uitvoering

Naamwoord van handeling van uitvoeren met het achtervoegsel -ing.

presentation

het ten gehore brengen van een bepaald werk

uitvoeringen (singular)
uitvoerinkje (diminutive second-person)
uitvoerinkjes (diminutive singular)

het voor een publiek ten uitvoer brengen van een bepaald toneel- of muziekstuk; optreden, opvoering, presentatie, voorstelling

Er volgden nog drie uitvoeringen van het werk, die allemaal snel uitverkocht waren.

Zijn finale-uitvoering van Arcade moet hij onder zware druk hebben gezongen.


komedie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘blijspel’ voor het eerst aangetroffen in 1548

Afkomstig van het Griekse woord κωμῳδία (kōmōidía).

komedies (plural)
komedietje (diminutive singular)
komedietjes (diminutive plural)

William Shakespeare schreef ook enkele komedies.


tragedie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘treurspel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1485

Tragödie

een toneelspel dat handelt over een bedroevende gebeurtenis

Tragödie

gebeurtenis met een droevige of rampzalige afloop

tragediën (plural)
tragedies (plural)
tragedietje (diminutive singular)
tragedietjes (diminutive plural)

Een tragedie begint altijd met een proloog.

Wanneer de geschiedenis zich herhaalt is dat of in de vorm van een tragedie of in de vorm van een klucht.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


bedrijf

In de betekenis van ‘beroepswerkzaamheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1293

In de betekenis van ‘deel van een toneelstuk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1704

besigheid

organisatie, samenspel van mensen en middelen om producten en of diensten te leveren

bedrijven (plural)
bedrijfje (diminutive singular)
bedrijfjes (diminutive plural)

In bet. 1 en 2. heeft bedrijf vooral een technische betekenis, terwijl bij onderneming de nadruk ligt op het economische aspect.

In het tweede bedrijf vertelde hij zijn verhaal.


rol

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘opgerold stuk’ voor het eerst aangetroffen in 1280

De rollen omkeren

wat de een normaal doet doet de ander nu en andersom

papel

een rond een spil gewonden lange strook papier of stof

rollen (plural)
rolletje (diminutive singular)
rolletjes (diminutive plural)

een vertolking van een personage in een film of toneelstuk

Hij speelde de rol van Hendrik VI.


spelen

In de betekenis van ‘zich vermaken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1236

Advocaat van de duivel spelen

Iemand die iets verkeerds heeft gedaan, desondanks verdedigen

De eerste viool spelen

Het hoogste woord hebben en de baas spelen

Iemand in de kaart spelen

Iemand onbewust helpen (terwijl dat juist niet de bedoeling is)

Luistervinkje spelen

Stiekem een gesprek tussen anderen afluisteren

Met vuur spelen

Met gevaarlijke dingen laks omgaan, gevaarlijke dingen doen

Mooi weer spelen

Iets mooier voordoen dan het is, vaak om het eigen gezicht te redden (vgl. de schone schijn ophouden)

Op de poot spelen

Bij de kleinste tegenslag flink tekeergaan/razen

speelde (past)
gespeeld (past participle)
te spelen (active infinitive imperfect present)
zullen spelen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen spelen (active infinitive imperfect future)
hebben gespeeld (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gespeeld (active infinitive perfect present)
gespeeld zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gespeeld te zullen hebben (active infinitive perfect future)
spelend (imperfect participle)
gespeeld (past participle)
spele (subjunctive)
speel (indicative imperfect present singular first-person)
speelt (indicative imperfect present singular second-person)
speelt (indicative imperfect present singular second-person)
speelt (indicative imperfect present singular second-person)
speelt (indicative imperfect present singular third-person)
speelde (indicative imperfect past singular first-person)
speelde (indicative imperfect past singular second-person)
speelde (indicative imperfect past singular second-person)
speelde (indicative imperfect past singular second-person)
speelde (indicative imperfect past singular third-person)
speelden (indicative imperfect past plural first-person)
speelden (indicative imperfect past plural second-person)
speelden (indicative imperfect past plural third-person)
zal spelen (indicative imperfect future singular first-person)
zult spelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal spelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult spelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal spelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult spelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal spelen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen spelen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen spelen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen spelen (indicative imperfect future plural third-person)
zou spelen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou spelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) spelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt spelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou spelen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden spelen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden spelen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden spelen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gespeeld (perfect present first-person)
hebt gespeeld (perfect present second-person)
hebt gespeeld (perfect present second-person)
heeft gespeeld (perfect present second-person)
hebt gespeeld (perfect present second-person)
heeft gespeeld (perfect present third-person)
hebben gespeeld (perfect present first-person)
hebben gespeeld (perfect present second-person)
hebben gespeeld (perfect present third-person)
had gespeeld (perfect past first-person)
had gespeeld (perfect past second-person)
had gespeeld (perfect past second-person)
hadt gespeeld (perfect past second-person)
had gespeeld (perfect past third-person)
hadden gespeeld (perfect past first-person)
hadden gespeeld (perfect past second-person)
hadden gespeeld (perfect past third-person)
zal gespeeld hebben (perfect future first-person)
zal gespeeld hebben (perfect future second-person)
zult gespeeld hebben (perfect future second-person)
zult gespeeld hebben (perfect future second-person)
zal gespeeld hebben (perfect future second-person)
zult gespeeld hebben (perfect future second-person)
zal gespeeld hebben (perfect future third-person)
zullen gespeeld hebben (perfect future first-person)
zullen gespeeld hebben (perfect future second-person)
zullen gespeeld hebben (perfect future third-person)
zou gespeeld hebben (perfect conditional first-person)
zou gespeeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gespeeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gespeeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gespeeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gespeeld hebben (perfect conditional third-person)
zouden gespeeld hebben (perfect conditional first-person)
zouden gespeeld hebben (perfect conditional second-person)
zouden gespeeld hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gespeeld (impersonal passive present imperfect)
er is gespeeld (impersonal passive present perfect)
er werd gespeeld (impersonal passive past imperfect)
er was gespeeld (impersonal passive past perfect)
er zal gespeeld worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gespeeld zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gespeeld worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gespeeld zijn (impersonal passive conditional perfect)

Waarschijnlijk was het helemaal niet terecht geweest dat hij de twee Duitse schrijvers had vervloekt die om een of andere reden niet samen in het Grand Hotel in Saltsjôbaden wilden verblijven, zodat een van hen, helaas de bolsjewiek en niet de Nobelprijswinnaar, bij hen thuis in Villa Bellevue moest logeren. Wat tot gevolg had dat hij naar huis moest om de gastheer te spelen.


doek

doeken (singular)
doekje (diminutive)
doekjes (diminutive singular)

een stuk materiaal dat als gordijn gebruikt wordt om een toneel aan het zicht van het publiek to onttrekken

Het doek viel en het applaus barstte los.


theater

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘schouwburg’ voor het eerst aangetroffen in 1566

Komt van het Griekse theatron (theater), dat weer een samenstelling is van theastai (kijken) en -tron (plaatsaanduiding).

teater

een uitgaansgelegenheid waar theatervoorstellingen gegeven worden

theaters (plural)
theatertje (diminutive singular)
theatertjes (diminutive plural)

Wij gaan graag samen naar het theater.


kunstwerk

Kunstwerk

resultaat van een inspanning om iets te maken dat bijzonder mooi of indringend is

kunstwerken (plural)
kunstwerkje (diminutive singular)
kunstwerkjes (diminutive plural)

toestel om tijdens een voorstelling bepaalde natuurverschijnselen of andere veranderingen te suggereren


akte

In de betekenis van ‘ambtelijk stuk’ voor het eerst aangetroffen in 1346-49.

Leenwoord uit Frans acte ‘het behandelde, de overeenkomst’, ontleend aan Latijn ācta ‘de behandelde dingen, openbare verhandelingen, notulen’, meervoud van āctus ‘handeling, daad; oorkonde’, het zelfstandig gebruikte voltooid deelwoord van agere ‘doen, handelen’, waaruit ageren.

In de laatste akte van het toneelstuk overleed de held van het verhaal.


toneelstuk

toneelstukken (plural)
toneelstukje (diminutive singular)
toneelstukjes (diminutive plural)

een verhaal dat bestemd is om uitgebeeld te worden

We bezochten het toneelstuk met de hele klas.


jeugdtoneel

een theatervorm waarbij kinderen en jongeren de dienst uitmaken, vaak gebruikt om talen te leren

Ik moet nog de tekst voor het jeugdtoneel maken.


off

Ontleend aan (Amerikaans) Engels off stage “buiten het podium”, off screen “buiten beeld”, met verkorting, aangetroffen sinds de 20e eeuw.

in voix ~: een stem buiten beeld, voice-over

een nevenprogramma, naast het hoofdprogramma van een evenement, festival


opera

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘gezongen toneelspel’ voor het eerst aangetroffen in 1668

opera

een in hoofdzaak gezongen en orkestraal begeleid muziekdrama, gewoonlijk van ernstige aard

opera's (plural)
operaatje (diminutive singular)
operaatjes (diminutive plural)

Gaat u vaak naar opera's?


aktovka

eenakter; theaterstuk uit één enkele akte.


aktovka

Afgeleid van het zelfstand naamwoord akt met de suffixen -ov en -ka.


stjerne

Afkomstig van het Oudnoorse zelfstandige naamwoord stjarna


benk

få to minutter på benken

twee minuten op de strafbank moeten zitten

stoelrij, een rij van meerdere rijen banken of stoelen


farce

van Frans farce, oorspronkelijk "vulling", later ook "klucht, blijspel" (omdat die als opvulling in een programma gebruikt werden), in de betekenis van ‘dwaze grap’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1617, de pejoratieve, figuurlijke betekenis heeft zich weer hieruit ontwikkeld

humoristisch theaterstuk, met in het plot veelal een samenloop van omstandigheden die tot hilariteit/hilarische momenten leiden

De vraag naar 'het komische' van de farce is welbeschouwd onnodig: de komische kracht van de farce ligt precies in de mechanische, machinale structuur die de farce in haar ogen als genre definieert.

Femke Kramer
 “Mooi vies, knap lelijk: grotesk realisme in rederijkerskluchten” (april 2009), Verloren, Hilversum, ISBN 9087040652, p. 48


farce

Van het Latijnse farsa, het voltooid deelwoord van farcire, "vullen".


neerzetten

zette neer (past)
neergezet (past participle)
neer te zetten (active infinitive imperfect present)
hebben neergezet (active infinitive perfect present short-form)
te hebben neergezet (active infinitive perfect present)
neergezet zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
neergezet te zullen hebben (active infinitive perfect future)
neerzettend (imperfect participle)
neergezet (past participle)
zet neer (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
zet neer (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
zet neer (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
zet neer (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
zet neer (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
zetten neer (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
zetten neer (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
zetten neer (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
zette neer (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
zette neer (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
zette neer (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
zette neer (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
zette neer (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
zetten neer (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
zetten neer (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
zetten neer (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal neerzetten (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult neerzetten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal neerzetten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult neerzetten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal neerzetten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult neerzetten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal neerzetten (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen neerzetten (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen neerzetten (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen neerzetten (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou neerzetten (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou neerzetten (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) neerzetten (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt neerzetten (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou neerzetten (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden neerzetten (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden neerzetten (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden neerzetten (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
neerzet (subordinate-clause present)
neerzet (subordinate-clause present)
neerzet (subordinate-clause present)
neerzet (subordinate-clause present)
neerzet (subordinate-clause present)
neerzette (subordinate-clause past)
neerzette (subordinate-clause past)
neerzette (subordinate-clause past)
neerzette (subordinate-clause past)
neerzette (subordinate-clause past)
heb neergezet (perfect present first-person)
hebt neergezet (perfect present second-person)
hebt neergezet (perfect present second-person)
heeft neergezet (perfect present second-person)
hebt neergezet (perfect present second-person)
heeft neergezet (perfect present third-person)
hebben neergezet (perfect present first-person)
hebben neergezet (perfect present second-person)
hebben neergezet (perfect present third-person)
had neergezet (perfect past first-person)
had neergezet (perfect past second-person)
had neergezet (perfect past second-person)
hadt neergezet (perfect past second-person)
had neergezet (perfect past third-person)
hadden neergezet (perfect past first-person)
hadden neergezet (perfect past second-person)
hadden neergezet (perfect past third-person)
zal neergezet hebben (perfect future first-person)
zal neergezet hebben (perfect future second-person)
zult neergezet hebben (perfect future second-person)
zult neergezet hebben (perfect future second-person)
zal neergezet hebben (perfect future second-person)
zult neergezet hebben (perfect future second-person)
zal neergezet hebben (perfect future third-person)
zullen neergezet hebben (perfect future first-person)
zullen neergezet hebben (perfect future second-person)
zullen neergezet hebben (perfect future third-person)
zou neergezet hebben (perfect conditional first-person)
zou neergezet hebben (perfect conditional second-person)
zou neergezet hebben (perfect conditional second-person)
zoudt neergezet hebben (perfect conditional second-person)
zoudt neergezet hebben (perfect conditional second-person)
zou neergezet hebben (perfect conditional third-person)
zouden neergezet hebben (perfect conditional first-person)
zouden neergezet hebben (perfect conditional second-person)
zouden neergezet hebben (perfect conditional third-person)
er wordt neergezet (impersonal passive present imperfect)
er is neergezet (impersonal passive present perfect)
er werd neergezet (impersonal passive past imperfect)
er was neergezet (impersonal passive past perfect)
er zal neergezet worden (impersonal passive future imperfect)
er zal neergezet zijn (impersonal passive future perfect)
er zou neergezet worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou neergezet zijn (impersonal passive conditional perfect)
neergezet worden (passive infinitive imperfect present short-form)
neergezet te worden (passive infinitive imperfect present)
neergezet zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
neergezet te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
neergezet zijn (passive infinitive perfect present short-form)
neergezet te zijn (passive infinitive perfect present)
neergezet zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
neergezet te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word neergezet (singular imperfect present first-person)
wordt neergezet (singular imperfect present second-person)
wordt neergezet (singular imperfect present second-person)
wordt neergezet (singular imperfect present second-person)
wordt neergezet (singular imperfect present plural third-person)
worden neergezet (singular imperfect present plural first-person)
worden neergezet (singular imperfect present plural second-person)
worden neergezet (singular imperfect present third-person)
werd neergezet (singular imperfect past first-person)
werd neergezet (singular imperfect past second-person)
werd neergezet (singular imperfect past second-person)
werdt neergezet (singular imperfect past second-person)
werd neergezet (singular imperfect past plural third-person)
werden neergezet (singular imperfect past plural first-person)
werden neergezet (singular imperfect past plural second-person)
werden neergezet (singular imperfect past third-person)
zal neergezet worden (singular imperfect future first-person)
zult neergezet worden (singular imperfect future second-person)
zult neergezet worden (singular imperfect future second-person)
zult neergezet worden (singular imperfect future second-person)
zal neergezet worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen neergezet worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen neergezet worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen neergezet worden (singular imperfect future third-person)
zou neergezet worden (singular imperfect conditional first-person)
zou neergezet worden (singular imperfect conditional second-person)
zou neergezet worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt neergezet worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt neergezet worden (singular imperfect conditional second-person)
zou neergezet worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden neergezet worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden neergezet worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden neergezet worden (singular imperfect conditional third-person)
ben neergezet (perfect present first-person)
bent neergezet (perfect present second-person)
bent neergezet (perfect present second-person)
is neergezet (perfect present second-person)
zijt neergezet (perfect present second-person)
is neergezet (perfect present third-person)
zijn neergezet (perfect present first-person)
zijn neergezet (perfect present second-person)
zijn neergezet (perfect present third-person)
was neergezet (perfect past first-person)
was neergezet (perfect past second-person)
was neergezet (perfect past second-person)
waart neergezet (perfect past second-person)
was neergezet (perfect past third-person)
waren neergezet (perfect past first-person)
waren neergezet (perfect past second-person)
waren neergezet (perfect past third-person)
zal neergezet zijn (perfect future first-person)
zult neergezet zijn (perfect future second-person)
zult neergezet zijn (perfect future second-person)
zult neergezet zijn (perfect future second-person)
zal neergezet zijn (perfect future third-person)
zullen neergezet zijn (perfect future first-person)
zullen neergezet zijn (perfect future second-person)
zullen neergezet zijn (perfect future third-person)
zou neergezet zijn (perfect conditional first-person)
zou neergezet zijn (perfect conditional second-person)
zou neergezet zijn (perfect conditional second-person)
zoudt neergezet zijn (perfect conditional second-person)
zoudt neergezet zijn (perfect conditional second-person)
zou neergezet zijn (perfect conditional third-person)
zouden neergezet zijn (perfect conditional first-person)
zouden neergezet zijn (perfect conditional second-person)
zouden neergezet zijn (perfect conditional third-person)

overtuigend in kort bestek een persoon of type vertolken

Zoals hij dat typetje even neerzette is toch heel bijzonder.

Hij was een bescheiden Britse kostschooljongen met een keurig Engels accent die, eenmaal op het podium, in een echte entertainer veranderde en als een kleine Mark Knopfler een weergaloze gitaarsolo neerzette.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


parti

være på nogens parti

partij kiezen voor iemand
partij trekken voor iemand

partij (rol in de opera of het kijkspel)


arena

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘middendeel in amfitheater’ voor het eerst aangetroffen in 1661

arena's (plural)
arenaatje (diminutive singular)
arenaatjes (diminutive plural)

schouwtoneel, met meestal niet meer dan een zanderige bodem, waar bijv. sportwedstrijden, gevechten of circusvoorstellingen gehouden worden

De dompteur betrad de arena met een fikse zweep in de hand en opende de kooi met de leeuw.


slotbedrijf

slotbedrijven (plural)
slotbedrijfje (diminutive singular)
slotbedrijfjes (diminutive plural)

Het slotbedrijf is dientengevolge -door den loop der omstandigheden- de eigenlijke 'clou' van het stuk geworden.


actor

Ontleend aan het Latijnse zelfstandige naamwoord actor, dat van het Latijnse werkwoord agere komt.


kassa

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘loket’ voor het eerst aangetroffen in 1914

cash desk

plaats waar men aankopen betaalt in een winkel

box office

plaats waar men tickets betaalt of reserveert

cash register

machine om ontvangen geld te registreren en te bewaren

kassa's (plural)
kassaatje (diminutive singular)
kassaatjes (diminutive plural)

een plaats in een theater waar men zijn tickets reserveert of betaalt

De bioscoopgangers moeten lang aanschuiven aan de kassa voor ze naar binnen kunnen gaan.


exit

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘hij gaat af (van toneel)’ voor het eerst aangetroffen in 1847

van Latijn exit, cognaat met Engels exit, Frans exit en Duits Exit

Tweede tafereel. Hetzelfde vertrek; vuur op den haard. Eufrasia, de tuinman, de boom ligt midden in de kamer. Cavatina van den tuinman, die zich verontschuldigt dat hij op Mevrouws uitdrukkelijk bevel den lievelingsboom van Mijnheer heeft moeten omhouwen en in een smeltend mineur zijne vreeze te kennen geeft voor de gevolgen. Eufrasia verzekert dat haar echtgenoot, geheel verkleumd te huis komende, verkwikt zal worden door den gloed, wanneer zij den boom in het vuur werpen, 't geen geschiedt. Tuinman exit.


exit

Bij de finale verschijnt de leidende acteur van de groep als roverhoofdman, vertoont een indrukwekkende pose en maakt zijn exit (…)


doddelen

doddelde (past)
gedoddeld (past participle)
te doddelen (active infinitive imperfect present)
zullen doddelen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen doddelen (active infinitive imperfect future)
hebben gedoddeld (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gedoddeld (active infinitive perfect present)
gedoddeld zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gedoddeld te zullen hebben (active infinitive perfect future)
doddelend (imperfect participle)
gedoddeld (past participle)
doddele (subjunctive)
doddel (indicative imperfect present singular first-person)
doddelt (indicative imperfect present singular second-person)
doddelt (indicative imperfect present singular second-person)
doddelt (indicative imperfect present singular second-person)
doddelt (indicative imperfect present singular third-person)
doddelde (indicative imperfect past singular first-person)
doddelde (indicative imperfect past singular second-person)
doddelde (indicative imperfect past singular second-person)
doddelde (indicative imperfect past singular second-person)
doddelde (indicative imperfect past singular third-person)
doddelden (indicative imperfect past plural first-person)
doddelden (indicative imperfect past plural second-person)
doddelden (indicative imperfect past plural third-person)
zal doddelen (indicative imperfect future singular first-person)
zult doddelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal doddelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult doddelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal doddelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult doddelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal doddelen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen doddelen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen doddelen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen doddelen (indicative imperfect future plural third-person)
zou doddelen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou doddelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) doddelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt doddelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou doddelen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden doddelen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden doddelen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden doddelen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gedoddeld (perfect present first-person)
hebt gedoddeld (perfect present second-person)
hebt gedoddeld (perfect present second-person)
heeft gedoddeld (perfect present second-person)
hebt gedoddeld (perfect present second-person)
heeft gedoddeld (perfect present third-person)
hebben gedoddeld (perfect present first-person)
hebben gedoddeld (perfect present second-person)
hebben gedoddeld (perfect present third-person)
had gedoddeld (perfect past first-person)
had gedoddeld (perfect past second-person)
had gedoddeld (perfect past second-person)
hadt gedoddeld (perfect past second-person)
had gedoddeld (perfect past third-person)
hadden gedoddeld (perfect past first-person)
hadden gedoddeld (perfect past second-person)
hadden gedoddeld (perfect past third-person)
zal gedoddeld hebben (perfect future first-person)
zal gedoddeld hebben (perfect future second-person)
zult gedoddeld hebben (perfect future second-person)
zult gedoddeld hebben (perfect future second-person)
zal gedoddeld hebben (perfect future second-person)
zult gedoddeld hebben (perfect future second-person)
zal gedoddeld hebben (perfect future third-person)
zullen gedoddeld hebben (perfect future first-person)
zullen gedoddeld hebben (perfect future second-person)
zullen gedoddeld hebben (perfect future third-person)
zou gedoddeld hebben (perfect conditional first-person)
zou gedoddeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gedoddeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedoddeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedoddeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gedoddeld hebben (perfect conditional third-person)
zouden gedoddeld hebben (perfect conditional first-person)
zouden gedoddeld hebben (perfect conditional second-person)
zouden gedoddeld hebben (perfect conditional third-person)

Hij bleef doddelen in die lange monoloog.

Uiteindelijk vergeet niemand echt zijn tekst, hoor. Ze waren allemaal heel goed voorbereid. Of nee, weet je wie het meest vergeet? De regisseur. Ik stond daar af en toe wel eens te doddelen.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Erik Van Looy (geciteerd)
 “Roddelen met Erik Van Looy: dit denkt The Loft-regisseur écht over zijn cast” (16 oktober 2014) op newsmonkey.be


krommer

zn: afgeleid van krom bn met het achtervoegsel -er

krommers (plural)
krommertje (diminutive singular)
krommertjes (diminutive plural)

dunne scharnierpen die bovenaan in een oog is gebogen, zodat decorstukken met scharnieren snel kunnen worden opgebouwd en afgebroken

De krommer als woord is voortgekomen uit de traditie van de dagelijks praktijk bij het bouwen van decorstukken. Het betreft een grote spijker, waarvan de kop is omgebogen en die dient als een pin om twee scharnierhelften met elkaar te verbinden. De krommer kan gemakkelijk zonder gereedschap of een klein tikje van een hamer verwijderd worden.

Weblink bron Gearchiveerde versie “Gouden Krommer” (18 juni 2015) op theaterencyclopedie.nl


kreere

Afkomstig van het Franse woord créer ww laten ontstaan, dat van het Latijnse woord creare ww laten ontstaan komt

Noors werkwoord met het achtervoegsel -ere

de traditie van een rol of figuur beginnen door deze voor de eerste keer te spelen


zichtlijn

zichtlijnen (plural)
zichtlijntje (diminutive singular)
zichtlijntjes (diminutive plural)

Een zichtlijn is een denkbeeldige lijn die getrokken kan worden tussen wat het publiek wel en niet te zien krijgt.

Je kunt kijken wat er zich afspeelt, zolang je maar achter de zichtlijn blijft.


başrolü oynamak

Samengesteld werkwoord van başrol en oynamak.


hoofdrol

hoofdrollen (plural)
hoofdrolletje (diminutive singular)
hoofdrolletjes (diminutive plural)

de centrale figuur in een draaiboek of toneelstuk

Hij speelde niet de hoofdrol in dat stuk, maar zijn toneelspel maakte toch grote indruk.


doodgaan

ging dood (past)
doodgegaan (past participle)
dood te gaan (active infinitive imperfect present)
zijn doodgegaan (active infinitive perfect present short-form)
te zijn doodgegaan (active infinitive perfect present)
doodgegaan zullen zijn (active infinitive perfect future short-form)
doodgegaan te zullen zijn (active infinitive perfect future)
doodgaand (imperfect participle)
doodgegaan (past participle)
ga dood (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
gaat dood (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
gaat dood (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
gaat dood (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
gaat dood (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
gaan dood (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
gaan dood (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
gaan dood (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
ging dood (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
ging dood (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
ging dood (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
gingt dood (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
ging dood (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
gingen dood (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
gingen dood (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
gingen dood (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal doodgaan (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult doodgaan (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal doodgaan (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult doodgaan (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal doodgaan (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult doodgaan (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal doodgaan (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen doodgaan (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen doodgaan (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen doodgaan (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou doodgaan (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou doodgaan (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) doodgaan (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt doodgaan (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou doodgaan (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden doodgaan (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden doodgaan (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden doodgaan (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
doodga (subordinate-clause present)
doodgaat (subordinate-clause present)
doodgaat (subordinate-clause present)
doodgaat (subordinate-clause present)
doodgaat (subordinate-clause present)
doodging (subordinate-clause past)
doodging (subordinate-clause past)
doodging (subordinate-clause past)
doodgingt (subordinate-clause past)
doodging (subordinate-clause past)
doodgingen (subordinate-clause past)
doodgingen (subordinate-clause past)
doodgingen (subordinate-clause past)
ben doodgegaan (perfect present first-person)
bent doodgegaan (perfect present second-person)
bent doodgegaan (perfect present second-person)
is doodgegaan (perfect present second-person)
zijt doodgegaan (perfect present second-person)
is doodgegaan (perfect present third-person)
zijn doodgegaan (perfect present first-person)
zijn doodgegaan (perfect present second-person)
zijn doodgegaan (perfect present third-person)
was doodgegaan (perfect past first-person)
was doodgegaan (perfect past second-person)
was doodgegaan (perfect past second-person)
waart doodgegaan (perfect past second-person)
was doodgegaan (perfect past third-person)
waren doodgegaan (perfect past first-person)
waren doodgegaan (perfect past second-person)
waren doodgegaan (perfect past third-person)
zal doodgegaan zijn (perfect future first-person)
zal doodgegaan zijn (perfect future second-person)
zult doodgegaan zijn (perfect future second-person)
zult doodgegaan zijn (perfect future second-person)
zal doodgegaan zijn (perfect future second-person)
zult doodgegaan zijn (perfect future second-person)
zal doodgegaan zijn (perfect future third-person)
zullen doodgegaan zijn (perfect future first-person)
zullen doodgegaan zijn (perfect future second-person)
zullen doodgegaan zijn (perfect future third-person)
zou doodgegaan zijn (perfect conditional first-person)
zou doodgegaan zijn (perfect conditional second-person)
zou doodgegaan zijn (perfect conditional second-person)
zoudt doodgegaan zijn (perfect conditional second-person)
zoudt doodgegaan zijn (perfect conditional second-person)
zou doodgegaan zijn (perfect conditional third-person)
zouden doodgegaan zijn (perfect conditional first-person)
zouden doodgegaan zijn (perfect conditional second-person)
zouden doodgegaan zijn (perfect conditional third-person)

niet in staat zijn het publiek aan het lachen te krijgen, een reeks grappen vertellen die geen van allen aanslaat

Harry Hol (45) is vaker doodgegaan, maar die keer in Theater de Meervaart in Amsterdam was verreweg het pijnlijkst.


kor

Zelfstandig naamwoord afkomstig van Oudnoords kórr

in de oudheid: mensen die optraden met zang en dans


akt

akte; onderdeel van een theatervoorstelling


senaryocu

Afgeleid van senaryo met het achtervoegsel -cu.


Schwank

der Schwank (nominative singular)
die Schwänke (nominative plural)
des Schwankes (genitive singular)
des Schwanks (genitive singular)
der Schwänke (genitive plural)
dem Schwank (dative singular)
den Schwänken (dative plural)
den Schwank (accusative singular)
die Schwänke (accusative plural)


generale

Een vreselijke generale resulteert vaak in een prima uitvoering.


mime

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gebarenspel’ voor het eerst aangetroffen in 1872

een theatervorm waarin de acteur een situatie of verhaal uitbeeldt met zijn lichaam; handen, mimiek en lichaamstaal. Eventueel worden er geluidseffecten of achtergrondmuziek gebruikt


dramatologie

afgeleid van drama met het achtervoegsel -logie

wetenschap die de toneelkunst bestudeert


dramatoloog

afgeleid van drama met het achtervoegsel -loog

dramatologen (plural)
dramatoloogje (diminutive singular)
dramatoloogjes (diminutive plural)

iemand die zich bezig houdt met de wetenschap die de toneelkunst bestudeert


muziekdrama

muziekdrama's (plural)
muziekdramaatje (diminutive singular)
muziekdramaatjes (diminutive plural)

opera waarin toneel en muziek een homogeen geheel vormen


dramaturg

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘toneelschrijver, toneeladviseur’ voor het eerst aangetroffen in 1847

iemand die de programmakeuze van een toneelgezelschap verzorgt en de regisseur vertelt hoe de voorstelling op de toeschouwer overkomt


dramaturgie

afgeleid van dramaturg met het achtervoegsel -ie

de toepassing van de leer in het proces van het maken van een toneelspel


absurdisme

afgeleid van absurd met het achtervoegsel -isme

richting, vooral in de toneelliteratuur, die het absurde benadrukt


skuespiller

Samenstelling van de Deense zelfstandige naamwoorden skue en spiller met het achtervoegsel -er


skuespiller

Samenstelling van de Noorse zelfstandige naamwoorden skue en spiller met het achtervoegsel -er


skodespelar

Samenstelling van de Nynorske woorden skode en spelar met het achtervoegsel -er.


teaterdirektør

Samenstelling van de Deense woorden teater en direktør met het voorvoegsel di- en met het achtervoegsel -ør

/ teˈæˀdʌ.ˌdiɐ̯əgˈtøˀɐ̯ /

Fra 1849 havde Heinrich Laube succes som teaterdirektør i Wien.

Vanaf 1849 had Heinrich Laube succes als theaterdirecteur in Wenen.


teaterdirektør

Samenstelling van de Noorse woorden teater en direktør met het voorvoegsel di- en met het achtervoegsel -ør

/ təˈɑːtəɾ.dɪɾekˈtøːɾ /


teaterdirektør

Samenstelling van de Nynorske woorden teater en direktør met het voorvoegsel di- en met het achtervoegsel -ør

/ təˈɑːtəɾ.dɪɾekˈtøːɾ /


teaterbevilling

Samenstelling van de Deense woorden teater en bevilling.

1823 fik Carl Becker, 1780-1862, selvstændig dansk teaterbevilling til provinsen og turnerede med et velrenommeret tysk selskab.

1823 verkreeg Carl Becker (1780-1862) een eigen Deense theatervergunning voor de provincie en ging op tournee met een gerenommeerde Duitse toneelvereniging.


teaterbevilling

Samenstelling van de Noorse woorden teater en bevilling.

/təˈɑːtəɾbə'ʋilɪŋ/


teaterbevilling

Samenstelling van de Nynorske woorden teater en bevilling.

/təˈɑːtəɾbə'ʋilɪŋ/


exposé

van Frans exposé zn , in de betekenis "overzicht" voor het eerst aangetroffen in 1824

exposés (plural)
exposeetje (diminutive singular)
exposeetjes (diminutive plural)

wijze waarop rekwisieten, spelers en achtergrond ten opzichte van elkaar zijn geplaatst


nattiné

Afleiding van de Noorse woorden natt en matiné dat van het Franse zelfstandige naamwoord matinée (= voormiddag) komt

toneel- of muziekvoorstelling die om middernacht begint


nattiné

Afleiding van de Nynorske woorden natt en matiné dat van het Franse zelfstandige naamwoord matinée (= voormiddag) komt


theaterschool

theaterscholen (plural)
theaterschooltje (diminutive singular)
theaterschooltjes (diminutive plural)

beroepsopleiding voor dans, kleinkunst, mime, toneel etc.


toneelschool

toneelscholen (plural)
toneelschooltje (diminutive singular)
toneelschooltjes (diminutive plural)


tableau

[1.4] (verkorting) van tableau de chasse

tableaus (plural)
tableautje (diminutive singular)
tableautjes (diminutive plural)

stukje van een theatervoorstelling met doorlopende gebeurtenissen op één plaats

Kijk, als ik twee van deze huizen op onze bühne laat uitbeelden, zal men het desnoods nog slikken. Als ik er vier van in het tableau zou opnemen, is het alweer formalisme.

Tableau 2 geeft een voorafschaduwing van het optreden van de Leproos in het derde tableau.

lijst van artiesten die deel uitmaken van een bepaald gezelschap

Om die reden worden dansers aangenomen uit landen waar de Russische ballettraining nog keihard gedoceerd wordt: opvallend veel dansers van het huidige tableau komen uit de voormalige Sovjet-Unie en uit voormalige satellietstaten of landen die een traditionele Sovjet-ballettraining kennen: China, Korea en Japan. De opkomst van dansers uit deze Aziatische landen is tegenwoordig ook op internationale balletconcours evident.


peripetie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onvoorzien geval’ voor het eerst aangetroffen in 1824

afgeleid van het Griekse 'piptein' (vallen) met het voorvoegsel peri-

plotselinge omkeer van de handeling in de klassieke tragedie


poppenkast

samenstelling van pop en kast met het invoegsel -en-

poppenkasten (plural)
poppenkastje (diminutive singular)
poppenkastjes (diminutive plural)

poppenspel dat hoort bij het onder [1] genoemde

We speelden poppenkast voor de klas.


schouwburg

In de betekenis van ‘theater’ voor het eerst aangetroffen in 1637

Schauspielhaus

een gebouw voor het vertonen en bijwonen van voorstellingen, optredens en performances

schouwburgen (plural)
schouwburgje (diminutive singular)
schouwburgjes (diminutive plural)

De schouwburg gaf ruimte voor theatervoorstellingen, cabaretiers, muziekuitvoeringen en meer.


arthouse

arthouses (plural)
arthouseje (diminutive singular)
arthousejes (diminutive plural)

klein gespecialiseerd theater, waar films of toneelstukken van hoge artistieke kwaliteit worden vertoond


souffleur

Naamwoord van handeling van souffleren met het achtervoegsel -eur

souffleurs (plural)
souffleurtje (diminutive singular)
souffleurtjes (diminutive plural)

iemand die souffleert (gedeeltes van een rol voorzegt)


souffleren

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘voorzeggen’ voor het eerst aangetroffen in 1808

afgeleid van het Franse souffler (met het achtervoegsel -eren)

souffleerde (past)
gesouffleerd (past participle)
te souffleren (active infinitive imperfect present)
zullen souffleren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen souffleren (active infinitive imperfect future)
hebben gesouffleerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gesouffleerd (active infinitive perfect present)
gesouffleerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gesouffleerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
soufflerend (imperfect participle)
gesouffleerd (past participle)
soufflere (subjunctive)
souffleer (indicative imperfect present singular first-person)
souffleert (indicative imperfect present singular second-person)
souffleert (indicative imperfect present singular second-person)
souffleert (indicative imperfect present singular second-person)
souffleert (indicative imperfect present singular third-person)
souffleerde (indicative imperfect past singular first-person)
souffleerde (indicative imperfect past singular second-person)
souffleerde (indicative imperfect past singular second-person)
souffleerde (indicative imperfect past singular second-person)
souffleerde (indicative imperfect past singular third-person)
souffleerden (indicative imperfect past plural first-person)
souffleerden (indicative imperfect past plural second-person)
souffleerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal souffleren (indicative imperfect future singular first-person)
zult souffleren (indicative imperfect future singular second-person)
zal souffleren (indicative imperfect future singular second-person)
zult souffleren (indicative imperfect future singular second-person)
zal souffleren (indicative imperfect future singular second-person)
zult souffleren (indicative imperfect future singular second-person)
zal souffleren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen souffleren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen souffleren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen souffleren (indicative imperfect future plural third-person)
zou souffleren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou souffleren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) souffleren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt souffleren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou souffleren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden souffleren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden souffleren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden souffleren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gesouffleerd (perfect present first-person)
hebt gesouffleerd (perfect present second-person)
hebt gesouffleerd (perfect present second-person)
heeft gesouffleerd (perfect present second-person)
hebt gesouffleerd (perfect present second-person)
heeft gesouffleerd (perfect present third-person)
hebben gesouffleerd (perfect present first-person)
hebben gesouffleerd (perfect present second-person)
hebben gesouffleerd (perfect present third-person)
had gesouffleerd (perfect past first-person)
had gesouffleerd (perfect past second-person)
had gesouffleerd (perfect past second-person)
hadt gesouffleerd (perfect past second-person)
had gesouffleerd (perfect past third-person)
hadden gesouffleerd (perfect past first-person)
hadden gesouffleerd (perfect past second-person)
hadden gesouffleerd (perfect past third-person)
zal gesouffleerd hebben (perfect future first-person)
zal gesouffleerd hebben (perfect future second-person)
zult gesouffleerd hebben (perfect future second-person)
zult gesouffleerd hebben (perfect future second-person)
zal gesouffleerd hebben (perfect future second-person)
zult gesouffleerd hebben (perfect future second-person)
zal gesouffleerd hebben (perfect future third-person)
zullen gesouffleerd hebben (perfect future first-person)
zullen gesouffleerd hebben (perfect future second-person)
zullen gesouffleerd hebben (perfect future third-person)
zou gesouffleerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gesouffleerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gesouffleerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gesouffleerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gesouffleerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gesouffleerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gesouffleerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gesouffleerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gesouffleerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gesouffleerd (impersonal passive present imperfect)
er is gesouffleerd (impersonal passive present perfect)
er werd gesouffleerd (impersonal passive past imperfect)
er was gesouffleerd (impersonal passive past perfect)
er zal gesouffleerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gesouffleerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gesouffleerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gesouffleerd zijn (impersonal passive conditional perfect)


toneelregisseur

toneelregisseurs (plural)
toneelregisseurtje (diminutive singular)
toneelregisseurtjes (diminutive plural)

iemand die de regie voert over de productie van een toneelstuk


toneelschikking

toneelschikkingen (plural)
toneelschikkinkje (diminutive singular)
toneelschikkinkjes (diminutive plural)


Darstellerin

Vrouwelijke vorm van het Duitse zelfstandige naamwoord Darsteller met het voorvoegsel dar-

/ ˈdaːɐ̯ʃtɛlɐʀɪn /

die Darstellerin (nominative singular)
die Darstellerinnen (nominative plural)
der Darstellerin (genitive singular)
der Darstellerinnen (genitive plural)
der Darstellerin (dative singular)
die Darstellerinnen (dative plural)
die Darstellerin (accusative singular)
die Darstellerinnen (accusative plural)


Uraufführung

Afleiding van het Duitse werkwoord aufführen met het voorvoegsel ur- en met het achtervoegsel -ung

die Uraufführung (nominative singular)
die Uraufführungen (nominative plural)
der Uraufführung (genitive singular)
der Uraufführungen (genitive plural)
der Uraufführung (dative singular)
den Uraufführungen (dative plural)
die Uraufführung (accusative singular)
die Uraufführungen (accusative plural)

Eine Uraufführung ist die erste öffentliche Aufführung von einem Theater- oder Musikstück oder die erste Vorführung von einem Film.

Een première is de eerste publieke uitvoering van een toneel- of muziekstuk of de eerste vertoning van een film.


Spielzeit

Samenstelling van de Duitse naamwoorden Spiel en Zeit

die Spielzeit (nominative singular)
die Spielzeit (nominative plural)
der Spielzeit (genitive singular)
der Spielzeiten (genitive plural)
der Spielzeit (dative singular)
den Spielzeiten (dative plural)
die Spielzeit (accusative singular)
die Spielzeiten (accusative plural)

Bei der Beschreibung jedes Musicals wird angegeben, wie lange ungefähr die Spielzeit ist.

Bij de beschrijving van iedere musical wordt aangegeven wat ongeveer de speelduur is.


Komödie

Afkomstig van het Griekse woord κωμῳδία (kōmōidía)

die Komödie (nominative singular)
die Komödien (nominative plural)
der Komödie (genitive singular)
der Komödien (genitive plural)
der Komödie (dative singular)
den Komödien (dative plural)
die Komödie (accusative singular)
die Komödien (accusative plural)


Märchenspiel

Samenstelling van de Duitse zelfstandige naamwoorden Märchen en Spiel

/ ˈmɛːɐçənʃpiːl /

das Märchenspiel (nominative singular)
die Märchenspiele (nominative plural)
des Märchenspieles (genitive singular)
des Märchenspiels (genitive singular)
der Märchenspiele (genitive plural)
dem Märchenspiel (dative singular)
den Märchenspielen (dative plural)
das Märchenspiel (accusative singular)
die Märchenspiele (accusative plural)


marqué

van Frans marqué "getekende, persoon met een stigma"

acteur die in een stuk een herkenbare rol als verrader speelt

Gysbreght is er tevens van overtuigd dat het einde van het beleg aantoont dat God zijn onschuld erkent en de zaken voor hem een goede keer laat nemen: ‘Van zijn gewetens-rechtvaardiging uit meent Gysbreght, dat hij de Godheid in de kaart kan kijken. Dit is een strafbaarder vergissing dan het hechten van geloof aan bedrieglijke woorden, uitgesproken door een gewoonlijk sterk als marqué gespeelde spion.’

R. van Stipriaan
 Gysbreght van Aemstel als tragische held. in: De zeventiende eeuw, jrg. 12 nr. 2 (1996), p. 361

⧖ Het is heerlijk ten stuk te zien, waarvan de personen reeds van te voren aangewezen zijn om al onze hulde en al onzen afkeer op zich te vereenigen, een geheelen avond Oom Paul te kunnen toejuichen en met die wakkere Boeren het Transvaalsche Volkslied te mogen meezingen! En dan zoo vrij-uit, zoo uit den tijd van vroeger, toen er nog stukken met marqués en verraaiers werden gegeven, te mogen uitfluiten en uitsissen, zonder dat uw buurman zich ergert, omdat ook hij in dien Engelschman op het tooneel zijn aangewezen vijand, den belager der Transvaalsche en Vrijstaateche vrijheid ziet.

Herman Heijermans
 Oom Paul op de planken. in: Algemeen Handelsblad , jrg. 72 nr. 22459 (28 november 1899), P. den Hengst en Zoon, Amsterdam, p. 6 kol. 1/2


speelhuis

speelhuizen (plural)
speelhuisje (diminutive singular)
speelhuisjes (diminutive plural)

bij de rederijkers een constructie op het toneel die aan vier kanten kon worden afgeschermd, meestal met gordijnen, en die de mogelijkheid gaf de handeling op meer plaatsen (eventueel gelijktijdig) te laten plaatsvinden

Het toneel bestaat in Nederland in de 16de eeuw uit een platform en een speelhuis. Het speelhuis is een aan alle vier zijden (meestal met gordijnen) afgesloten ruimte, kleiner dan het platform en er zo op geplaatst dat ervóór, en vaak ook ernaast, ruimte overblijft.

Weblink bron
W.M.H. Hummelen
 Het tableau vivant, de ‘toog’, in de toneelspelen van de rederijkers in: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde., jrg. 108 (1992), E.J. Brill, Leiden, p. 195


Hoftheater

Samenstelling van de Duitse zelfstandige naamwoorden Hof en Theater

das Hoftheater (nominative singular)
die Hoftheater (nominative plural)
des Hoftheaters (genitive singular)
der Hoftheater (genitive plural)
dem Hoftheater (dative singular)
den Hoftheatern (dative plural)
das Hoftheater (accusative singular)
die Hoftheater (accusative plural)

een door een prins voor zichzelf en de hovelingen onderhouden theater aan een prinsenhof

een representatief theater, afgestemd op de smaak en de behoeften van een prinsenhof

Das Hoftheater Coburg eröffnete die neue Saison gestern mit der Aufführung des "Barbier von Sevilla".

Het hoftheater in Coburg opende het nieuwe seizoen gisteren met een voorstelling van "De barbier van Sevilla".


Katastrophe

Ontleend aan het Oudgriekse woord καταστροφή (katastrophé; = vernieling; wending, einde)

Duits zelfstandig naamwoord met het voorvoegsel kata-

die Katastrophe (nominative singular)
die Katastrophen (nominative plural)
der Katastrophe (genitive singular)
der Katastrophen (genitive plural)
der Katastrophe (dative singular)
den Katastrophen (dative plural)
die Katastrophe (accusative singular)
die Katastrophen (accusative plural)

de dramatische ommekeer in een toneelstuk (drama, tragedie, treurspel) die leidt tot de ondergang van de held


berømthet

Afkomstig van het voltooid deelwoord van het Nederduitse werkwoord beromen (= roemen) met het voorvoegsel be- en met het achtervoegsel -het

beroemdheid (een beroemde persoon), ster


makron

[1] van het Frans macaron, soort koekje; Thomas Asselijn gebruikt het woord al in zijn toneelstuk "Echtscheiding van Jan Klaasz en Saartje Jans" uit 1685

[2] van manqueron dat is afgeleid van Spaans manquear zich bewegen als gehinderd door een handicap

[3] van het Oudgrieks μακρόν, iets wat lang is, namelijk de uit te spreken zin

makrons (plural)
makronnen (plural)
makronnetje (diminutive singular)
makronnetjes (diminutive plural)

lange, in één adem uitgesproken zin als specifiek onderdeel van oude klassiek Griekse blijspelen uitgesproken door de koorleider

De makron vormt een komische anticlimax met de voorgaande regels.


agera

Afkomstig van het Latijnse werkwoord agere

Zweeds werkwoord met het achtervoegsel -era

Verwant met
**Deens: agere ww
**Frans: agir ww
**Duits: agieren ww

acteren, de rol spelen van, spelen, toneelspelen, uitbeelden

Vi söker dig som gillar opera och vill stå på scen och sjunga och agera.

We zijn op zoek naar jou die van opera houdt en op het podium wil staan en zingen en acteren.


toneelgroep

toneelgroepen (plural)
toneelgroepje (diminutive singular)
toneelgroepjes (diminutive plural)

theatergezelschap, vaste groep van personen die toneelvoorstellingen speelt

De Appel is een bekende toneelgroep uit Scheveningen.


theaterstuk

theaterstukken (plural)
theaterstukje (diminutive singular)
theaterstukjes (diminutive plural)

werk zoals dat in een theater wordt opgevoerd

Twee doden bij opvoering historisch theaterstuk Italië


vliegwerk

toestel waarmee men tijdens de voorstellen zaken of personen door de lucht kon laten bewegen

Met toneelspeler kwam aan vliegwerk het toneel binnen vliegen als de witte zwaan.


feestrol

samenstelling van feest en rol (in verschillende betekenissen)

feestrollen (plural)
feestrolletje (diminutive singular)
feestrolletjes (diminutive plural)

optreden in een toneelstuk door een acteur ter viering van diens jubileum of verjaardag

Geen wonder, dat zij op haar 25-jarig jubileum de rol in dat stuk als feestrol verkoos.


gamanmynd

Samenstellung van de IJslandse zelfstandige naamwoorden gaman en mynd


leikrit

Samenstellung van de IJslandse zelfstandige naamwoorden leikur en rit


þáttur

Afkomstig van het Oudnoordse zelfstandige naamwoord þáttr, dat van het Protogermaanse "*þēhtuz" komt


leikari

Naamwoord van handeling van het IJslandse werkwoord leika met het achtervoegsel -ari


leikur

Afkomstig van het Oudnoordse zelfstandige naamwoord leikr


leikast

Afleiding van het IJslandse werkwoord leika met het achtervoegsel -st


forleikur

Afleiding van het IJslandse zelfstandige naamwoord leikur met het voorvoegsel for-


humortechniek

humortechnieken (plural)
humortechniekje (diminutive singular)
humortechniekjes (diminutive plural)

methode om mensen aan het lachen te brengen

Onverwachte dingen doen is een van de meest gebruikte humortechnieken.

Dingen fout laten gaan is een veel gebruikte humortechniek.


bühne

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘toneel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1912

Voor de bühne

Alleen voor de show, om een bepaalde schijn te wekken

het podium in een theaterzaal waarop een artiest optreedt

De cabaretier is nauwelijks bekend in zijn woonplaats en heeft nooit op de bühne van de plaatselijke schouwburg gestaan.

Opperste concentratie in de coulissen van De Bond. Gespannen staan de leerlingen uit groep 8C van de basisschool Drie-eenheid maandagmorgen naar hun klasgenoten te kijken die op dat moment in de schijnwerpers staan. Als er al wat wordt gezegd, gebeurt dat op een fluistertoon die op de bühne niet te horen is.

Weblink bron
Redactie
 “Afscheidsmusical groepen 8 in stadstheater Oldenzaal” (11-07-2016), Tubantia


lichteffect

lichteffecten (plural)
lichteffectje (diminutive singular)
lichteffectjes (diminutive plural)

kunstmatige lichtverschijnselen om de sfeer tijdens een optreden te beïnvloeden

De grote theaterproducties van Marco Borsato worden ondersteund door enorme lichteffecten.


leikhús

Samenstelling van de IJslandse zelfstandige naamwoorden leik en hús


barneteater

Samenstelling van de Noorse zelfstandige naamwoorden barn en teater met het invoegsel -e-

/ ˈbɑːɳə.təɑːtəɾ /


barneteater

Samenstelling van de Nynorske zelfstandige naamwoorden barn en teater met het invoegsel -e-

/ ˈbɑːɳə.təɑːtəɾ /


backstage

van Engels backstage; sinds eind 20e eeuw bekend in het Nederlands

ruimte achter het podium van een voorstelling, waar artiesten en technici buiten zicht van het publiek kunnen verblijven

De regen valt met bakken uit de lucht, de zomerse hitte plakt in de backstage van het MA Festival. (…) We zijn wat nerveus voor ons optreden vanavond.

Weblink bron
Angelo Tijssens
 “‘Schrijvers zijn veel liever en opener dan ik dacht’” (7 augustus 2024) op nrc.nl

Hij krijgt altijd een enorm vakantiegevoel op festivals en wil van jou weten of de band dat ook nog steeds ervaart, ondanks dat jullie op al die verschillende locaties spelen. "Soms wel, soms niet. Meestal heb ik de tijd niet om rond te lopen, en zie ik alleen de backstage. ()"

Weblink bron
Danja Koeleman
 “BN'ers zwoegen in de zomer: Cato van My Baby heeft nooit meer vakantie” (1 september 2019) op nu.nl

Achter deuren die normaal gesloten zijn voor het schouwburgpubliek ligt de ruimte die backstage heet, het verborgen koninkrijk voor technici, artiesten en hun kleedkamers, het kostuumatelier, decoropslag en artiestenfoyer.

Weblink bron
Kester Freriks
 “De magie van theater begint achter de coulissen” (22 januari 2017) op nrc.nl


moraliteit

via Middelnederlands moraliteit van Frans moralité, op te vatten als afgeleid van moraal zn met het achtervoegsel -iteit

Te onderscheiden van de moraal van een verhaal (Frans: :fr:morale of :fr:moralité [d'une fable, d'une histoire, d'un récit]).

in de middeleeuwen populair soort toneelstuk met een sterke morele strekking, waarin deugden en ondeugden als personen worden voorgesteld

De moraliteit, het middeleeuwse equivalent van educatiekunst, lijkt een bescheiden comeback te maken. Eerder dit jaar was een moderne versie van de ridderroman Sir Gawain and the green knight in de bioscopen te zien, nu komt theatercollectief URLAND met een enscenering van het Middelnederlandse toneelstuk Elckerlijc. In beide verhalen draait het om een personage dat verantwoording moet afleggen voor zijn daden en onderweg allegorische personages ontmoet die hem bijstaan of van zijn pad dreigen af te brengen.

Weblink bron
Marijn Lems
 “Middelnederlandse moraliteit ‘Elckerlijc’ in een modern jasje” (16 november 2021) op nrc.nl


manteau

van Frans manteau, als (verkorting) van manteau d’arlequin

verplaatsbare stellage met lampen voor de belichting, links en rechts van het toneel


blijspel

In de betekenis van ‘komedie’ voor het eerst aangetroffen in 1653

een toneelstuk, film of boek dat het doel heeft het publiek te vermaken en aan het lachen te maken

„Bij blijspelen vind ik het ontzettend leuk om een lach te timen, om de zaal zo veel mogelijk aan het lachen te krijgen. Het is ook leuk om weer eens gezellig plezier te hebben, in plaats van elke avond droef en diep ernstig de zaal in te staren”.

een toneelstuk, film of boek waarvan de afloop goed is

Het Openluchttheater in Diever vormt sinds 1946 het decor van blijspelen en romantische komedies, zoals As You Like It, Een Midzomernachtdroom, De Vrolijke Vrouwtjes van Windsor en Romeo en Julia. Nu heeft regisseur Jack Nieborg gekozen voor het stuk dat de bijnaam ‘The Scottish Play’ draagt, omdat er een vloek op zou rusten: elke uitvoering roept het noodlot over zich af. Daarom mag de naam niet genoemd worden. In Shakespeares tijd was het een kassucces. Elke groep nam het op in het repertoire, vaak slecht voorbereid. En dan gaat het mis met al dat toneelgeweld.


burlesk

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘boertig’ voor het eerst aangetroffen in 1782

afgeleid van het Franse burlesque (met het achtervoegsel -esk)

burlesker (uninflected comparative)
burleskst (uninflected superlative)
burleske (inflected positive)
burleskere (inflected comparative)
burleskste (inflected superlative)
burlesks (partitive positive)
burleskers (partitive comparative)

kluchtig, waarbij een hoogdravend onderwerp in platte taal wordt behandeld

Hans Teeuwen: Echte Rancune/ Real RancourOnze enige internationale cabaretster. Vlijmscherpe satire, grotesk spel en burleske verhalen in urgente en tot nadenken stemmende voorstelling over ras, islam en vooroordelen.

Toch is Toussaints werk allerminst druilerig, maar vrolijk, licht van toon, hilarisch en vaak op het burleske af. In zijn recentste romantrilogie over Marie, waarvan het derde deel werd genomineerd voor de Europese Literatuurprijs, is een melancholieke ondertoon geslopen, superieur en minimalistisch verwoord. De zoektocht naar de vrouw, het spel van aantrekken en afstoten, kijken en aanraken - heel het magnetisch veld van geduld oefenen en aanvoelen van de urgentie van het moment wordt ook bij Toussaint met onuitgesproken verlangen gekleurd.


catwalk

van Engels catwalk
**[1] in de betekenis van ‘nauwe loopbrug voor modeshows’ voor het eerst aangetroffen in 1984

hoge loopbrug boven het podium of in een opnamestudio waar theatertechnici gebruik van kunnen maken

Een blik op de studiovloer bleek voldoende. De vlammen hadden zich al in de gordijnen, het uiterst brandbare decor en de catwalk genesteld.

Brand legde televisiestudio Irene in as in: de Stem, jrg. 105 nr. 24859 (3 april 1965), p. 5 kol. 1


catwalk

samenstelling van cat zn en walk zn , omdat katten gemakkelijk door smalle gangetjes bewegen

hoge loopbrug boven het podium of in een opnamestudio


comedy

/ˈtɹæd͡ʒɛdi/


harlekijn

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘hansworst’ voor het eerst aangetroffen in 1653

harlequin

een grappig, koddig persoon in het algemeen

harlekijns (plural)
harlekijnen (plural)
harlekijntje (diminutive singular)
harlekijntjes (diminutive plural)

een grappig personage uit de Italiaanse Commedia dell'arte


hansop

eponiem genoemd naar de karakteristieke kleding van een toneelfiguur en een daarop gebaseerde pop "Hans Sop" via Duits "Hans Supp" van Frans "Jean Potage", in de betekenis van ‘wijd kledingstuk, m.n. als nachtkleding’ aangetroffen vanaf 1725

hansoppen (plural)
hansopje (diminutive singular)
hansopjes (diminutive plural)

clownachtig toneelfiguur die in een hansop gekleed is


instuderen

practise

(toneel) (muziek) (dans) iets zo goed leren, oefenen en repeteren dat je het je eigen gemaakt hebt

Ca. 1,5 miljoen kinderen zitten in Nederland op de basisschool. Hoe leer je die zingen en muziek maken? Het probleem met muziekeducatie: iedereen vindt het leuk en belangrijk, maar scholen en juffen verdrinken in een zee van initiatieven. Terwijl de oplossing makkelijk is. Volgende week Sint Maarten? Instuderen die liedjes!

Een groepje voetballers uit de jeugdtraining van ADO Den Haag gaat met jonge dansers van het Koninklijk Ballet een voetbalchoreografie instuderen en opvoeren.


valscherm

samenstelling van val ww en scherm zn
[1] leenvertaling van Duits Fallschirm

valschermen (plural)
valschermpje (diminutive singular)
valschermpjes (diminutive plural)

doek dat tussen toneel en publiek kan worden neergelaten


medespeler

medespelers (plural)
medespelertje (diminutive singular)
medespelertjes (diminutive plural)

iemand die in hetzelfde toneelgezelschap speelt

Vijf jaar was ze samen met modeontwerper Pierre Cardin, terwijl ook medespelers als Jean-Louis Trintignant en Marcello Mastroianni voor haar vielen.‘Ik heb veel mannen verleid’, vertelde ze aan het Franse blad L’obs‘. Ik heb altijd een zwak gehad voor mannen met talent.’


operette

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘opera met dialoog’ voor het eerst aangetroffen in 1847

operetta

(muziek) een vrolijk muzikaal toneelstuk waarin zang en gesproken woord elkaar afwisselen, hierbij gaat het om lichte klassieke muziek, het is minder serieus dan een opera

operettes (plural)
operetje (diminutive singular)
operettetje (diminutive singular)
operetjes (diminutive plural)
operettetjes (diminutive plural)

een vrolijk muzikaal toneelstuk waarin zang en gesproken woord elkaar afwisselen met als basis lichte klassieke muziek, minder serieus dan een opera

Brussel zat vooraan in de les. Niet veel later dan het Colisé op de Champs Elysées in 1780, ging de Vaux Hall in het Warandepark van start. Het waren de broers Bultos die er hun schouders onder zetten, een familie die koffiehuizen en stokerijen runde. In hun contract stond dat ze ‘minstens twintig vaux halls per seizoen zouden organiseren’ en dat ‘een vaux hall minstens vier uur duurde’. Ze mikten op muziek, operette en bals, al dan niet gemaskerd.

En zo voerden de Limburgse Stehgeiger en zijn Johann Strauss Orkest het internationale publiek (dit jaar met tachtig (!) nationaliteiten vertegenwoordigd, onder wie fans uit Palau, een eilandengroep in de Grote Oceaan) naar het walhalla van de Weense wals en muzikale omstreken als operette, opera en musical. Van Giacomo Puccini ('De kippenvel-componist') en een krachtige versie van Ravels Bolero, via de Skaters Waltz van Émile Waldteufel en een medley uit My Fair Lady, tot evergreens als Am schönen blauen Donau, de Radetzsky Mars en Adieu mein Kleiner Gardeoffizier.


overspelen

óverspelen: samenstelling van over bw "opnieuw; naar een andere kant" en spelen ww
**[4] van Middelnederlands overspelen

overspélen: samenstelling van over bw "voorbij" en spelen ww

replay

(gezegd van een wedstrijd) opnieuw spelen

Armando: Oh, die tv-afleveringen zou ik nu allemaal anders doen. Ik zou ze allemaal willen overspelen, dolgraag, met de winst die we hebben gekregen door er later toch toneel van te maken.

Clara Overduin & Frank Verhagen
 Drang naar eenvoud : Interview met Cherry Duyns en Armando in: Vooys., jrg. 8 nr. 1 (december 1989), Vooys, Utrecht, p. 45


moraliteitenspel

samenstelling van moraliteit zn en spel zn met het invoegsel -en-

soort laatmiddeleeuws toneelstuk in de volkstaal waarin de personen elk een bepaalde deugd of ondeugd voorstellen bedoeld om het publiek een boodschap over wenselijk gedrag mee te geven

In strikte zin hebben Goehr en Fried geen 'opera' gemaakt en ook niet willen maken. Zij maakten een soort moraliteitenspel — waarvoor zij in Egon Monk een perfecte regisseur vonden, die een grandioze opvoering in scène zette. Zij maakten een 'antiquiserende' leer-voorstelling, waarvoor Ekkehard Grübler een meesterlijk decor schiep.


dansscène

deel van een film of toneelstuk waarin de acteurs dansen

Volgens Daily Mail zal Cher te zien zijn in twee nummers en dansroutines in de vervolgfilm van Mamma Mia uit 2008. Naar verluidt is de zangeres momenteel in Londen druk bezig met het oefenen van haar dansscènes.

Michael Jackson, die in 2009 overleed, bracht het nummer Thriller, van het gelijknamige album, in 1982 uit. In de videoclip, die bijna 14 minuten duurt, is te zien hoe de zanger verandert in een zombie. De dansscène is een van de hoogtepunten in de clip, Jackson ontwikkelde een aantal unieke moves en pasjes voor die scène.


koorleider

leader of chorus

dirigent van een van een groep mensen die samen zingen

voornaamste woordvoerder binnen de groep spelers die in een klassiek drama vooral commentaar uitspreken op de gebeurtenissen in het stuk

We weten wel dat de Griekse tragedie naar alle waarschijnlijkheid ontstaan is doordat in de zesde eeuw de koorleider los van zijn koor begon op te treden en er zich een dialoog tussen hem en de groep kon ontwikkelen, waarna langzamerhand een tweede acteur erbij begon te komen zodat de rol van het koor werd teruggedrongen.

D.M. Schenkeveld
 Sophocles, de toneeldichter in: Bzzlletin., jrg. 17 nr. 154 (maart 1988), BZZTôh, Den Haag, p. 27


soubrette

van Frans soubrette, in de betekenis "hoofdrol van operette" aangetroffen vanaf 1824

sopraan die een hoofdrol speelt in een komische opera, operette of cabaret

Ze werd gecast in de rol van soubrette, die een ondeugende flirt en hartsvriendin van de deugdzame heldin is in operettes.

En hij noemde een naam, die als een schok door mij heen ging. De naam van een cabaretière, uit de tijd toen men zulke dames nog ‘soubrette’ noemde. In mijn jeugd was zij een der grootste sterren van ons land, die, met haar groot talent en haar internationaal repertoire, onze enge grenzen zingend overschreed en in Indië als een vorstin werd onthaald.

vrouw die in een typische Franse komedies de rol van een mondig kamermeisje speelt

Mijn eerste emplooi was brieven opbrengen, dienstmeisje spelen in 33 stukken per jaar. Zeggen: ‘Mevrouw, hier is de post.’ Of een visitekaartje opbrengen. Enfin, de rol van gedienstige. In die tijd moest je dan nog zelf zorgen voor je kleren. Ik had een hele garderobe zowel voor de Franse soubrette als voor het Duitse dienstmeisje of de Engelse goevernante.

Als navolging vertoont het nog minder opmerkelijks, wat zijn inhoud en samenstelling betreft; het is een staalkaart van de bekende ouderwetsche tooneeltypes: naast de reeds genoemde gangbare hoofdfiguren treffen wij de soubrette aan in ‘Sophie,’ de confident in ‘Buys,’ de grove maar edele eerredder in ‘van Weller’ en tegenover den ongelukkigen, den onwaardigen minnaar in ‘Karel van Bergen.’


zinnespel

samenstelling van zin zn en spel zn met het invoegsel -e-

moraliserend toneelstuk waarbij abstracte begrippen als persoon optreden

Het gaat in die hoofdstukken bijvoorbeeld over de net uitgevonden boekdrukkunst. Over de rederijkerskamers. Over het onderwijs en de opvoeding en de bizarre opvattingen daarover (Anna runde tot vlak voor haar dood een kleine privéschool). Over de positie van de vrouw. Over het dagelijkse leven op straat in de drukke, snel groeiende stad Antwerpen. Over zinnespelen, de Heilige Bloedommegang, blijde inkomsten, carnaval en loterij.

luchtige theatervoorstelling met zang en dans

Rond de eeuwwisseling van 1900 telde Amsterdam zo’n honderd theaters, een overweldigend aantal. Verspreid over de hele stad, van Amstelstraat, Rembrandtplein naar het Leidseplein heerste een ongekende theaterkoorts. De keuze was veel groter dan nu, want er was vaudeville, variéte en pantomime naast het serieuze toneel; naast opera ook bloeiende operette, er waren treur- en blijspelen en bals- masqué. Zinnespelen met zang en dans boden luchtig vermaak, evenals kluchten en lichtzinnige zedenschetsen.


kabuki

Leenwoord uit het Japans, in de betekenis van ‘Japans volkstoneel met mannen in alle rollen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1970

traditionele Japanse volkstoneel waarbij alle rollen door mannen worden gespeeld


bewegingstheater

samenstelling van beweging zn en theater zn met het invoegsel -s- ; in de betekenis "theatervorm" aangetroffen vanaf 1959 (zie vindplaats hieronder)

podiumkunst waarbij acteurs gebruik maken van verplaatsingen, houding en gebaren van hun lichaam, zonder tekst

In Nederland ontstond in 1964 een school voor bewegingstheater, die in 1968, na erkenning door het Ministerie van Onderwijs onderdeel werd van de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.

Bewth en het in 1975 door Frits Vogels opgerichte Grif - vertegenwoordigers van de pioniersgeneratie van het bewegingstheater in Nederland - hielden zich bezig met het verkennen van de mogelijkheden van het non-verbale theater, van het beeldende, het licht, de ruimte, het bespelen van verschillende niet voor theater ontworpen lokaties; destijds inderdaad nog tamelijk onontgonnen terrein.

Hij wisselt voortdurend van standpunt, belicht de figuren steeds onder een andere hoek en streeft naar een geobjectiveerd dramatisch verloop dat de toeschouwer geestelijk huiswerk meegeeft. Wat dan, merkwaardig genoeg, uitloopt op een bewegingstheater waarin de inhoud volkomen onbelangrijk wordt, en alleen het ritme der effecten nog telt.

theatergezelschap dat voorstellingen verzorgt waarin acteurs gebruik maken van verplaatsingen, houding en gebaren van hun lichaam, zonder tekst

Mogelijk dat Zwaals roots als regisseur van het bewegingstheater met de schier onuitsprekelijke naam BEWTH hier iets mee te maken heeft [sic!].


stalles

alleen meervoud van Frans stalles, in de betekenis "rang van plaatsen in schouwburg" aangetroffen vanaf 1872

zitplaatsen op de rijen direct voor het toneel

Alles is zo ingericht dat Van Duin ontspannen kan leunen op zijn reputatie. De zaal is nog maar nauwelijks opgewarmd, of hij slaagt er al met groot gemak in van balkons via parterre naar stalles een wave op gang te brengen.


schmieren

op een niet serieuze manier zijn rol in een toneelstuk of film spelen

Want de Oscarwinnares schmiert zich ongemakkelijk en met een merkwaardig huppeltje door de film als ’The Nurse’. Deze excentrieke verpleegster (inclusief getroebleerd verleden!) runt niet alleen het hotel; tevens beschikt zij over een futuristische 3D-printer waarmee ze beschadigde organen kan vervangen.

Weblink bron
ERIC LE DUC
 “Filmrecensie: ’Hotel Artemis’” (28 jun. 2018), De Telegraaf

Hun verhaal gaat over de eerste werkweek van het naïeve groentje De Cock (een prima Waldemar Torenstra), die van gemoedelijk Urk wordt overgeplaatst naar het explosieve politiebureau Warmoesstraat in Amsterdam. Daar moet hij samenwerken met ras-Mokummer Montijn, in wie we een prettig schmierende Tygo Gernandt herkennen.

Weblink bron
ERIC LE DUC
 “Filmrecensie: ’Baantjer het begin’” (18 apr. 2019), De Telegraaf


avondvoorstelling

Samenstelling van avond zn en voorstelling zn met het achtervoegsel -ing

Abendvorstellung

de uitvoering van een opera, toneelstuk, concert of iets dergelijks in de avond

avondvoorstellingen (plural)
avondvoorstellinkje (diminutive singular)
avondvoorstellinkjes (diminutive plural)

Het planetarium van Artis organiseert dinsdag 3 augustus [1993] een speciale avondvoorstelling.


divadlo

theater; een uitgaansgelegenheid waar theatervoorstellingen gegeven worden


divadlo

Afgeleid van het werkwoord dívat se met het achtervoegsel -dlo

Před představením se okolo divadla shlukl velký dav.

Voor de voorstelling kwam rond het theater een grootte menigte bijeen.


ongeschminkt

afgeleid van geschminkt met het voorvoegsel on-

ˈɔŋɣəˌʃminkt

ongeschminkte (inflected positive)
ongeschminkts (partitive positive)

zonder de opmaak die bij de rol in een voorstelling gebruikelijk is

Er is van alles geprobeerd om de zwarte Moor een aanvaardbaar en vooral niet-racistisch aanzien te geven: er zijn tal van zwarte acteurs geweest of blanke acteurs die zich niet zwart schminken. (…) In Nederland speelde Toneelgroep Maastricht in de zomer van 2015, in Valkenburg, een Othello waarbij hoofdrolspeler Koen De Sutter ongeschminkt bleef.

Weblink bron
Ron Rijghard
 “Huidskleur kun je niet spelen : ‘Het racisme is Othello is onmiskenbaar’” (31 januari 2018) op nrc.nl


tonelist

afleiding van toneel met het achtervoegsel -ist

performer

iemand die een rol in een toneelstuk speelt


acteerstijl

wijze van toneelspel die kenmerkend is voor een of meer acteurs

Het was de eerste film waarin stijlkenmerken uit het expressionisme consequent zijn verwerkt, zowel in decor, grafische tussentitels als acteerstijl.

Weblink bron
André Waardenburg
 “In Dr. Caligari is Hitler te zien” (14 april 2020) op nrc.nl

In de acteerstijl zet De Roovers het drama gewelddadig aan, soms te zwaar geaccentueerd.

Weblink bron
Kester Freriks
 “Bitter drama over geldmannen” (16 april 2014) op nrc.nl


volkstoneel

samenstelling van volk zn en toneel zn met het invoegsel -s-

volkstonelen (plural)
volkstoneeltje (diminutive singular)
volkstoneeltjes (diminutive plural)

vorm van podiumkunst waarin acteurs stukken spelen die naar hun onderwerp, taal en uitvoering zijn afgestemd op een zeer breed publiek met minder inkomen en opleiding

Het stevige taalgebruik en de verschoppelingen waren nieuw in Nederlandstalig toneel. (…) „Volkstoneel”, noemde De Boer zijn voorstelling. „Ik mik op de mensen die nooit in het theater komen.”

Weblink bron
Ron Rijghard
 “‘The Family’ is dierlijk” (18 maart 2017) op nrc.nl

Tot ver in de negentiende eeuw borduurde het theater door op het volkstoneel, waarin vastomlijnde karakters optraden, zoals de dronkeman, de vader, de gravin.

Weblink bron
Kester Freriks
 “De Freule verleidt” (10 maart 2011) op nrc.nl

theatergezelschap dat stukken speelt die naar hun onderwerp, taal en uitvoering zijn afgestemd op een zeer breed publiek met minder inkomen en opleiding

Zo vertelt hij ontroerende anekdotes over zijn eerste kus, zijn Utrechtse vader die bij het volkstoneel speelde en zijn mislukte auditie bij Jacques Brel.

Weblink bron
Dick Zijp
 “Energiek en onnavolgbaar staat Herman van Veen in Carré” (27 oktober 2017) op nrc.nl

Limmel is een dorp, zeggen de bewoners zelf, en dat moet zo blijven. Genoemd worden telkens weer de 43 verenigingen, voor het voetbal, het volkstoneel, de fanfare, de zangkoren, de boerenkapel en het carnaval.

Weblink bron
Karel Berkhout
 “Kleine luiden contra schorriemorrie” (30 december 1997) op nrc.nl


volkstheater

samenstelling van volk zn en theater zn met het invoegsel -s-

Shakespeare is de bron van theater. Dichterbij kun je niet komen. Zijn stukken zijn zó geschikt voor dit soort grote, open podia. Het zijn hele filosofische verhalen, maar tegelijkertijd is het ook echt volkstheater vol humor. Het bedient zowel een publiek van kenners, als ‘leken’.

Weblink bron
Frances Sanders geciteerd door Maite Vermeulen
 “Picknicken tussen afval en schroot” (22 juni 2009) op nrc.nl

Fo weet hoe je de massa moet boeien. Met volkstheater dat aan het denken zet.

Weblink bron
Anneriek de Jong
 “Hier is een getalenteerd clubje aan het werk” (10 december 2007) op nrc.nl

schouwburg of toneelgezelschap met een repertoir dat is afgestemd op een zeer breed publiek met minder inkomen en opleiding

Zoals ze in Wageningen zag dat Theater Junushoff te veel vijftigplussers trok - „Wageningen is een studentenstad” – zo begreep ze dat het Rotterdamse Theater Zuidplein weer een volkstheater moest worden. Ze zette een middagprogramma op voor mensen die ’s avonds de deur niet meer uit durfden, maar vooral paste ze de programmering aan aan de ‘nieuwe bewoners’ van Zuid, met hun vele verschillende etnische achtergronden.

Weblink bron
Gretha Pama
 “De vrouw die de buurt weer in het theater kreeg” (25 juni 2016) op nrc.nl

Mozarts beroemde opera Die Zauberflöte werd door hem niet gecomponeerd voor een groot operatheater zoals we dat nu kennen, maar voor een klein, intiem volkstheater.

Weblink bron “Opera met poppen (7+)” (12 februari 2016) op nrc.nl


one-night stand

verbinding van  one, night en stand, letterlijk: stop voor één nacht
**[1] in de betekenis van "eenmalige muziek- of toneelopvoering" aangetroffen vanaf 1880
**[2], [3] in de seksuele betekenissen sinds 1956

eenmalige avondvoorstelling door rondreizende uitvoerenden


koorleidster

van koorleider zn met het achtervoegsel -er of samenstelling van koor zn en leidster zn

voornaamste woordvoerster binnen de groep spelers die in een klassiek drama vooral commentaar uitspreken op de gebeurtenissen in het stuk

Het koor verhaalt weer opnieuw de wonderbaarlijke geboorte van de god en waarschuwt wederom voor Pentheus' hybris. Na dit koor is Dionysus al weer vrij en tesamen met de koorleidster en de Bacchanten.

J.D.P. Warners & L.Ph. Rank
 “Bacchus. Zijn leven verteld en verklaard door dichters, mythografen en geleerden. Deel 1.” (1968), Athenaeum - Polak & Van Gennep, Amsterdam, p. 6


poppenmaker

samenstelling van pop zn en maker zn met het invoegsel -en-

iemand die nagemaakte wezens vervaardigt die in voorstellingen worden gebruikt

Dat ze de poppen niet zelf hadden ontworpen maar moesten werken naar Spaans ontwerp vinden ze bij Pedri Animation niet erg. Mathot: „Ramón moet bijvoorbeeld geregeld dingen oppakken, als poppenmaker is het geweldig om op zoek te gaan naar de beste manier waarop je een pop zoiets kunt laten doen.”

Weblink bron
Sabeth Snijders
 “Spaanse film met Nederlands tintje” (22 april 2015) op nrc.nl


amateurtoneel

samenstelling van amateur zn en toneel zn

amateur theatre

toneelspel dat gespeeld wordt door liefhebbers

amateurtoneeltje (diminutive singular)
amateurtoneeltjes (diminutive plural)

"Het amateurtoneel ligt behoorlijk plat", ziet Harmen Kramer van Toneeluitgever Vink. "Sommige verenigingen stoppen er helemaal mee. Het is heel triest."

Weblink bron
Annemieke van Put
 “Corona raakt amateurtoneel: 'Maar online voorstelling paste perfect in dit jaar'” (VR 25 DECEMBER 2020), NOS

Veel gemeenten willen het komende jaar nog meer bezuinigen op hun budget voor kunst en cultuur. Dus minder geld voor de muziekschool en het amateurtoneel. Dat blijkt uit een enquête die Nieuwsuur hield onder alle gemeenten in het land.

Weblink bron “Gemeenten bezuinigen verder op kunst en cultuur” (15-12-2015), NOS


regieaanwijzing

samenstelling van regie zn en aanwijzing zn

tekst in een toneelstuk of filmscenario die niet wordt uitgesproken door de spelers, maar beschrijft wat het publiek te zien krijgt

In de regieaanwijzing bij sommige stukjes staat dat er een grote neus moet worden opgeplakt en dat er druk moet worden gegesticuleerd.

Weblink bron
Ewoud Sanders
 “Lachen om Lijpie Smoel” (29 april 2020) op nrc.nl

Exit als bijwoord is van oorsprong een theaterterm, ontleend aan het Latijn. Het is een regieaanwijzing voor een acteur of actrice dat hij of zij ‘af’ moet gaan, van het toneel moet verdwijnen.

Weblink bron
Ewoud Sanders
 “Exit erbij zetten vanuit een nobele Europese gedachte” (30 juni 2016) op nrc.nl

instructies die een regisseur aan spelers geeft

Hij vroeg haar als een dief in de nacht door het appartement te sluipen van de vrouw van wie ze al haar hele leven houdt. Dat vertelt actrice Barbara Sukowa aan de telefoon uit New York over de regieaanwijzingen die ze kreeg van debuterend regisseur Filippo Meneghetti.

Weblink bron
Dana Linssen
 “Barbara Sukowa over ‘Deux’: ‘Geheimen maken je ziek’” (30 september 2020) op nrc.nl

Regisseur Rijxman geeft als regieaanwijzing: „Laat zien dat je scherpe keuzes maakt. Al zijn het grote begrippen, maak het persoonlijk.”

Weblink bron
Kester Freriks
 “Mugmetdegoudentand (30 jaar) blikt terug” (7 mei 2015) op nrc.nl


regieassistent

samenstelling van regie zn en assistent zn

iemand die een regisseur helpt bij zijn werk

De regieassistent loopt schrijvend op een klembord met de regisseur mee en de setdresser pakt onze besmeerde boterhammen van onze borden en vervangt ze door nieuwe.

Weblink bron
Georgina Verbaan
 “Pap” (25 juni 2016) op nrc.nl

Geduldig legt hij het nog eens uit: de organisatie staat als een huis, met een solide systeem van reprises, een team regieassistenten, dramaturgen en gastregisseurs, en een sterke adjunct ter plaatse.

Weblink bron
Herien Wensink
 “Hand in hand met David Bowie” (19 december 2015) op nrc.nl


regieassistente

samenstelling van regie zn en assistente zn op te vatten als afgeleid van regieassistent zn met het achtervoegsel -e

vrouw die een regisseur helpt bij zijn werk

Er kan immers geen misverstand over bestaan: we bevinden ons in een theater, in de zaal loopt een regisseur op dwingende toon aanwijzingen te geven, op het podium staat roerloos zwijgend een gestalte die naar diens ideeën gemodelleerd moet worden, en is een regieassistente met blocnote bedrijvig doende dat tot uitvoering te brengen.

Weblink bron
Henk van Gelder
 “Becketts wraak op regisseurs” (30 juli 2002) op nrc.nl

Het gezelschap moet het vandaag zonder de drie djinns (boze geesten) stellen, want die moeten helemaal uit Diyakbakir komen en arriveren morgen pas. De drie regieassistentes lezen hun teksten voor.

Weblink bron
Renate van der Zee
 “Eerwraak als een melancholieke volksopera” (4 november 2008) op nrc.nl


theaterbureau

samenstelling van theater zn en bureau zn

onderneming die voor artiesten optredens organiseert

Het leek hem toen een aardig idee in dat kader ook een wedstrijd uit te schrijven voor beginnende cabaretiers. Dat werd het Leids Cabaretfestival. En daaruit ontstond na enkele jaren zijn theaterbureau, dat aanvankelijk vooral de boekingen ging verzorgen voor festivalwinnaars die een cabaretcarrière wilden beginnen.

Weblink bron
Henk van Gelder
 “Waaróm de cabaretier een grap maakte, dat vond Harry Kies (67) belangrijk” (30 december 2020) op nrc.nl

Terwijl gesubsidieerden steeds moeilijker het schouwburgpubliek weten te vinden, slagen theaterbureaus als Hummelinck Stuurman, Wallis en Bos erin toneel te maken dat voldoet aan de artistieke maatstaven van critici en andere fijnproevers, én aan de vermaakeisen van het grote publiek.

Weblink bron
Wilfred Takken
 “‘Meer dan negen acteurs gaat echt niet’” (4 april 2008) op nrc.nl


hoofdacteur

speler die de voornaamste rol of een van de voornaamste rollen in een voorstelling vertolkt

Tussen de scènes zingen de frisse jongens in pak beleefde grapjes, die ze onder andere met een wasbord begeleiden. Telkens komt een andere hoofdacteur met hen meedoen.

Weblink bron “Van Benny Hill tot Python...” (4 oktober 2012) op nrc.nl

In een goed toneelstuk bestaat er wel een onderscheid tussen hoofdrollen en bijrollen, maar niet tussen hoofdacteurs en bijacteurs. En goede speler is een goede speler.

Weblink bron
Wilfred Takken
 “Jury's, wees eens royaal” (6 mei 2005) op nrc.nl


hoofdactrice

samenstelling van hoofd zn en actrice zn

vrouw die de voornaamste rol of een van de voornaamste rollen in een voorstelling vertolkt

Het meeslepend vertelde verhaal ontleent het geëngageerde deel - de problematiek van vervuilende mijnen - aan de actualiteit, maar wordt omkaderd door tal van verhalen, legendes en mythes uit de plaatselijke indianencultuur, verzameld door hoofdactrice Magaly Solier.

Freddy Sartor
 ‘Zien moet van binnenuit komen’ : De spirituele queeste van Peter Brosens en Jessica Woodworth in: Vlaanderen., 333 jrg. 59 nr. 5 (november 2010), Christelijk Vlaams Kunstenaarsverbond, Tielt, p. 626

Aan het eind rees de hele schouwburg als één man recht en terwijl de bloemen voor de hoofdactrices werden aangedragen klapte men de Vlamingen uitbundig toe.

P.H.
 Indrukwekkende voorstelling : Knappe hoofdrollen in „Tramlijn begeerte" in: Limburgsch Dagblad, jrg. 45 nr. 28 (2 februari 1962), Uitgeversmaatschappĳ Limburgs Dagblad, Heerlen, p. 7 kol. 5


mise-en-scène

ˌmisɛ̃ˈsɛːnə

mises-en-scène (plural)
mise-en-scènes (plural)

ook: , , bewust gekozen posities en uiterlijk van alles wat in de voorstelling te zien is

Het stuk is geschreven als een reeks sketches, maar door een uitgekiende mise-en-scène en voortreffelijk spel dat soms clownesk is maar toch aan de personages psychologische diepte weet te geven, ervaart de toeschouwer Onze paus als een geleidelijk in intensiteit toenemende boze droom.

Weblink bron “Theater : Onze paus” (20 oktober 2011) op nrc.nl

Met een handjevol aanwijzingen dirigeert Audi het verboden spel van de twee geliefden tot een glasheldere mise-en-scène. „Morgen ga ik weg,” zingt Pelléas. „Draai je nu naar hem om,” regisseert Audi de zangeres. „Nee, nee, nee...” zingt ze en draait zich voor het eerst met haar hele lichaam naar Pelléas. Weer zo’n eenvoudige beweging waarmee alles wordt verteld: Mélisande laat zien wat ze al die tijd heeft proberen te verhullen, ze houdt van Pelléas, en de draai van haar lichaam verraadt haar schrik. Psychologie is mise-en-scène, denk ik, zo simpel is dus het genie van Pierre Audi.

Weblink bron
Peter Delpeut
 “Psychologie zit in de mise-en-scène” (30 oktober 2009) op nrc.nl

Het kan niet anders dan dat Rodney Graham (…) veel plezier beleeft aan het verzamelen van rekwisieten en aan de mise-en-scène voor zijn fotowerken. Hij maakt ensceneringen van fictieve gebeurtenissen die hij vervolgens fotografeert.

Weblink bron
Janneke Wesseling
 “Een comfortabele wereld – of niet?” (22 juli 2017) op nrc.nl

Karakteristieke stripvormgeving leidt bij Lee tot veel close-ups, splitscreens en een extreem perspectivische mise-en-scène.

Weblink bron “Hulk” (31 maart 2015) op nrc.nl


beroepsacteur

samenstelling van beroep zn en acteur zn met het invoegsel -s-

iemand die voor zijn kostwinning toneelspeelt

In het toneelstuk verbeelden 32 leerlingen van de JTSZH en de beroepsacteurs Nora Kretz en André Hoogendijk de Bijbel in een modern jasje. Zo begint het stuk met een videoclip over Adam en Eva. Verder kan de strijd tussen de broers Kaïn en Abel worden omschreven „als een huiveringwekkende dans en ligt de ark van Noach vol knuffels.”

Weblink bron “Discussie over „godslasterlijk toneelstuk”” (31 oktober 2002), Reformatorisch Dagblad

Bij de eerste lezingen van een stuk werd ik weleens scheef bekeken door beroepsacteurs.

Weblink bron
pvd
 “Pol Goossen en de jobs van zijn leven: ‘Ik wil dat het vooruitgaat’” (13/10/2012), De Standaard

Sinds mijn twaalfde werk ik als beroepsacteur in het Verenigd Koninkrijk en door mijn Arabische afkomst ben ik in dit vak tegen een aantal behoorlijk akelige staaltjes van etnische profilering aangelopen. In mijn eerste filmrol, op mijn veertiende - in Munich van Steven Spielberg - speelde ik de zoon van een moslimterrorist. Dat was uiteraard een explosieve binnenkomer in de showbusiness.


liederspel

leenvertaling van Duits Liederspiel, samenstelling van lied zn en spel zn met het invoegsel -er- , in de betekenis "volkstoneel rond populaire liederen" aangetroffen vanaf 1847 (zie vindplaats hieronder)

toneelstuk waarin de acteurs meerdere populaire liederen zingen

⧖ Het liederspel is ontstaan door dramatiseering van een wereldlijk lied. Het oudste bekende voorbeeld ervan is de gedramatiseerde pastourelle (…) „Le jeu de Robin et de Marion” [1285] van den trouvère Adam de la Halle.

Höweler, Casper
 “Inleiding tot de muziekgeschiedenis” (1928), H.J. Paris, Amsterdam, p. 56

⧖ Hij schreef nu nog twee andere liederspelen , om daarin de duitsche volksgezangen te brengen; maar deze voldeden minder.

Reichardt, (Johann Fridrich) in:
Pieter Gerardus Witsen Geysbeek
 Algemeen noodwendig woordenboek der zamenleving, behelzende beknopt en zakelijk al het wetenswaardige uit de geschiedenis en ieder vak van menschelijke kennis, de juiste beteekenis der kunstbenamingen in alle wetenschappen, beroepen en handwerken; opgave der uitvindingen en ontdekkingen, plaatselijke en historische bijzonderheden, zeden, gewoonten en gebruiken van alle volken der aarde, vermaarde mannen en vrouwen uit alle natiën, gewigtige gebeurtenissen van alle tijden, met naauwkeurige aanwijzing waar en wanneer dezelve zijn voorgevallen, deel 3, P-Sce. (1847), Gebroeders Diederichs, Amsterdam, p. 2267 kol. 2


achterdoek

achterdoeken (plural)
achterdoekje (diminutive singular)
achterdoekjes (diminutive plural)

het doek dat aan de achterkant van het toneel hangt en deel van het decor is

Het tweede bedrijf speelde zich af tussen bordkartonnen grafmonumenten, er was een gat in het achterdoek dat de maan moest voorstellen, het voetlicht was afgeschermd met kappen, en de trompetten en contrabassen speelden diepe bastonen, en van links en rechts kwam een heleboel volk in zwarte mantels op. Ze begonnen met hun armen te zwaaien, en hadden een soort degens in de hand; daarna kwamen er nog meer, en ze begonnen te zeulen met het meisje dat eerst in het wit was geweest en nu een blauwe jurk droeg.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1

Hoewel de revue bepaald geen kopie of voortzetting van Boer’n Leu mag heten, zal het publiek bij de première (12 februari) in theater Reggehof (Goor) toch een moment van herkenning hebben. „Het achterdoek dat we gebruiken is namelijk geschonken door Boer’n Leu”, verklapt Gerrit Versteeg. De ‘niendeur’ van een Twentse boerderij vormt het decor bij VerrasSing.

Weblink bron “Nieuwe streekrevue maakt moderne variant op Boer’n Leu” (20-01-2016), Tubantia


koudlichtspiegel

leenvertaling van Engels cold-light mirror, samenstellende samenstelling van koud bn, licht zn en spiegel zn , in de betekenis "reflector voor lamp" aangetroffen vanaf 1958 (zie vindplaats hieronder)

gebogen oppervlak dat het licht van een halogeenlamp scherp weerkaatst, maar de warmtestraling daarvan doorlaat zodat de hitte niet gevaarlijk wordt
Oorspronkelijk vooral gebruikt als onderdeel van filmprojectoren, maar later ook voor lampen met een gerichte lichtbundel.

Door gebruik te maken van koudlichtspiegels zal de temperatuur van de lamp en het optische systeem lager blijven met een langere levensduur tot gevolg.

Weblink bron
REcoEP (Risico en Ecologische Evaluatie Podiumproductie)
 “Praktijkfiches: ontwerp” (mei 2018), p. 12 op podiumtechnieken.be

Zo toont Dijkstra de spots Altero en Regalo met verwisselbare koudlichtspiegel en een levensduur van 15.000 uur (…)

Jan Stevens
 Klassieke en rustieke meubels uit de mode : Belangstelling modern wonen neemt snel toe in: Nieuwsblad van het Noorden , jrg. 100 nr. 92 (18 april 1987), Nieuwenhuis, Groningen, p. 49 kol. 6

Van de toekomstmogelijkheden noemde spreker, met de nodige reserve, o.m. automatisering (nokkentrommel), afstandsbediening van het objectief, Maltheserkruis met afwijkende vorm, toepassing van de Xenon-lamp, aanwending van de koudlicht-spiegel en gaandeweg vervanging van lichttoon door magneettoon.

Uit het Film-, Bioscoop- en Theaterbedrijf : Filmprojectie * vroeger * nu * toekomst, Vereeniging van Handelsbedienden Mercurius in: Mercurius, jrg. 14 nr. 8 (16 april 1958), p. 63 kol. 4


karakteracteur

samenstelling van karakter zn en acteur zn

speler de persoonlijkheid van een rol heel geloofwaardig doet uitkomen
Gebruikt in tegenstelling tot "steracteur" waarbij de aantrekkingskracht van de eigen persoonlijkheid overheerst.

Zijn schoonheid en moeiteloze charme zijn bij de Oscars een handicap: jaloerse collega’s zien dan een lichtgewicht die het komt aanwaaien. Maar in Hollywood groeit het respect voor Pitt, „een karakteracteur in het lijf van een ster” (NYT) die ook met zijn filmbedrijf Plan B bewijst een uitstekende neus te hebben voor sterke scripts.

Weblink bron
Coen van Zwol
 “Wie wint zondagnacht een Oscar? Gokkers kunnen helpen voorspellen” (4 februari 2020) op nrc.nl

De hoofdrollen worden gespeeld door Toni Collette en Steven Mackintosh, beiden geweldige karakteracteurs die wel raad weten met hun complexe rollen.

Weblink bron
André Waardenburg
 “Door Netflixserie Wanderlust ga je over je eigen relatie nadenken” (21 november 2018) op nrc.nl


straattheater

samenstelling van straat zn en theater zn

een theatervorm die in de openbare ruimte wordt uitgevoerd

... je had bed-ins, love-ins, sit-ins, psych-outs, turn-ons/tune-ins/drop-outs, Grateful Dead, paddo’s, Hendrix, Joplin en goochelaars en straattheater en de westkust en seksuele revolutie en weed, hasj, speed, lsd, bongs en Boeddha en Strawberry Fields, dat zich van Washington Square uitstrekte naar Central Park en het leek allemaal zo vreemd ...

Johan Harstad (vert. Edith Koenders en Paula Stevens)
 “Max, Mischa & het Tet-offensief” (2017), Podium , ISBN 9789057598500

De Wijk sluit zich daarbij aan. "Terrorisme is een wrede vorm van straattheater. Als mensen niet kijken, is de act niet geslaagd. Als iedereen erbovenop springt, ook de deskundigen, speel je de terroristen in de kaart. Je geeft ze een podium."

Weblink bron “'Terrorisme is als straattheater en valt of staat bij aandacht'” (31-05-2017), NOS


theaterregisseur

samenstelling van theater zn en regisseur zn

degene die een toneelvoorstelling vormgeeft en voor een groot deel ook organiseert

Kritiek uiten kan dus nog op de planken in Rusland, maar zonder risico is het niet, vertelt Godfroid. "Kirill Serebrennikov, een populaire film- en theaterregisseur, weet er alles van. Hij heeft al jaren de politie en justitie achter zich aan. Officieel is dat vanwege verduistering van staatsfondsen, maar volgens zijn vrienden is het vooral vanwege zijn kritische werk. Al wil bijna niemand dat in het openbaar zeggen."

Weblink bron “Kritisch theater booming in Rusland: 'Leven zonder ironie is hier onmogelijk'” (21-05-2019), NOS

Het huisarrest van een vooraanstaande theaterregisseur in Rusland is opgeheven. De beperkingen waren Kirill Serebrennikov in 2017 opgelegd, nadat hij was beschuldigd van het verduisteren van grote sommen geld. Vorige week was het huisarrest nog met drie maanden verlengd.

Weblink bron “Huisarrest van kritische Russische regisseur opgeheven” (08-04-2019), NOS


toneelkunst

dramatic art

het vak van het maken van een toneelvoorstelling

toneelkunsten (plural)
toneelkunstje (diminutive singular)
toneelkunstjes (diminutive plural)

Toen ik na de voorstelling naar hen toe ging, klaar om een donderpreek af te steken over verantwoordelijkheidsbesef, professionaliteit en respect voor de toneelkunst, zag ik echter dat ze net zo verbijsterd waren als ik.

Met het nieuwe stipendium wil het Cultuurfonds de maatschappelijke positie van de toneelkunst versterken. 'Met het financieren van nieuw werk van geëngageerde toneelschrijvers hopen we bestaande en nieuwe publieksgroepen met actueel toneelrepertoire in aanraking te brengen.' Het Cultuurfonds is het grootste particuliere fonds voor cultuur in Nederland.

Weblink bron “Toneelschrijvers krijgen steuntje in de rug” (05-09-2013), Tubantia