gasten gegrepen en werden verknipt en uitgedeeld aan de plaatselijke bewoners, die ze bewaarden als heilige relikwieën.

Weblink bron
Roel Lutkenhaus
 “Een koninklijk onthaal en een glas wijn” (13-05-2012), Tubantia

De hallen in het centrum dateren uit het tijdperk van de 14e-eeuwse mammelukken, de 12e-eeuwse kruisvaarders en de 7e-eeuwse Umayyaden.

Weblink bron “Nieuw centrum voor toeristen bij Klaagmuur” (28 september 2005), Reformatorisch Dagblad


artillerieaanval

samenstelling van artillerie zn en aanval zn

ˌɑrtɪləˈriʔaɱvɑl

„Veel luchtaanvallen en tienduizenden artillerieaanvallen waren willekeurig. Het is dan ook geen verrassing dat ze vele honderden burgers verwondden en doodden”, zegt Donatella Rovera van Amnesty International in een persbericht.

Weblink bron
Gert Van Langendonck
 “Amnesty: coalitie tegen IS doodde 1.600 burgers in strijd om Raqqa” (25 april 2019) op nrc.nl

Volgens de Tamiltijgers heeft het leger in de nacht van zaterdag op zondag een artillerieaanval uitgevoerd op een veiligheidszone voor burgers. (…) Het leger ontkent de veiligheidszones te hebben beschoten en beschuldigt de Tamil Tijgers ervan de eigen bevolking als menselijk schild te gebruiken.

Weblink bron “Honderden burgerdoden in Sri Lanka” (11 mei 2009) op nrc.nl


beran

Afgeleid van het Proto-Slavische *baranъ

ram, stormram; (in een belegering) een balk, stootblok, e.d. om de poort van een vesting open te beuken

ramsteven, sneb, snebbe; een spits onderdeel van hout of ijzer aan de boeg of voorsteven van een oorlogsschip, waarmee het een ander schip bij een aanval met hoge snelheid kan rammen en zo lek steken


aongryf

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Wym-aongryf (wersja Józefa Gary).ogg


peacekeeping

inzet van troepen om strijdende partijen uit elkaar te houden als onderdeel van internationale afspraken om de vrede te bewaren

Behalve het namaak-Srebrenica komt ook een bunker in het ministerie van defensie in Den Haag in beeld, waar een briefing plaatsvindt over de peacekeeping in Srebrenica en de situatie in ex-Joegoslavië in het algemeen.

Weblink bron
Raymond van den Boogaard
 “Jonge filmers geven aardig beeld van fenomeen oorlog” (13 juli 1995) op nrc.nl


weigeryup

samenstelling van weiger ww en yup zn , in de betekenis "oneigenlijke dienstweigeraar" aangetroffen vanaf 1989 (zie vindplaats hieronder)

weigeryuppen (plural)
weigeryups (plural)
(weigeryuppie) (diminutive singular)
(weigeryuppies) (diminutive plural)

goed opgeleide jongeman die liever veel geld wil gaan verdienen en daarom regelingen voor gewetensbezwaarden gebruikt om zijn dienstplicht zoveel mogelijk te ontlopen

Weigeryuppen, dienstplichtigen die om economische redenen militaire dienst weigeren, hebben geen gevangenisstraf meer te duchten.

Weblink bron “Weigeryuppen niet meer naar de gevangenis; Hof steunt koerswijziging” (22 oktober 1998) op nrc.nl

Tot nu toe is echter nog niet een weigeryup de cel in gegaan omdat alle veroordeelden hoger beroep aantekenden tegen de uitspraak.

Anne Pals Bleeksma
 Zeven maanden celstraf : Weigeryups nu massaal veroordeeld in: De Telegraaf , jrg. 102 kol. 5 (12 juli 1994), Dagblad De Telegraaf, Amsterdam, 10 kol. 5

Het zijn goed in het pak zittende en geschoolde jongeren die aan het begin staan van een veelbelovende carrière, maar wiens dromen over veel en gemakkelijk geld verdienen verstoord dreigen te worden door de oproep voor militaire dienst. Op de spreekuren, waar vrijwilligers voorlichting geven over de mogelijkheden van dienstweigering, worden ze al links en rechts gesignaleerd, deze weigeryups.

Peter Hamans
 De weigeryuppies lossen de totaalweigeraars af in: Limburgsch Dagblad, jrg. 71 nr. 213 (9 september 1989), Uitgeversmaatschappĳ Limburgs Dagblad, Heerlen, p. 45 kol. 5


weigeryuppie

samenstelling van weiger ww en yuppie zn , ook op te vatten als verkleinwoord, afgeleid van weigeryup zn met het achtervoegsel -ie

ˈwɛiɣərˌjʏpi

(weigeryup) (singular)
(weigeryuppen (plural)
weigeryups) (plural)
weigeryuppies (diminutive plural)

Vandaag is de dag des oordeels aangebroken voor 18 zogenoemde weigeryuppies. Jarenlang probeerden ze door gebruik te maken van de procedures die de Wet Gewetensbezwaren biedt onder de militaire dienst uit te komen.

“Poging om gat in de Wet Gewetensbezwaren te dichten; "Weigeryuppies' melden zich” (7 september 1992) op nrc.nl

Ter Beek schrijft nu in een brief aan de Tweede Kamer dat aan een weigeryuppie in principe geen standaard-uitstel meer wordt verleend bij een verzoek om erkenning als gewetensbezwaarde.

Ter Beek gaat hard optreden tegen „weigeryuppies” in: De Volkskrant , jrg. 70 nr. 20564 (19 maart 1992), NV De Volkskrant, 's-Hertogenbosch, p. 3 kol. 7


privéleger

privélegers (plural)
privélegertje (diminutive singular)
privélegertjes (diminutive plural)

strijdmacht die in dienst is van een particulier

De leiders van dergelijke Indiase sektes hebben niet zelden hun eigen privéleger ter bescherming.

Weblink bron
Wilmer Heck
 “IndiaDoden bij geweld” (26 augustus 2017) op nrc.nl

Het zijn geen nieuwe fenomenen, in het land waar honderden politici privélegers hebben.

Weblink bron
Elske Schouten
 “Rodrigo Duterte: moordenaar of crime fighter?” (17 augustus 2016) op nrc.nl

Zowel de landheren als de boeren hebben privélegertjes opgericht die ongestoord over het platteland trekken.

Weblink bron
Rob Schoof
 “De bloedige kastenstrijd in de Indiase deelstaat Bihar; Slaven van geweer en mes” (14 februari 1998) op nrc.nl


antitankwapen

samenstellende afleiding van tank zn met het voorvoegsel anti- wapen zn

werktuig bestemd om gepantserde gevechtswagens uit te schakelen

Hij vernietigde met een vanaf de schouder afgevuurd antitankwapen talrijke Duitse pantservoertuigen, soms op een afstand van minder dan twintig meter.

Weblink bron
Bart Funnekotter
 “Deze vijf militaire elite-medailles zijn weer even ‘thuis’ in Arnhem” (6 april 2018) op nrc.nl

Tanks en antitankwapens bevinden zich, net als gevechtsvliegtuigen en luchtafweer, in een wedloop, waarbij de één de ander voortdurend probeert te overtroeven.

Weblink bron
Menno Steketee
 “De tank tegen het antitankwapen: 1-1” (5 maart 2013) op nrc.nl


reserveonderdeel

samenstelling van reserve zn en onderdeel zn

eenheid die gemobiliseerd moet worden voordat zij kan worden ingezet en dus gewoonlijk niet in actieve dienst is

De groep is een onderdeel van de Canadian Rangers, een reserveonderdeel van het Canadese leger, en gaat voor het eerst op missie onder Atqittuqs leiding: een week lang met sneeuwscooters jakkeren over de hellingen langs de boomloze kust van King William Island.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Neil Shea
 “Slag om de Noordpool: een nieuwe Koude Oorlog?” (6 sep. 2019) op nationalgeographic.nl