peergroup

Kinderen die anders zijn, hebben daarnaast een horizontale identiteit: iets dat hen fundamenteel onderscheidt van hun ouders, én hen wezenlijk verbindt met anderen, aanvankelijk onbekenden: hun peergroup.

Weblink bron
Karin Spaink
 “'Ik haat het dat mensen met makke zo weinig zichtbaar zijn'” (26 maart 2017), Het Parool

Daarbij wordt de hoogte van de overeen te komen beloningen nadrukkelijk in internationaal perspectief geplaatst. In het belang van de vennootschap vormen ranglijstjes van peergroup hier kennelijk de norm.

Weblink bron
Het Parool
 “'Verzet tegen vijandige overname Unilever en AkzoNobel hypocriet'” (15 mei 2017), Het Parool

Cyberpesten van bovenaf aanpakken met lespakketten en gedragsregels heeft volgens Delver „volstrekt geen” zin. Hij pleit voor een nieuwe aanpak, waarbij jongeren een sleutelrol spelen door elkaar via sociale media positieve signalen te geven (”positive peergroup educatie”).

Weblink bron “Digitaal pesten straks nog geniepiger” (31-10-2013), Reformatorisch Dagblad


symbol

symbool; een figuur, karakter of teken dat een bepaald idee, concept of object representeert


symbol

Bílý kříž v červeném poli je státním symbolem Švýcarska.

Een wit kruis op een rood veld is het staatssymbool van Zwitserland.


třída

klasse; een verzameling gelijkwaardige individuen

Proklamovaným cílem marxismu bylo zlepšení postavení dělnické třídy.

Het verkondigde doel van het marxisme is het verbeteren status van de arbeidersklasse.


beeldcultuur

samenstelling van beeld zn en cultuur zn

beschaving waarin communicatie met plaatjes en video een overheersende rol speelt

De groei van de groep wijt hij aan verminderde verbale vermogens, en afkalvende sociale verbanden. „We hebben een beeldcultuur. In woorden heb je meer mogelijkheden voor kritische reflectie. Beelden komen onmiddellijk binnen, en laten minder ruimte voor bewust nadenken.”

Weblink bron
Floor Rusman & Nynke van Verschuer
 “‘In de filosofie wordt erg neergekeken op gewoontes, maar ik geloof erin’” (30 augustus 2019) op nrc.nl

Intussen is dit de paradox van onze beeldcultuur: beeld wordt steeds belangrijker geacht (‘we gaan naar de beelden’), tegelijk is het uitwisselbaar geworden en vaak nog nauwelijks onderscheidend. We ‘leven in beeld’ (om het ‘leven in media’ van mediaprofessor Mark Deuze te parafraseren) en staan er nauwelijks bij stil.

Weblink bron
Sjoerd de Jong
 “Fotojournalistiek is meer dan een verhaal illustreren met ‘beeld’” (25 januari 2019) op nrc.nl

beeldvorming die waarden van een samenleving vastlegt

RS: „(…) Mensen worden hun leven lang gevoed met beelden over hoe mannen en vrouwen zich (niet) dienen te gedragen. Zo houden we de stereotypen in stand die ambitieuze vrouwen op meerdere manieren tegenhouden.”
ED: „Is het gewoon niet zo, Rosa, dat je je energie beter kunt steken in het krachtig en zelfverzekerd maken van vrouwen, hoe moeilijk ook, dan in het bestrijden van een eeuwenlang gegroeide beeldcultuur? (…)

Weblink bron
Maurits Chabot
 “Het vrouwenquotum op de TU Eindhoven is wel/geen zwaktebod” (21 juni 2019) op nrc.nl

Elke trend wordt door sociale media zó snel verspreid dat er een ongelofelijke uniformiteit ontstaat. Jongeren zitten de hele dag op hun telefoon en worden daardoor meer dan ooit beïnvloed door de beeldcultuur.

Weblink bron
Nathalie Wouters
 “Super origineel in je skinny jeans” (8 september 2017) op nrc.nl


diglossie

vorm van maatschappelijke tweetaligheid waarbij twee afzonderlijke talen of variëteiten van dezelfde taal elk in duidelijk afgebakende leefsituaties worden gebruikt


etnoreligieus

afgeleid van religieus bn met het voorvoegsel etno-

uitgaand van geloof dat sterk verband houdt met horen tot een bepaald volk

Onder andere in Sudan, Dagestan, Palestina en Kashmir is te zien dat etnoreligieus geweld vaak het gevolg is van de sacralisering van de strijd om stukken land of van de strijd tegen indringers.

Jaap van den Bosch
 “De Heilige Outgroup”, masterscriptie (december 2010), Faculteit Godgeleerdheid Universiteit Utrecht, p. 42

Ik vind het afschuwelijk dat tijdens de rellen is gezegd dat al die zwarten op straat waren omdat Afrikanen polygaam zijn en dus niet genoeg ruimte hebben in hun appartementen. (…) Volgens Alain Finkielkraut was er sprake van een etnoreligieus conflict.

Weblink bron
René Moerland
 “Zwart & Frans” (10 maart 2007) op nrc.nl


analfabet

Het Noorse zelfstandige naamwoord analfabet zn is afkomstig van het Latijnse woord analphabetus zn ("analfabeet"), dat van het Oudgriekse woord ἀναλφάβητος zn ('analphábētos'; "analphabeet") komt en een samenstelling is van het Oudgriekse voorvoegsel ἀν- ('an-'; "on-") en het Griekse woord αλφάβητος zn ('alphábētos'; "alphabeet").

Het Noorse bijvoeglijke naamwoord analfabet bn komt van het Noorse zelfstandige naamwoord analfabet zn , voor het eerst aangetroffen in 2001.

Hun er en av de mange millioner kvinner som er analfabet og aldri har vært på skole eller ute i jobb i Afghanistan.

Ze is een van de vele miljoenen vrouwen die analfabeet zijn en nooit in Afghanistan naar school of werk zijn geweest.


analfabet

Het Nynorske zelfstandige naamwoord analfabet zn is afkomstig van het Latijnse woord analphabetus zn ("analfabeet"), dat van het Oudgriekse woord ἀναλφάβητος zn ('analphábētos'; "analphabeet") komt en een samenstelling is van het Oudgriekse voorvoegsel ἀν- ('an-'; "on-") en het Griekse woord αλφάβητος zn ('alphábētos'; "alphabeet").


homophilie

afgeleid van Frans homophile bn met het achtervoegsel -ie
**[1] in de erotische betekenis aangetroffen vanaf de jaren '30 van de 20e eeuw (zie vindplaats hieronder)

homosocialiteit, neiging om met gelijkgestemde mensen om te gaan


cultuurverschijnsel

samenstelling van cultuur zn en verschijnsel zn

cultuurverschijnselen (plural)
cultuurverschijnsels (plural)

opvallend of kenmerkend onderdeel binnen de tradities, opvattingen, waarden en normen van een samenleving

In een terugblik op zijn studies van het begrip ‘hoofsheid’ herinnerde hij zich de „flits” waarmee allerlei twaalfde-eeuwse cultuurverschijnselen op hun plaats waren gevallen die allemaal met het ontwakende ‘ik’ van het humanisme te maken hadden.

Weblink bron
Hans Steketee
 “Een geleerde op onbekende zee” (22 november 2019) op nrc.nl

Zij komt uit een protestants gezin in het Duitse Emden, maar is als antropologe heel anders naar religie gaan kijken. Haar denken over dit cultuurverschijnsel is beslissend beïnvloed door een jarenlang verblijf in Afrika.

Weblink bron
Dirk Vlasblom
 “‘Religie is vooral iets wat mensen doen’” (7 mei 2016) op nrc.nl

Cultuurverschijnsels zijn alledaagse culturele uitingen in de vorm van tradities, rituelen en sociale praktijken.

Weblink bron
Isabel Ruiz e.a.
 “Lesplan : De behandeling van liefdesdilemma s in de middeleeuwen : Een bijdrage aan de lesstof van het vak Nederlands binnen het kader van Middeleeuwse literatuurgeschiedenis voor het vierde jaar van het Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs” (9 april 2009), Universiteit Utrecht / Lek & Linge, Culemborg, p. 11

Kennen mediterrane landen al eeuwen lang de siësta (het middagslaapje op het heetst van de dag), wij zijn bezig een nieuw cultuurverschijnsel te creëren: de vrije vrijdag.

Weblink bron
Irene Ras
 “Drie dagen weekend” (28 november 2008) op nrc.nl


fašizmus

fascisme; ideologie, berustende op nationalistische, autoritaire en corporatieve beginselen


inclusiviteit

Gevormd als antoniem van exclusiviteit, voor het eerst aangetroffen in 1899, voor een vindplaats zie hieronder.

[2] Leenvertaling van Engels inclusivity, in zwang sinds de jaren 1990, voor een vindplaats zie hieronder.

afleiding van inclusief met het achtervoegsel -iteit

het betrekken van mensen met een verschillend achtergrond in etniciteit, geslacht of geaardheid e.d. in alle geledingen van de samenleving, zoals in organisaties, verenigingen of op het werk

"Judy Garland heeft nooit deze eer mogen ontvangen", zegt ze over de filmster, die haar twee nominaties niet wist te verzilveren. "Maar ik weet zeker dat dit moment bijdraagt aan haar erfenis. Haar inclusiviteit en ruimhartige geest die een specifieke rol overstijgt."

Weblink bron “Parasite verrast bij de Oscars, ook prijzen voor Pitt en Dern” (10-02-2020), NOS

Het bedrijf raakte eerder in opspraak, critici vonden dat er te weinig diversiteit en inclusiviteit was in de campagnes en tijdens de lingerieshow.

Weblink bron “Victoria's Secret stopt met lingerieshow: 'Snap de ophef niet zo', of: 'Begrijpelijk'” (22-11-2019), NOS

"We zijn een stuk verder dan Amerika, waar inclusiviteit van vrouwen in Hollywood nog altijd een hot topic is. Zeker in de documentairewereld zie ik dat er steeds meer vrouwelijke regisseurs zijn. Vrouwen hebben een ander perspectief op de wereld dan mannen. De successen van films die zijn gemaakt door vrouwen onderschrijven dat ook."

Weblink bron “Vrouwelijke filmregisseurs: 'Nieuwe balans nodig op witte doek'” (26-11-2019), NOS

Chambers: ‘Pure logica: als God inclusiviteit is, kán hij geen “hij” zijn, want dat sluit het “zij” en “het” uit. Door Julie ziet Nik dat de kwaliteiten die nú nodig zijn om de wereld te verlossen, vrouwelijke kwaliteiten zijn.’

Lieke van Duin
 Aidan Chambers over ‘Nu weet ik het’: ‘Moderne fysica en mystiek raken elkaar’ in: Documentatieblad kinder- en jeugdliteratuur, Jaargang 4 (1990), Stichting Landelijk Platform Kinder- en Jeugdliteratuur, Amsterdam, p. 40 op dbnl.org


geslachtsneutraal

(neologisme): samenstelling van geslacht zn en neutraal bn met het invoegsel -s- , voor het eerst aangetroffen in 1981, zie vindplaats hieronder.

geslachtsneutraler (uninflected comparative)
geslachtsneutraalst (uninflected superlative)
geslachtsneutrale (inflected positive)
geslachtsneutralere (inflected comparative)
geslachtsneutraalste (inflected superlative)
geslachtsneutraals (partitive positive)
geslachtsneutralers (partitive comparative)

geen maatschappelijk onderscheid makend tussen mannen en vrouwen


illettré

Ontleend aan Latijn illitteratus “ongeletterd”, sinds de 16e eeuw.

[3] In de sociologische betekenis bedacht door ATD Vierde Wereld in 1981.

officieel geschoold, maar met een beperkt vermogen om een tekst goed te begrijpen, laaggeletterd


functionele geletterdheid

vaste verbinding van functioneel (bijvoeglijk naamwoord) en geletterdheid (zelfstandig naamwoord), leenvertaling van Engels functional literacy, ingevoerd in de jaren 70 van de 20e eeuw

het bezitten van de vaardigheid van lezen en schrijven, zodat er aan alle dagelijkse activiteiten waarbij geletterdheid een rol speelt, deelgenomen kan worden. Weblink bron
Ella Bohnenn, Christine Ceulemans, Carry van de Guchte, Jeanne Kurvers, Tine Van Tendeloo
 “Laaggeletterd in de Lage Landen / Hoge prioriteit voor beleid” (2004), Nederlandse Taalunie, Den Haag, p. 7-8

Met kracht worden daarom alom grote campagnes gevoerd om deze legioenen plattelanders het lezen en schrijven bij te brengen, waarbij vooral VN-dochter Unesco zeer actief is. Die heeft aanvankelijk nogal teleurstellende ervaringen opgedaan die echter aanmerkelijk beter werden toen het streven werd gericht op 'functionele geletterdheid'. Dat wil zeggen dat lessen en lesmateriaal geval voor geval aangepast werden aan wat de veelal volwassen abc-leerders in het dagelijks leven tegenkwamen.

Sjaak den Boer
 Krantebedrijf in busje helpt Derde Wereld lezen Kansrijk experiment van Staatsdrukkerij in: Het Parool (18-12-1976), Amsterdam, p. 2 op Delpher.nl


functional literacy

(neologisme) Ingevoerd door de socioloog en opvoedkundige W.S. Gray in zijn Unesco-onderzoek gepubliceerd in 1956, met de omschrijving: „a person is functionally literate when he has acquired the knowledge and skills in reading and writing which enable him to engage in all those activities in which literacy is normally assumed in his culture or group”.


functional illiteracy

(neologisme) Antoniem van de sociologische term functional literacy , omschreven als: „A person is functionally illiterate who cannot engage in all those activities in which literacy is required for effective functioning of his group and community and also for enabling him to continue to use reading, writing and calculation for his own and the community’s development”.

/ˈfʌŋkʃənəl ɪˈlɪt(ə)ɹəsi/


endogamie

van Engels endogamy, in 1865 door de 19e-eeuwse Schotse antropoloog J.F. McLennan gevormd uit Oudgrieks ἔνδον (éndon) "binnenin" en γάμος (gamos) "huwelijk" met het achtervoegsel -y

gewoonte of norm in een groep dat een huwelijkspartners elkaar binnen die groep vinden

De onderzoekers zijn van mening dat de grote genetische diversiteit van de Indiërs bleef bestaan als gevolg van endogamie. In het traditionele kastenstelsel werd (en wordt) alleen getrouwd binnen de eigen groep.

Weblink bron
Dirk Vlasblom
 “Indiërs zijn genetisch veel diverser dan alle Europeanen samen” (26 september 2009) op nrc.nl


mattheuseffect

samenstelling van Mattheus en en effect zn , eponiem dat verwijst naar de evangelist Mattheus ; geschreven zonder trema vanwege uitzondering onder 7.5 (a) op spellingregel 7.A en met een kleine letter volgens spellingregel 16.D
**[1] verwijzing naar Matt. 13:12: "Want wie heeft, dien zal gegeven worden, en hij zal overvloediglijk hebben; maar wie niet heeft, van dien zal genomen worden, ook dat hij heeft.", in 1975 voor het eerst in deze betekenis gebruikt door de 20e-eeuwse Belgische econoom H. Deleeck
**[3] van Engels Matthew effect, verwijzing naar Matt. 25:28-29: "Neemt dan van hem het talent weg, en geeft het dengene, die de tien talenten heeft. Want een iegelijk die heeft, dien zal gegeven worden, en hij zal overvloedig hebben; maar van dengene, die niet heeft, van dien zal genomen worden, ook dat hij heeft.", in 1968 voor het eerst in deze betekenis gebruikt door de 20e-eeuwse Amerikaanse socioloog R.K. Merton

Bij een verdergaande vernederlandsing van Mattheus dan de officiële spelling sinds 2006 wordt het resultaat "matteüseffect". De schrijfwijzen met trema en/of koppelteken (mattheüseffect, Mattheüseffect, mattheüs-effect, Mattheus-effect, mattheus-effect, Mattheus-effect) zijn nooit de officiële spelling geweest.

groter worden van verschillen in rijkdom of status, doordat grotere rijkdom of status helpen nog meer rijkdom of status te verwerven en armoede of lage status dat juist moeilijker maken, zelfs bij regelingen die bedoeld waren om die verschillen te verkleinen

De oude mechanismen die doorspelen en die Piketty goed in beeld heeft gebracht zou je het ‘mattheuseffect’ kunnen noemen. Zij die hebben, zullen krijgen. Immers huishoudens die reeds een groot vermogen vergaren van aandelen, financiële activa of vastgoed en die doorgeven over generaties, zien hun jaarlijks inkomen steeds verder toenemen.

Stefaan Marysse
 Over globalisatie, ongelijkheid, migratie en rechtvaardigheid in: Streven., jrg. 84 nr. 8 (september 2017), Herman Simissen, Antwerpen, p. 694


actieonderzoek

samenstelling van actie zn en onderzoek zn

action research

sociaal onderzoek waarbij men niet alleen maar kijkt hoe en waarom zaken zijn zoals ze zijn, maar ook hoe men ze in een gewenste richting kan veranderen door actief deel te nemen in het proces

Daarom startte de Universiteit Antwerpen in oktober 2004 met het BIJPASS-project (Bijzondere Jeugdbijstand en Psychiatrie: Actieonderzoek en Alternatieven voor Screening en Samenwerking), waarmee werd uitgezocht hoe de samenwerking moet verlopen.

Weblink bron
svh
 “Samenwerking Bijzondere Jeugdbijstand en jeugdpsychiatrie broodnodig” (9/09/2007), De Standaard


klassenverschil

samenstelling van klasse zn en verschil zn met het invoegsel -n-

klassenverschillen (plural)
klassenverschilletje (diminutive singular)
klassenverschilletjes (diminutive plural)

de verschillende belangen van mensen die horen tot andere sociaal economische klassen van de samenleving

Het was een aanzienlijk verschil om zoals zijn zoon Karl uit de oorlog te komen als kapitein van de marinereservisten met een diploma van de Handelshogeschool en verzekerd te zijn van werk in het familiebedrijf of zoals haar zoon Hjalmar een afgedankte sergeant te zijn zonder verdere opleiding. Maar in principe was het hetzelfde, aan klassenverschillen kon je niet veel doen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142

Boca en River werden beide opgericht in het arme stadsdeel La Boca, maar River Plate besloot te verhuizen naar het welvarende deel van de stad, Nuñez. Het klassenverschil is een van de voornaamste oorzaken van de haat en nijd.

Weblink bron “Superclásico Boca Juniors-River Plate: moeder aller voetbalgevechten” (Zaterdag 10 november 2018), NOS


Anteil

[1-3]: Afleiding van Duits: Teil zn met het voorvoegsel an-

[1-3]: Afkomstig van Middelhoogduits: anteil zn

Herzliche Anteilname!
Meine aufrichtige Anteilnahme!
Herzliches Beileid!

Ik wil u mijn oprechte deelneming betuigen.
Gecondoleerd!
Oprecht medeleven!

der Anteil (nominative)
die Anteile (nominative singular)
des Anteils (genitive)
der Anteile (genitive singular)
dem Anteil (dative)
den Anteile (dative singular)
den Anteil (accusative)
die Anteile (accusative singular)
der Anteil (nominative)
des Anteils (genitive)
dem Anteil (dative)
den Anteil (accusative)


øybefolkning

Samenstelling van øy zn "eiland" en befolkning zn "bevolking" met het voorvoegsel be- en met het achtervoegsel -ning

Men det var sterke ønsker om at både øybefolkning og båt skulle leve videre og representere et levende stykke norsk kystkultur.

Maar er waren sterke wensen dat zowel de eilandbevolking als de boot zouden voortleven en een levend stukje Noorse kustcultuur zouden vertegenwoordigen.


bybefolkning

Samenstelling van by zn "stad" en befolkning zn "bevolking" met het voorvoegsel be- en met het achtervoegsel -ning

I mange land leter man i dag med lys og lykte for å finne velegnede friarealer for den stadig voksende bybefolkning.

In veel landen zoeken mensen tegenwoordig met lichten en lantaarns naar geschikte open plekken voor de steeds groter wordende stedelijke bevolking.


landsbybefolkning

Samenstelling van landsby zn "dorp" en befolkning zn "bevolking" met het invoegsel -s- , met het voorvoegsel be- en met het achtervoegsel -ning

Dette viser at pengene kommer fram og blir benyttet til å fremme levekår og hjelpe landsbybefolkning til å bli selvforsynende.

Hieruit blijkt dat het geld binnenkomt en wordt gebruikt om de levensomstandigheden te bevorderen en de dorpsbevolking te helpen zelfvoorzienend te worden.


bondebefolkning

Samenstelling van bonde zn "boer" en befolkning zn "bevolking" met het voorvoegsel be- en met het achtervoegsel -ning

boerenbevolking, landbevolking, rurale bevolking

Hun [Nobelprisvinner Rigoberta Menchu] er den fremste talskvinnen for Guatemalas undertrykte indianer- og bondebefolkning.

Zij [Nobelprijswinnaares Rigoberta Menchu] is de belangrijkste woordvoerster van Guatemala's onderdrukte Indiase en boerenbevolking.


befolkning

Naamwoord van handeling Noors: befolke ww ("bevolken"), dat op Duits: bevölkern ww teruggaat met het voorvoegsel be- en met het achtervoegsel -ning

Norges befolkning øket med nær en halv million de siste 20 år.

De bevolking van Noorwegen is de afgelopen 20 jaar met bijna een half miljoen toegenomen.


befolkning

Ontleent aan Noors: befolkning zn ("bevolking"), dat van Noors: befolke ww komt en op Duits: bevölkern ww teruggaat met het voorvoegsel be- en met het achtervoegsel -ning

77 prosent av den mannlege befolkning drikk øl, og 55 prosent av kvinnene - og pils står i særklasse av øltypane.

77 procent van de mannelijke bevolking dronk bier, en 55 procent van de vrouwen - en pils is een speciale klasse onder de biersoorten.


queer

queerder (uninflected comparative)
queerst (uninflected superlative)
queere (inflected positive)
queerdere (inflected comparative)
queerste (inflected superlative)
queers (partitive positive)
queerders (partitive comparative)

met of passend bij de radicale opvatting dat persoonlijke vrijheid op het terrein van seksualiteit en gender belangrijker is dan star ingedeelde categorieën met bijbehorende verwachtingen

Feministische filosofen en queer denkers houden zich bezig met vraagstukken rondom gender en seksualiteit, en kijken daarbij met een kritische blik naar bestaande normen en machtsverhoudingen.

Joyce Vermeer
 “Bachelorwerkstuk cursus FTR-FIBA309-1” (2020) op sis.ru.nl


queer

iemand die rond seksualiteit en gender radicaal uitgaat van persoonlijke vrijheid en zich op deze terreinen niet wil aanpassen aan star ingedeelde categorieën met bijbehorende verwachtingen

Het is er allemaal: de queer – en hoe je dat queer zijn beleeft – is niet in een hokje te vangen, dat is nu precies het punt.

Weblink bron
Sander Janssens
 “De jongerenvoorstelling ‘Queer Planet’ vuurt veel perspectieven op queerness af” (10 oktober 2022) op nrc.nl


arbeidersmilieu

samenstelling van arbeider zn en milieu zn met het invoegsel -s-

De Labor-leider ging ook in op zijn "eenvoudige komaf", en dat die geen belemmering hoeft te zijn voor succes. "Ik wil dat elke ouder zijn kind kan vertellen waar je ook woont of waar je vandaan komt: in Australië staan de deuren van kansen voor ons allemaal open." Albanese werd opgevoed door een alleenstaande moeder in een arbeidersmilieu in Sydney.

Weblink bron “Labor wint verkiezingen Australië, premier Morrison erkent verlies” (Zaterdag 21 mei 2022, 14:35), NOS

Het is Perry ten voeten uit. Hij is afkomstig uit een arbeidersmilieu en kende een moeilijke jeugd. Nu wordt hij ineens op handen gedragen door het kunstestablishment. "Ik moet daar nog regelmatig om lachen. Ik heb enorm geluk gehad, kan doen wat ik leuk vind en het blijkt dat mensen het waarderen. En die posh kunstverzamelaars kopen uiteindelijk wel je werk hè, dus je hebt ze ook nodig", zegt hij, gevolgd door zijn karakteristieke bulderlach.

Weblink bron
Tim de Wit
 “Erasmusprijs naar provocateur en 'pottenbakkende travestiet' Grayson Perry” (Donderdag 27 februari 2020, 13:19), NOS


werknemersbetrokkenheid

samenstelling van werknemer zn en betrokkenheid zn met het invoegsel -s-

de mate waarin een werknemer zich betrokken voelt bij de organisatie waar hij werkzaam is en/of bij het succes van die organisatie

Wereldwijd geeft 21% van de beroepsbevolking aan betrokken te zijn bij het werk; een stijging van 1% ten opzichte van 2020 en 9% meer dan in 2009. 33% van de werknemers scoort hoog op het algemeen welzijn. Het bureau wijt de beperkte groei van de werknemersbetrokkenheid aan de pandemie.

“Wat weegt zwaarder: werknemersbetrokkenheid of de cultuur op de werkplek?” (2022-08-24), Mijn Benify


denkdwang

samenstelling van denk ww en dwang zn , leenvertaling van Duits Denkzwang

beperking op het ontwikkelen van inzichten die ontstaat door de opvattingen en gedachtepatronen die in een bepaalde groep vanzelfsprekend zijn

Je stem verheffen tegen de linkse denkdwang die het land tot in het jaar 2001 gegijzeld hield, is een patente manier om jezelf achteraf tot held van de vrije geest uit te roepen.

Weblink bron
Sjoerd de Jong
 “Voor een handvol dogma's” (7 september 2004) op nrc.nl


Zielgruppe

Samenstelling van Ziel zn "doel" en Gruppe zn "groep"

die Zielgruppe (nominative singular)
die Zielgruppen (nominative plural)
der Zielgruppe (genitive singular)
der Zielgruppen (genitive plural)
der Zielgruppe (dative singular)
den Zielgruppen (dative plural)
die Zielgruppe (accusative singular)
die Zielgruppen (accusative plural)

Existenzgründer bilden nach wie vor eine wichtige Zielgruppe.

Start-ups zijn nog steeds een belangrijke doelgroep.


sharenting

het delen van privacygevoelige informatie op het internet van kinderen door de ouders

Beroemdheden als Kim Kardashian, Jessica Alba en Chrissy Teigen doen aan dit zogeheten 'sharenting'. Miljoenen volgers zagen de eerste echografie, de eerste stapjes en de eerste woordjes van hun kinderen. Deze kinderen hebben zelf niet gekozen voor een online identiteit. Hoe leuk ook, het is schadelijk en onethisch, zeggen deskundigen.

Weblink bron
Rebecca van Dam
 “Dochter Gwyneth Paltrow ontketent debat: hoeveel deel je als ouder over je kind?” (Vrijdag 29 maart 2019, 20:30), NOS

Voor het onderzoek ondervroeg de redactie van VPNGids.nl ruim achthonderd ouders. Zij vulden een uitgebreide vragenlijst in over het delen van content van hun kinderen, of zoals dat in het Engels heet: ‘sharenting’. Het begrip is een samenvoeging van sharing (delen) en parenting (ouderschap).

Weblink bron
David Bremmer
 “Ouders gooien privacy van hun kinderen te grabbel op sociale media” (03-04-2023), Tubantia


sharenting

kofferwoord van share ww en parenting zn , in 2015 gebruikt in een nieuwsbrief van de Universiteit van Michigan, mogelijk een aanpassing van "oversharenting", als term gebruikt door de Amerikaanse schrijver Steven Leckart in een artikel uit in de Wall Street Journal in 2012

/ˈʃɛəɹəntɪŋ/


agency

handelingsvermogen, handelingsmacht, vermogen tot zelfstandig handelen


custom

via Middelengels custume en Anglo-Normandisch custume van Oudfrans coustume dat teruggaat op Latijn consuetudo


convention

via Middelfrans convention van Latijn conventio


diversiteitsbeleid

samenstelling van diversiteit zn en beleid zn met het invoegsel -s-

plan van aanpak om de samenstelling van een groep zo gemengd mogelijk te maken

In 2014 werden in Nederland de eerste diversiteitsmedewerkers in het hoger onderwijs aangesteld. De Universiteit Leiden en de Vrije Universiteit Amsterdam waren de eerste universiteiten met zo'n medewerker. Elke universiteit en hogeschool uit het onderzoek heeft tegenwoordig een vorm van diversiteitsbeleid.

Weblink bron “'Medewerker diversiteit hoger onderwijs geïntimideerd en bedreigd'” (Maandag 5 december 2022, 16:36), NOS

Randstad zegt na eigen onderzoek dat het loonverschil daar niet speelt. Beide bedrijven zeggen dat het beloningsbeleid onderdeel is van een breder diversiteitsbeleid, met bijvoorbeeld vrouwvriendelijke arbeidsvoorwaarden en genderneutrale vacatureteksten.

Weblink bron “Nieuwe EU-wet moet loonkloof dichten: 'kan een behoorlijke klus zijn'” (Maandag 1 mei, 08:44), NOS

Gesterkt door juridische uitspraken en de verkiezing van Donald Trump voeren conservatieven fel strijd tegen diversiteitsprogramma’s van bedrijven. Toch blijkt dat Amerikaanse werknemers en managers vrij positief zijn over diversiteitsbeleid op de werkvloer.


actant

in de "actor-netwerktheorie" elke binnen een netwerk onderscheiden eenheid die van invloed is op andere eenheden, ongeacht of het om personen of zaken gaat

Waar het om gaat is een historische actant of een gebeurtenis in de context waardoor zij zijn omgeven te plaatsen en het object - los van de eigen historische positie van de onderzoeker - te bestuderen in het netwerk van de factoren die het bepalen.

Weblink bron
Elrud Ibsch
 Het begrip ‘historiciteit’ - beslissingen van de literatuurhistoricus ten aanzien van de historische afstand in: Spektator., jrg. 16 nr. 1 (september 1986), Foris Publications, Dordrecht, p. 6


actant

tegenwoordig deelwoord van acter ww "handelen" met het achtervoegsel -ant
**zn als taalkundige term in 1959 postuum geïntroduceerd door de 20e-eeuwse Franse taalkundige L. Tesnière in zijn boek Éléments de syntaxe structurale


aggregate

/ˈæɡ.ɹɪ.ɡət/

/ˈæɡ.ɹɪˌɡeɪt/

A social aggregate.


dalit

persoon in India, Bangladesh, Nepal, Pakistan en Sri Lanka onderaan de maatschappelijke ladder die buiten het kastenstelsel is geplaatst


de-industrialisatie

afgeleid van industrialisatie met het voorvoegsel de-

Naamwoord van handeling van de-installeren met het achtervoegsel -atie

een proces van sociale en economische verandering die wordt veroorzaakt door de verwijdering of vermindering van de industriële capaciteit of activiteit in een land of regio, vooral van de zware industrie of de verwerkende industrie


arabisering

afleiding van arabiseren met het achtervoegsel -ing

proces waarbij de Arabische taal, cultuur en religie in een bepaalde samenleving steeds meer invloed krijgen

,,Hij heeft veel meegemaakt. Tijdens de arabisering van Irak zijn veel Koerden verbannen en vermoord. Veel vrienden van hem zijn omgekomen. Hier in Nederland begon Fuad meteen weer met zijn activiteiten, gericht tegen het regime van Saddam Hoessein”, vertelde Caroline Montessori destijds, vanaf hun thuisbasis in Amstelveen.

Weblink bron
Wladimir van Willigenburg
 “Nederlandse vrouw van Iraakse vicepremier en voorvechtster montessorionderwijs overleden” (08-04-2024), Tubantia


arabisatie

afleiding van Naamwoord van handeling arabiseren met het achtervoegsel -atie


arbeidersmassa

samenstelling van arbeider zn en massa zn met het invoegsel -s-


arbeidersklas

samenstelling van arbeider zn en klas zn met het invoegsel -s-

arbeidersklassen (plural)
arbeidersklasje (diminutive singular)
arbeidersklasjes (diminutive plural)

deel van de bevolking dat bestaat uit productiewerknemers


alfawolf

samenstelling van alfa zn en wolf zn , leenvertaling van Engels alpha wolf

Leitwolf

achterhaalde aanduiding voor de aanvoerder binnen een roedel wolven

iemand die door overheersend gedrag leider van een groep is

Toch zijn de horizontaal georganiseerde werkvloer en zelfsturende teams een trend. Appelo schudt zijn hoofd: ‘Zelfsturing bestaat helemaal niet. Zo’n team heeft altijd een ongekroonde alfawolf in zijn midden, anders valt het vaak uit elkaar.’

Weblink bron Gearchiveerde versie
Maaike Bos
 “‘Zelfsturing bestaat niet, er is altijd een alfawolf nodig’” (9 oktober 2019) op intermediair.nl


assimilatieproces

samenstelling van assimilatie zn en proces zn

proces waarbij een groep zich aanpast aan een andere groep zonder de eigen cultuur te behouden


immigratiegolf

samenstelling van immigratie zn en golf zn

immigratiegolven (plural)
immigratiegolfje (diminutive singular)
immigratiegolfjes (diminutive plural)

de tijdelijke, plotselinge toename van het aantal immigranten in een land

Geert Mak legt uit: "Het waren protestanten en ze werden verdreven. Ze waren deel van de grote immigratiegolf die uit de zuidelijke Nederlanden naar de Noordelijke Nederlanden trokken. Het ging om honderdduizenden mensen in die tijd. De Sixen waren daar onderdeel van. Het was een immigratie die uiteindelijk heel veel heeft opgeleverd. Het was het eigenlijk begin van de Gouden Eeuw. En dat kun je aan de geschiedenis van de Sixen wel aflezen."

Weblink bron
Jeroen Wielaert
 “'Het verhaal van de Sixen is een achtbaan door de geschiedenis'” (zaterdag 27 augustus 2016, 17:29), NOS

In Canada kan de plotselinge verhuiswoede bij de zuiderburen rekenen op begrip. Canadese huizenverkopers zien een immigratiegolf vanuit de VS wel zitten. Anderen bieden hun bank als een slaapplaats aan.

Weblink bron “'Verhuizen naar Canada'populaire zoekterm na Super Tuesday” (woensdag 2 maart 2016, 22:05), NOS


immigratiestroom

samenstelling van immigratie zn en stroom zn

immigratiestromen (plural)
immigratiestroompje (diminutive singular)
immigratiestroompjes (diminutive plural)

de gestage toevloed van immigranten naar een bepaald land

Forum voor Democratie-leider Baudet heeft bij de uitspraak Ïch habe es gewusst"geen associatie met de Tweede Wereldoorlog. Dat zei hij in het tv-programma Goedemorgen Nederland. Hij heeft die woorden gebruikt omdat wat hem betreft duidelijk is dat vrouwen niet veilig zijn door een öngecontroleerde immigratiestroom".

Weblink bron “Baudet heeft bij 'habe es gewusst'geen associatie met WO II” (dinsdag 21 mei 2019, 08:51), NOS

In 2015 vergaloppeert de oude Le Pen zich nogmaals. Over de joodse zanger Patrick Bruel zegt hij dat ze de volgende keer wel weer een "nieuwe oven zullen bouwen". En de immigratiestroom uit Afrika kan worden gestopt met het ebolavirus, vindt hij.

Weblink bron
Hans Brom
 “Het Front National, van de marge naar het centrum” (maandag 24 april 2017, 11:00), NOS


klassenbewust

samenstelling van klasse en bewust bn met het invoegsel -n-

klassenbewuster (uninflected comparative)
klassenbewustst (uninflected superlative)
klassenbewuste (inflected positive)
klassenbewustere (inflected comparative)
klassenbewustste (inflected superlative)
klassenbewusts (partitive positive)
klassenbewusters (partitive comparative)

zich bewust zijn tot een klasse te behoren (en de belangen daarvan te moeten voorstaan)


institutionalisering

afleiding van Naamwoord van handeling institutionaliseren met het achtervoegsel -ing

het proces iets te plaatsen binnen een organisatie


germanisering

afleiding van Naamwoord van handeling germaniseren met het achtervoegsel -ing

het een Duits karakter aannemen; het aannemen van een Duitse identiteit


regenbooggemeenschap

samenstelling van regenboog zn en gemeenschap zn

regenbooggemeenschappen (plural)
regenbooggemeenschapje (diminutive singular)
regenbooggemeenschapjes (diminutive plural)

gemeenschap van alle lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, trans, intersekse, aseksuele en queer personen (lhbtiqa+)

Belangenorganisatie COC zegt dat ook de regenbooggemeenschap waardering had voor hem, omdat hij homoseksualiteit en transgender personen een stuk minder veroordeelde dan zijn voorgangers. "Hij sprak geen oordeel uit over lhbti+, hij stond de zegen voor paren van gelijk geslacht toe, net als de doop voor transgender mensen. Dat is door veel mensen in de regenbooggemeenschap zeer gewaardeerd", zegt een woordvoerder van COC tegen het ANP.

Weblink bron “Bedroefde reacties op dood van paus: 'Miljoenen mensen geïnspireerd'” (21 april 2025), NOS


sociobiologisch

afleiding van biologisch met het voorvoegsel socio-

sociobiologischer (uninflected comparative)
sociobiologische (inflected positive)
sociobiologischere (inflected comparative)
sociobiologischers (partitive comparative)

betrekking hebben op de wetenschap die sociaal gedrag biologisch probeert te verklaren

De hoogleraar wilde kijken of er betere verklaringen konden worden gevonden voor crimineel gedrag. Hij wilde onder meer kijken naar de sociobiologische factoren die hierbij een rol zouden kunnen spelen.

Weblink bron “Criminoloog Wouter Buikhuisen (91) overleden” (10 mei 2025), NOS


toeschouwerscultuur

samenstelling van toeschouwer zn en cultuur zn met het invoegsel -s-

toeschouwersculturen (plural)
toeschouwerscultuurtje (diminutive singular)
toeschouwerscultuurtjes (diminutive plural)

samenleving waarbij de meeste mensen een activiteit als toeschouwer bekijken in plaats van er zelf actief aan deel te nemen

Zoals dit boek aantoont, zien we regels, stadions (of afgebakende ruimtes voor sportbeoefening), specifieke sportuitrustingen, toeschouwerscultuur en sport als professie al terug in de vroegmoderne tijd en daarvoor.

Onno van Nijf
 “Sportgeschiedenis” (2021), Athenaeum - Polak & Van Gennep , ISBN 9789025312275