mogendheid

In de betekenis van ‘natie’ voor het eerst aangetroffen in 1526

Afgeleid van het onvoltooid deelwoord van mogen met het achtervoegsel -heid

mogendheden (plural)
mogendheidje (diminutive singular)
mogendheidjes (diminutive plural)

een soevereine staat (die een dominante positie inneemt)

Nederland was ooit een vrij belangrijke mogendheid, vanwege zijn koloniale rijk.


overheid

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘lichaam waarbij het openbaar gezag berust’ voor het eerst aangetroffen in 1526

afgeleid van over (eigenlijk bijvoeglijk overig) met het achtervoegsel -heid

overheden (plural)
overheidje (diminutive singular)
overheidjes (diminutive plural)

De Belgische overheid investeerde miljarden euro's in die bank.

‘Ik heb begrip voor de maatregelen van de overheid. Misschien hadden die wat eerder genomen moeten worden, we hebben het in Nederland misschien aanvankelijk een beetje onderschat.

Weblink bron
Charlotte Huisman
 “Wie neemt er nog de trein op een stil Utrecht Centraal?” (13 maart 2020), de Volkskrant


apartheid

Leenwoord uit het Afrikaans, in de betekenis van ‘rassenscheiding’ voor het eerst aangetroffen in 1961

afgeleid van apart met het achtervoegsel -heid

de in Zuid-Afrika door de blanke overheid in het verleden opgelegde scheiding tussen de verschillende rassen

De kleine apartheid was het bekendst en omvatte de raciale segregatie binnen woongemeenschappen.


anarchie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘regeringloosheid, wanorde’ voor het eerst aangetroffen in 1584

met het voorvoegsel an- en met het achtervoegsel -archie

samenleving die is gebaseerd op een van de richtingen van het anarchisme

Liberijnen staan een soort van anarchie voor zonder dat ze het zo willen noemen.


Eerste Kamer

raad van 75 leden gekozen door Provinciale Staten die samen met de direct gekozen Tweede Kamer de Staten-Generaal of het parlement vormen

De vergadering van de Eerste Kamer werd door de voorzitter geopend.


kabinet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘meubelstuk’ voor het eerst aangetroffen in 1588

kabinetten (plural)
kabinetje (diminutive singular)
kabinetjes (diminutive plural)

een bestuursorgaan bestaande uit hooggeplaatste leden van een regering, de regering.

Het kabinet-Balkenende IV viel over de missie in Uruzgan: het CDA en de CU wilden de militaire missie verlengen, de PvdA niet.

Het is bepaald niet ondenkbaar dat ook het oligarchenkapitaal dat nu zo moeilijk te traceren is, buiten beeld is geraakt door fiscale constructies die zijn opgetuigd in ons land, met goedkeuring van een hele serie kabinetten-Balkenende en -Rutte.


zwaardrecht

het recht van een staat om zich gewapenderhand te verdedigen

Na de Tweede Punische Oorlog verloor Carthago het zwaardrecht en kwam daarmee bloot te staan aan allerlei vernederingen van zijn buren.


sosialistisk

Noors bijvoeglijk naamwoord met het achtervoegsel -isk

Den sosialistiske republikken Cuba er Vestindias største stat.

De Socialistische Republiek Cuba is de grootste Caraïbische staat.


sosialistisk

Nynorsk bijvoeglijk naamwoord met het achtervoegsel -isk


kommunistisk

De kommunistiske regimene i Øst-Europa ble fjernet.

De communistische regimes in Oost-Europa werden vervangen.


politisk

Afgeleid van het Deense zelfstandige naamwoord politikk met het achtervoegsel -isk


politisk

Afgeleid van het Noorse zelfstandige naamwoord politikk met het achtervoegsel -isk

Minst 23 politiske fanger er løslatt i Burma.

Minstens 23 politieke gevangenen worden in Birma vrijgelaten.


politisk

Afgeleid van het Nynorske zelfstandige naamwoord politikk met het achtervoegsel -isk


electoraat

via Frans électorat of direct van middeleeuws Latijn electoratus "hoedanigheid van een keurvorst"
**[1] in de betekenis "geheel van kiesgerechtigden" aangetroffen vanaf 1873 (zie vindplaats hieronder)
**[2] in de betekenis "keurvorstendom" aangetroffen vanaf 1784 (zie vindplaats hieronder)

geheel van personen die stemmen of kunnen stemmen bij een verkiezing

Het electoraat zal daarover een uitspraak moeten doen.

Halverwege de dag (rond 14.00 uur) had in Den Haag iets meer dan 19 procent van het electoraat zijn stem uitgebracht voor de gemeenteraad.

Weblink bron “Wisselende opkomst voor raadsverkiezingen in grote steden” (21 maart 2018) op nu.nl

Zijn electoraat zijn vooral oudere kiezers die niet hebben geprofiteerd van de opbloei van de economie en met nostalgische gevoelens op de vroegere Sovjet-Unie terugkijken.

Weblink bron “Zjoeganov voor 4e keer presidentskandidaat” (17 december 2011) op nu.nl

⧖ De heer Beulé heeft gister in de decentralisatiecommissie de zienswijze van het Gouvernement doen kennen over het ontwerp gemeentewet, dat door die commissie aan de Regering ter goedkeuring werd onderworpen. Tegen de vier eerste artikelen verklaarde de heer Beulé geen aanmerkingen te hebben, maar in het vijfde zou de Minister gaarne eenige wijzigingen gebragt te zien, wat betreft het electoraat en zijn voorwaarden.

Buitenland. : Frankrijk. in: Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage (25 juni 1873), P.E. van Staden en Zoon, 's-Gravenhage


rødgrønn

Den rødgrønne regjeringen har sviktet alle landets studenter.

De rood-groene regering heeft alle studenten van het land in de steek gelaten.


regjering

Afkomstig van het Latijnse werkwoord regere

/ ɾəˈjeːɾɪŋ /


regjering

/ ɾəˈjeːɾɪŋ /

Det var viktig for oss at vi fikk ei ny regjering.

Het was belangrijk voor ons dat we een nieuwe regering hebben gekregen.


kapitalistisk

Afgeleid van het Noorse woord kapitalist met het achtervoegsel -isk.

I det kapitalistiske økonomiske systemet står kapitalen i sentrum.

In het kapitalistische economische systeem staat het kapitaal in het midden.


kapitalistisk

Afgeleid van het Nynorske woord kapitalist met het achtervoegsel -isk.


begrotingstekort

samenstelling van begroting en tekort met het invoegsel -s-

deficit

de mate waarin de inkomsten van de staat minder zijn dan de uitgaven

begrotingstekorten (plural)
begrotingstekortje (diminutive singular)
begrotingstekortjes (diminutive plural)

Er wordt in de Verenigde Staten veel ophef over het begrotingstekort gemaakt, soms door politici die eerder van harte aan de vergroting ervan hebben meegewerkt.


ongelijkheid

afgeleid van gelijk met het voorvoegsel on- en met het achtervoegsel -heid

ongelijkheden (plural)
ongelijkheidje (diminutive singular)
ongelijkheidjes (diminutive plural)

het door de staat voortrekken van de een en achterstellen van de ander

Soms is ongelijkheid een kwestie van ras, soms van geslacht dan weer van taal, geloof of seksuele oriëntatie.

In het boek 'The spirit level, Why Greater Equality Makes Societies Stronger' van Richard Wilkinson wordt aangetoond hoe een hogere mate van ongelijkheid in een maatschappij samenhangt met allerlei sociaal destabiliserende elementen, zoals meer tienerzwangerschappen, slechtere gezondheid en meer geweld


utenriksminister

Hillary Clinton har akseptert stillingen som utenriksminister i Obamas regjering.

Hillary Clinton heeft ingestemd met de post van minister van Buitenlandse Zaken van de regering Obama.


høyre

de rechtse partijen of het rechtse blok.

Det radikale høyre har dreid europeisk politikk mot høyre.

Het radicale rechtse blok heeft de Europese politiek naar de rechterkant gedraaid.


federalisme

afgeleid van federaal met het achtervoegsel -isme

federalismen (plural)
federalismetje (diminutive singular)
federalismetjes (diminutive plural)

de voor een bondsstaat kenmerkende staatsvorm zonder centraal gezag, waarbij in plaats daarvan de afzonderlijke delen binnen de staat een hoge mate van autonomie bezitten


backbencher

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘minder belangrijk politicus’ voor het eerst aangetroffen in 1950

backbencher

een parlementslid zonder bijzondere verantwoordelijkheden

þingmaður sem ekki er í flokksforystunni

backbenchers (plural)
backbenchertje (diminutive singular)
backbenchertjes (diminutive plural)

We kiezen de eerste politicus, al is het maar een backbencher.


backbencher

bankbencher, niet-prominente politicus (m.n. in het Lagerhuis)


supermacht

Afgeleid van macht met het voorvoegsel super-

Supermacht

een staat die zoveel macht heeft dat ze de wereldpolitiek beslissend kan beïnvloeden

supermachten (plural)
supermachtje (diminutive singular)
supermachtjes (diminutive plural)


confederatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘verbond’ voor het eerst aangetroffen in 1576

Afkomstig van het Latijnse com (samen) en foederare (verenigen)

Naamwoord van handeling van confedereren met het achtervoegsel -atie

confederaties (singular)
confederatietje (diminutive first-person)
confederatietjes (diminutive singular)

een samenwerkingsverband tussen soevereine staten die daarbij hun soevereiniteit behouden, een statenbond

Het Gemenebest van Onafhankelijke Staten wordt door sommigen een confederatie genoemd.


stembusgang

Urnengang

het uitbrengen van een stem door de stemgerechtigden

Na deze zitting zal het CHS binnen zes maanden na de stembusgang het eindverslag van de verkiezingen presenteren.


biedermeier

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘stijlperiode van’ voor het eerst aangetroffen in 1815

biedermeier

een ronde bloemschikking met veel bloemen

biedermeiers (plural)
biedermeiertje (diminutive singular)
biedermeiertjes (diminutive plural)

een kunstzinnige stroming in m.n. Duitsland en Oostenrijk in de 19e eeuw


vrijzinnig

mogelijk leenvertaling van Duits freisinnig, op te vatten als samenstellende afleiding van vrij bn en zin zn met het achtervoegsel -ig, in de betekenis "liberaal" aangetroffen vanaf 1828 (zie vindplaats hieronder)

vrijzinniger (uninflected comparative)
vrijzinnigst (uninflected superlative)
vrijzinnige (inflected positive)
vrijzinnigere (inflected comparative)
vrijzinnigste (inflected superlative)
vrijzinnigs (partitive positive)
vrijzinnigers (partitive comparative)

strevend naar geestelijke en maatschappelijke vrijheid

⧖ De Heer Huskisson, zegt hij, is, gelijk zijn vriend Canning was, een voorstander van een vrijzinnig stelsel van buiten- en binnenlandsche staatkunde, maar zij waren beide even ver verwijderd van de overdrevene gevoelens der Whigs.

Buitenlandsche berigten. : Engeland. in: Nederlandsche Staatscourant, 1828 nr. 38 (13 februari 1828), Bureau der Nederlandsche Staats-courant, 's-Gravenhage, p. 1 kol. 1


bewindsman

samenstelling van bewind en man met het invoegsel -s-

Minister

een man die als minister of staatssecretaris deel uitmaakt van een regering

bewindslieden (plural)
bewindslui (plural)
bewindsmannen (plural)

De bewindslieden konden het niet eens worden over de aanwezigheid van de troepen in Afghanistan.

Er zou jarenlang voor gewaarschuwd zijn dat de GGD's onvoldoende voorbereid waren op een pandemie, maar met die informatie is niets gedaan. Maar dat gevaar werd door de kabinetten-Rutte onderschat, zeggen meerdere (ex-)GGD-directeuren tegen het AD. "Bewindslieden vonden onze waarschuwingen belachelijk. 'Infectieziekten zijn voorbij', zei een bewindsman me letterlijk", aldus ...


oorlogsmoeheid

samenstelling van oorlog en moeheid met het invoegsel -s-

afgeleid van oorlogsmoe met het achtervoegsel -heid

een groeiend verlangen in een oorlogvoerend land om de strijd op te geven, wat ook de gevolgen zijn

Na bijna een decennium van oorlog in Afghanistan wordt de oorlogsmoeheid in de Verenigde Staten steeds duidelijker merkbaar.


lijmpoging

Rettungsversuch

een actie ondernomen om een uiteengevallen kabinet opnieuw bijeen te brengen

lijmpogingen (plural)
lijmpoginkje (diminutive singular)
lijmpoginkjes (diminutive plural)

De lijmpoging is mislukt en er komen nieuwe verkiezingen.


opkomst

Naamwoord van handeling van opkomen met het achtervoegsel -st

Aufstieg

de toename in belang van een staat, stand, technologie of organisatie

Wahlbeteiligung

de mate waarin de kiesgerechtigden gebruik maken van hun stemrecht in een verkiezing

Aufgang

het boven de horizon verschijnen van een hemellichaam

De opkomst was bedenkelijk laag bij deze verkiezingen.


lijsttrekker

Spitzenkandidat

iemand op de eerste plaats staat van de kandidatenlijst van een partij in een verkiezing

lijsttrekkers (plural)
lijsttrekkertje (diminutive singular)
lijsttrekkertjes (diminutive plural)

De lijsttrekker van een partij is gewoonlijk ook de nieuwe fractievoorzitter.


lidstaat

Mitgliedsland

een staat die toegetreden is tot een inter- of supranationale organisatie

lidstaten (plural)
lidstaatje (diminutive singular)
lidstaatjes (diminutive plural)

Ook Bulgarije is nu een lidstaat van de Europese Unie.


overheidsbeleid

samenstelling van overheid en beleid met het invoegsel -s-

overheidsbeleiden (plural)
overheidsbeleidje (diminutive singular)
overheidsbeleidjes (diminutive plural)

beleid dat door de overheid wordt opgesteld en uitgevoerd

"Vaste banen verdwijnen door overheidsbeleid"


overheidsbemoeienis

samenstelling van overheid en bemoeienis met het invoegsel -s-

overheidsbemoeienissen (plural)
overheidsbemoeienisje (diminutive singular)
overheidsbemoeienisjes (diminutive plural)

Beleggingen in vastgoed zijn gevaarlijk door overheidsbemoeienis.


overheidsbemiddeling

samenstelling van overheid en bemiddeling met het invoegsel -s-

Collectief overleg en overheidsbemiddeling.


overheidsingrijpen

samenstelling van overheid en ingrijpen met het invoegsel -s-

Overheidsingrijpen is vaak niet efficiënt.


overheidspolitiek

samenstelling van overheid en politiek met het invoegsel -s-

Weerstand tegen de overheidspolitiek.


overheidsbemoeiing

samenstelling van overheid zn en bemoeiing zn met het invoegsel -s-

overheidsbemoeiing met radioprogramma's.


overheidsinterventie

samenstelling van overheid en interventie met het invoegsel -s-

Falende overheidsinterventie.


heerser

Naamwoord van handeling van heersen met het achtervoegsel -er

heersers (plural)
heersertje (diminutive singular)
heersertjes (diminutive plural)

Karel de Grote was de machtigste heerser die Europa in eeuwen gezien had.


politicus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘staatsman’ voor het eerst aangetroffen in 1629

politiker

iemand die zich beroepsmatig met politiek bezighoudt

politici (plural)
(politicusje) (diminutive singular)
(politicusjes) (diminutive plural)

Deze politicus hoeft zich geen al te grote zorgen te maken over de volgende verkiezingen.

Eerder werd al bekend dat verdachte Tetsuya Yamagami wrok tegen Abe koesterde, omdat de politicus volgens hem verbonden was aan een religieuze groep. Het is niet duidelijk waarom de 41-jarige man uiteindelijk Abe als slachtoffer koos.

Weblink bron “Verdachte van moord op oud-premier Abe had eerst ander doelwit” (09 juli 2022), NU.nl

Het deed hem bijna plezier, gaf hij tenminste voor zichzelf toe, hij zou het niet hardop zeggen, om te lezen hoe de Franse generaals en politici gedwongen waren hun capitulatie te ondertekenen in dezelfde spoorwagon waarin ze het begin van die vreselijke Vrede van Versailles hadden gedicteerd.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


regeerakkoord

Koalitionsvertrag

overeenkomst tussen coalitiepartijen die bij de vorming van een coalitieregering gesloten wordt

regeerakkoorden (plural)
regeerakkoordje (diminutive singular)
regeerakkoordjes (diminutive plural)

De Eerste Kamerfracties zijn niet gebonden aan het regeerakkoord.

Staatssecretaris Harbers (VVD) liet direct weten dat hij ervan uitgaat dat het regeerakkoord voor de andere coalitiepartijen leidend is.

Mulder wijst ook op het regeerakkoord, waarin staat dat er aandacht zou komen voor techniekonderwijs. „Dan is het niet logisch dat je dat alleen voor universiteiten regelt, maar voor hogescholen niet.”


mensenrechten

[2] (verkorting) van rechten van de mens , een leenvertaling van Frans droits de l'homme

човешки права

geheel van de fundamentele rechten en vrijheden die ieder mens toekomen

Het land heeft een zeer bedenkelijke reputatie op het gebied van mensenrechten.


pidiellino

Afgeleid van het acroniem PdL (uitgesproken als pi-di-elle) met het achtervoegsel -ino.

te maken hebbend met de voormalige politieke partij Il Popolo della Libertà ("Het Volk van de Vrijheid")

In tarda mattinata fonti pidielline contavano su una sua diffusione nel tardo pomeriggio.

In de late ochtend rekenden bronnen binnen de PdL op een uitzending [van de video] in de late namiddag.


pidiellino

een lid van de politieke partij Il Popolo della Libertà ("Het Volk van de Vrijheid")

Il pidiellino Francesco Triscari è una vecchia conoscenza della politica milanese.

De PdL'er Francesco Triscari is een oude bekende van de Milanese politiek.


overheidsfinanciën

alleen meervoud, samenstelling van overheid zn en financiën zn met het invoegsel -s-

alle inkomsten en uitgaven van de overheid

Het kabinet wil de overheidsfinanciën weer gezond maken.


opstandeling

afgeleid van opstand met het achtervoegsel -ling met het invoegsel -e-

bihurri

iemand die zich gewapenderhand verzet tegen het heersende gezag

opstandelingen (plural)
opstandelingetje (diminutive singular)
opstandelingetjes (diminutive plural)

De opstandelingen kregen het zwaar te verduren.


diverse

Ontleend aan Oudfrans diverse, afkomstig van het Latijnse voltooid deelword diversus van divertere

bestaande uit mensen met een verschillend achtergrond, bijv. in etniciteit, geslacht, genderidentiteit, geaardheid, leeftijd, enz.


divers

via Middelnederlands divers, van Frans divers of direct van Latijn diversus, in de betekenis van ‘verschillend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1272
**[2] van Engels diverse, in de betekenis ‘etnisch gevarieerd’ aangetroffen vanaf 2008 (zie vindplaats hieronder)

vielfältig

diverser (uninflected comparative)
diverst (uninflected superlative)
diverse (inflected positive)
diversere (inflected comparative)
diverste (inflected superlative)
diversers (partitive comparative)

gekenmerkt door de aanwezigheid van mensen met een verschillend achtergrond in etniciteit, geslacht of geaardheid e.d. in een organisatie of op het werk

Als die daar niet in slagen, kan de minister benoemingen tegenhouden en vacatures niet vervullen tot er een vrouw of allochtoon is gevonden. „Als je goed zoekt, dan vind je ze. We leven in een diverse samenleving. De politie moet daarvan een afspiegeling zijn”, zei Ter Horst gisteren.

Politietop krijgt meer allochtonen in: Provinciale Zeeuwse Courant (15 maart 2008), p. 4 op krantenbankzeeland.nl

Dit is een veel diversere samenleving geworden.


Tweede Kamerlid

samenstelling van Tweede Kamer en en lid zn , geschreven met twee hoofdletters en een spatie volgens spellingregel 6.M onder (3)

Tweede Kamerleden (plural)
Tweede-Kamerlid

volksvertegenwoordiger in het direct gekozen deel van het Nederlandse parlement, de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Hij is al tien jaar Tweede Kamerlid.

Het Tweede Kamerlid vindt het terecht dat het kabinet de internationale concurrentie niet uit het oog verliest.

Weblink bron
Erik van der Walle
 “Draaien burgers en het mkb dan toch op voor de energietransitie?” (19 augustus 2020) op nrc.nl


bananenrepubliek

samenstelling van banaan en republiek met het invoegsel -en-

جمهورية الموز

een van de Midden-Amerikaanse staten zoals Honduras, Nicaragua, El Salvador of Guatemala, eens zo genoemd vanwege de bananenindustrie die daar alles overheerste

جمهورية الموز

een in politiek en economisch opzicht corrupt en instabiel land, dat bovendien vaak rijk is aan grondstoffen

bananenrepublieken (plural)
bananenrepubliekje (diminutive singular)
bananenrepubliekjes (diminutive plural)


marxisme

eponiem afgeleid van de 19e-eeuwse Duitse politiek-econoom K. Marx met het achtervoegsel -isme, in de betekenis van ‘politieke leer’ voor het eerst aangetroffen in 1909

Marxism

de socialistische ideologie van de volgelingen van Karl Marx

De linkse studenten dweepten met het marxisme.


dictatuur

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘regering door dictator’ voor het eerst aangetroffen in 1850

diktatorskap

staatsvorm waarbij de macht vrijwel volledig in handen van één of enkele personen ligt

dictaturen (plural)
dictatuurtje (diminutive singular)
dictatuurtjes (diminutive plural)

staatsvorm waarbij de macht vrijwel volledig in handen van een of enkele personen ligt

“Dertien jaar na de invasie is Irak een verscheurd, verwoest en getraumatiseerd land. Van een snelle overgang van dictatuur naar democratie, zoals de Amerikaanse en Britse regering voorspelden, is niets terechtgekomen. In plaats daarvan is in Irak een meedogenloze machtsstrijd uitgebroken, die tot op de dag van vandaag voortduurt, en die heeft geleid tot opmars van de meest gevreesde terreurbeweging ter wereld: Islamitische Staat (IS).”

steeds meer Russen constateren dat ook zij gevangenen zijn - niet van granaatvuur, maar van een volwaardige dictatuur.


autocratie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onbeperkte heerschappij’ voor het eerst aangetroffen in 1799

met het voorvoegsel auto- en met het achtervoegsel -cratie

autocratieën (plural)
autocratietje (diminutive singular)
autocratietjes (diminutive plural)

een regeringsvorm waarbij de macht wordt uitgeoefend door één man of vrouw

Rusland is eeuwenlang een autocratie geweest.

"Turkije is hard op weg naar een autocratie"

De Republikeinen, die volledig meegingen in Trumps retoriek van verheerlijking van autocratie, misogynie en verdeeldheid, hebben bovendien hun greep op het Huis van Afgevaardigden behouden en de meerderheid in de Senaat gekregen


manifeste

Van het Latijnse manifestus en/of (in de betekenis "handvest") van het Italiaanse manifesto.


gemeenteraadsverkiezing

samenstelling van gemeenteraad en verkiezing met het invoegsel -s-

gemeenteraadsverkiezingen (plural)
gemeenteraadsverkiezinkje (diminutive singular)
gemeenteraadsverkiezinkjes (diminutive plural)

het verkiezen van de leden van de gemeenteraad

In de gemeenteraadsverkiezingen won deze partij veel terrein.


beschermd stadsgezicht

een qua buitenarchitectuur wettelijk beschermd deel van een stad

Dit gebouw is deel van een beschermd stadsgezicht en mag dus niet zomaar afgebroken worden.


schuldencrisis

samenstelling van schuld en crisis met het invoegsel -en-

schuldencrises (plural)
schuldencrisissen (plural)
schuldencrisisje (diminutive singular)
schuldencrisisjes (diminutive plural)

politieke en financieel-economische onrust en onzekerheid veroorzaakt door het op zich nemen van een te grote schuldenlast en/of begrotingstekort van een staat

Er wordt vanwege de Griekse en Ierse staatsschulden gesproken van een schuldencrisis in de eurozone.


hoogverraad

verraad van het eigen land in tijd van oorlog

De doodstraf is gewoonlijk de straf die op hoogverraad staat.


mobiliseren

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘troepen in het veld brengen’ voor het eerst aangetroffen in 1847

afgeleid van het Franse mobiliser (met het achtervoegsel -iseren)

mobilize

optrommelen en inschakelen van helpers, actiebereid maken van geestverwanten

mobiliseerde (past)
gemobiliseerd (past participle)
te mobiliseren (active infinitive imperfect present)
zullen mobiliseren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen mobiliseren (active infinitive imperfect future)
hebben gemobiliseerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gemobiliseerd (active infinitive perfect present)
gemobiliseerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gemobiliseerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
mobiliserend (imperfect participle)
gemobiliseerd (past participle)
mobilisere (subjunctive)
mobiliseer (indicative imperfect present singular first-person)
mobiliseert (indicative imperfect present singular second-person)
mobiliseert (indicative imperfect present singular second-person)
mobiliseert (indicative imperfect present singular second-person)
mobiliseert (indicative imperfect present singular third-person)
mobiliseerde (indicative imperfect past singular first-person)
mobiliseerde (indicative imperfect past singular second-person)
mobiliseerde (indicative imperfect past singular second-person)
mobiliseerde (indicative imperfect past singular second-person)
mobiliseerde (indicative imperfect past singular third-person)
mobiliseerden (indicative imperfect past plural first-person)
mobiliseerden (indicative imperfect past plural second-person)
mobiliseerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal mobiliseren (indicative imperfect future singular first-person)
zult mobiliseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal mobiliseren (indicative imperfect future singular second-person)
zult mobiliseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal mobiliseren (indicative imperfect future singular second-person)
zult mobiliseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal mobiliseren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen mobiliseren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen mobiliseren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen mobiliseren (indicative imperfect future plural third-person)
zou mobiliseren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou mobiliseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) mobiliseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt mobiliseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou mobiliseren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden mobiliseren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden mobiliseren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden mobiliseren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gemobiliseerd (perfect present first-person)
hebt gemobiliseerd (perfect present second-person)
hebt gemobiliseerd (perfect present second-person)
heeft gemobiliseerd (perfect present second-person)
hebt gemobiliseerd (perfect present second-person)
heeft gemobiliseerd (perfect present third-person)
hebben gemobiliseerd (perfect present first-person)
hebben gemobiliseerd (perfect present second-person)
hebben gemobiliseerd (perfect present third-person)
had gemobiliseerd (perfect past first-person)
had gemobiliseerd (perfect past second-person)
had gemobiliseerd (perfect past second-person)
hadt gemobiliseerd (perfect past second-person)
had gemobiliseerd (perfect past third-person)
hadden gemobiliseerd (perfect past first-person)
hadden gemobiliseerd (perfect past second-person)
hadden gemobiliseerd (perfect past third-person)
zal gemobiliseerd hebben (perfect future first-person)
zal gemobiliseerd hebben (perfect future second-person)
zult gemobiliseerd hebben (perfect future second-person)
zult gemobiliseerd hebben (perfect future second-person)
zal gemobiliseerd hebben (perfect future second-person)
zult gemobiliseerd hebben (perfect future second-person)
zal gemobiliseerd hebben (perfect future third-person)
zullen gemobiliseerd hebben (perfect future first-person)
zullen gemobiliseerd hebben (perfect future second-person)
zullen gemobiliseerd hebben (perfect future third-person)
zou gemobiliseerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gemobiliseerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gemobiliseerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gemobiliseerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gemobiliseerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gemobiliseerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gemobiliseerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gemobiliseerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gemobiliseerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gemobiliseerd (impersonal passive present imperfect)
er is gemobiliseerd (impersonal passive present perfect)
er werd gemobiliseerd (impersonal passive past imperfect)
er was gemobiliseerd (impersonal passive past perfect)
er zal gemobiliseerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gemobiliseerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gemobiliseerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gemobiliseerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gemobiliseerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gemobiliseerd te worden (passive infinitive imperfect present)
gemobiliseerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gemobiliseerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gemobiliseerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gemobiliseerd te zijn (passive infinitive perfect present)
gemobiliseerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gemobiliseerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word gemobiliseerd (singular imperfect present first-person)
wordt gemobiliseerd (singular imperfect present second-person)
wordt gemobiliseerd (singular imperfect present second-person)
wordt gemobiliseerd (singular imperfect present second-person)
wordt gemobiliseerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gemobiliseerd (singular imperfect present plural first-person)
worden gemobiliseerd (singular imperfect present plural second-person)
worden gemobiliseerd (singular imperfect present third-person)
werd gemobiliseerd (singular imperfect past first-person)
werd gemobiliseerd (singular imperfect past second-person)
werd gemobiliseerd (singular imperfect past second-person)
werdt gemobiliseerd (singular imperfect past second-person)
werd gemobiliseerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gemobiliseerd (singular imperfect past plural first-person)
werden gemobiliseerd (singular imperfect past plural second-person)
werden gemobiliseerd (singular imperfect past third-person)
zal gemobiliseerd worden (singular imperfect future first-person)
zult gemobiliseerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gemobiliseerd worden (singular imperfect future second-person)
zult gemobiliseerd worden (singular imperfect future second-person)
zal gemobiliseerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gemobiliseerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gemobiliseerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gemobiliseerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gemobiliseerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gemobiliseerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gemobiliseerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gemobiliseerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gemobiliseerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gemobiliseerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gemobiliseerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gemobiliseerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gemobiliseerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gemobiliseerd (perfect present first-person)
bent gemobiliseerd (perfect present second-person)
bent gemobiliseerd (perfect present second-person)
is gemobiliseerd (perfect present second-person)
zijt gemobiliseerd (perfect present second-person)
is gemobiliseerd (perfect present third-person)
zijn gemobiliseerd (perfect present first-person)
zijn gemobiliseerd (perfect present second-person)
zijn gemobiliseerd (perfect present third-person)
was gemobiliseerd (perfect past first-person)
was gemobiliseerd (perfect past second-person)
was gemobiliseerd (perfect past second-person)
waart gemobiliseerd (perfect past second-person)
was gemobiliseerd (perfect past third-person)
waren gemobiliseerd (perfect past first-person)
waren gemobiliseerd (perfect past second-person)
waren gemobiliseerd (perfect past third-person)
zal gemobiliseerd zijn (perfect future first-person)
zult gemobiliseerd zijn (perfect future second-person)
zult gemobiliseerd zijn (perfect future second-person)
zult gemobiliseerd zijn (perfect future second-person)
zal gemobiliseerd zijn (perfect future third-person)
zullen gemobiliseerd zijn (perfect future first-person)
zullen gemobiliseerd zijn (perfect future second-person)
zullen gemobiliseerd zijn (perfect future third-person)
zou gemobiliseerd zijn (perfect conditional first-person)
zou gemobiliseerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gemobiliseerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gemobiliseerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gemobiliseerd zijn (perfect conditional second-person)
zou gemobiliseerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gemobiliseerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden gemobiliseerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden gemobiliseerd zijn (perfect conditional third-person)

Ook de Nederlandse staat mobiliseerde haar troepen.


particulier

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘privaat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1454

particulierder (uninflected comparative)
particulierst (uninflected superlative)
particuliere (inflected positive)
particulierdere (inflected comparative)
particulierste (inflected superlative)
particuliers (partitive positive)
particulierders (partitive comparative)

niet van de overheid of onder rechtstreeks toezicht daarvan vallend

Een particuliere school is vaak duurder dan een door de overheid gesubsidieerde school.

Ze zag overal sossen en was van mening dat het hele idee van televisie was om propaganda te maken voor de sossen, daarom moesten we een reclamevrije staatstelevisie hebben, hoewel alle verstandige mensen beseften dat commerciële televisie in particulier bezit veel beter zou zijn geweest.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


propaganda

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘reclame’ voor het eerst aangetroffen in 1850

Van het Latijnse gerundium propaganda, van propagare, "voortplanten, uitbreiden".

Propaganda

activiteiten of materiaal gericht op het beïnvloeden van de mening of het gedrag...

activiteiten of materiaal gericht op het beïnvloeden van de mening of het gedrag van grote groepen mensen waarin niet zelden gelogen wordt

Hij geloofde ze net zomin als de propaganda aan het begin, toen bijvoorbeeld werd beweerd dat de kogels van de moffen zo zacht waren dat ze onder daverend gelach van de Franse regimenten als beurse peren op hun uniform te pletter sloegen.

Hitler gebruikte de Spelen van 1936 als propaganda voor zijn idealen.

Daar had ze eerlijk gezegd geen idee van gehad, wat pijnlijk was omdat ze zich blijkbaar had laten beïnvloeden door alle propaganda over de joodse dreiging door te geloven dat het er op zijn minst vele malen meer waren.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


oath

Afkomstig van het Middelengelse woord "ooth" (= eed) , dat van het Oudengelse woord "āth" (= eed) komt.


bloedlaster

bloedlaster

de antisemitische aantijging dat Joden christelijke kinderen zouden ontvoeren en om rituele redenen martelen en hun bloed opvangen

Het gebruik van het woord bloedlaster is Sarah Palin bijzonder kwalijk genomen.

vergelijkbare aantijgingen als [1] tegen andere groepen, zoals de Russische chlysten, een negentiende-eeuwse sekte


koloniseren

afgeleid van het Franse coloniser (met het achtervoegsel -iseren)

koloniseerde (past)
gekoloniseerd (past participle)
te koloniseren (active infinitive imperfect present)
zullen koloniseren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen koloniseren (active infinitive imperfect future)
hebben gekoloniseerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gekoloniseerd (active infinitive perfect present)
gekoloniseerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gekoloniseerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
koloniserend (imperfect participle)
gekoloniseerd (past participle)
kolonisere (subjunctive)
koloniseer (indicative imperfect present singular first-person)
koloniseert (indicative imperfect present singular second-person)
koloniseert (indicative imperfect present singular second-person)
koloniseert (indicative imperfect present singular second-person)
koloniseert (indicative imperfect present singular third-person)
koloniseerde (indicative imperfect past singular first-person)
koloniseerde (indicative imperfect past singular second-person)
koloniseerde (indicative imperfect past singular second-person)
koloniseerde (indicative imperfect past singular second-person)
koloniseerde (indicative imperfect past singular third-person)
koloniseerden (indicative imperfect past plural first-person)
koloniseerden (indicative imperfect past plural second-person)
koloniseerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal koloniseren (indicative imperfect future singular first-person)
zult koloniseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal koloniseren (indicative imperfect future singular second-person)
zult koloniseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal koloniseren (indicative imperfect future singular second-person)
zult koloniseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal koloniseren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen koloniseren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen koloniseren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen koloniseren (indicative imperfect future plural third-person)
zou koloniseren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou koloniseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) koloniseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt koloniseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou koloniseren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden koloniseren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden koloniseren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden koloniseren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gekoloniseerd (perfect present first-person)
hebt gekoloniseerd (perfect present second-person)
hebt gekoloniseerd (perfect present second-person)
heeft gekoloniseerd (perfect present second-person)
hebt gekoloniseerd (perfect present second-person)
heeft gekoloniseerd (perfect present third-person)
hebben gekoloniseerd (perfect present first-person)
hebben gekoloniseerd (perfect present second-person)
hebben gekoloniseerd (perfect present third-person)
had gekoloniseerd (perfect past first-person)
had gekoloniseerd (perfect past second-person)
had gekoloniseerd (perfect past second-person)
hadt gekoloniseerd (perfect past second-person)
had gekoloniseerd (perfect past third-person)
hadden gekoloniseerd (perfect past first-person)
hadden gekoloniseerd (perfect past second-person)
hadden gekoloniseerd (perfect past third-person)
zal gekoloniseerd hebben (perfect future first-person)
zal gekoloniseerd hebben (perfect future second-person)
zult gekoloniseerd hebben (perfect future second-person)
zult gekoloniseerd hebben (perfect future second-person)
zal gekoloniseerd hebben (perfect future second-person)
zult gekoloniseerd hebben (perfect future second-person)
zal gekoloniseerd hebben (perfect future third-person)
zullen gekoloniseerd hebben (perfect future first-person)
zullen gekoloniseerd hebben (perfect future second-person)
zullen gekoloniseerd hebben (perfect future third-person)
zou gekoloniseerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gekoloniseerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gekoloniseerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekoloniseerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gekoloniseerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gekoloniseerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gekoloniseerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gekoloniseerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gekoloniseerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gekoloniseerd (impersonal passive present imperfect)
er is gekoloniseerd (impersonal passive present perfect)
er werd gekoloniseerd (impersonal passive past imperfect)
er was gekoloniseerd (impersonal passive past perfect)
er zal gekoloniseerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gekoloniseerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gekoloniseerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gekoloniseerd zijn (impersonal passive conditional perfect)


avondklok

toc de queda

verbod om zich op straat te begeven na een zekere tijd

avondklokken (plural)
avondklokje (diminutive singular)
avondklokjes (diminutive plural)

De avondklok in Caïro wordt grotendeels genegeerd en ook niet door het leger afgedwongen.

Alle overheidsdiensten van Curaçao zijn woensdag de hele dag gesloten. De avondklok is vervroegd tot 11.00 uur plaatselijke tijd.

Weblink bron “Paniek op Curaçao door mogelijk eerdere aankomst tropische storm Bonnie” (29 juni 2022), NU.nl


nazi

van Duits Nazi, in de betekenis van ‘nationaal-socialist’ voor het eerst aangetroffen in 1930

Nazi

een aanhanger, lid van de Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei

nazi's (plural)
nazietje (diminutive singular)
nazietjes (diminutive plural)

oorspronkelijk: aanhanger, lid van de Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP) een politieke partij in het Duitsland van de jaren 1920 tot 1945

De nazi's scandeerden 'Heil Hitler' tijdens de massavergadering waar Adolf Hitler het woord voerde.

aanhanger van het nazisme of een soortgelijke fascistische, racistische of antisemitische ideologie

Tegenstanders zeggen dat hij een onvervalste racist en zelfs nazi is.


traangas

een chemische stof die sterk op de traanklieren werkt

In Bahrein sloeg de politie 's nachts op de slapende betogers in met stokken, en gebruikte traangas en kogels.


coalitieregering

coalitieregeringen (plural)
coalitieregerinkje (diminutive singular)
coalitieregerinkjes (diminutive plural)

een regering die gevormd is uit meer dan één politieke partij

Zelfs de Britten worden nu geregeerd door een coalitieregering.


interim-president

iemand die gedurende een overgangstijd het ambt van president vervult

Dat heeft de Tunesische interim-president Fouad Mebazaa donderdag bekendgemaakt.


stembus

Wahlurne

een bus waarin ingevulde stemformulieren verzameld worden

Abstimmung

het houden van een verkiezing of de uitslag daarvan

stembussen (plural)
stembusje (diminutive singular)
stembusjes (diminutive plural)

De stembussen werden verzegeld en naar de plaats gebracht waar de telling plaats zou vinden.


grondwetgevend

grondwetgevende (inflected positive)
grondwetgevends (partitive positive)

met de opdracht en het recht een grondwet samen te stellen

In Tunesië wordt een grondwetgevende vergadering verkozen.


zeegrens

zeegrenzen (plural)
zeegrensje (diminutive singular)
zeegrensjes (diminutive plural)

de afbakening ter zee van het souvereiniteitsgebied van twee aangrenzende staten

De zeegrens tussen Aruba en de Nederlandse Antillen is nu die tussen Aruba en Curaçao.


Eingemeindung

Afleiding van Gemeinde met het voorvoegsel ein- en met het achtervoegsel -ung.

/ˈaɪ̯nɡəˌmaɪ̯ndʊŋ/

die Eingemeindung (nominative singular)
die Eingemeindungen (nominative plural)
der Eingemeindungs (genitive singular)
der Eingemeindungen (genitive plural)
der Eingemeindung (dative singular)
den Eingemeindungen (dative plural)
die Eingemeindung (accusative singular)
die Eingemeindungen (accusative plural)

Viele Städte sind durch Eingemeindungen mit der Zeit immer größer geworden.

Vele steden zijn door fusies mettertijd alsmaar groter geworden.


Ausgemeindung

Afleiding van Gemeinde met het voorvoegsel aus- en met het achtervoegsel -ung.

/ˈaʊ̯sɡəˌmaɪ̯ndʊŋ/

die Ausgemeindung (nominative singular)
die Ausgemeindungen (nominative plural)
der Ausgemeindungs (genitive singular)
der Ausgemeindungen (genitive plural)
der Ausgemeindung (dative singular)
den Ausgemeindungen (dative plural)
die Ausgemeindung (accusative singular)
die Ausgemeindungen (accusative plural)

1975 wurde Wesseling in die Stadt Köln eingemeindet, aber ein Jahr später erfolgte wieder die Ausgemeindung.

In 1975 werd Wesseling gefusioneerd met de stad Keulen, maar een jaar later volgde alweer de afsplitsing.


doorkruisen

bar

op een wijze handelen die geheel in strijd is met een bepaald beleid

doorkruiste (past)
doorkruist (past participle)

op een wijze handelen die verwachtingen of voornemens van anderen verstoort

De lidstaten doorkruisten daarmee het Europese beleid op het gebied van de begrotingsdiscipline.

De Saoedische regering heeft donderdag pelgrimstochten naar de voor moslims heilige plaatsen Mekka en Medina tot nader order opgeschort om besmetting met het nieuwe coronavirus te voorkomen. (…) Het Saoedische besluit kan de plannen van miljoenen islamitische pelgrims doorkruisen.

Weblink bron
Floris van Straaten
 “Coronavirus doorkruist hadj in Saoedi-Arabië” (27 februari 2020) op nrc.nl


parlementariër

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘lid van het parlement’ voor het eerst aangetroffen in 1924

Abgeordneter

iemand die door middel van verkiezingen is verkozen om de bevolking van een land te vertegenwoordigen in het parlement

parlementariërs (plural)
parlementariërtje (diminutive singular)
parlementariërtjes (diminutive plural)

De Duitse parlementariërs stemmen komende donderdag over het wetsvoorstel.


governor general

gouverneur-generaal; een titel op het niveau van onderkoning, het uitvoerend of plaatsvervangend staatshoofd van een afhankelijk gebied


no-flyzone

(samenkoppeling) van het Engelse woord no-fly samengesteld met zone

De Libische no-flyzone verwijst naar het vliegverbod boven het Libische luchtruim.


wapenembargo

silah ambargosu

een internationale sanctie waarbij een partij geen wapens kan aankopen

Er werd een wapenembargo afgekondigd.


persconferentie

persconferenties (plural)
persconferentietje (diminutive singular)
persconferentietjes (diminutive plural)

een bijeenkomst van journalisten waar een persoon of woordvoerder van en organisatie een verklaring aflegt of vragen beantwoordt

Van die persconferentie zijn we nog niet veel wijzer geworden.

Meer dan een vage schets is het niet, maar het beeld dat astronomen vanmiddag vrijgaven op zes simultane persconferenties over de hele wereld vormt een grote mijlpaal in de astronomie.

In een persconferentie liet Johnson weten dat de zoektocht naar zijn opvolger volgende week begint. "In de politiek is niemand ook maar enigszins onvervangbaar. Ons geweldige systeem zal een andere leider produceren", aldus Johnson. Hij beloofde dat hij die nieuwe leider "alle steun zal geven die ik kan geven".

Weblink bron “Britse premier Johnson stapt op, maar blijft zitten tot opvolger bekend is” (onderdag 07 juli 2022), NU.nl

Journalisten vroegen Merkel tijdens de persconferentie hoe lang ze nog kan wachten op het rapport van de trojka over Griekenland. Als het klaar is, is het klaar, zei Merkel. "Gedegenheid is belangrijker is dan snelheid."

Weblink bron “Merkel: licht aan eind van de tunnel” (Dinsdag 9 oktober 2012, 15:38), NOS


terreurorganisatie

samenstelling van terreur en organisatie

terreurorganisaties (plural)
terreurorganisatietje (diminutive singular)
terreurorganisatietjes (diminutive plural)

een groepering die zijn doelstellingen naastreeft door terreur te zaaien

De dood van Osama ben Laden zegt alle terreurorganisaties de wacht aan.


particularisme

afgeleid van particulier met het achtervoegsel -isme

het leggen van nadruk op eng plaatselijke of gewestelijke belangen


kandidaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gegadigde’ voor het eerst aangetroffen in 1652

afgeleid van het Latijnse candidatus (met het achtervoegsel -aat)

Kandidat

iemand die zich verkiesbaar gesteld heeft voor een politiek ambt

Bewerber

iemand die zich beschikbaar gesteld heeft voor een baan of functie

kandidaten (plural)
kandidaatje (diminutive singular)
kandidaatjes (diminutive plural)

De kiescommissie ziet in haar een goede kandidaat.


primary

The first primaries are always held in New Hampshire.

De eerste voorverkiezingen worden altijd in New Hampshire gehouden.


lokalvalg

samenstelling van lokal bn "lokaal" en valg zn

lokale verkiezing (de verkiezing in een gemeenteraad, in het bestuur van een regio of vergelijkbaar)

Det regerende konservative parti har som ventet lidt et stort nederlag ved lokalvalg i England og Wales.

De regerende conservatieve partij leed, zoals verwacht, een grote nederlaag in de lokale verkiezingen in Engeland en Wales.


lokalvalg

een lokale verkiezing (gemeenteverkiezing en districtsverkiezing)

Fristen for å levere liste til høstens lokalvalg er søndag.

De deadline voor het indienen van een lijst voor de lokale verkiezing van dit najaar is zondag.


lokalval

lokale verkiezing (gemeenteverkiezing en districtsverkiezing)


ordfører

/ˡuːɾføːɾəɾ/

burgemeester (in Noorwegen, in andere landen borgermester)

Fem ordførere fra Senterpartiet er nominert til årets ordførerpris 2011.

Vijf burgemeesters van de (Noorse) Centrumpartij zijn 2011 genomineerd voor de jaarlijkse burgemeesterprijs.


ordførar

/ˡuːɾføːɾɑɾ/

burgemeester (in Noorwegen, in andere landen borgarmeister)


referendum

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘(volks)stemming’ voor het eerst aangetroffen in 1892

Referendum

een stemming over een wetsvoorstel, waarbij gestemd wordt door het volk zelf...

referenda (plural)
referendums (plural)
referendumpje (diminutive singular)
referendumpjes (diminutive plural)

een stemming over een wetsvoorstel, waarbij gestemd wordt door het volk zelf, niet door vertegenwoordigers van het volk

In het referendum stemde een meerderheid voor soevereiniteit.

Maar het hele traject was democratisch (vrij referendum door parlement bekrachtigd) en vooral totaal geweldloos. Daarentegen is de repressie van het Spaanse centrale gezag ongekend en gewelddadig.

Het referendum eindigde ermee dat meer dan 80 procent nee stemde, zodat mama nooit rechts zou rijden, hoe zinnig het ook was en terwijl de meeste auto's ervoor gebouwd waren.


stemmer

afgeleid van stemmen met het achtervoegsel -er

stemmers (plural)
stemmertje (diminutive singular)
stemmertjes (diminutive plural)

iemand die een stem uitbrengt of die gerechtigd is te stemmen, een kiezer


rechterzijde

samenstelling van rechter bn en zijde zn

ᨕᨈᨕᨘ

de kant tegenover degene waar zich gewoonlijk het hart bevindt

rechterzijden (plural)
rechterzijdes (plural)

een aanduiding voor de conservatieve krachten in een land

Deze partij voert ter rechterzijde oppositie tegen de regering.


rechterzij

Deze partij voert ter rechterzij oppositie tegen de regering.


linkerzijde

linkerzijden (plural)
linkerzijdes (plural)

een aanduiding voor de progressieve krachten in een land

Deze partij voert ter linkerzijde oppositie tegen de regering.


wapenstilstand

griþ

een overeenkomst met de vijand om de vijandelijkheden op te schorten

Een wapenstilstand kan bedoeld zijn om vredesonderhandelingen mogelijk te maken, maar is soms bedoeld tijdelijk te zijn, bijvoorbeeld om gevangenen uit te wisselen.

Daarom hoorde Albert in oktober de geruchten over de komende wapenstilstand nogal sceptisch aan.


aanslaglijst

aanslaglijsten (plural)
aanslaglijstje (diminutive singular)
aanslaglijstjes (diminutive plural)

een lijst van doelwitten waarop mogelijk een aanslag gepleegd zal worden

Drie Koptische kerken in Nederland stonden op een aanslaglijst van de Islamitische terreurorganisatie.


demonstreren

[1] Een formele ontlening uit het Latijn, mogelijk via het Oudfrans demonstrer in de betekenis van 'aantonen', sinds 980.

[2] De scholastische of wetenschappelijke betekenis van ‘aantonen met argumenten’, is beïnvloed door Duits demonstrieren, voor het eerst aangetroffen in 1595

[3] De betekenis van 'machtsvertoon tentoonspreiden' is uit het Engels demonstrate, aangetroffen sinds 1832.

[4] De betekenis van 'publiekelijk een protest of steunbetuiging houden' is uit het Engels demonstrate, sinds 1860.

demonstreerde (past)
gedemonstreerd (past participle)
te demonstreren (active infinitive imperfect present)
zullen demonstreren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen demonstreren (active infinitive imperfect future)
hebben gedemonstreerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gedemonstreerd (active infinitive perfect present)
gedemonstreerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gedemonstreerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
demonstrerend (imperfect participle)
gedemonstreerd (past participle)
demonstrere (subjunctive)
demonstreer (indicative imperfect present singular first-person)
demonstreert (indicative imperfect present singular second-person)
demonstreert (indicative imperfect present singular second-person)
demonstreert (indicative imperfect present singular second-person)
demonstreert (indicative imperfect present singular third-person)
demonstreerde (indicative imperfect past singular first-person)
demonstreerde (indicative imperfect past singular second-person)
demonstreerde (indicative imperfect past singular second-person)
demonstreerde (indicative imperfect past singular second-person)
demonstreerde (indicative imperfect past singular third-person)
demonstreerden (indicative imperfect past plural first-person)
demonstreerden (indicative imperfect past plural second-person)
demonstreerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal demonstreren (indicative imperfect future singular first-person)
zult demonstreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal demonstreren (indicative imperfect future singular second-person)
zult demonstreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal demonstreren (indicative imperfect future singular second-person)
zult demonstreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal demonstreren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen demonstreren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen demonstreren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen demonstreren (indicative imperfect future plural third-person)
zou demonstreren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou demonstreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) demonstreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt demonstreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou demonstreren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden demonstreren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden demonstreren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden demonstreren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gedemonstreerd (perfect present first-person)
hebt gedemonstreerd (perfect present second-person)
hebt gedemonstreerd (perfect present second-person)
heeft gedemonstreerd (perfect present second-person)
hebt gedemonstreerd (perfect present second-person)
heeft gedemonstreerd (perfect present third-person)
hebben gedemonstreerd (perfect present first-person)
hebben gedemonstreerd (perfect present second-person)
hebben gedemonstreerd (perfect present third-person)
had gedemonstreerd (perfect past first-person)
had gedemonstreerd (perfect past second-person)
had gedemonstreerd (perfect past second-person)
hadt gedemonstreerd (perfect past second-person)
had gedemonstreerd (perfect past third-person)
hadden gedemonstreerd (perfect past first-person)
hadden gedemonstreerd (perfect past second-person)
hadden gedemonstreerd (perfect past third-person)
zal gedemonstreerd hebben (perfect future first-person)
zal gedemonstreerd hebben (perfect future second-person)
zult gedemonstreerd hebben (perfect future second-person)
zult gedemonstreerd hebben (perfect future second-person)
zal gedemonstreerd hebben (perfect future second-person)
zult gedemonstreerd hebben (perfect future second-person)
zal gedemonstreerd hebben (perfect future third-person)
zullen gedemonstreerd hebben (perfect future first-person)
zullen gedemonstreerd hebben (perfect future second-person)
zullen gedemonstreerd hebben (perfect future third-person)
zou gedemonstreerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gedemonstreerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gedemonstreerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedemonstreerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gedemonstreerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gedemonstreerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gedemonstreerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gedemonstreerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gedemonstreerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gedemonstreerd (impersonal passive present imperfect)
er is gedemonstreerd (impersonal passive present perfect)
er werd gedemonstreerd (impersonal passive past imperfect)
er was gedemonstreerd (impersonal passive past perfect)
er zal gedemonstreerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gedemonstreerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gedemonstreerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gedemonstreerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gedemonstreerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gedemonstreerd te worden (passive infinitive imperfect present)
gedemonstreerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gedemonstreerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gedemonstreerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gedemonstreerd te zijn (passive infinitive perfect present)
gedemonstreerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gedemonstreerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
wordt gedemonstreerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gedemonstreerd (singular imperfect present third-person)
werd gedemonstreerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gedemonstreerd (singular imperfect past third-person)
zal gedemonstreerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gedemonstreerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gedemonstreerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gedemonstreerd worden (singular imperfect conditional third-person)
is gedemonstreerd (perfect present third-person)
zijn gedemonstreerd (perfect present third-person)
was gedemonstreerd (perfect past third-person)
waren gedemonstreerd (perfect past third-person)
zal gedemonstreerd zijn (perfect future third-person)
zullen gedemonstreerd zijn (perfect future third-person)
zou gedemonstreerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gedemonstreerd zijn (perfect conditional third-person)

een massa op de been brengen om een politieke wens kracht bij te zetten, op straat als menigte je mening uiten

Jammer maar, dat men, op de bijeenkomst van Plombières af te gaan, reeds lang over Savoye had beschikt, vóór dat het volk gehoord was en zie tot overmaat van ongeluk, daar springen de Savoyers uit de soepkom, zij demonstreren op hun best tegen de afscheiding, zij willen niets van weten; er zijn er maar honderd, zegt de een, 't zijn er tienduizend, zegt de ander; het was een oploop, een troep arm volk; men had ze opgestookt,

We moesten binnen blijven terwijl zij voor het stationsgebouw in Finse strijdliederen zongen en demonstreerden.

Er werd overal in het Midden-Oosten gedemonstreerd tegen de heersende orde.


burgerrecht

Bürgerrecht

een recht dat men geniet als staatsburger van een land

Onder de apartheid werden velen van hun burgerrechten beroofd.


başbakan

premier, minister-president, eerste minister


integreren

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘volledig maken, tot een geheel samenvoegen’ voor het eerst aangetroffen in 1775

afgeleid van het Franse intégrer (met het achtervoegsel -eren)

integreerde (past)
geïntegreerd (past participle)
te integreren (active infinitive imperfect present)
zullen integreren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen integreren (active infinitive imperfect future)
hebben geïntegreerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geïntegreerd (active infinitive perfect present)
geïntegreerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geïntegreerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
integrerend (imperfect participle)
geïntegreerd (past participle)
integrere (subjunctive)
integreer (indicative imperfect present singular first-person)
integreert (indicative imperfect present singular second-person)
integreert (indicative imperfect present singular second-person)
integreert (indicative imperfect present singular second-person)
integreert (indicative imperfect present singular third-person)
integreerde (indicative imperfect past singular first-person)
integreerde (indicative imperfect past singular second-person)
integreerde (indicative imperfect past singular second-person)
integreerde (indicative imperfect past singular second-person)
integreerde (indicative imperfect past singular third-person)
integreerden (indicative imperfect past plural first-person)
integreerden (indicative imperfect past plural second-person)
integreerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal integreren (indicative imperfect future singular first-person)
zult integreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal integreren (indicative imperfect future singular second-person)
zult integreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal integreren (indicative imperfect future singular second-person)
zult integreren (indicative imperfect future singular second-person)
zal integreren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen integreren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen integreren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen integreren (indicative imperfect future plural third-person)
zou integreren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou integreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) integreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt integreren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou integreren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden integreren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden integreren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden integreren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geïntegreerd (perfect present first-person)
hebt geïntegreerd (perfect present second-person)
hebt geïntegreerd (perfect present second-person)
heeft geïntegreerd (perfect present second-person)
hebt geïntegreerd (perfect present second-person)
heeft geïntegreerd (perfect present third-person)
hebben geïntegreerd (perfect present first-person)
hebben geïntegreerd (perfect present second-person)
hebben geïntegreerd (perfect present third-person)
had geïntegreerd (perfect past first-person)
had geïntegreerd (perfect past second-person)
had geïntegreerd (perfect past second-person)
hadt geïntegreerd (perfect past second-person)
had geïntegreerd (perfect past third-person)
hadden geïntegreerd (perfect past first-person)
hadden geïntegreerd (perfect past second-person)
hadden geïntegreerd (perfect past third-person)
zal geïntegreerd hebben (perfect future first-person)
zal geïntegreerd hebben (perfect future second-person)
zult geïntegreerd hebben (perfect future second-person)
zult geïntegreerd hebben (perfect future second-person)
zal geïntegreerd hebben (perfect future second-person)
zult geïntegreerd hebben (perfect future second-person)
zal geïntegreerd hebben (perfect future third-person)
zullen geïntegreerd hebben (perfect future first-person)
zullen geïntegreerd hebben (perfect future second-person)
zullen geïntegreerd hebben (perfect future third-person)
zou geïntegreerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geïntegreerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geïntegreerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geïntegreerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geïntegreerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geïntegreerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geïntegreerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geïntegreerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geïntegreerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geïntegreerd (impersonal passive present imperfect)
er is geïntegreerd (impersonal passive present perfect)
er werd geïntegreerd (impersonal passive past imperfect)
er was geïntegreerd (impersonal passive past perfect)
er zal geïntegreerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geïntegreerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geïntegreerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geïntegreerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
geïntegreerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
geïntegreerd te worden (passive infinitive imperfect present)
geïntegreerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
geïntegreerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
geïntegreerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
geïntegreerd te zijn (passive infinitive perfect present)
geïntegreerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
geïntegreerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
word geïntegreerd (singular imperfect present first-person)
wordt geïntegreerd (singular imperfect present second-person)
wordt geïntegreerd (singular imperfect present second-person)
wordt geïntegreerd (singular imperfect present second-person)
wordt geïntegreerd (singular imperfect present plural third-person)
worden geïntegreerd (singular imperfect present plural first-person)
worden geïntegreerd (singular imperfect present plural second-person)
worden geïntegreerd (singular imperfect present third-person)
werd geïntegreerd (singular imperfect past first-person)
werd geïntegreerd (singular imperfect past second-person)
werd geïntegreerd (singular imperfect past second-person)
werdt geïntegreerd (singular imperfect past second-person)
werd geïntegreerd (singular imperfect past plural third-person)
werden geïntegreerd (singular imperfect past plural first-person)
werden geïntegreerd (singular imperfect past plural second-person)
werden geïntegreerd (singular imperfect past third-person)
zal geïntegreerd worden (singular imperfect future first-person)
zult geïntegreerd worden (singular imperfect future second-person)
zult geïntegreerd worden (singular imperfect future second-person)
zult geïntegreerd worden (singular imperfect future second-person)
zal geïntegreerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen geïntegreerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen geïntegreerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen geïntegreerd worden (singular imperfect future third-person)
zou geïntegreerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou geïntegreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geïntegreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geïntegreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geïntegreerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geïntegreerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden geïntegreerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden geïntegreerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden geïntegreerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben geïntegreerd (perfect present first-person)
bent geïntegreerd (perfect present second-person)
bent geïntegreerd (perfect present second-person)
is geïntegreerd (perfect present second-person)
zijt geïntegreerd (perfect present second-person)
is geïntegreerd (perfect present third-person)
zijn geïntegreerd (perfect present first-person)
zijn geïntegreerd (perfect present second-person)
zijn geïntegreerd (perfect present third-person)
was geïntegreerd (perfect past first-person)
was geïntegreerd (perfect past second-person)
was geïntegreerd (perfect past second-person)
waart geïntegreerd (perfect past second-person)
was geïntegreerd (perfect past third-person)
waren geïntegreerd (perfect past first-person)
waren geïntegreerd (perfect past second-person)
waren geïntegreerd (perfect past third-person)
zal geïntegreerd zijn (perfect future first-person)
zult geïntegreerd zijn (perfect future second-person)
zult geïntegreerd zijn (perfect future second-person)
zult geïntegreerd zijn (perfect future second-person)
zal geïntegreerd zijn (perfect future third-person)
zullen geïntegreerd zijn (perfect future first-person)
zullen geïntegreerd zijn (perfect future second-person)
zullen geïntegreerd zijn (perfect future third-person)
zou geïntegreerd zijn (perfect conditional first-person)
zou geïntegreerd zijn (perfect conditional second-person)
zou geïntegreerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geïntegreerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geïntegreerd zijn (perfect conditional second-person)
zou geïntegreerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden geïntegreerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden geïntegreerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden geïntegreerd zijn (perfect conditional third-person)

door een leerproces en aanpassing deel worden van de samenleving

Het doel van dit beleid is de nieuwkomers zo snel mogelijk te integreren in de samenleving.


getrapt

*vervoeging van trappen: de stam met omvoegsel ge- -t

niet rechtstreeks, met een extra tussenstap

De 75 leden van de Eerste Kamer worden eens in de vier jaar door middel van 'getrapte verkiezingen' gekozen. Burgers kiezen de leden van de Provinciale Staten en zij kiezen op hun beurt de leden van de Eerste Kamer.


westers

In de politiek-culturele betekenis, een leenvertaling van Frans occidental, afgeleid van Occident, zie Westen.

Afgeleid van wester met het achtervoegsel -s, voor het eerst aangetroffen bij Kiliaan, in de betekenis “van het westen”.

vestlig

(politiek) met betrekking tot het Westen

westerser (uninflected comparative)
westerst (uninflected superlative)
westerse (inflected positive)
westersere (inflected comparative)
westerste (inflected superlative)
westersers (partitive comparative)

met betrekking tot of gelegen in het Westen

In de Tweede Wereldoorlog kwam Japan in conflict met de westerse mogendheden.

Zijn beide ouders komen uit een westers land.

We zijn in de westerse maatschappij een beetje doorgeslagen in onze verslaving aan spullen en schulden.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


extremist

afgeleid van extreem met het achtervoegsel -ist

Extremist

iemand met radicale, extremistische standpunten, een aanhanger van een ideologie die ver van het politieke of maatschappelijke centrum ligt

Volgens de president is een kleine groep extremisten verantwoordelijk voor de rellen.


werkloosheidswet

samenstelling van werkloosheid en wet met het invoegsel -s-

Arbeitslosengesetz

wettelijke regeling met betrekking tot werkloosheid

werkloosheidswetten (plural)
werkloosheidswetje (diminutive singular)
werkloosheidswetjes (diminutive plural)
werkeloosheidswet

Premier Mark Rutte ziet geen ruimte om de werkloosheidswet en het ontslagrecht aan te passen.


federaliseren

afgeleid van het Franse fédéraliser (met het achtervoegsel -iseren)

federaliseerde (past)
gefederaliseerd (past participle)
te federaliseren (active infinitive imperfect present)
zullen federaliseren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen federaliseren (active infinitive imperfect future)
hebben gefederaliseerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gefederaliseerd (active infinitive perfect present)
gefederaliseerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gefederaliseerd te zullen hebben (active infinitive perfect future)
federaliserend (imperfect participle)
gefederaliseerd (past participle)
federalisere (subjunctive)
federaliseer (indicative imperfect present singular first-person)
federaliseert (indicative imperfect present singular second-person)
federaliseert (indicative imperfect present singular second-person)
federaliseert (indicative imperfect present singular second-person)
federaliseert (indicative imperfect present singular third-person)
federaliseerde (indicative imperfect past singular first-person)
federaliseerde (indicative imperfect past singular second-person)
federaliseerde (indicative imperfect past singular second-person)
federaliseerde (indicative imperfect past singular second-person)
federaliseerde (indicative imperfect past singular third-person)
federaliseerden (indicative imperfect past plural first-person)
federaliseerden (indicative imperfect past plural second-person)
federaliseerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal federaliseren (indicative imperfect future singular first-person)
zult federaliseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal federaliseren (indicative imperfect future singular second-person)
zult federaliseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal federaliseren (indicative imperfect future singular second-person)
zult federaliseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal federaliseren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen federaliseren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen federaliseren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen federaliseren (indicative imperfect future plural third-person)
zou federaliseren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou federaliseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) federaliseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt federaliseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou federaliseren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden federaliseren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden federaliseren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden federaliseren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gefederaliseerd (perfect present first-person)
hebt gefederaliseerd (perfect present second-person)
hebt gefederaliseerd (perfect present second-person)
heeft gefederaliseerd (perfect present second-person)
hebt gefederaliseerd (perfect present second-person)
heeft gefederaliseerd (perfect present third-person)
hebben gefederaliseerd (perfect present first-person)
hebben gefederaliseerd (perfect present second-person)
hebben gefederaliseerd (perfect present third-person)
had gefederaliseerd (perfect past first-person)
had gefederaliseerd (perfect past second-person)
had gefederaliseerd (perfect past second-person)
hadt gefederaliseerd (perfect past second-person)
had gefederaliseerd (perfect past third-person)
hadden gefederaliseerd (perfect past first-person)
hadden gefederaliseerd (perfect past second-person)
hadden gefederaliseerd (perfect past third-person)
zal gefederaliseerd hebben (perfect future first-person)
zal gefederaliseerd hebben (perfect future second-person)
zult gefederaliseerd hebben (perfect future second-person)
zult gefederaliseerd hebben (perfect future second-person)
zal gefederaliseerd hebben (perfect future second-person)
zult gefederaliseerd hebben (perfect future second-person)
zal gefederaliseerd hebben (perfect future third-person)
zullen gefederaliseerd hebben (perfect future first-person)
zullen gefederaliseerd hebben (perfect future second-person)
zullen gefederaliseerd hebben (perfect future third-person)
zou gefederaliseerd hebben (perfect conditional first-person)
zou gefederaliseerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gefederaliseerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gefederaliseerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gefederaliseerd hebben (perfect conditional second-person)
zou gefederaliseerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden gefederaliseerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden gefederaliseerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden gefederaliseerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gefederaliseerd (impersonal passive present imperfect)
er is gefederaliseerd (impersonal passive present perfect)
er werd gefederaliseerd (impersonal passive past imperfect)
er was gefederaliseerd (impersonal passive past perfect)
er zal gefederaliseerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gefederaliseerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gefederaliseerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gefederaliseerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
gefederaliseerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gefederaliseerd te worden (passive infinitive imperfect present)
gefederaliseerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gefederaliseerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future)
gefederaliseerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gefederaliseerd te zijn (passive infinitive perfect present)
gefederaliseerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gefederaliseerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future)
wordt gefederaliseerd (singular imperfect present plural third-person)
worden gefederaliseerd (singular imperfect present third-person)
werd gefederaliseerd (singular imperfect past plural third-person)
werden gefederaliseerd (singular imperfect past third-person)
zal gefederaliseerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gefederaliseerd worden (singular imperfect future third-person)
zou gefederaliseerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gefederaliseerd worden (singular imperfect conditional third-person)
is gefederaliseerd (perfect present third-person)
zijn gefederaliseerd (perfect present third-person)
was gefederaliseerd (perfect past third-person)
waren gefederaliseerd (perfect past third-person)
zal gefederaliseerd zijn (perfect future third-person)
zullen gefederaliseerd zijn (perfect future third-person)
zou gefederaliseerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden gefederaliseerd zijn (perfect conditional third-person)

België werd enige jaren geleden gefederaliseerd.


schatkist

schatkisten (plural)
schatkistje (diminutive singular)
schatkistjes (diminutive plural)

overdrachtelijk de financiën van de staat

De schatkist vertoont weer eens een groot tekort.

Volgens critici is de 'colataks' vooral bedoeld om de schatkist te spekken. De belasting, die bijna 300 miljoen euro per jaar moet opleveren, geldt immers ook voor alle light-frisdranken.

Weblink bron “Omstreden Franse 'colataks' komt er” (Woensdag 28 december 2011, 20:50), NOS


democratisch

Afgeleid van democratie met het achtervoegsel -isch.

demokratisch

in overeenstemming met de principes van een democratie

democratischer (uninflected comparative)
democratische (inflected positive)
democratischere (inflected comparative)
democratischers (partitive comparative)

De terreurgroep trachtte de democratische rechtsorde omver te werpen.

Er worden verstrekkende besluiten genomen waarbij geen democratische besluitvorming heeft plaatsgevonden.

die democratie nastreeft, ten gunste van de democratie

De opzet was om alle democratische krachten in het land te bundelen.


innenriksminister

Samenstelling van innenriks en minister.

I 2005 ble Wolfgang Schäuble utnevnt til innenriksminister i Angela Merkels regjering.

In 2005 werd Wolfgang Schäuble benoemd tot minister van Binnenlandse Zaken in de regering van Angela Merkel.


styre

Werkwoord [A]: afkomstig van het Oudnoorse werkwoord stýra

Werkwoord [B]: afkomstig van het Oudnoorse werkwoord styrr.

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord stýri.


senator

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘lid van senaat’ voor het eerst aangetroffen in 1350

afgeleid van het Latijnse 'senātor' (met het achtervoegsel -ator)

iemand die zitting heeft in de senaat, oorspronkelijk de raad van ouderen

Obama was eerst senator van de staat Illinois.


peiling

Van de stam van”peilen” met het achtervoegsel -ing

peilingen (plural)
peilinkje (diminutive singular)
peilinkjes (diminutive plural)

met behulp van een enquête onderzoeken wat de mening van een bepaalde groep mensen is

Uit peilingen blijkt dat er in Finland en Zweden inmiddels veel steun is voor een NAVO-lidmaatschap. Voor de oorlog was dat niet het geval.

Weblink bron “Finse politieke leiders willen toetreden tot de NAVO, Rusland ziet dreiging” (12 mei 2022), NOS


coninc

Hier omme bad hi den coninghen, als si den coninc vonden hadden, dat sijt hem boodsceipen souden.

Daarop verzocht hij de koningen om het aan hem te melden als zij de koning gevonden hadden.


borgermester

Samenstelling van de Noorse zelfstandige naamwoorden borger en mester

En borgermester er den øverste administrative og politiske lederen for en by eller kommune.

Een burgemeester is de hoogste administratieve en politieke leider van een stad of gemeente.


borgarmeister

Afkomstig uit het Nederduits
Samenstelling van borgar en meister.

/ˈbɔɾgɑɾmæistəɾ/

Berlin si regjering vert kalla senat, og leiaren for senatet vert kalla regjerande borgarmeister.

De regering van Berlijn heet de Senaat, de voorzitter van de Senaat wordt de regerende burgemeester genoemd.


lobby

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘pressiegroep’ voor het eerst aangetroffen in 1954

lobby's (plural)
lobby'tje (diminutive singular)
lobby'tjes (diminutive plural)

belangengroep die, meestal achter de schermen en dus buiten de parlementaire controle om, pressie uitoefent op bijv. het overheidsbeleid

De hogeschool laat het er niet bij zitten. Er wordt een lobby opgezet met de andere hogescholen in de provincies die geraakt worden. „En ik ga met mensen in de regio praten om de positie van Saxion te ondersteunen. Om een signaal te geven aan de politiek dat dit niet kan. Want als dit gebeurt, is dat niet goed voor Oost-Nederland.”


царство

ru-царство.ogg


bipolair

Afgeleid van het Latijnse voorvoegsel "bi-", afgeleid van "bis" (tweemaal) en "polus" (draaipunt).

afgeleid van pool met het voorvoegsel bi- en met het achtervoegsel -air

bipolar

waarin slechts twee toestanden of posities kunnen voorkomen

bipolairder (uninflected comparative)
bipolairst (uninflected superlative)
bipolaire (inflected positive)
bipolairdere (inflected comparative)
bipolairste (inflected superlative)
bipolairs (partitive positive)
bipolairders (partitive comparative)

met duidelijk verschillende belangen of standpunten

Tussen de machtsblokken bleef lange tijd een bipolaire situatie bestaan.


dictator

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘onbeperkt gezaghebber’ voor het eerst aangetroffen in 1614

Naamwoord van handeling van dicteren met het achtervoegsel -ator

Diktator

iemand die als enige de macht in een land in handen heeft

dictatoren (plural)
dictators (plural)
dictatortje (diminutive singular)
dictatortjes (diminutive plural)

Er heerste een euforische stemming na het vertrek van de gehate dictator.

Veel kritische noten zijn er tijdens de ‘Het Team’ daarom niet te verwachten. Maar dat de Russische realityshow unieke tv op gaat leveren, staat bij voorbaat vast. De Tsjetsjeense bergen zijn adembenemend, en de bevolking is kleurrijk - ‘woest’ zeggen ze in Rusland. Kadyrov is een charismatische dictator, een gedrongen worstelaar in vreemde kostuums, met een steeds langer wordende rossige baard. Presentator Kortsjevnikov is de wat onhandige schoonzoon aan zijn zijde. Als hij van vermoeidheid struikelt over zijn eigen benen, vangt Kadyrov hem op. „Staan!”


senaat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘Eerste Kamer’ voor het eerst aangetroffen in 1858

een raad die gewoonlijk het hoogste lichaam van een volksvertegenwoordiging uitmaakt en wetsontwerpen in laatste instantie beoordeelt


court

Via het Middelengels afgeleid van het Oudfranse cort, wat weer te herleiden is tot het Latijnse cortem. Etymologisch verwant met cohort.

The queen and her court.


kiezer

Van de stam van kiezen met het achtervoegsel -er.

Wähler

iemand die stemt bij een politieke verkiezing

kiezers (plural)
kiezertje (diminutive singular)
kiezertjes (diminutive plural)

De politicus verzamelde de handtekeningen van duizenden potentiële kiezers.

De partij kreegt 20% van de Franse kiezers achter zich.

Abe werd doodgeschoten toen hij vrijdag in de stad Nara kiezers toesprak namens regeringspartij LDP, in de aanloop naar de senaatsverkiezingen van zondag. Yamagami heeft bekend en volgens Kyodo ook toegegeven dat hij meerdere plekken had bezocht waar Abe verkiezingstoespraken hield.


rzeczpospolita

Een woordgroep, bestaande uit rzecz ("ding") en pospolita ("gemeen, gemeenschappelijk"). Dit is een leenvertaling van het Latijnse res publica, net als het Nederlandse gemenebest.

Rzeczpospolita Polska.

Rzeczpospolita Obojga Narodów.

Het Gemenebest der Beide Volkeren (m.a.w. het Pools-Litouwse Gemenebest).


patriotisme

El patriotisme consisteix essencialment a replegar el llegat rebut dels nostres avantpassats, en la continüitat de la tradició cultural, en una fidelitat serena a les formes indígenes que evite ensems les avaluacions excessives i les renúncies covards.

Het patriottisme bestaat voornamelijk uit het zich baseren op de nalatenschap van onze voorouders, het voorzetten van de culturele traditie en een serene trouw aan de inheemse vormen die al te veel beschouwing vermijdt en lafaards verwerpt.


patriotisme

Ontleend in 1749/1750 aan Engels patriotism (1726).

Geïnterpreteerd als een afleiding van patriote met het achtervoegsel -isme.


kiesrecht

recht om deel te nemen aan de verkiezingen voor vertegenwoordigende lichamen


moslimextremisme

is een term die een maatschappelijke en antiwesterse politieke stroming aanduidt die uitgaat van de waarden van het moslimfundamentalisme en die combineert met een extremistische signatuur


dystopie

afgeleid van het Griekse topie met het voorvoegsel dys-

dystopieën (plural)
dystopietje (diminutive singular)
dystopietjes (diminutive plural)

samenleving met louter negatieve eigenschappen waarin men beslist niet zou willen leven


eerste schepen

een schepen dat de plaatsvervanger is van de burgemeester tijdens diens afwezigheid.


satellietstaat

satellietstaten (plural)
satellietstaatje (diminutive singular)
satellietstaatjes (diminutive plural)

staat die geheel afhankelijk is van en in feite geregeerd wordt door een machtig buurland


terreur

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘schrikbewind’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

georganiseerde geweldpleging om politieke of andere doelen te bereiken


wetenschapspolitiek

samenstelling van wetenschap en politiek met het invoegsel -s-

beleid ten aanzien van de betrekkingen tussen wetenschap en samenleving of welvaart


staatsgreep

samenstelling van staat en greep met het invoegsel -s-

staatsgrepen (plural)
staatsgreepje (diminutive singular)
staatsgreepjes (diminutive plural)

illegale (poging tot) afzetting van een regering en de vervanging ervan door een nieuw bewind

Napoleon Bonaparte pleegde op 18 Brumaire (9 november 1799) een staatsgreep.


wapenwedloop

wapenwedlopen (plural)
wapenwedloopje (diminutive singular)
wapenwedloopjes (diminutive plural)

een wedloop voor militaire suprematie tussen twee of meer landen of machten die elkaar proberen te overtreffen op het gebied van wapentechnologie of in aantallen wapens.

De ontwikkeling van drones wereldwijd is een wapenwedloop.


consentbeginsel

consentbeginselen (plural)
consentbeginsels (plural)

het basisprincipe van de besluitvorming binnen de sociocratie volgens welke een besluit genomen is, wanneer geen van de aanwezigen beargumenteerd en overwegend bezwaar heeft tegen het nemen van het besluit


kostwinnersbeginsel

samenstelling van kostwinner en beginsel met het invoegsel -s-

kostwinnersbeginsels (plural)
kostwinnersbeginselen (plural)

het beginsel dat één inkomen genoeg zou moeten zijn voor het onderhouden van het hele gezin

Dit mooie principe dat direct na de Tweede Wereldoorlog werd ingesteld om vrouwen de gelegenheid te geven zich geheel te kunnen wijden aan de opvoeding van de kinderen is tegenwoordig geheel verlaten


leidersbeginsel

samenstelling van leider en beginsel met het invoegsel -s-

leidersbeginsels (plural)
leidersbeginselen (plural)

politiek beginsel dat een leider als staatshoofd postuleert

dit beginsel was een belangrijk aspect van het fascisme dat uitgaat van collectivisme


nationaliteitsbeginsel

samenstelling van nationaliteit en beginsel met het invoegsel -s-

nationaliteitsbeginselen (plural)
nationaliteitsbeginsels (plural)

de gedachte dat ieder volk recht op een eigen staat heeft


nationaliteit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het behoren tot een bepaalde natie’ voor het eerst aangetroffen in 1829

Afgeleid van nationaal met het achtervoegsel -iteit

Het op grond van herkomst of afstamming behoren tot een bepaald etniciteit en (indien aanwezig) de natie; nationaliteit staat in deze definitie los van het staatsburgerschap


profijtbeginsel

profijtbeginselen (plural)
profijtbeginsels (plural)

beginsel dat inhoudt dat de openbare voorzieningen zo veel mogelijk betaald moeten worden door degenen die er profijt van hebben


subsidiariteitsbeginsel

samenstelling van subsidiariteit en beginsel met het invoegsel -s-

subsidiariteitsbeginselen (plural)
subsidiariteitsbeginsels (plural)

het beginsel dat een centraal gezag zich niet met zaken mag bemoeien die beter op een lager niveau geregeld kunnen worden


territorialiteitsbeginsel

samenstelling van territorialiteit zn en beginsel zn met het invoegsel -s-

territorialiteitsbeginselen (plural)
territorialiteitsbeginsels (plural)

het beginsel dat het recht van het land waar een persoon zich bevond of waar een handeling werd verricht van toepassing is


voorzorgsbeginsel

samenstelling van voorzorg en beginsel met het invoegsel -s-

voorzorgsbeginsels (plural)
voorzorgsbeginselen (plural)

het beginsel dat stelt dat als een ingreep of een beleidsmaatregel ernstige of onomkeerbare schade kan veroorzaken aan de samenleving of het milieu, de bewijslast ligt bij de voorstanders van de ingreep of de maatregel als er geen wetenschappelijke consensus bestaat over de toekomstige schade


beginselpartij

beginselpartijen (plural)
beginselpartijtje (diminutive singular)
beginselpartijtjes (diminutive plural)

politieke partij die politiek bedrijft vanuit een beginselverklaring


beginselverklaring

samenstelling van beginsel en verklaring

verklaring waarin de beginselen van iemand of van een partij uiteengezet worden


kostwinnersprincipe

samenstelling van kostwinner en principe met het invoegsel -s-


leidersprincipe

samenstelling van leider en principe met het invoegsel -s-


voorzorgsprincipe

samenstelling van voorzorg en principe met het invoegsel -s-


beginselprogramma

beginselprogramma's (plural)
beginselprogrammaatje (diminutive singular)
beginselprogrammaatjes (diminutive plural)

programma met de uitgangspunten van een politieke partij


bestandsschending

samenstelling van bestand en schending met het invoegsel -s-


bestandslijn

samenstelling van bestand en lijn met het invoegsel -s-

bestandslijnen (plural)
bestandslijntje (diminutive singular)
bestandslijntjes (diminutive plural)

scheidingslijn die overeengekomen is bij een wapenstilstand


bestandsvoorstel

samenstelling van bestand en voorstel met het invoegsel -s-

bestandsvoorstellen (plural)
bestandsvoorstelletje (diminutive singular)
bestandsvoorstelletjes (diminutive plural)


polarisatie

Afgeleid van polariseren met het achtervoegsel -atie

proces van verscherping van tegenstellingen

48 miljoen kinderen niet gevaccineerd, mede door desinformatie en politieke polarisatie