kraakbeenvis

samenstelling van kraakbeen zn en vis zn

benaming voor vissen behorend tot de klasse Chondrichthyes, die een skelet met meer elastische botten van kraakbeen hebben

Het kortst was zijn antwoord op de vraag waarom er nooit haaienkaken of haaienkoppen worden gevonden. De haai is, net als de rog, geen beenvis maar een kraakbeenvis en kraakbeen fossiliseert niet of nauwelijks.

Weblink bron
Karel Knip
 “Waterspoeling” (15 mei 2004) op nrc.nl


kaakloze

zn: afgeleid van kaakloos bn met het achtervoegsel -e, terugvorming uit kaaklozen zonder de uitgang -en

benaming voor zeedieren behorend tot de superklasse Agnatha


wormsalamander

samenstelling van worm zn en salamander zn

benaming voor amfibieën uit de orde Gymnophiona


straalvinnig

terugvorming uit straalvinnigen, op te vatten als samenstellende afleiding van straal zn en vin zn met het achtervoegsel -ig

straalvinnige (inflected positive)
straalvinnigs (partitive positive)

behorend tot de klasse Actinopterygii, die zo'n 34.000 soorten vissen omvat, gekenmerkt door vinnen die worden ondersteund door een reeks benige uitsteeksels

De grunion is een straalvinnig, zilverkleurig visje ter grootte van een sardine.

Hugh Aldersey-Williams (vert. Ineke van den Elskamp & Onno Voorhoeve)
 “Het getij: wijsheid en wetenschap van eb en vloed” (2016), Bezige Bij b.v., Amsterdam, ISBN 9789023441205, par. 2 De strandloop van de grunion


kwastvinnig

terugvorming uit kwastvinnigen, op te vatten als samenstellende afleiding van kwast zn en vin zn met het achtervoegsel -ig

kwastvinnige (inflected positive)
kwastvinnigs (partitive positive)

Genetisch stammen alle viervoeters (amfibieën, reptielen, zoogdieren, vogels) van dit type vissen af, maar dit bijvoeglijk naamwoord is alleen gebruikelijk bij vissen.

behorend tot de klasse Sarcopterygii, vissen die een begin van longen en ledematen hebben

Uit analyse van de fossielen bleek dat de Tiktaalik tot wel 2,7 meter lang kon zijn. Net als vissen had hij schubben en kieuwen. Hij was ook kwastvinnig (wat betekent dat zijn vinnen een web van huid waren, ondersteund door kleine botten), waardoor hij efficiënter door het water kon peddelen.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Jacob F. Field
 “Een kleine wereldgeschiedenis in 50 dieren” (2022), Uitgeverij Unieboek | Het Spectrum, Amsterdam, ISBN 9789000381937, p. 19


straalvinnige

zn: terugvorming uit straalvinnigen, afgeleid van straalvinnig bn met het achtervoegsel -e

benaming voor dieren die behoren tot de klasse Actinopterygii, die zo'n 34.000 soorten vissen omvat, gekenmerkt door vinnen die worden ondersteund door een reeks benige uitsteeksels

Het skelet der parige vinnen van een straalvinnige wijkt hier aanzienlijk vanaf. Dit bestaat nl. uit een aantal vinstralen, d.w.z. gelede, vertakte beenderen, welke vinstralen door membraan verbonden zijn.

Vlerk, Isaäk Martinus van der & Kuenen, Philip Henry
 “Geheimschrift der aarde : Twee milliard jaar geschiedenis van de aardkorst en haar bewoners” (1943), Uitgeversmaatschappij W. de Haan N.V., Utrecht, p. 167


kwastvinnige

zn: terugvorming uit kwastvinnigen, afgeleid van kwastvinnig bn met het achtervoegsel -e

kwɑstˈfɪnəɣə

benaming voor dieren uit de klasse Sarcopterygii

Zo ging hij een aantal keren naar Parijs om de hersenen van een coelacanth te bestuderen. Deze kwastvinnige was uitgestorven gewaand totdat er in 1939 voor de kust van Zuid-Afrika een exemplaar werd opgevist.

Weblink bron
Marcel aan de Brugh
 “Hersenen zonder hiërarchie; Neuro-anatoom Nieuwenhuys over zenuwstelsels van gewervelden” (29 november 1997) op nrc.nl


Gnochegaul

Afkomstig van Duits: Knochen zn + Gaul zn

Samenstelling van Gnoche zn "been" en Gaul zn "paard"

Duits:
** [1]: Pferdeskelett zn , m
** [2]: Klepper zn , m

Engels:
** [1]: skeleton (of a horse)
** [2]: bony horse


stekelstaart

samenstelling van stekel zn en staart zn

stekelstaarten (plural)
stekelstaartje (diminutive singular)
stekelstaartjes (diminutive plural)


witvleugel

witvleugelen (plural)
witvleugels (plural)
witvleugeltje (diminutive singular)
witvleugeltjes (diminutive plural)

dier (vogel, vlinder etc.) met een witte vleugel


beenvisachtig

afgeleid van beenvis zn met het achtervoegsel -achtig

beenvisachtige (inflected positive)
beenvisachtigs (partitive positive)

De gewervelde landdieren stammen af van geschubde zeedieren met echte botten en zijn in dat opzicht dus beenvisachtig, maar deze aanduiding is in het taalgebruik niet gangbaar voor landdieren.

behorend tot de superklasse beenvisachtigen, Osteichthyes, geschubde zeedieren met echte botten

Met moderne technologieën zijn de geheimen die deze schedel herbergt nu ontrafelt. En de vis blijkt dus twee gezichten te hebben: beenvisachtig en kraakbeenvisachtig.

Weblink bron
Caroline Kraaijvanger
 “Haaien zijn niet zo primitief als gedacht” (13 januari 2015) op scientias.nl


kaakdier

Omdat de voorouder van alle gewervelde landdieren een beenvisachtige was, zijn zij qua afstamming allemaal kaakdieren.

benaming voor vissen uit de infrastam Gnathostomata

Vóór de nu gepubliceerde vondsten stamde het oudste complete skelet van een kaakdier uit gesteente van ‘slechts’ 425 miljoen jaar oud.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Michael Greshko
 “Spectaculaire fossielen onthullen baanbrekende periode in evolutie” (3 oktober 2022)


beenvisachtige

zn: terugvorming uit beenvisachtigen zn , op te vatten als afgeleid van beenvisachtig bn met het achtervoegsel -e

ˈbemvɪsˌɑxtəɣə

benaming voor geschubde zeedieren behorend tot de superklasse Osteichthyes

De riemvis is een fascinerende beenvisachtige die zelden of nooit levend wordt aangetroffen.

Weblink bron
jrosquin
 “Zeldzame reusachtige oervis op beeld vastgelegd” (10 juni 2013) op hbvl.be


springstaart

samenstelling van spring ww en staart zn , omdat bijna alle soorten een onder het lichaam gevouwen gevorkte staart, "furcula"', hebben waarmee ze bij gevaar een grote sprong kunnen maken

springstaarten (plural)
springstaartje (diminutive singular)
springstaartjes (diminutive plural)

benaming voor kleine zespotige bodemdieren uit de klasse Collembola

Toxicologen testen tegenwoordig de schadelijkheid van chemische stoffen vaak met klonen van de watervlo en de springstaart.

Weblink bron
Marianne Heselmans
 “Bodemaaltje past zich zelfs zonder seks snel aan vervuiling aan” (19 mei 2007) op nrc.nl


tweestaarten

tweestaart met uitgang -en
**[2] leenvertaling van modern Latijn diplura

Er zijn wereldwijd ongeveer 800 soorten tweestaarten beschreven (…).

Weblink bron
Matty P. Berg
 Diplura - Tweestaarten in:
Noordijk, J. e.a.
 De Nederlandse biodiversiteit. (2010), Nederlands Centrum voor Biodiversiteit Naturalis ; European Invertebrate Survey - Nederland, Leiden, ISBN 9789050113519


wormslak

In het algemeen worden slakken tot de klasse buikpotigen Gastropoda gerekend, maar qua afstamming vormen wormslakken (Solenogastres ) een aparte klasse. Daarnaast word de benaming "wormslak" ook gebruikt voor een bepaald geslacht (Vermicularia ) binnen de buikpotigen.

benaming voor weekdieren uit de klasse Solenogastres


tweestaart

[1.2] vanwege het uiterlijk van de rupsen

benaming voor dieren met een dubbele staart

Nico van Straalen kruipt in de huid van... de tweestaart.

Weblink bron
Nico van Straalen
 Column: de tweestaart in: Entomologische berichten, jrg. 69 nr. 2 (april 2009), Nederlandse Entomologische Vereniging (NEV), p. 29 kol. 1 op Natuurtijdschriften


beentaster

samenstelling van been zn en taster zn , omdat ze hun voorste stel pootjes gebruiken als voelsprieten om de omgeving af te tasten

benaming voor zespotigen uit de orde Protura

De beentaster vinden kost veel toewijding. Dit is één van de moeilijkst te vinden bodemdieren. Hij is niet algemeen en maximaal zo’n 1,5 mm lang.

Weblink bron
Anne Krediet
 Bodemdieren jagen in: De Groene Gids, jrg. 2021 nr. 4 (november 2021), IVN Ede, p. 19 kol. 2


mutsslak

samenstelling van muts zn en slak zn , omdat de vorm van de schelp aan een muts doet denken

[2] In het algemeen worden slakken tot de klasse buikpotigen Gastropoda gerekend, maar qua afstamming vormen mutsslakken een aparte klasse.

benaming voor weekdieren uit de klasse Monoplacophora, die merendeels zijn uitgestorven

De Thermoconus, de 'warme kegel', is een monoplacofoor of mutsslak, een type weekdier met een soort vetkuif, alsof een zeeslak in de warmte gesmolten is.

Thomas Halliday (vert. Fred Hendriks)
 “Oerland: Een reis door de werelden die achter ons liggen” (2022), De Bezige Bij b.v., Amsterdam, ISBN 9789400409903, hfst. 13


oerinsecten

⧖ Fr. Müller (1875), die hen het eerst beschreef bij Kal.-soorten van Z.-Amerika, meende er overblijfselen in te zien van de notaal-verbreedingen der oerinsecten, waaruit later de vleugels zouden zijn ontstaan, welke theorie door latere entomologen verworpen is.

Kalshoven, Louis George Edmund
 “De biologie van de djatitermiet (Kalotermes tectonae Damm.) in verband met zijn bestrijding”, proefschrift (1930), Veenman en zonen, Wageningen, p. 50/51


oerinsect

afgeleid van insect zn met het voorvoegsel oer-

gemeenschappelijke voorouder van alle insecten of insect dat nog sterk op die voorouder lijkt

Insecten hebben allemaal zes poten en een vergelijkbare lichaamsbouw met een duidelijk te onderscheiden kop, romp en achterlijf. Daarom is altijd gedacht dat alle zespotige soorten uit één oerinsect zijn voortgekomen. Maar Italiaanse en Amerikaanse biologen die een nieuwe genetische stamboom hebben opgesteld, komen nu tot de conclusie dat de zespotigen twee keer in de evolutie moeten zijn ontstaan.

Weblink bron
Sander Voormolen
 “Zespotige insecten ontstonden twee keer in de evolutie” (22 maart 2003) op nrc.nl

benaming voor geleedpotigen met zes poten zonder vleugels waarvan alle voorouders ook geen vleugels hadden
Vroeger vaak in hun geheel beschouwd als onderklasse Apterygota van de insecten, later verdeeld in vijf ordes waarvan alleen de springstaarten en de zilvervisjes nog tot de insecten (Insecta) worden gerekend en de andere drie tot de klasse Entognatha.

⧖ Het oerinsect is nog maar zoo, zoo een insect; het heeft geen vleugels, heeft er nooit eenige bezeten en van een gedaanteverwisseling is geen sprake.

Ootmar, G.A.
 “De wonderen van het bijenvolk” (1917), J.B. Wolters, Groningen, p. 78


mutsdrager

samenstelling van muts zn en drager zn
**[2] omdat de vorm van de schelp aan een muts doet denken
**[3] van de uitdrukking de muts dragen, "als man verliefd zijn"

Binnen de weekdieren worden acht klasses onderscheiden: de schildvoetigen (Caudofoveata), de wormmollusken (Solenogastres), de keverslakken (Polyplacophora), de mutsdragers (Monoplacophora), de tweekleppigen (Bivalvia), de stoottanden (Scaphopoda), de slakken (Gastropoda) en de inktvissen (Cephalopoda).

Weblink bron
Ward Langeraert
 “Verspreiding en voorkomen van land- en zoetwatermollusken aan de Belgische kust”, bachelorscriptie (juni 2020), Universiteit Gent, p. 11


plogformasjon

Samenstelling van plog zn "ploeg" en formasjon zn "formatie"

Søndag ettermiddag passerte en flokk gjess i kjent plogformasjon på vei sørover.

Op zondagmiddag passeerde een zwerm ganzen in bekende V-formatie op weg naar het zuiden.


gentle

Van Middelengels gentile, gentle, verder te herleiden tot het Oudfrans. Bekend sinds de vroege 13e eeuw.


otterspitsmuis

samenstelling van otter zn en spitsmuis zn

benaming voor zoogdieren uit de familie Potamogalidae die in en om wateren in Afrika leven

Andere nachtdieren in Kakamega zijn de otterspitsmuis, die voorkomt in riviertjes, het Afrikaanse boomschubdier (een soort miereneter) en de vliegende eekhoorn.

Richard Trillo
 “Kenia : Rough Guide” (2016), Het Spectrum , ISBN 9789000307746, hfst. Kakamega Forest


trekkfugl

Samenstelling van trekke ww "trekken (stam: 'trek')" en fugl zn "vogel"

I disse dager drar flokk efter flokk av trekkfugler den lange og årvisse reisen sydover.

Tegenwoordig maken kudde na zwerm trekvogels de lange en jaarlijkse reis naar het zuiden.


acarologie

gevormd met het achtervoegsel -logie uit Latijn acarus dat teruggaat op Oudgrieks ἀκαρί (akarí) "mijt"

Acarologie

tak van de zoölogie die zich bezighoudt met de studie van mijten en teken, de orde Acarina

Aan een efficiënte bestrijding van plantenziekten en andere verschijnselen van destructieve aard, door mijten veroorzaakt, is zeer veel gelegen. Daarom neemt de acarologie (afgeleid van het Griekse „to akari" dat mijt betekent) over de gehele wereld in betekenis toe.

Informele ontmoetingen : Geleerde uit liefhebberij in: Algemeen Handelsblad , jrg. 127 nr. 41520 (28 september 1954), P. den Hengst en Zoon, Amsterdam, p. 5 kol. 1


layer

van Middelengels leyer, op te vatten als Naamwoord van handeling met het achtervoegsel -er
**[1] kan ook afkomstig zijn van een oude betekenis van lair "plaats waar koeien bij elkaar staan en de bodem sterk bemesten"


diver

afgeleid van dive ww met het achtervoegsel -er

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-I learned some phrases-diver.wav

duiker, benaming voor sommige watervogels


shepherd

erfwoord via Middelengels schepherde van Angelsaksisch sceaphierde


tuinvogel

tuinvogels (plural)
tuinvogeltje (diminutive singular)
tuinvogeltjes (diminutive plural)


moerasvogel

moerasvogels (plural)
moerasvogeltje (diminutive singular)
moerasvogeltjes (diminutive plural)


bosvogel

bosvogels (plural)
bosvogeltje (diminutive singular)
bosvogeltjes (diminutive plural)

vogel wiens leven zich vooral in het bos afspeelt


kustvogel

kustvogels (plural)
kustvogeltje (diminutive singular)
kustvogeltjes (diminutive plural)


heidevogel

heidevogels (plural)
heidevogeltje (diminutive singular)
heidevogeltjes (diminutive plural)

vogel wiens leven zich vooral op de heide afspeelt


brilvogel

brilvogels (plural)
brilvogeltje (diminutive singular)
brilvogeltjes (diminutive plural)

vogel met een kring om de ogen waardoor er een brileffect ontstaat


broedkleed

het vaak opvallende verenkleed bij (mannetjes) vogels dat gedurende de voortplantingsperiode wordt gedragen

De tapuit is een opvallende, middelgrote zangvogel die ooit overal in stuifzandgebieden en aan de kust te vinden was. De mannetjes in broedkleed zijn goed herkenbaar door het zwarte masker op hun kop. Maar het opvallendste aan tapuiten is dat ze allemaal in Afrika overwinteren, ongeacht waar ze broeden. Vanuit Drenthe praat je over een afstand van een paar duizend kilometer, maar vanuit Alaska is dat een tocht van 15.000 kilometer, enkele reis. Vogelbescherming spreekt over "een fenomenale trekvogel".

Weblink bron “Goed nieuws voor de bijna verdwenen tapuit in Drenthe” (7 mei 2022, 16:02), NOS


glijvlieger

glijvliegers (plural)
glijvliegertje (diminutive singular)
glijvliegertjes (diminutive plural)

dier dat met een vlies tussen armen en poten een glijvlucht kan maken


schouderhoogte

samenstelling van schouder zn en hoogte zn

schouderhoogtes (plural)
schouderhoogten (plural)

afstand van de bodem tot de bovenrand van de wervelkolom ter hoogte van de schouder bij viervoeters


dierkundige

deskundige op het gebied van de dierkunde


conservateur

Leenwoord uit het Latijn conservator, met het achtervoegsel -ateur

In politieke zin, een leenvertaling van Engels conservative "conservatief", sinds 1830


burrow

Van Middelengels borewe, Angelsaksisch burgh, Protogermaans *burgz. Verwant met o.a. Engels borough, Nederlands burcht.

hol [2], tunnel [2] (v. konijnen e.d.); leger [2]


burrow

in een gat/hol/leger [2] wonen/zich hierin schuilhouden


fructivoor

In de betekenis van ‘vruchteneter’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1984

afgeleid van het Latijnse fructus met het achtervoegsel -voor


eitand

hard uitsteeksel dat bij reptielen en vogels in het ei aan de bovenkant van de bek of snavel groeit als hulpmiddel om de eierschaal te doorbreken en na het uitkomen van het ei weer verdwijnt

Daar was het grote wonder van het leven zich volop aan het voltrekken: het eerste jong had met zijn eitand (een scherp beenpuntje aan de top van de bovensnavel, dat enkele dagen na de geboorte begint af te schilferen) een opening in de eierschaal gemaakt en keek met grote ogen naar de gouden pootringen van zijn vader.

Weblink bron
Robin Hannelore
 “De Buizerd van Krabbels.” (1994), Uitgeverij Heibrand, Turnhout, ISBN 9069910594, p. 127


slinder

slinders (plural)
slindertje (diminutive singular)
slindertjes (diminutive plural)


ruminate

Bekend sinds ca. 1530; van Latijn ruminatus.


broedzorg

geen meervoud, samenstelling van broed en zorg zn

het verschijnsel uit het dierenrijk waarbij één of beide ouders op een bepaalde manier voor hun nageslacht zorgen


acharnement

Naamwoord van handeling van acharner met het achtervoegsel -ment

het zich hardnekkig vastbijten in de prooi


bullmastiff

hondenras dat sinds de 19de eeuw in Groot-Brittannië wordt gefokt


dagdier

dagdieren (plural)
dagdiertje (diminutive singular)
dagdiertjes (diminutive plural)


chitine

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘schaalhuid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

een polysacharide, die voorkomt als bouwstof in de celwanden van schimmels en in het exoskelet van geleedpotigen, zoals insecten, kreeftachtigen en spinnen, waarbij het zorgt voor de stevigheid


alfawolf

samenstelling van alfa zn en wolf zn , leenvertaling van Engels alpha wolf

Leitwolf

achterhaalde aanduiding voor de aanvoerder binnen een roedel wolven Canis lupus
In natuurlijke omstandigheden bestaat een roedel uit een ouderpaar dat een groep van hun kinderen aanvoert. De verouderde theorie over een aanvoerder die zijn positie verwerft door strijd binnen de roedel was gebaseerd op in gevangenschap gevormde groepen wolven.

Ook bij wolven hebben we het vaak over de alfawolf. We bedoelen dan de leider. Maar eigenlijk klopt die naam alfawolf niet. De naam werd ooit bedacht door Rudolph Schenkel, een Duitse bioloog. In 1944 bestudeerde hij het gedrag van wolven in de dierentuin. Hij zag daar dat mannetjes en vrouwtjeswolven streden om de macht binnen hun groep. Vandaar de naam alfawolf.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Hotspot 1: Kruip in het hol van de wolf” op np-zuidkennemerland.nl


lepidopterologie

geen meervoud, op te vatten als afgeleid van naam van de orde Lepidoptera met het invoegsel -o- en met het achtervoegsel -logie

Hij wordt er research fellow in het Museum of Comparative Zoology te Harvard, waar hij zich ontpopt als een autoriteit op het gebied van de lepidopterologie.

Weblink bron
Emma Vorlat
 Vladimir Nabokov: de autonomie van het kunstwerk in: Streven., jrg. 22 nr. 10 (juli 1969), Desclée de Brouwer, Brugge / Utrecht, 1044/1045