bevestiging

Naamwoord van handeling van bevestigen met het achtervoegsel -ing.

bəˈvɛstəˌɣɪŋ

Bestätigung

het bevestigen, het mededelen aan iemand dat iets is zoals gevraagd is of verondersteld wordt

Befestigung

het bevestigd zijn, het vastzitten aan iets anders

Befestigung

datgene waarmee of waardoor twee of meer dingen aan elkaar vastzitten

bevestigingen (plural)
bevestigingetje (diminutive singular)
bevestigingetjes (diminutive plural)

het zoeken naar goedkeuring van eigen handelen door anderen

In het begin van mijn tocht voelde het heel onnatuurlijk om op mijn intuïtie te vertrouwen. Ik was telkens op zoek naar bevestiging en te onzeker om helemaal alleen een beslissing te nemen.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


compensatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vereffening’ voor het eerst aangetroffen in 1503

Naamwoord van handeling van compenseren met het achtervoegsel -atie

обезщетение

iets wat minder is uitvallen, weer goed (proberen te) maken (met een extra toegift)

compensaties (plural)
compensatietje (diminutive singular)
compensatietjes (diminutive plural)

mechanisme waardoor een vermeend of werkelijk gemis of gebrek gecompenseerd wordt


persona

van Latijn persona "masker, personage"
**[2] uit het werk van de Zwitserse 20e eeuwse psycholoog C.G. Jung

De indruk die men onbewust op anderen wil projecteren, een van het ware karakter verschillende rol of sociaal masker.

Wie wil kan álles laten draaien om de eigen persona, bewijst het Twitter-account. Op deze pagina is het overlijden van een oma een goede gelegenheid voor een nieuwe selfie en is het wereldkampioenschap van Max Verstappen voor velen een gelegenheid zichzelf en eigen prestaties nog eens in het zonnetje te zetten.

Weblink bron
Sarah Ouwerkerk
 “Laten we het eens over mij hebben” (16 december 2021) op nrc.nl


afgunst

In de betekenis van ‘jaloezie’ voor het eerst aangetroffen in 1265

uit Middelnederlands aveonst (afhonst, af onst), avegonst, afjonste, van het werkwoord aveonnen, afjonnen (misgunnen) met het achtervoegsel -st; nu op te vatten als een samenstellende afleiding van af (bijwoord) en gunnen (werkwoord) met het achtervoegsel -st

gevoel van leed of spijt over het goede dat een ander te beurt valt en dat men hem niet gunt, niet alleen maar het lijden omdat men iets niet heeft maar ook het lijden omdat een ander het wel heeft

De afgunst was op haar gezicht te lezen toen haar grootste concurrente de eerste prijs kreeg.

Dat je na al die jaren van afgunst mij eindelijk naar beneden kunt halen omdat het nu even wat minder gaat.

Marion Pauw e.a.
 “4 wandelaars en een Siciliaan” (2022), The House of Books, ISBN 9789044363340


animus

van Latijn animus
**[2] uit het werk van de Zwitserse 20e eeuwse psycholoog C.G. Jung

in de jungiaanse psychologie de mannelijke zijde van de vrouwelijke psyche

Naast de roep van het (collectief) onbewuste tekenen zich in het vroege werk de anima en de animus af (het ideaalbeeld vanuit het perspectief van de vrouw) in de verstrengeling van het leven van mensen van verschillend geslacht.


aandacht

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘belangstelling’ voor het eerst aangetroffen in 1430

attentie! attentie! mag ik even uw aandacht.

`Het gaat om service verlenen. Aandacht voor de gasten. Hun net dat beetje aandacht geven. Zo krijg je gelukkige klanten en een betere wereld. Uiteindelijk.'

Sarah richtte haar aandacht weer op het schilderij. 'Aha.' Ze liep ernaartoe en legde haar hand op de bovenrand. 'Dat mens van Guggenheim kan de pot op. Dit is voor mij.'

Jessie Burton (vert.Marja Borg)
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704

Er viel as van mijn sigaret op mijn pantalon terwijl ik de naam van die stad uitsprak. Hij had het gezien en voordat ik kon protesteren, had hij een van zijn witte handschoenen uitgetrokken en wijdde hij zich met volledige aandacht aan het werkje om mijn broekspijp daarmee af te kloppen. Hij had magere, donkere handen.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 12


geestdrift

een gevoel van blije en/of emotionele betrokkenheid

Hij wist niet wat geestdrift inhoudt.

En nu de politieke kwestie van de dag was afgewikkeld, gingen de vriendinnen met nog meer geestdrift over op de vraag of Christa bij de laatste saIon voor de zomeronderbreking moest proberen haar verwondingen te verbergen of juist niet.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


begeerte

In de betekenis van ‘verlangen’ voor het eerst aangetroffen in 1298

Naamwoord van handeling van begeren met het achtervoegsel -te

De reclame voor de nieuwe auto wekte een grote begeerte bij hem op.


agressie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vijandelijke aanval’ voor het eerst aangetroffen in 1592

afgeleid van het Franse agression of daarvoor van het Latijnse 'agressio'

Naamwoord van handeling van agresseren met het achtervoegsel -ie

De agressie die uit zijn ogen sprak was zeer bedreigend.

Wat ik wel wist, was dat er agressie in de ruimte hing, want de vele lippen trokken alsmaar fanatieker aan de vele sigaretten.

Anya Niewierra
 “Het dossier” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789021042503

De agressie was verdwenen en had plaatsgemaakt voor een soort ontspanning; zijn onderlip hing iets omlaag.

Juli Zeh
 “Ons soort mensen” (2016), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026334672


bewondering

Naamwoord van handeling van bewonderen met het achtervoegsel -ing.

bəˈwɔndəˌrɪŋ

Ik heb erg veel bewondering voor hem.

Er klonken kreten van bewondering uit de menigte.

Volgens de Twentse pastoor onderscheidt de christelijke gemeenschap op Sri Lanka zich door hun sterk verzoenende houding jegens andere religies. „Ze vormen slechts een kleine minderheid, - zo’n zeven procent van de bevolking- maar zijn zeer verdraagzaam. Zo heb ik het meegemaakt dat tijdens een misviering de buren van het boeddhistische gebedshuis opzettelijk lawaai begonnen te maken om het geluid van biddende christenen te overstemmen. Ik heb bewondering voor hun lankmoedigheid.”

Smallegange roemt het werkethos van Boer. "Hij was een ondernemer pur sang." Ook Van de Laar spreekt vol bewondering over hoe Boer erin slaagde naast De Librije ook andere succesvolle restaurants te openen. Onder meer Brass Boer Thuis in Zwolle was een van die zaken. Ook met die horecagelegenheid verdiende hij een Michelinster.

Weblink bron “Topchefs geschokt door dood Jonnie Boer: 'Hij leerde mij alles'” (23 april 2025), NOS

Ze maakten vooral heel veel lawaai, dus zocht ik de stilte op en liep naar de krater. Hier was het rustiger en vol bewondering keek ik naar het blauwe water van de vulkaankrater.


schaduw

In de betekenis van ‘silhouet, schim’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1300

Over zijn eigen schaduw heen stappen

Een moeilijke beslissing nemen waarmee meestal niet zozeer het eigenbelang, maar een hoger belang is gediend

Waar veel licht is, is veel schaduw/valt ook een diepe schaduw.

Wie in welstand heeft, moet die ook zien te behouden (of wordt daarom benijd)

Geen licht/zon zonder schaduw

Aan alles zit ook een minder aangename kant

Tegen zijn eigen schaduw vechten

Vechten tegen een denkbeeldige tegenstander

Niet in iemands schaduw kunnen staan

Zich in geen opzicht met iemand anders kunnen meten

Hoge bomen geven meer schaduw dan vruchten.

Wie de meeste drukte maakt, voert weinig concreets uit

Een gevelde boom geeft geen schaduw meer.

Als je iets kostbaars eenmaal kwijt bent, heb je er niets meer aan (dus wees er voorzichtig mee)

Die tegen een goede boom leunt, heeft goede schaduw.

Je bent goed af als je invloedrijke vrienden hebt.

In de schaduw stellen

het beter doen dan een ander, iemand overtreffen

skadu

een slechts door indirect zonlicht beschenen oppervlak

shadow

een donkere vorm op muur, schildering of grond

schaduwen (plural)
schaduwtje (diminutive singular)
schaduwtjes (diminutive plural)

bepaald archetype in de jungiaanse psychologie, een onbewust aspect van de persoonlijkheid


verdriet

Een stuk verdriet

(scheldwoord) Iemand die voor veel negatieve emoties bij anderen zorgt

Je verdriet verdrinken/wegspoelen

Door te drinken (m.n. van alcoholische drank) je verdriet of andere negatieve emotie proberen te vergeten

Als niet komt tot iet, dan is het allemans verdriet.

Als iemand zich vanuit een lage maatschappelijke positie omhoog weet te werken, is de kans groot dat diegene zich vervolgens verwaand (of anderszins vervelend) gaat gedragen

verdrietje (diminutive singular)
verdrietjes (diminutive plural)

Helaas hebben deze semantische discussies door de eeuwen tot veel verdriet en verschrikkelijke oorlogen geleid.

In de conformistische dagen van nu is de tentoonstelling meer dan een overzicht van leven en werk van een geliefde Drentse blueszanger. Het is ook de expositie van een voorbij tijdperk. De posters en de platenhoezen verhalen over meer dan over muziek alleen. Ze vertellen over jong en wild zijn, langharig, in spijkerbroek. Over bier, liefde en verdriet. Het maakt nostalgisch. Om de blues van te krijgen.

Weblink bron
Jeroen Wielaert
 “Window of my eyes: Harry Muskee en de verloren tijd” (zaterdag 16 januari 2016, 13:44), NOS


emotie

van Frans émotion, in de betekenis van ‘gemoedsbeweging’ aangetroffen vanaf 1824

emoties (plural)
emotietje (diminutive singular)
emotietjes (diminutive plural)

Het is niet goed om je emoties te onderdrukken.

Mentaal sterke mensen: Vermijden zelfmedelijden; Zijn de baas over hun eigen emoties; Lopen niet weg voor veranderingen;

In het Tweede Kamerdebat over de Voorjaarsnota heeft PVV-leider Wilders in een discussie over de koopkracht VVD-fractievoorzitter Hermans "de tassendrager van de heer Rutte" genoemd. De opmerking leidde tot emotie bij Hermans en verontwaardiging bij andere fractievoorzitters.

Weblink bron “VVD-fractievoorzitter Hermans geraakt door 'tassendrager' van Wilders” (15 juni 2022), NOS


afzondering

Naamwoord van handeling van afzonderen met het achtervoegsel -ing.

een gedwongen verblijf in eenzaamheid vanwege gedragsproblemen, besmettingsgevaar enz.

Hij had gelijk, mijn experiment om in stilte te lopen moest ik meer in afzondering uitproberen en niet de groep er te veel mee lastigvallen, dus ik trok me in de dagen daarna steeds meer terug.

Hij moest vanwege zijn gedragsstoornis jarenlang in afzondering leven.


verbazing

Naamwoord van handeling van verbazen met het achtervoegsel -ing

De verbazing was groot toen ze hem ineens zag.

Tot mijn verbazing wist ik deze zes weken durende tocht zonder noemenswaardige problemen te voltooien, waardoor ik voor het eerst echt begon te geloven dat mijn ‘American Dream’ wel eens in vervulling zou kunnen gaan.

Daarna maakte ik gebruik van hun verbazing, schudde mijn hoofd en zei iets als dat die rechtse stoot niet veel voorstelde, draaide me snel om, sloeg mijn arm om Vleugelmoer heen, die net zijn gulp dichttrok, en leidde hem naar de uitgang.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767

Tot haar verbazing hangt de vogelkooi nu in de pronkkeuken.

Jessie Burton vert. Mieke Trouw-Luyckx
 “Het huis aan de gouden bocht” (2014), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789021809526


bezorgdheid

Afgeleid van bezorgd met het achtervoegsel -heid.

bezorgdheden (plural)
bezorgdheidje (diminutive singular)
bezorgdheidjes (diminutive plural)

bekommering wegens iets dat al of niet zal of kan gebeuren

Zij had me gevraagd om altijd een extra liter water mee te nemen, zodat ik nooit zonder zou komen. Ik was erg ontroerd door haar bezorgdheid, maar ook door haar praktische advies.

Dat zou hun allemaal plezier doen en het zou Ingeborgs bezorgdheid aan banden leggen.


bewustzijn

bevidsthed

een toestand waarin men gewaarwordingen uit zijn omgeving ondergaat en besef heeft van het eigen ik, wakker

Hij verloor het bewustzijn na het zien van het bloed.

Natuurlijk had ze er al eerder uitgebreid over willen spreken, maar haar bewustzijn gaf deze emotie gewoonweg geen toegang tot haar dagelijkse gedachtegang.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


ziel

In de betekenis van ‘geest’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Door de ziel snijden

Zeer aangrijpend, bedroevend, schrijnend zijn

Een goed geloof en een kurken ziel dan kunje drijven

Hoe hoger het hart, hoe lager de ziel

Dwaasheid wordt gekenmerkt door hoogmoed

Lichaam en ziel

De mens in zijn geheel (d.w.z. het stoffelijke èn het onstoffelijke)

Seele

het veronderstelde wezen van het niet-stoffelijke van de mens

zielen (plural)
zieltje (diminutive singular)
zieltjes (diminutive plural)

Hij is misschien wel overleden, maar zijn ziel zal altijd voortleven.

Ik heb aan het begin van mijn carrière de fout gemaakt dat ik mijn ziel in mijn werk legde. Dat moet je niet doen, want je krijgt hem niet terug, niet in dezelfde staat tenminste. Ik neem mijn ziel met me mee de zaal uit, maar hij voelt steeds minder eigen, eerder als een vergeten rekwisiet dat ik uit beleefdheid meeneem voordat de lichten doven.

Graag zou ik willen geloven in een ziel die doorleeft na de dood, maar ik geloof eerder dat de zielen van onze overleden vrienden voortleven in de harten van mensen die aan hen terugdenken.


liefde

In de betekenis van ‘genegenheid’ voor het eerst aangetroffen in 1291

ongeluk in het spel, geluk in de liefde

wie pech heeft in iets onbelangrijks kan geluk hebben bij iets belangrijkers

Liefde is blind.

door verliefdheid de gebreken van een ander niet zien

De liefde kan niet van één kant komen.

als je samen iets doet zal ieder moeten bijdragen

Iets met de mantel der liefde bedekken

iets niet met anderen bespreken maar stilzwijgen en accepteren

liefde

uiting of gevoel van grote genegenheid en/of het zich aangetrokken voelen

liefden (plural)
liefdes (plural)
liefdetje (diminutive singular)
liefdetjes (diminutive plural)

uiting of gevoel van grote rechtstreekse betrokkenheid, passie [1]

Liefde voor het bouwen.

Hij noemt Boer "een grootheid van wie ik het meest heb kunnen leren". Van de Laar: "Zijn belangrijkste kenmerk was zijn liefde voor natuur. Daar haalde hij energie en voldoening uit en dat liet hij terugzien op het bord."

Inspiratiebron: Europese Commissievoorzitter Von der Leyen noemt de Argentijn een inspiratiebron. "Hij inspireerde miljoenen mensen, ver buiten de katholieke kerk, met zijn bescheidenheid en pure liefde voor de minderbedeelden." Ook CDU-leider Merz, aankomend bondskanselier van Duitsland, zegt dat de paus herinnerd zal worden "vanwege zijn onvermoeibare inzet voor de zwaksten in de samenleving, voor rechtvaardigheid en verzoening".

Weblink bron “Bedroefde reacties op dood van paus: 'Miljoenen mensen geïnspireerd'” (21 april 2025), NOS


mannelijk

afgeleid van man met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

männlich

tot geslacht behorend dat voor bevruchting zorgt

männlich

behorend tot het mannelijke woordgeslacht

mannelijker (uninflected comparative)
mannelijkst (uninflected superlative)
mannelijke (inflected positive)
mannelijkere (inflected comparative)
mannelijkste (inflected superlative)
mannelijks (partitive positive)
mannelijkers (partitive comparative)

met gedrag zoals van mannen verwacht wordt, kenmerkend voor een man

Er waren natuurlijk vrouwen op wie al dat haar indruk maakte, dat mannelijke, ruwe, viriele, een beetje Spaanse aan hem.

Mannelijke dadendrang.

Het slagveld dat van schoonheid werd vervuld, het boomloze landschap dat baadde in de ochtendzon, wilde bloemen die de loopgraven vulden met hun warme geurflarden, de schoonheid van de natuur die alleen ervaren kon worden in aanwezigheid van de dood en met mannelijke deugden die alleen tot uitdrukking kwamen door het doden.


woede

In de betekenis van ‘razernij’ voor het eerst aangetroffen in 1588

De jongen kon zijn woede maar nauwelijks bedwingen.

En nu kende mijn woede paal noch perk meer. Een vloed van woorden, louter wartaal en schimp, uitbrakend sprong ik weer op, greep mijn stoel aan en hief die in de hoogte.

' Het is zo prettig mijn woede te uiten, om eens even gevalideerd heel onhebbelijk te mogen zijn.

Ronald Giphart e.a.
 “Een familie en een Griekse god” (2023), The House of Books, ISBN 9789044366471

Het is niet eens de boosheid over hun slippertje die de boventoon voert, het zijn de jaren aan opgekropte woede over het gemak waarmee Annet een plek veroverde in ons familiesysteem, alsof het haar eigen familie was.


breken

In de betekenis van ‘klein of stuk maken’ voor het eerst aangetroffen in 1237

Een lans breken voor iemand

Het voor iemand opnemen, ofwel: voor iemand de best doen diegene ergens mee te helpen iets te verkrijgen

Een potje kunnen breken (bij iemand)

Een goede verstandhouding met iemand hebben, waardoor diegene niet gauw boos wordt

Het ijs is gebroken

Na een afstandelijk begin is men vriendelijk tegen elkaar

Iemand kunnen maken en breken

De mogelijkheid hebben om te beslissen over iemands leven en dood en diens welbevinden

Je kan geen omelet maken zonder eieren te breken.

Om iets te bereiken moet je investeren en//of moeite doen

Langzaam aan, dan breekt het lijntje niet

Je kunt beter rustig doorwerken, dan kan er het minste fout gaan

Men kan geen ijzer met handen breken

Iets niet doen omdat er op dat moment de tijd/middelen niet voorhanden zijn

Nood breekt wet

Onder moeilijke omstandigheden kunnen bepaalde dingen zijn geoorloofd die anders niet zouden mogen

Wie breekt, betaalt

Wie schade veroorzaakt moet daar ook voor opdraaien

een record breken

een record overtreffen zodat het vorige record geen record meer is

brak (past)
gebroken (past participle)
te breken (active infinitive imperfect present long-form)
zullen breken (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen breken (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gebroken (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gebroken (active infinitive perfect present long-form)
gebroken zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gebroken te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
brekend (imperfect participle)
gebroken (past participle)
breke (subjunctive)
breek (indicative imperfect present singular first-person)
breekt (indicative imperfect present singular second-person)
breekt (indicative imperfect present singular second-person)
breekt (indicative imperfect present singular second-person)
breekt (indicative imperfect present singular third-person)
brak (indicative imperfect past singular first-person)
brak (indicative imperfect past singular second-person)
brak (indicative imperfect past singular second-person)
braakt (indicative imperfect past singular second-person)
brak (indicative imperfect past singular third-person)
braken (indicative imperfect past plural first-person)
braken (indicative imperfect past plural second-person)
braken (indicative imperfect past plural third-person)
zal breken (indicative imperfect future singular first-person)
zult breken (indicative imperfect future singular second-person)
zal breken (indicative imperfect future singular second-person)
zult breken (indicative imperfect future singular second-person)
zal breken (indicative imperfect future singular second-person)
zult breken (indicative imperfect future singular second-person)
zal breken (indicative imperfect future singular third-person)
zullen breken (indicative imperfect future plural first-person)
zullen breken (indicative imperfect future plural second-person)
zullen breken (indicative imperfect future plural third-person)
zou breken (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou breken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) breken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt breken (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou breken (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden breken (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden breken (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden breken (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gebroken (perfect present first-person)
hebt gebroken (perfect present second-person)
hebt gebroken (perfect present second-person)
heeft gebroken (perfect present second-person)
hebt gebroken (perfect present second-person)
heeft gebroken (perfect present third-person)
hebben gebroken (perfect present first-person)
hebben gebroken (perfect present second-person)
hebben gebroken (perfect present third-person)
had gebroken (perfect past first-person)
had gebroken (perfect past second-person)
had gebroken (perfect past second-person)
hadt gebroken (perfect past second-person)
had gebroken (perfect past third-person)
hadden gebroken (perfect past first-person)
hadden gebroken (perfect past second-person)
hadden gebroken (perfect past third-person)
zal gebroken hebben (perfect future first-person)
zal gebroken hebben (perfect future second-person)
zult gebroken hebben (perfect future second-person)
zult gebroken hebben (perfect future second-person)
zal gebroken hebben (perfect future second-person)
zult gebroken hebben (perfect future second-person)
zal gebroken hebben (perfect future third-person)
zullen gebroken hebben (perfect future first-person)
zullen gebroken hebben (perfect future second-person)
zullen gebroken hebben (perfect future third-person)
zou gebroken hebben (perfect conditional first-person)
zou gebroken hebben (perfect conditional second-person)
zou gebroken hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebroken hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gebroken hebben (perfect conditional second-person)
zou gebroken hebben (perfect conditional third-person)
zouden gebroken hebben (perfect conditional first-person)
zouden gebroken hebben (perfect conditional second-person)
zouden gebroken hebben (perfect conditional third-person)
er wordt gebroken (impersonal passive present imperfect)
er is gebroken (impersonal passive present perfect)
er werd gebroken (impersonal passive past imperfect)
er was gebroken (impersonal passive past perfect)
er zal gebroken worden (impersonal passive future imperfect)
er zal gebroken zijn (impersonal passive future perfect)
er zou gebroken worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou gebroken zijn (impersonal passive conditional perfect)
gebroken worden (passive infinitive imperfect present short-form)
gebroken te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
gebroken zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
gebroken te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
gebroken zijn (passive infinitive perfect present short-form)
gebroken te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
gebroken zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
gebroken te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word gebroken (singular imperfect present first-person)
wordt gebroken (singular imperfect present second-person)
wordt gebroken (singular imperfect present second-person)
wordt gebroken (singular imperfect present second-person)
wordt gebroken (singular imperfect present plural third-person)
worden gebroken (singular imperfect present plural first-person)
worden gebroken (singular imperfect present plural second-person)
worden gebroken (singular imperfect present third-person)
werd gebroken (singular imperfect past first-person)
werd gebroken (singular imperfect past second-person)
werd gebroken (singular imperfect past second-person)
werdt gebroken (singular imperfect past second-person)
werd gebroken (singular imperfect past plural third-person)
werden gebroken (singular imperfect past plural first-person)
werden gebroken (singular imperfect past plural second-person)
werden gebroken (singular imperfect past third-person)
zal gebroken worden (singular imperfect future first-person)
zult gebroken worden (singular imperfect future second-person)
zult gebroken worden (singular imperfect future second-person)
zult gebroken worden (singular imperfect future second-person)
zal gebroken worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen gebroken worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen gebroken worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen gebroken worden (singular imperfect future third-person)
zou gebroken worden (singular imperfect conditional first-person)
zou gebroken worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gebroken worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gebroken worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt gebroken worden (singular imperfect conditional second-person)
zou gebroken worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden gebroken worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden gebroken worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden gebroken worden (singular imperfect conditional third-person)
ben gebroken (perfect present first-person)
bent gebroken (perfect present second-person)
bent gebroken (perfect present second-person)
is gebroken (perfect present second-person)
zijt gebroken (perfect present second-person)
is gebroken (perfect present third-person)
zijn gebroken (perfect present first-person)
zijn gebroken (perfect present second-person)
zijn gebroken (perfect present third-person)
was gebroken (perfect past first-person)
was gebroken (perfect past second-person)
was gebroken (perfect past second-person)
waart gebroken (perfect past second-person)
was gebroken (perfect past third-person)
waren gebroken (perfect past first-person)
waren gebroken (perfect past second-person)
waren gebroken (perfect past third-person)
zal gebroken zijn (perfect future first-person)
zult gebroken zijn (perfect future second-person)
zult gebroken zijn (perfect future second-person)
zult gebroken zijn (perfect future second-person)
zal gebroken zijn (perfect future third-person)
zullen gebroken zijn (perfect future first-person)
zullen gebroken zijn (perfect future second-person)
zullen gebroken zijn (perfect future third-person)
zou gebroken zijn (perfect conditional first-person)
zou gebroken zijn (perfect conditional second-person)
zou gebroken zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gebroken zijn (perfect conditional second-person)
zoudt gebroken zijn (perfect conditional second-person)
zou gebroken zijn (perfect conditional third-person)
zouden gebroken zijn (perfect conditional first-person)
zouden gebroken zijn (perfect conditional second-person)
zouden gebroken zijn (perfect conditional third-person)

Hij zou onmiddellijk bereid zijn de schijn op te houden, maar ik zou bezwijken, ik zou breken zodra ik mijn moeders hoopvolle gezicht zag.

Jesse Burton vert. Mieke Trouw-Luyckx
 “Het huis aan de gouden bocht” (2014), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789021809526


natuur

via Middelnederlands nature van Frans nature of direct van Latijn natura, het deelwoord van de toekomende tijd van nasci, hetgeen zoveel betekent als "dat wat geboren zal worden", "tot leven zal komen"
**[2] in de betekenis van ‘het (schijnbaar) niet door de mens gewijzigde landschap om ons heen' aangetroffen vanaf 1697
**[4] in de betekenis van 'aangeboren neiging' aangetroffen vanaf 1201, later ook 'natuurlijke wetmatigheid, natuurlijke loop der dingen, schepping, scheppende kracht'

De gewoonte is ( of wordt) een tweede natuur

de aard van iets of iemand; diens karakter

Dat is nu eenmaal zijn natuur.

En ook was er nog een groep, hoewel veel kleiner, die het zeer aannemelijk achtte dat de echtgenote van de gedaagde en de vermeende tweede echtgenote onder één hoedje speelden, daar het in de natuur van de vrouw ligt de man te saboteren, zelfs als dat zou betekenen dat je je krachten bundelt met je gezworen rivale.

Safae el Khannoussi
 “Oroppa” (2024), Uitgeverij Pluim , ISBN 9789493339125


gierig

erfwoord via Middelnederlands van Oudnederlands girig, in de betekenis van ‘inhalig’ voor het eerst aangetroffen in 1100, op te vatten als afgeleid van Middelnederlands gier bn "begerig, gretig" met het achtervoegsel -ig

geizig

geen geld of bezit aan een ander willende geven

gieriger (uninflected comparative)
gierigst (uninflected superlative)
gierige (inflected positive)
gierigere (inflected comparative)
gierigste (inflected superlative)
gierigs (partitive positive)
gierigers (partitive comparative)

Die gierige man wilde ons niet trakteren op een biertje nadat we hem hadden geholpen.


vertrouwen

In de betekenis van ‘rekenen op’ voor het eerst aangetroffen in 1556

Naamwoord van handeling van 'vertrouwen' (ww) (met het voorvoegsel ver-)

Vertrouwen komt te voet en gaat te paard.

Het is veel gemakkelijker om het vertrouwen in iemand of iets te verliezen dan om het te krijgen

vertroue

het geloof in betrouwbaarheid van een persoon of zaak

Ik heb alle vertrouwen in je.

‘Ik heb vertrouwen in het handelen van de overheid. Ik heb desinfecterende handgel bij me, net als in de tijden dat ik uitgezonden was naar Afrika. Zelf ben ik niet zo bang voor het virus.

Weblink bron
Charlotte Huisman
 “Wie neemt er nog de trein op een stil Utrecht Centraal?” (13 maart 2020), de Volkskrant

Op de trail voelde zij zich veilig en herwon ze langzaam weer haar vertrouwen in de mens.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


crisis

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘keerpunt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1763

böhran

een zware noodsituatie waarbij het functioneren van een stelsel ernstig verstoord raakt

crisissen (plural)
crises (plural)
crisisje (diminutive singular)
crisisjes (diminutive plural)

beslissend stadium in een ernstige ziekte

Artsen wachten mogelijk te lang met het aangaan van een gesprek met een patiënt over de beslissing om niet te reanimeren in geval van een medische crisis.


grond

In de betekenis van ‘bodem’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1220

Aan de grond zitten

(Bijna) helemaal niets meer hebben; uitgeput zijn

Als paddenstoelen uit de grond schieten

Overal snel uit het niets tevoorschijn komen

Door de grond [kunnen] zakken

Zich plotseling erg beschaamd of vernederd voelen

Geen grond hebben

Geen basis hebben, op niets gestoeld zijn

Geen voet aan de grond krijgen

Geen houvast kunnen krijgen, ergens geen vat op krijgen

Vaste grond onder de voeten hebben

Weer veilig aan land zijn; weer op een veilig, bekend terrein zijn

ground

de stof van het aardoppervlak waarop planten en bomen groeien

gronden (plural)
grondje (diminutive singular)
grondjes (diminutive plural)

In de grond is hij niet slecht.

Ik geloof in de grond van mijn hart dat er ergens iets is.


theater

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘schouwburg’ voor het eerst aangetroffen in 1566

Komt van het Griekse theatron (theater), dat weer een samenstelling is van theastai (kijken) en -tron (plaatsaanduiding).

teater

een uitgaansgelegenheid waar theatervoorstellingen gegeven worden

theaters (plural)
theatertje (diminutive singular)
theatertjes (diminutive plural)

overdreven en onechte emotionele uitingen

Toen ze het hoorde had mevrouw Maillard luide kreten geslaakt, maar het was zo'n extraverte vrouw dat bij haar onmogelijk uit te maken viel wat angst was en wat theater.


warmte

In de betekenis van ‘het warm-zijn’ voor het eerst aangetroffen in 1301

Afgeleid van warm met het achtervoegsel -te.

' Een aangename warmte verspreidde zich door mijn buik, en ik kon de glimlach in mijn stem niet verhullen.

Jessie Burton vert. Marja Borg
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704

' 'Op de eenzaamheid!' Het vocht vult mijn mond met wrange warmte.

Marion Pauw e.a.
 “4 wandelaars en een Siciliaan” (2022), The House of Books, ISBN 9789044363340


adolescent

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘jongeling’ voor het eerst aangetroffen in 1886

adolescenten (plural)
adolescentje (diminutive singular)
adolescentjes (diminutive plural)

jeugdig persoon, puber (met een leeftijd tussen de 15 en 20 jaar)

Wereldwijd komt iedere 7 minuten een adolescent door geweld om het leven. Onder de tieners in de Verenigde Staten hebben zwarte jongens ongeveer negentien keer meer kans om vermoord te worden dan witte jongens

Daarnaast durven jonge mensen tot eind in de dertig meer risico te nemen omdat hun brein volgens Abbenes nog niet volledig volgroeid is: "Het gevoel van opwinding is bij adolescenten overactief. Dus iets investeren of financiële risico's nemen doen ze dan sneller."

Weblink bron
Pomme Rademaker
 “Bijverdienen met een verkoopautomaat bij kapper of sportschool is in trek” (5 april 2025), NOS


agitatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘opgewondenheid’ voor het eerst aangetroffen in 1553

Naamwoord van handeling van agiteren met het achtervoegsel -atie

agitaties (plural)
agitatietje (diminutive singular)
agitatietjes (diminutive plural)


analyse

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ontbinding’ voor het eerst aangetroffen in 1806

Afkomstig van het Middeleeuws Latijn analysis, van het Oud-Griekse ἀνάλυσις (analusis), van ἀναλύω (analuō, “onderzoeken”), van ἀνά (ana, “op”) + λύω (luō, “losmaken”) met het voorvoegsel ana- (met het achtervoegsel -lyse)

analysen (plural)
analyses (plural)
analysetje (diminutive singular)
analysetjes (diminutive plural)

behandeling volgens de methode van de psychoanalyse

De analyse van deze schizofrene patiënt is gedoemd te mislukken.


apathie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ongevoeligheid’ voor het eerst aangetroffen in 1824

met het voorvoegsel a- en met het achtervoegsel -pathie

lusteloosheid, gebrek aan emotie, motivatie of enthousiasme

Luc was gewoon niet aan de gang te krijgen. Langzamerhand zakte hij weg in totale apathie.

Momenten van volslagen apathie wisselden zich af met korte periodes waarin hij driftig op en neer liep.


autonoom

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zelfstandig’ voor het eerst aangetroffen in 1877

pseudo-Griekse (en Oudgriekse) samenstelling met het voorvoegsel auto- met het achtervoegsel -noom

op zichzelf staand, zelfstandig, onafhankelijk

Google gaat zijn zelfrijdende auto’s leren meer als mensen te rijden. Dat betekent dat de autonome voertuigen bochten gaan afsnijden en over dubbele doorgetrokken strepen zullen rijden.

De autonome ontwikkeling van kinderen is misschien wel belangrijker dan het gereguleerde onderwijs.

Het alleen zijn maakte me juist wakker. Wellicht was ik door mijn drukke agenda thuis wat mat en ingeslapen geraakt. Deze wakkerheid gaf me een autonoom gevoel. Ik leefde geheel afgezonderd in mijn eigen bubbel, in mijn eigen werkelijkheid en zolang ik niet gek zou worden vond ik het heerlijk.

Met weemoed denk ik aan Benjamin en hoe autonoom hij al is.


depersonalisatie

Naamwoord van handeling van depersonaliseren met het achtervoegsel -atie

depersonalization

psychische ziekte met wanen en vervreemding van zichzelf

psychische ziekte met (wanen en) vervreemding van zichzelf


fixatie

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘volledige aandacht’ voor het eerst aangetroffen in 1932

Naamwoord van handeling van fixeren met het achtervoegsel -atie

fixaties (plural)
fixatietje (diminutive singular)
fixatietjes (diminutive plural)

overmatig sterke binding aan een vroegere fase van de ontwikkeling (een bepaalde ervaring of persoon)


associatie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het samengaan’ voor het eerst aangetroffen in 1537

Naamwoord van handeling van associëren met het achtervoegsel -atie

afgeleid van het Franse association of daarvoor van het Latijnse 'associatio'

associaties (plural)
associatietje (diminutive singular)
associatietjes (diminutive plural)

vrije associatie: in gedachten vrijelijk verschillende zaken met elkaar in verband brengen


complex

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘samengesteld geheel’ voor het eerst aangetroffen in 1847

afgeleid van het Latijnse plectere (vlechten, ineenvoegen) met het voorvoegsel com-

een door een affect bijeengehouden groep van voorstellingen b.v. oedipuscomplex


dissociatie

Naamwoord van handeling van dissociëren met het achtervoegsel -atie

afgeleid van het Franse dissociation of daarvoor van het Latijnse 'dissociatio' (of 'sociare' (verenigen) met het voorvoegsel dis-)

een periode waarin iemand vervreemd is van de realiteit


inductie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘redeneren van het bijzondere naar het algemene’ voor het eerst aangetroffen in 1863

Naamwoord van handeling van induceren met het achtervoegsel -tie

Induktion

het opgang komen van een ontwikkeling door beïnvloeding door een ander deel

Induktion

de beïnvloedende werking op andere mensen

Induktion

het redeneren uitgaande van de afwijking

Induktion

bewijsvoering uitgaande van typende gevallen

beïnvloeding door iemand met een geestelijke stoornis van mensen uit zijn omgeving


libido

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘geslachtsdrift’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1915

libido's (plural)
libidootje (diminutive singular)
libidootjes (diminutive plural)

In de jungiaanse psychoanalyse is libido geen fysische maar psychische energie


nervositeit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘zenuwachtigheid’ voor het eerst aangetroffen in 1847

Van het Engelse nervosity of het Franse nervosité, van het Latijnse 'nervositas' met het achtervoegsel -iteit

Ze wachtten op het bevel tot de aanval, hun nervositeit was bijna voelbaar.


psychose

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘zielsziekte’ voor het eerst aangetroffen in 1887

met het voorvoegsel psycho- en met het achtervoegsel -ose

Psychose

een geestesziekte waarbij men wanen heeft

psychoses (plural)
psychosen (plural)
psychosetje (diminutive singular)
psychosetjes (diminutive plural)

Zij heeft vaak last van psychoses.


schizofrenie

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘gespletenheid in de persoonlijkheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1930

فصام

een chronische geestesziekte met perioden van verwardheid en psychose

Hij heeft al twee behandelingen gehad voor zijn schizofrenie.


frustratie

Naamwoord van handeling van frustreren met het achtervoegsel -atie

Frustration

een gevoel van ongenoegen omdat verwachte voortgang uitblijft

frustraties (plural)
frustratietje (diminutive singular)
frustratietjes (diminutive plural)


archetype

via Latijn archetypum "origineel, oervorm" van Oudgrieks ἀρχέτυπον (archétupon) "model, stramien", in de betekenis van ‘oerbeeld’ voor het eerst aangetroffen in 1768

overgeërfd, onbewust idee of beeld in het collectief onbewuste van de mensheid

'Ik bestudeer mensen, analyseer hun woorden, interpreteer hun gebaren. Voor mijn rollen ga ik altijd uit van de psychologie van de archetypes van Jung, ken je die?' Hannah knikt traag. 'Welk archetype ben jij dan?' Het blijft stil.


kippenvel

samenstelling van kip zn en vel zn met het invoegsel -en-

hoendervel

het verschijnsel waarbij als gevolg van kou de huid gaat kleine bubbeltjes vertoont

een dusdanige positieve sensatie dat men kippenvel krijgt (van schoonheid, geluk etc.) en die het leven de moeite waard maken

Dertig procent van de Nederlanders blijkt wekelijks kippenvel te hebben, en nog eens dertig procent maandelijks


angst

In de betekenis van ‘vrees’ voor het eerst aangetroffen in 901

frygt

het gevoel dat er onheil of gevaar dreigt

angsten (plural)
angstje (diminutive singular)
angstjes (diminutive plural)

Mijn hart bonst van de angst.

` Wanneer je angstig bent, mijn zoon, zoek dan de reden van je angst. Zoek in je hart naar iets dat je angst kan laten verdwijnen.

Binnen het halfuur waarin wij passagiers op onze papieren werden gecontroleerd raakten de ramen beslagen van angst, ja, ik dacht de angst hangt in de lucht en dat is de angst van ons soort mensen.

`Onze gasten kunnen gerust slapen in de wetenschap dat hun vertrekken duchtig worden bewaakt; zei Montebello. `Om zich toegang te verschaffen tot de bovenverdiepingen dient men te passeren tussen de hybride verschijningsvorm van de angst en het verraderlijk spinnende poesje dat voor raadselen stelt, die respectievelijk staan voor het weinig realistische zelfbeeld van de man en het wezen van de vrouw, als u het mij toestaat u te amuseren met mijn dilettantisme op het gebied van de symboliek.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 16


verlangen

In de betekenis van ‘begeren’ voor het eerst aangetroffen in 1265

afgeleid van langen met het voorvoegsel ver-

verlangens (plural)
verlangentje (diminutive singular)
verlangentjes (diminutive plural)

Zijn verlangen nog eenmaal zijn oude vaderland te zien ging in vervulling.

Ze heeft een man en kinderen, maar' het zou mij niets verbazen als! Nou ja, als er op de achtergrond een heimelijk seksueel verlangen meespeelt.

Het verlangen naar wat eens was.

Is er een Griekse mythe voor het verlangen dat je, zoals Oedipus, niet met je moeder maar met je schóónmoeder naar bed zou willen? In De Kookwinkel zie ik de langwerpige rasp liggen van meer dan honderdtwintig euro, maar dan heb je wel een stuk gereedschap dat is ontworpen door Rodrigo Otazu.


defaitisme

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘moedeloosheid’ voor het eerst aangetroffen in 1924

afgeleid van het Franse défaite met het achtervoegsel -isme

ongeloof in het eigen succes, moedeloosheid


gemoed

In de betekenis van ‘innerlijk’ voor het eerst aangetroffen in 1285

afgeleid van moed met het voorvoegsel ge-

gemoederen (plural)
gemoedje (diminutive singular)
gemoedjes (diminutive plural)

Op je gemoed werken.

De gemoederen waren weer wat bedaard.


bui

In de betekenis van ‘neerslag’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1573

In de betekenis van ‘stemming’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1786

buien (plural)
buitje (diminutive singular)
buitjes (diminutive plural)

Hij was in een slechte bui toen hij om drie uur 's nachts gebeld werd.

Zijn buien van ongeduld waren verontrustend. Het gebrek aan ondernemingslust van de troepen werkte hem op de zenuwen.

Het daaropvolgende uur luisterden ze naar de regen, die afwisselend op de ramen tikte en kletterde. God had ook Zijn buien.


hypocrisie

afgeleid van het Griekse 'krī́nein' ‘schiften, oordelen, beslissen’ met het voorvoegsel hypo-


hypocriet

Leenwoord van het Frans hypocrite, in de betekenis van ‘huichelaar’ voor het eerst aangetroffen in 1240

hipòcrita

iemand die voordoet bepaalde waarden te huldigen, maar zich er zelf niet aan houdt

hypocrieten (plural)
hypocrietje (diminutive singular)
hypocrietjes (diminutive plural)


dyslexie

In de betekenis van ‘woordblindheid’ voor het eerst aangetroffen in 1923

vermoedelijk van Duits Dyslexie, een term voorgesteld door de Duitse oogarts R. Berlin in 1883 naar het voorbeeld van Alexie en Paralexie, gevormd uit Oudgrieks λέξις (lexis) "woord, spraak" met het voorvoegsel dys- onder invloed van Latijn legere "lezen"

dyslexia

het onvermogen om woorden, waarvan men wel de letters ziet, in hun betekenis te vatten

Dyslexie komt meer bij jongens voor dan bij meisjes.


analyseren

In de betekenis van ‘een analyse toepassen op’ voor het eerst aangetroffen in 1635

Van het Engelse analyse of het Franse analyser met het achtervoegsel -eren

analyseerde (past)
geanalyseerd (past participle)
te analyseren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen analyseren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen analyseren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geanalyseerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geanalyseerd (active infinitive perfect present long-form)
geanalyseerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geanalyseerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
analyserend (imperfect participle)
geanalyseerd (past participle)
analysere (subjunctive)
analyseer (indicative imperfect present singular first-person)
analyseert (indicative imperfect present singular second-person)
analyseert (indicative imperfect present singular second-person)
analyseert (indicative imperfect present singular second-person)
analyseert (indicative imperfect present singular third-person)
analyseerde (indicative imperfect past singular first-person)
analyseerde (indicative imperfect past singular second-person)
analyseerde (indicative imperfect past singular second-person)
analyseerde (indicative imperfect past singular second-person)
analyseerde (indicative imperfect past singular third-person)
analyseerden (indicative imperfect past plural first-person)
analyseerden (indicative imperfect past plural second-person)
analyseerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal analyseren (indicative imperfect future singular first-person)
zult analyseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal analyseren (indicative imperfect future singular second-person)
zult analyseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal analyseren (indicative imperfect future singular second-person)
zult analyseren (indicative imperfect future singular second-person)
zal analyseren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen analyseren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen analyseren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen analyseren (indicative imperfect future plural third-person)
zou analyseren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou analyseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) analyseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt analyseren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou analyseren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden analyseren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden analyseren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden analyseren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geanalyseerd (perfect present first-person)
hebt geanalyseerd (perfect present second-person)
hebt geanalyseerd (perfect present second-person)
heeft geanalyseerd (perfect present second-person)
hebt geanalyseerd (perfect present second-person)
heeft geanalyseerd (perfect present third-person)
hebben geanalyseerd (perfect present first-person)
hebben geanalyseerd (perfect present second-person)
hebben geanalyseerd (perfect present third-person)
had geanalyseerd (perfect past first-person)
had geanalyseerd (perfect past second-person)
had geanalyseerd (perfect past second-person)
hadt geanalyseerd (perfect past second-person)
had geanalyseerd (perfect past third-person)
hadden geanalyseerd (perfect past first-person)
hadden geanalyseerd (perfect past second-person)
hadden geanalyseerd (perfect past third-person)
zal geanalyseerd hebben (perfect future first-person)
zal geanalyseerd hebben (perfect future second-person)
zult geanalyseerd hebben (perfect future second-person)
zult geanalyseerd hebben (perfect future second-person)
zal geanalyseerd hebben (perfect future second-person)
zult geanalyseerd hebben (perfect future second-person)
zal geanalyseerd hebben (perfect future third-person)
zullen geanalyseerd hebben (perfect future first-person)
zullen geanalyseerd hebben (perfect future second-person)
zullen geanalyseerd hebben (perfect future third-person)
zou geanalyseerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geanalyseerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geanalyseerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geanalyseerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geanalyseerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geanalyseerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geanalyseerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geanalyseerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geanalyseerd hebben (perfect conditional third-person)

behandelen met de methode van de psychoanalyse

Deze man heeft zich al tien jaar lang laten analyseren, zonder dat zijn problemen minder werden.


eenzaam

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘alleen’ voor het eerst aangetroffen in 1477

Afgeleid van één met het achtervoegsel -zaam.

eenzamer (uninflected comparative)
eenzaamst (uninflected superlative)
eenzame (inflected positive)
eenzamere (inflected comparative)
eenzaamste (inflected superlative)
eenzaams (partitive positive)
eenzamers (partitive comparative)

De eenzame weduwnaar raakte aan de drank.

Mijn moeder zat eenzaam vooraan, aan weerszijden geflankeerd door de burgemeesters van Nieuwe- en Oude-Tonge, Van Hofwegen en Van Dijk, en de gemeentesecretaris van Bleskensgraaf, Gerard de Haan.

Teuntje de Haan
 “Een muur van water” (2018), Em. Querido's Uitgeverij , ISBN 9789021409375

Doordat ik nu opeens zo afgezonderd was, voelde het alsof ik op een andere planeet was beland. Ik had verwacht dat ik me misschien eenzaam zou voelen, menselijk contact zou missen en onrustig zou worden.


paradigma

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘voorbeeld’ voor het eerst aangetroffen in 1824

Via het Laatlatijn van het Oudgriekse παράδειγμα

afgeleid van het Oudgriekse δειγμα 'deiknumi' (ik laat zien) met het voorvoegsel para-

paradigma's (plural)
paradigmata (plural)
paradigmaatje (diminutive singular)
paradigmaatjes (diminutive plural)

door de leden van een bepaalde samenleving gedeelde constellatie van overtuigingen, waarden en handelwijzen

Met andere woorden: het eerste paradigma van de islam is resultaat van — enerzijds - radicaal religieuze impulsen, waarden en eisen van de koran en - anderzijds - de gegevens uit de Arabisch-bedoeïenische stamcultuur van voor de islam die nu interfereren met die impulsen, waarden en eisen en ze omvatten.


triade

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘groep van drie’ voor het eerst aangetroffen in 1847

afgeleid van het Griekse 'trias' (2e nv. triados) (het getal drie, drietal) met het voorvoegsel tri-

triades (plural)
triaden (plural)
triadetje (diminutive singular)
triadetjes (diminutive plural)


smart

[1, 2] Van Middelnederlands smerte. In de betekenis van ‘verdriet’ voor het eerst aangetroffen in 1254

[3] In deze specifieke betekenis ontleend aan het Engelse smart

Gedeelde smart is halve smart.

Leed wordt draaglijker als meer mensen het tegelijkertijd ondervinden

smarten (plural)
smartje (diminutive singular)
smartjes (diminutive plural)

Het overlijden van zijn vrouw veroorzaakte bij hem grote smart.


psychiater

In de betekenis van ‘zenuwarts’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

psychiaters (plural)
psychiatertje (diminutive singular)
psychiatertjes (diminutive plural)

een arts die zich gespecialiseerd heeft in de psychiatrie


alice-in-wonderlandsyndroom

eponiem, samenstelling van Alice in Wonderland en "naar de hoofdpersoon van een gelijknamig kinderboek " en syndroom zn

Zij leed aan het alice-in-wonderlandsyndroom.

Patiënten met het alice-in-wonderlandsyndroom hebben aanvallen van abnormale perceptie van het eigen of andermans lichaam, micropsie, macropsie of hallucinatieachtige verschijnselen.


vreugde

In de betekenis van ‘blijdschap’ voor het eerst aangetroffen in 1348

Afkomstig van het Middelnederlandse vreuchde, een afleiding van het werkwoord vreughen (zich verheugen).

vreugden, (plural)
vreugdes (plural)
vreugdetje (diminutive singular)
vreugdetjes (diminutive plural)
vreugd

Ik gooi mijn vreugde omhoog
als vogels aan de hemel.
De duisternis is weggefladderd
en ik ben blij met het licht!

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 7

Toen ik zei dat ik helaas nog niet wist hoelang ik van plan was te blijven en dat ik hoopte dat dat geen probleem zou zijn, wuifde hij mijn zorgen weg met een elegant handgebaar en bezwoer hij mij dat het een eer was voor het etablissement en een persoonlijk genoegen voor hemzelf om mij als gast te mogen beschouwen en dat hij alleen maar kon wensen dat deze vreugde langdurig zou mogen zijn.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 14


autisme

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘op zichzelf gericht zijn’ voor het eerst aangetroffen in 1919

Afgeleid van het Griekse αυτός (zelf) met het achtervoegsel -isme.

een ontwikkelingsstoornis in de hersenen, zich bij personen uitend in een moeilijk contact maken met de omgeving


freudiaans

eponiem, afgeleid met het achtervoegsel -iaans van de achternaam van 19e-eeuwse Oostenrijkse psychiater S. Freud , in de betekenis van ‘iets prijsgevend uit het onderbewustzijn’ voor het eerst aangetroffen in 1939

Freudian

volgens de leer van Sigmund Freud of zoals men vindt in diens geschriften en leerstellingen

freudiaanser (uninflected comparative)
freudiaanst (uninflected superlative)
freudiaanse (inflected positive)
freudiaansere (inflected comparative)
freudiaanste (inflected superlative)
freudiaansers (partitive comparative)

Met zijn freudiaanse viltstift maakte Trump onlangs per decreet ook een maatregel ongedaan om de 574 inheemse naties in de VS meer zeggenschap te geven bij de besteding van hun federale subsidies.


huiver

De huisarts voelde wat huiver voor hij moest verschijnen voor het tuchtcollege.


ADHD

De Engelse afkorting voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder.

ADHS

de afkorting voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder,...

de afkorting voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder, een gedragsziekte met concentratiestoornissen en hyperactiviteit

Dat kind heeft overduidelijk ADHD.


ADHD

De afkorting voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder.


faalangst

Vaak verhindert faalangst dat mensen iets ondernemen.


jaloezie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘afgunst’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1300

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘optrekbaar zonnescherm’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1892

jaloezieën (singular)
jaloezietje (diminutive second-person)
jaloezietjes (diminutive singular)

gevoel van leed of spijt over het goede dat een ander te beurt valt en dat men hem niet gunt

Niet dat The Favourite zich iets aantrekt van de werkelijkheid, of hoe die werkelijkheid er in films over die periode doorgaans uitziet. Dat komt door het smeuïge scenario van Deborah Davis en Tony McNamara, vol seks en jaloezie, verraad en vulgariteiten. Het woord ‘kutwijf’ valt verrassend vaak.

Isaac was ervan overtuigd geweest dat ze dat had gedaan omdat ze had gezien dat hij en Olive elkaar hadden gekust bij het roestige hek, dat ze hem uit jaloezie strafte, hem de kans ontnam om te schitteren.

Het is allemaal zo opzichtig,' voegde ze eraan toe, en hoewel Teresa veel woorden niet kende, proefde ze er iets van jaloezie in.


zelf

In de betekenis van ‘aanwijzend voornaamwoord’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Autisme. Het woord is nota bene afgeleid van 'zelf' in het Grieks, en nu zegt een van de belangrijkste autisme-theoretici dat autisten géén zelf bezitten.


Heiterkeit

Afleiding van heiter bn met het achtervoegsel -keit

die Heiterkeit (nominative singular)
der Heiterkeit (genitive singular)
der Heiterkeit (dative singular)
die Heiterkeit (accusative singular)

hilariteit, blije, vrolijke, ontspannen stemming


escape

van Engels escape
**[1] omdat men met deze toets oorspronkelijk uit het lopende programma kon ontsnappen
**[2] mogelijk ook als (verkorting) van narrow escape

vlucht uit de dagelijkse werkelijkheid in fantasie

Schietspellen zijn de ultieme escape. Je kruipt achter het toetsenbord en zet je verstand op nul, zoals de gemiddelde buisverslaafde zich uitstrekt op de bank en van soap naar soap zapt.

Veel pornografie wordt er ook nog anno 1966, terwijl we zo het gevoel hebben dat we nu wel de volledige seksuele vrijmaking beleven en er voor escape dus weinig reden meer is, geproduceerd en geconsumeerd.


Aggressivität

die Aggressivität (nominative singular)
die Aggressivitäten (nominative plural)
der Aggressivität (genitive singular)
der Aggressivitäten (genitive plural)
der Aggressivität (dative singular)
den Aggressivitäten (dative plural)
die Aggressivität (accusative singular)
die Aggressivitäten (accusative plural)

een min of meer onbewuste, zich niet altijd duidelijk wijzende, agressieve houding van een mens.


Aggressionstrieb

Samenstelling van de Duitse zelfstandige naamwoorden Agression en Trieb met het invoegsel -s-

der Aggressionstrieb (nominative singular)
die Aggressionstriebe (nominative plural)
des Aggressionstriebes (genitive singular)
des Aggressionstriebs (genitive singular)
der Aggressionstriebe (genitive plural)
dem Aggressionstrieb (dative singular)
dem Aggressionstriebe (dative singular)
den Aggressionstrieben (dative plural)
den Aggressionstrieb (accusative singular)
die Aggressionstriebe (accusative plural)

Der Aggressionstrieb ist der in der freudschen Psychoanalyse als Ursache der Agression angenommen Antrieb.

De agressiedrift is in de freudiaanse psychoanalyse een als oorzaak van de agressie aangenomen aandrift.


optimist

afgeleid van optimisme met het achtervoegsel -ist

Optimist

iemand die alles van de positieve kant beschouwt

optimisten (plural)
optimistje (diminutive singular)
optimistjes (diminutive plural)


moedeloos

Afgeleid van moed met het achtervoegsel -loos en met het invoegsel -e-.

mutlos

somber doordat men de hoop heeft verloren

moedelozer (uninflected comparative)
moedeloost (uninflected superlative)
moedeloze (inflected positive)
moedelozere (inflected comparative)
moedelooste (inflected superlative)
moedelozers (partitive comparative)

Door de vele nederlagen werden onze ploeggenoten moedeloos.


smetvrees

Door haar smetvrees drufde ze die deurknop niet aanraken.


psycholoog

met het voorvoegsel psycho- en met het achtervoegsel -loog

psychologen (plural)
psycholoogje (diminutive singular)
psycholoogjes (diminutive plural)

De negentiende-eeuwse Amerikaanse psycholoog G. Stanley Hall merkte bijvoorbeeld ooit op dat enig kind zijn 'een ziekte op zichzelf' is.

Lynn Berger
 “De tweede: over het zijn en krijgen van een tweede kind” (2021), De Correspondent, ISBN 9789082821697

Dat leeftijdsverschil zou er ook nog voor kunnen zorgen, zegt een Nederlandse psycholoog wanneer ik haar de hypothese van die twee Amerikaanse wetenschappers voorleg, dat kinderen uit hetzelfde gezin vaak specifieke rollen krijgen toebedeeld.

'Nieuwe vaders en moeders', schreef een psycholoog die begin jaren tachtig de balans van het onderzoek naar ouderschap opmaakte, 'rapporteren dat ze slaaptijd, televisietijd, sekstijd en zelfs wc-tijd tekortkomen', met dank aan hun borelingen.


evenwicht

In de betekenis van ‘toestand van rust door gelijk gewicht aan weerszijden van de balans’ voor het eerst aangetroffen in 1642

samenstelling van even en wicht (=gewicht)

in evenwicht blijven / het evenwicht bewaren

toestand van overeenstemming tussen neigingen en vermogens

Na een roerige periode in zijn leven kwam hij na zijn trouwen eindelijk in evenwicht.


flow

[2] als term geïntroduceerd door de Amerikaanse psycholoog M. Csikszentmihalyi

mentale toestand waarin iemand helemaal opgaat in een bezigheid

Je lichaam maakt onder stress extra adrenaline aan, waardoor je in een flow raakt. Dat kan goed zijn voor je concentratie.

Ik hoorde dat hij niet ver was gekomen op zijn South Bound (SOBO) avontuur. Je kunt snel je flow en ritme verliezen als je van de trail afstapt.


genegenheid

Afgeleid van genegen met het achtervoegsel -heid.

/ɣə'neɣənɦɛɪt/

Hij koesterde een grote genegenheid voor die rakker van een buurjongen.


angstdroom

angstdromen (plural)
angstdroompje (diminutive singular)
angstdroompjes (diminutive plural)

Starling had vijf uur lang vast geslapen toen ze in het holst van de nacht midden in een angstdroom ontwaakte.

Thomas Harris
 “De schreeuw van het lam” (1994), Luitingh-Sijthoff , ISBN 902451990X

Ik had een angstdroom.


egoïstisch

Afgeleid van egoïst met het achtervoegsel -isch.

egoïstischer (uninflected comparative)
egoïstische (inflected positive)
egoïstischere (inflected comparative)
egoïstischers (partitive comparative)

Het bedrijf van die egoïstische man is gisteren failliet gegaan.

Tijdens de eerste paar weken van mijn tocht bleef de vraag mij bezighouden of alleen op pad gaan egoïstisch was? Ja, mijn solotocht was in sommige opzichten zeker egoïstisch. Mijn vrouw moest tenslotte het gezin en onze B&B draaiende houden en alle onvoorziene problemen alleen oplossen.


dip

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘inzinking’ voor het eerst aangetroffen in 1989

dips (singular)
dipje (diminutive first-person)
dipjes (diminutive singular)
dippen (singular)

Hij zit in een dip.

'De laatste weken zat ik in een soort van dip,' begon ze zonder enig teken vooraf.


weltschmerz

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘het lijden onder de realiteit’ voor het eerst aangetroffen in 1880

Leenwoord uit het Duits, in het Nederlands echter met een kleine letter geschreven. Het betekent letterlijk wereldpijn.

Hij zat de hele tijd maar te zeuren over zijn weltschmerz.


anal

Afkomstig van het Neolatijnse woord analis bn (anaal), dat van het Latijnse woord anus zn (anus) afgeleid is

anal abscess - smertefull verkebyll i eller ved endetarmsåpningen

anaal abces - pijnlijk abces in of bij de rectale opening

det anale stadium - periode (1–3 års alder) da ifølge psykoanalytisk teori lystfølelsen er konsentrert om endetarmsåpningen

de anale stadium - periode (1–3 jaar) waarin volgens de psychoanalytische theorie het gevoel van genot geconcentreerd is op de rectale opening

anal inkontinens - lekkasje av luft eller avføring fra endetarmsåpningen

anale incontinentie - lekkage van lucht of uitwerpselen uit de rectale opening

analt samleie - samleie med innføring av penis i anus og rektum

anale geslachtsgemeenschap - geslachtsgemeenschap met inbrengen van de penis in de anus en het rectum

Det ser heller ikke ut til at det anale samleie er så vesentlig med hensyn til smitteoverføring, som man trodde før.

Het lijkt er ook niet op dat anale geslachtsgemeenschap zo belangrijk is in termen van infectieoverdracht als eerder werd gedacht.


verzet

In de betekenis van ‘tegenstand’ voor het eerst aangetroffen in 1850

*vervoeging van verzetten: de stam zonder -t omdat de stam al op -t eindigt en zonder ge- vanwege voorvoegsel

Widerstand

handelingen gericht tegen de heersende macht of de aanvallende vijand

verzetten (plural)
verzetje (diminutive singular)
verzetjes (diminutive plural)

weerstand tegen bepaalde psychologische, emotionele inzichten

Op mijn verzet en verongelijktheid, en mijn schaamte over dat verzet en die verongelijktheid, volgde de berusting.

'Je weet dat jouw pijn in je verzet zit, hè?' Ze glimlacht en drinkt voorzichtig.


biseksueel

[1] Leenvertaling van Duits bisexuell in de betekenis van ‘met aanleg voor seksuele omgang met beide geslachten’, voor het eerst aangetroffen in 1897, in de Nederlandse vertaling van het handboek van de Duitse psychiater Richard von Krafft-Ebing, zie vindplaats hieronder.

[2] Ontleend aan Engels bisexual (1824) in de betekenis van “met mannelijke en vrouwelijke geslachtskenmerken” (oorspronkelijk als een botanische term), voor het eerst aangetroffen in 1849, ook in latere, met name (natuur)wetenschappelijke bronnen.

afgeleid van seksueel met het voorvoegsel bi-

biseksuele (inflected positive)
biseksueels (partitive positive)

- Iemand die biseksueel is wordt door beide geslachten seksueel aangetrokken.

Anders staat de zaak bij belasten, die waarschijnlijk bisexueel van aanleg zijn gebleven, d.w.z. individuen, die niet geschapen zijn voor uitsluitend hetero-sexueele geslachtsgewaarwording.

Prof. Dr. R. von Krafft-Ebing
 “Leerboek der zielsziekten van het geslachtsleven, vooral met het oog op de tegennatuurlijke geslachtsdrift : met 191 waarnemingen over sadisme, saphisme, masochisme, fetischisme, bestialiteit, homo-sexualiteit, paederastie enz. enz., naar de negende Duitsche uitgaaf der PSYCHOPATHIA SEXUALIS”, Eerste deel (1896-1897), A. van Klaveren, Amsterdam, p. 14 op Delpher.nl


treuren

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘verdrietig zijn’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

trauern

verdrietige gevoelens koesteren, vaak na het verlies van iemand of iets

treurde (past)
getreurd (past participle)
te treuren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen treuren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen treuren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben getreurd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben getreurd (active infinitive perfect present long-form)
getreurd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
getreurd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
treurend (imperfect participle)
getreurd (past participle)
treure (subjunctive)
treur (indicative imperfect present singular first-person)
treurt (indicative imperfect present singular second-person)
treurt (indicative imperfect present singular second-person)
treurt (indicative imperfect present singular second-person)
treurt (indicative imperfect present singular third-person)
treurde (indicative imperfect past singular first-person)
treurde (indicative imperfect past singular second-person)
treurde (indicative imperfect past singular second-person)
treurde (indicative imperfect past singular second-person)
treurde (indicative imperfect past singular third-person)
treurden (indicative imperfect past plural first-person)
treurden (indicative imperfect past plural second-person)
treurden (indicative imperfect past plural third-person)
zal treuren (indicative imperfect future singular first-person)
zult treuren (indicative imperfect future singular second-person)
zal treuren (indicative imperfect future singular second-person)
zult treuren (indicative imperfect future singular second-person)
zal treuren (indicative imperfect future singular second-person)
zult treuren (indicative imperfect future singular second-person)
zal treuren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen treuren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen treuren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen treuren (indicative imperfect future plural third-person)
zou treuren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou treuren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) treuren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt treuren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou treuren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden treuren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden treuren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden treuren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb getreurd (perfect present first-person)
hebt getreurd (perfect present second-person)
hebt getreurd (perfect present second-person)
heeft getreurd (perfect present second-person)
hebt getreurd (perfect present second-person)
heeft getreurd (perfect present third-person)
hebben getreurd (perfect present first-person)
hebben getreurd (perfect present second-person)
hebben getreurd (perfect present third-person)
had getreurd (perfect past first-person)
had getreurd (perfect past second-person)
had getreurd (perfect past second-person)
hadt getreurd (perfect past second-person)
had getreurd (perfect past third-person)
hadden getreurd (perfect past first-person)
hadden getreurd (perfect past second-person)
hadden getreurd (perfect past third-person)
zal getreurd hebben (perfect future first-person)
zal getreurd hebben (perfect future second-person)
zult getreurd hebben (perfect future second-person)
zult getreurd hebben (perfect future second-person)
zal getreurd hebben (perfect future second-person)
zult getreurd hebben (perfect future second-person)
zal getreurd hebben (perfect future third-person)
zullen getreurd hebben (perfect future first-person)
zullen getreurd hebben (perfect future second-person)
zullen getreurd hebben (perfect future third-person)
zou getreurd hebben (perfect conditional first-person)
zou getreurd hebben (perfect conditional second-person)
zou getreurd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt getreurd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt getreurd hebben (perfect conditional second-person)
zou getreurd hebben (perfect conditional third-person)
zouden getreurd hebben (perfect conditional first-person)
zouden getreurd hebben (perfect conditional second-person)
zouden getreurd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt getreurd (impersonal passive present imperfect)
er is getreurd (impersonal passive present perfect)
er werd getreurd (impersonal passive past imperfect)
er was getreurd (impersonal passive past perfect)
er zal getreurd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal getreurd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou getreurd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou getreurd zijn (impersonal passive conditional perfect)

Zij treurde nog lang nadat zij haar hondje verloren had.

De monniken zwegen en treurden.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 14


psykologi

Afkomstig van de Griekse woorden psykhe (ziel) en logos (leer).


psykologi

Afgeleid van psyke met het achtervoegsel -logi met klinkerwisseling van 'e' naar 'o'.


straal

In de betekenis van ‘smalle lichtbundel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1263

zonder de aanwezigheid van anderen te willen of kunnen opmerken

Hij negeert ons, of hij was in gedachten verzonken want hij liep ons straal voorbij.


systeempsychologie

samenstelling van systeem en psychologie

Systempsychologie

een werkwijze om verschijnselen te bestuderen als een geheel met een onderlinge samenhang en een wisselwerking met de omgeving

een tak van toegepaste psychologie gericht op de studie van menselijk gedrag en ervaring in complexe systemen

Alleen al door met de ogen van de systeempsychologie te kijken verandert er al iets: er komt rust in het gezin of de klas, er ontstaat samenwerking in het team, ouders raken geïntresseerd in schoolzaken.


systeemtherapie

een koepelterm voor alle methodieken en strategieën die gebruikt worden in de begeleiding en behandeling van gezinnen met allerlei psychosociale moeilijkheden

De systeemtherapie als begrip is breder dan gezinstherapie en kan worden opgevat als een hoeveelheid interventies, een methodiek, om behandeling te bieden aan individuen, paren, gezinnen, bredere families en nog uitgebreidere contexten, zoals die voorkomen op school of op het werk, en in de culturele omgeving waarbinnen ze ingebed zijn.


familietherapie

een tak van psychotherapie , die werkt met families en koppels met een intieme relatie om verandering en ontwikkeling te begeleiden

De familietherapie zal ook de familieleden helpen om vaardigheden te ontwikkelen die de kwaliteit van hun leven kan verbeteren.


systeemdiagnose

systeemdiagnoses (plural)
systeemdiagnosen (plural)
systeemdiagnosetje (diminutive singular)
systeemdiagnosetjes (diminutive plural)

een diagnose gesteld in een systeemtherapie


systeemdiagnostiek

samenstelling van systeem en diagnostiek

het geheel van diagnosemiddelen voor systeemtherapie


systeeminterventie

samenstelling van systeem en interventie

systeeminterventies (plural)
systeeminterventietje (diminutive singular)
systeeminterventietjes (diminutive plural)

een interventie in een systeemtherapie, waarbij een complex aan maatregelen wordt genomen


systeemtherapeut

systeemtherapeuten (plural)
systeemtherapeutje (diminutive singular)
systeemtherapeutjes (diminutive plural)


systeemtherapeute

afgeleid van systeemtherapeut met het achtervoegsel -e


spijt

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘berouw’ voor het eerst aangetroffen in 1436

Spijt hebben dat/over/van

Wensen dat je een gemaakte keus nog kon veranderen

Tot onze spijt

Helaas, wij vinden het jammer dat het zo is

Tot spijt van wie het benijdt

Het is jammer voor degenen die er niet blij mee zijn (vooral Vlaams)

spijtje (diminutive singular)
spijtjes (diminutive plural)

besef dat men ten onrechte iets wel of juist niet heeft gedaan

' Zij was ooit ook zo? Bibi? Hoe dan? 'Het spijt me, ik ben te moe,' zegt Bibi.

We willen u laten weten dat mevrouw Linda du Perron de zaak die ze tegen u heeft aangespannen vanmorgen heeft ingetrokken. Het spijt ons. We hopen u hiermee niet te veel te hebben belast.


psychoanalyse

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘methode waarbij de psychiater het onderbewuste bewust maakt’ voor het eerst aangetroffen in 1924

van Duits Psychoanalyse, op te vatten als afgeleid van analyse met het voorvoegsel psycho-

psychoanalyses (plural)
psychoanalysen (plural)

stroming in de psychologie, die psychische symptomen wil verklaren vanuit verschijnselen in het bewuste en onbewuste

vorm van therapie gebaseerd op de psychoanalytische theorie


psychotherapie

afgeleid van therapie met het voorvoegsel psycho-


anima

in de jungiaanse psychologie de vrouwelijke zijde van de mannelijke psyche

Ik ben er namelijk niet zeker van dat het prominente motief van de vrouw louter verbonden is met de archetypische hunkering naar de ideale levenspartner, naar de anima.


waan

wanen (plural)
waantje (diminutive singular)
waantjes (diminutive plural)

een min of meer van de werkelijkheid afgeleide droomwereld

Hij verkeerde in de waan dat hij als een vogel kon vliegen.

een overtuiging die gebaseerd is op een onjuiste waarneming of interpretatie van de werkelijkheid

Het onduidelijke testament bracht hem in de waan een rijk man te zijn.


spiegelen

Afgeleid van spiegel met het achtervoegsel -en

spiegelde (past)
gespiegeld (past participle)
te spiegelen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen spiegelen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen spiegelen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben gespiegeld (active infinitive perfect present short-form)
te hebben gespiegeld (active infinitive perfect present long-form)
gespiegeld zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
gespiegeld te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
spiegelend (imperfect participle)
gespiegeld (past participle)
spiegele (subjunctive)
spiegel (indicative imperfect present singular first-person)
spiegelt (indicative imperfect present singular second-person)
spiegelt (indicative imperfect present singular second-person)
spiegelt (indicative imperfect present singular second-person)
spiegelt (indicative imperfect present singular third-person)
spiegelde (indicative imperfect past singular first-person)
spiegelde (indicative imperfect past singular second-person)
spiegelde (indicative imperfect past singular second-person)
spiegelde (indicative imperfect past singular second-person)
spiegelde (indicative imperfect past singular third-person)
spiegelden (indicative imperfect past plural first-person)
spiegelden (indicative imperfect past plural second-person)
spiegelden (indicative imperfect past plural third-person)
zal spiegelen (indicative imperfect future singular first-person)
zult spiegelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal spiegelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult spiegelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal spiegelen (indicative imperfect future singular second-person)
zult spiegelen (indicative imperfect future singular second-person)
zal spiegelen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen spiegelen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen spiegelen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen spiegelen (indicative imperfect future plural third-person)
zou spiegelen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou spiegelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) spiegelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt spiegelen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou spiegelen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden spiegelen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden spiegelen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden spiegelen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb gespiegeld (perfect present first-person)
hebt gespiegeld (perfect present second-person)
hebt gespiegeld (perfect present second-person)
heeft gespiegeld (perfect present second-person)
hebt gespiegeld (perfect present second-person)
heeft gespiegeld (perfect present third-person)
hebben gespiegeld (perfect present first-person)
hebben gespiegeld (perfect present second-person)
hebben gespiegeld (perfect present third-person)
had gespiegeld (perfect past first-person)
had gespiegeld (perfect past second-person)
had gespiegeld (perfect past second-person)
hadt gespiegeld (perfect past second-person)
had gespiegeld (perfect past third-person)
hadden gespiegeld (perfect past first-person)
hadden gespiegeld (perfect past second-person)
hadden gespiegeld (perfect past third-person)
zal gespiegeld hebben (perfect future first-person)
zal gespiegeld hebben (perfect future second-person)
zult gespiegeld hebben (perfect future second-person)
zult gespiegeld hebben (perfect future second-person)
zal gespiegeld hebben (perfect future second-person)
zult gespiegeld hebben (perfect future second-person)
zal gespiegeld hebben (perfect future third-person)
zullen gespiegeld hebben (perfect future first-person)
zullen gespiegeld hebben (perfect future second-person)
zullen gespiegeld hebben (perfect future third-person)
zou gespiegeld hebben (perfect conditional first-person)
zou gespiegeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gespiegeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gespiegeld hebben (perfect conditional second-person)
zoudt gespiegeld hebben (perfect conditional second-person)
zou gespiegeld hebben (perfect conditional third-person)
zouden gespiegeld hebben (perfect conditional first-person)
zouden gespiegeld hebben (perfect conditional second-person)
zouden gespiegeld hebben (perfect conditional third-person)
spiegel me (first-person present singular)
spiegelen ons (first-person present plural)
spiegelde me (first-person past singular)
spiegelden ons (first-person past plural)
zal me spiegelen (first-person future singular)
zullen ons spiegelen (first-person future plural)
spiegelt je (second-person present singular)
spiegelen je (second-person present plural)
spiegelde je (second-person past singular)
spiegelden je (second-person past plural)
zal, zult je spiegelen (second-person future singular)
zullen je spiegelen (second-person future plural)
spiegelt zich/u (second-person present plural)
spiegelt zich/u (second-person past singular)
spiegelde zich/u (second-person past plural)
spiegelde zich/u (second-person future singular)
zult zich/u spiegelen (second-person future plural)
zult zich/u spiegelen (second-person)
spiegelt u (second-person present plural)
spiegelt u (second-person past singular)
spiegelde u (second-person past plural)
spiegelde u (second-person future singular)
zult u spiegelen (second-person future plural)
zult u spiegelen (second-person)
spiegelt zich (third-person present singular)
spiegelen zich (third-person present plural)
spiegelde zich (third-person past singular)
spiegelden zich (third-person past plural)
zal zich spiegelen (third-person future singular)
zullen zich spiegelen (third-person future plural)
zich spiegelend (imperfect participle)
zich gespiegeld hebben (past)
spiegel u/je , spiegelt je (imperative)
spiegele zich (subjunctive)

een vorm van niet-verbale communicatie waarbij de ene gesprekspartner bewegingen van de ander, zoals het kruisen van de benen navolgt


trigger

triggers (plural)
triggertje (diminutive singular)
triggertjes (diminutive plural)

waarneming die door associaties met eerdere ervaringen een dwangmatige reactie oproept

Is er inderdaad iets in te brengen tegen het publiceren van en over zelfmoord? Prof. Speijer: „Ik ben tegen het publiceren in details van een bepaald zelfmoordgeval. Inderdaad is het mogelijk dat daardoor iemand anders de „trigger" krijgt om op dezelfde manier zelfmoord te plegen.


boredom

Afgeleid van bore met het achtervoegsel -dom


gladheid

Afleiding van glad met het achtervoegsel -heid.

/ˈχlɑt.ɦɛɪ̯t/

/ˈɣlɑt.ɦɛːt/

de doortraptheid van iemand waardoor men moeilijk vat op hem/haar krijgt


bias

gunstig of ongunstig oordeel in een specifiek geval dat vooral is gebaseerd op algemene veronderstellingen en niet op de kenmerken van het geval zelf

Jaap Paauwe, hoogleraar organisatie en personeel aan Tilburg University, waarschuwt ook voor de bias in een algoritme dat gevoed wordt met data uit het verleden. "Zo’n algoritme drijft op de eigenschappen van succesvolle werknemers uit het verleden. Maar: sluiten de vaardigheden die je in de toekomst nodig hebt daarop aan?"

Niemand kan zijn vooroordelen uitzetten. "We zijn zo voorgeprogrammeerd", vertelt Kho. "Maar je kunt wel proberen je ratio zo veel mogelijk de overhand te laten nemen." Het belangrijkste daarbij is: zorg voor structuur. "Mensen gaan vaak een gesprek in zonder dat ze weten wat ze precies zoeken. Dan treedt een bias snel op." Maak in plaats daarvan een scorekaart, zegt Kho, waarop je van tevoren vastlegt waar je op gaat letten. Wat verwachten we precies van een webdesigner? Welke kenmerken moet hij of zij hebben? Stel vragen die dáár over gaan. Ben je onderweg toch beïnvloed door impliciete voorkeuren, dan wordt je keuze met deze methode lastiger om te beargumenteren tegenover collega’s.

Toch had ik het zuiverder gevonden als Hertzberger zich bij dit stuk had moeten verschonen op grond van die stevige opinies, al is het maar om de schijn van bias te vermijden.


construct

van Engels construct zn
**[1] in de betekenis 'samengesteld theoretisch begrip' aangetroffen vanaf 1974 (zie vindplaats hieronder)
**[2] in de betekenis 'begrip gebruikt om ervaringen te ordenen' aangetroffen vanaf 1970 (zie vindplaats hieronder)

begrip dat met een tegenovergesteld begrip door mensen wordt gebruikt om hun ervaringen te ordenen

Dit beeld mag echter niet te snel gelijkgesteld worden met dat van een gefictionaliseerd en geërotiseerd Oosten, een literair construct dat vooral tijdens de negentiende eeuw populair zou worden.

Een "construct" is volgens Kelly een eenheid van ervaring, volgens welke elke persoonlijkheid zijn wereld indeelt, overzichtelijk maakt en beoordeelt. Zo een construct is in wezen -voorspellend. Wanneer wij iemand het construct "eerlijk" geven (in plaats van "oneerlijk") voorspellen wij dat, als wij hem geld lenen, wij dat terug zullen krijgen.


psykisk

Afgeleid van het Noorse naamwoord psyke met het achtervoegsel -isk.

Psykisk krise er en situasjon der viktige verdier er truet.

Enn mentale crisis is een situatie waarin belangrijke waarden bedreigd worden.


traumatisk

Afgeleid van het Noorse naamwoord trauma met het achtervoegsel -isk.

Traumatiske hendelser kan virke inn på menneskers psykiske helse.

Traumatische gebeurtenissen kunnen van invloed zijn op de geestelijke gezondheid van mensen.


traumatisk

Afgeleid van het Nynorske naamwoord trauma met het achtervoegsel -isk.


ego

[1] via Engels ego van Latijn ego, in de betekenis van ‘ik-gevoel’ aangetroffen vanaf 1843

[2] uit het werk van de Zwitserse 20e eeuwse psycholoog C.G. Jung

ego's (plural)
egootje (diminutive singular)
egootjes (diminutive plural)

De grote salarisverhoging was heel goed voor haar ego.

De jonge honkballer had een veel te groot ego.

Het was alsof er meerdere mensen in mijn hoofd meeliepen, iedere stem met een eigen motivatie: soms vanuit mijn ego, soms vanuit mijn verstand en soms vanuit pure angst. Zo alleen was ik dus eigenlijk niet.

In de jungiaanse psychologie de organisatie van het bewustzijn waardoor de persoonlijkheid haar identiteit verkrijgt


inspirerend

De coach gaf een zeer inspirerende speech.

Hij had nieuw en inspirerend werk.

Hoewel de feesten de hoofdrol spelen, hebben ook enkele andere inspirerende en schilderachtige figuren een plaats gekregen. Zoals Franciscus, Hieronymus en Christofoor, die de hele wereld (het Christuskind) op zijn schouder draagt.


aanpassingsstoornis

samenstelling van aanpassing en stoornis met het invoegsel -s-

aanpassingsstoornissen (plural)
aanpassingsstoornisje (diminutive singular)
aanpassingsstoornisjes (diminutive plural)

een stoornis die het zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden bemoeilijkt

Hieronder volgt een beknopt en puntsgewijs overzicht van de aanpak van de aanpassingsstoornis.


adaptatiestoornis

adaptatiestoornissen (plural)
adaptatiestoornisje (diminutive singular)
adaptatiestoornisjes (diminutive plural)

een stoornis die het adaptatieproces bemoeilijkt

Bij de diagnostiek dient burn-out onderscheiden te worden van adaptatiestoornis.


stoornis

Naamwoord van handeling van storen met het achtervoegsel -nis

disfunción

afwezigheid of afwijking van een functie die tot de normale menselijke ontwikkeling behoort

bilun

een psychische aandoening waardoor de normale gang van zaken wordt bemoeilijkt

stoornissen (plural)
stoornisje (diminutive singular)
stoornisjes (diminutive plural)

Een bipolaire stoornis is een ziekte van de hersenen waardoor mensen extreme stemmingen kunnen krijgen.


gedragsstoornis

samenstelling van gedrag en stoornis met het invoegsel -s-

behavioural disturbance

structurele afwijking in iemands gedragspatroon, met name gezegd van minderjarigen.

gedragsstoornissen (plural)
gedragsstoornisje (diminutive singular)
gedragsstoornisjes (diminutive plural)

Je spreekt pas van een gedragsstoornis als een kind of adolescent minstens een half jaar aanhoudend opstandig, vijandig en negatief gedrag vertoont.


gedragspatroon

samenstelling van gedrag en patroon met het invoegsel -s-

Verhaltensmuster

vast patroon waardoor bepaald gedrag gekenmerkt wordt.

gedragspatronen (plural)
gedragspatroontje (diminutive singular)
gedragspatroontjes (diminutive plural)

Een crimineel gedragspatroon.


verward

*vervoeging van verwarren: de stam met de uitgang -d, zonder ge- vanwege voorvoegsel

verwarder (uninflected comparative)
verwardst (uninflected superlative)
verwarde (inflected positive)
verwardere (inflected comparative)
verwardste (inflected superlative)
verwards (partitive positive)
verwarders (partitive comparative)

de zoekcriteria "verwarde man" en "verwarde vrouw" leveren bij Google heel wat hits op, zoals verwacht hebben de mannen het echter ruimschoots gewonnen


affect

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘gemoedsaandoening’ voor het eerst aangetroffen in 1557

affecten (plural)
affectje (diminutive singular)
affectjes (diminutive plural)

aandoening van het gemoed, gemoedsaandoening; plotselinge, hevige emotie of gemoedstoestand

patroon van waarneembaar gedrag waarmee een subjectief gevoel (of emotie) tot uitdrukking wordt gebracht


affect

Van Latijn affectus, bekend sinds eind 14e eeuw.

op geestelijk vlak raken/treffen, ontroeren


affect

affect, geestelijke toestand, gemoedstoestand


eenzaamheid

Afgeleid van eenzaam met het achtervoegsel -heid.

De eenzaamheid speelt je parten.


affectie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘genegenheid’ voor het eerst aangetroffen in 1433

via het Franse affection en het Latijnse affectionem van affectio

Naamwoord van handeling van affecteren met het achtervoegsel -ie

Knuffelen en affectie tonen.

Ik heb in het algemeen niets tegen nieuwkomers, en in het bijzonder heb ik een grote affectie ontwikkeld voor het meisje Hind, dat op een dag in de bar verscheen en niet meer vertrok.

Jessie Burton (vert.Marja Borg)
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704


motherfucker

samenstelling van mother zn en fucker zn letterlijk: iemand die zijn moeder neukt, maar in die letterlijke betekenis juist niet gangbaar

/ˈmʌðɚˌfʌkɚ/


avverge

Samenstelling van het Noorse bijwoord av en het Noorse werkwoord verge

/ ˈɑːʋæɾgə /


coherentie

afgeleid van coherent met het achtervoegsel -ie

centrale ~ het op psychisch niveau globaal en in de context verwerken van binnenkomende informatie

Zwakte in de centrale coherentie impliceert een verminderd vermogen om details in de waarneming tot een zin- en betekenisvol geheel samen te voegen.


dippen

In de betekenis van ‘eventjes indopen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1829

dip

een kortdurende verlaging van een (meet-) waarde

tijdelijk in een negatieve stemming verkeren

Nu de verkering uit is zal zij wel dippen.


onbewuste

Afgeleid van onbewust met het achtervoegsel -e

die elementen uit de psychische belevingswereld die niet bewust ervaren kunnen worden, maar niettemin het zielenleven sterk bepalen


psychosociaal

afgeleid van sociaal met het voorvoegsel psycho-

psychosozial

Het zielenleven betreffend voor zover dit door sociale factoren beïnvloed wordt

psychosocialer (uninflected comparative)
psychosociaalst (uninflected superlative)
psychosociale (inflected positive)
psychosocialere (inflected comparative)
psychosociaalste (inflected superlative)
psychosociaals (partitive positive)
psychosocialers (partitive comparative)


echolalie

afgeleid van echo met het achtervoegsel -lalie

ехолалия

het dwangmatig herhalen van woorden of zinnen, zonder de betekenis ervan daadwerkelijk te doorgronden

Echolalie komt voor bij blinde en slechtziende kinderen maar ook bij verstandelijk gehandicapte kinderen.


alalie

Mensen met alalie of afasie kunnen ook denken.


confabulatie

Naamwoord van handeling van confabuleren met het achtervoegsel -atie

vormsel van de fantasie, verdichtsel, verzinsel

Wat zou de meest voorkomende geestesziekte zijn die een dergelijke confabulatie kan geven?


kynofobie

afgeleid van het Griekse 'kúoon' (genitief kunós) (hond) met het achtervoegsel -fobie

Ik beken het maar meteen: ik ben orthodox-kynofoob. ‘Hij doet niks hoor’, vertrouw ik voor geen cent. Het is bovendien te vaak niet waar. Voor je het weet, heeft zo’n bijtgraag monster je verscheurd. ‘Dat doet ‘ie anders nooit hoor.’ Nee, maar nu wel. Bovendien weet je nooit wanneer het onheil toeslaat. Vooralsnog koester ik mijn kynofobie. Het etiket ‘aansteller’ dat mij al dikwijls werd toegevoegd, draag ik met opgeheven hoofd. Nou ja, of ik ren weg.

Weblink bron
Rob Kerkhoven
 “‘Dat doet mijn hond anders nooit hoor.’ Nee, maar nu wel” (9 oktober 2023) op nrc.nl


tandartsangst

Zahnbehandlungsangst

angst voor een behandeling bij de tandarts

Tips voor mensen met tandartsangst.


spleen

van spleen, in de betekenis van ‘lichte depressiviteit’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

licht depressieve, hangerige gemoedsgesteldheid vervuld van hunkering naar iets anders van onbestemde aard


reflectie

via Frans réflexion of direct van Latijn reflexio, op te vatten als naamwoord van handeling van reflecteren ww met het achtervoegsel -ie

Filosofische reflectie over muziek.