zelfstandig naamwoord

selfstandige naamwoord

zelfstandige naamwoorden (plural)
zelfstandig naamwoordje (diminutive singular)
zelfstandige naamwoordjes (diminutive plural)

woordsoort die een zekere mate van zelfstandigheid van het genoemde uitdrukt, in veel talen standaard gecombineerd met een lidwoord.

Als je van een woord een verkleinwoord kunt maken, dan is het een zelfstandig naamwoord.


bijvoeglijk naamwoord

leenvertaling van Latijn nomen adjectivum, op te vatten als verbinding van  bijvoeglijk en naamwoord

byvoeglike naamwoord

een woordsoort die wordt gebruikt om een eigenschap of hoedanigheid van...

bijvoeglijke naamwoorden (plural)
bijvoeglijk naamwoordje (diminutive singular)
bijvoeglijke naamwoordjes (diminutive plural)

een woordsoort die wordt gebruikt om een eigenschap of hoedanigheid van een zelfstandig naamwoord te benoemen


werkwoord

werkwoord

woordsoort die in de eerste plaats een handeling of toestand uitdrukt

werkwoorden (plural)
werkwoordje (diminutive singular)
werkwoordjes (diminutive plural)

Het huiswerk voor morgen is het vervoegen van deze 12 Franse werkwoorden.

Kan iemand me vertellen wat het werkwoord in deze zin is?


lidwoord

In de betekenis van ‘de, het, een’ voor het eerst aangetroffen in 1723

lidwoorden (plural)
lidwoordje (diminutive singular)
lidwoordjes (diminutive plural)

woordsoort die standaard voor een naamwoord (meestal een zelfstandig naamwoord) staat, om onder meer bepaaldheid, getal en woordgeslacht hiervan aan te geven

Benjamin is een naam; in de Bijbel is het de jongste zoon van Jakob en Rachel. Maar de jongste zoon van zomaar een gezin is de benjamin. Meestal geldt dat voor zulke soortnamen een lidwoord kan staan.


telwoord

telwoorden (plural)
telwoordje (diminutive singular)
telwoordjes (diminutive plural)

een woordsoort dat een aantal of een rangnummer aanduidt


přídavné jméno

Samenstelling van het bijvoeglijke naamwoord přídavný en het zelfstandige naamwoord jméno

bijvoeglijk naamwoord; is een term uit de taalkunde, meer specifiek de taalkundige ontleding Het is een benaming van een woord dat wordt gebruikt om een speciale eigenschap van een zelfstandig naamwoord te benoemen


adjektiv

'rød' og 'god' er adjektiv.

'Rood' en 'goed' zijn bijvoeglijke naamwoorden.


adjektiv

'raud' og 'god' er adjektiv.


lýsingarorð

bijvoeglijk naamwoord, adjectief, adjectivum


Verb

das Verb (nominative singular)
die Verben (nominative plural)
des Verb(e)s (genitive singular)
der Verben (genitive plural)
dem Verb(e) (dative singular)
den Verben (dative plural)
das Verb (accusative singular)
die Verben (accusative plural)

"Gehen" ist ein Verb.


onvoltooid deelwoord

het woord dat deel heeft aan het werkwoord en aan het naamwoord en als niet afgesloten gezien wordt


naamval

In de betekenis van ‘elk der buigingsvormen van een naamwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1700 (Van Hoogstraten).

samenstelling van naam en val , dit laatste (sedert 1584) naast geval (1624) als leenvertaling van Latijn cāsus ‘val, naamval’, zelf weer een leenbetekenis uit Oudgrieks ptõsis ‘val, naamval’.

Fall

naamvallen (plural)
naamvalletje (diminutive singular)
naamvalletjes (diminutive plural)

een buigingsvorm van een naamwoord, lidwoord of telwoord die de functie van dat woord in de zin aangeeft

In het Duits worden vier naamvallen onderscheiden, namelijk de nominatief, de genitief, de datief en de accusatief.


eerste naamval

verbinding van  eerste en naamval, die verwijst naar de plaats van deze naamval op de eerste rij in het tabelletje dat traditioneel gebruikt wordt voor de weergave van het buigingsparadigma

vorm van een naamwoord als dat het onderwerp, naamwoordelijk deel van het gezegde of de aangesproken persoon in een zin is

De kinderen leren naamvallen in fasen: eerst de eerste naamval (‘der Mann’), dan de vierde (‘den Mann’), en daarna de derde (‘dem Mann’). Veel later komt de tweede (‘des Mannes’).

Weblink bron
Brigitte Osterath
 “Hebben ook Duitse kinderen problemen met de naamval?” (20 april 2018) op nrc.nl


nominatief

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘eerste naamval’ voor het eerst aangetroffen in 1633

afgeleid van nominatie met het achtervoegsel -ief

nominatief

een eerste van de 8 naamvallen van de Indo-Europese talen

eerste van de 8 naamvallen van de Indo-Europese talen
Deze vorm wordt meestal gebruikt voor onderwerp em naamwoordelijk deel van het gezegde


spraakkunst

grammatika

een systeem van regels en principes voor het schrijven en spreken van een taal

spraakkunsten (plural)
spraakkunstje (diminutive singular)
spraakkunstjes (diminutive plural)


gramatika

Matika jí šla nějak sama od sebe, každopádně se člověk nemusí učit žádná slovíčka a gramatiku.

Wiskunde ging voor haar als vanzelf, in ieder geval hoeft men geen woordjes en grammatica te leren.


adverbium

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bijwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1633

een woord dat een bijvoeglijk naamwoord, een werkwoord, een telwoord of een ander bijwoord nader bepaalt


artikel

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘onderdeel van geschrift of verhandeling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1265

artikel

een van de bepalingen waaruit een wet bestaat

artikel

staat voor een zelfstandig naamwoord, geeft de bepaaldheid aan en het woordgeslacht

artikels (plural)
artikelen (plural)
artikeltje (diminutive singular)
artikeltjes (diminutive plural)

woordsoort die standaard voor een zelfstandig naamwoord staat

De, het en een zijn de artikels die we in het Nederlands gebruiken.


artikel

artikel; woordsoort die standaard voor een zelfstandig naamwoord staat


voorzetsel

In de betekenis van ‘prepositie’ voor het eerst aangetroffen in 1649

Afgeleid van voorzetten met het achtervoegsel -sel. Dit is een leenvertaling van de Latijnse term praepositio (in het Nederlands ontleend als prepositie).

جار

een onverbuigbaar woord dat de aard van de relatie tussen verschillende elementen in de zin aangeeft

voorzetsels (plural)
voorzetseltje (diminutive singular)
voorzetseltjes (diminutive plural)

De leerlingen begrepen al snel wat het voorzetsel in de zin was.


tussenwerpsel

samenstellende afleiding van tussen en werpen met het achtervoegsel -sel; leenvertaling van Latijn interiectio

междуметие

een uitroep, een woord, een frase of een zin die een expressie van emotie is

tussenwerpsels (plural)
tussenwerpseltje (diminutive singular)
tussenwerpseltjes (diminutive plural)


voegwoord

In de betekenis van ‘conjunctie’ voor het eerst aangetroffen in 1666

een woord dat twee zinsdelen met elkaar verbindt (woordsoort)


σύνδεσμος

μετὰ δὲ συνδέσμους, … ἀποδίδου τοὺς ἀκολουθοῦντας.

Wat betreft de voegwoorden, … gebruik de juiste.


voornaamwoord

voornaamwoord

voornaamwoorden (plural)
voornaamwoordje (diminutive singular)
voornaamwoordjes (diminutive plural)

een woord dat verwijst naar iets anders zonder ze te noemen. Het woord waarnaar verwezen wordt, heeft een bepaalde zelfstandigheid of kenmerk


pronomen

van Latijn pronomen, in de betekenis van ‘voornaamwoord’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1626

woord dat gebruikt wordt om naar een zelfstandigheid te verwijzen, zonder die te noemen

Hoofdstuk 4 gaat over aanspreekvormen; hoofdstuk 5 over het reflexieve pronomen ‘zich’ en het reciproque pronomen ‘elkaar’; (…)


pronomen

Afgeleid van nōmen (naam, naamwoord) met het voorvoegsel pro-. Het voorzetsel pro betekent hier in plaats van.


pronomen

Ontleend aan het Latijnse pronomen. Dit woord is voor het eerst betuigd in het Zweeds in 1730.


ἀντωνυμία

voornaamwoord (in de Alexandrijnse traditie; eigenlijk alleen de aanwijzende voornaamwoorden)

Τοῦ δὲ λόγου ἐστὶν ὀκτώ· ὄνομα, ῥῆμα, μετοχή, ἄρθρον, ἀντωνυμία, πρόθεσις, ἐπίρρημα, σύνδεσμος

Er zijn acht woordsoorten: naamwoord, werkwoord, deelwoord, lidwoord, voornaamwoord, voorzetsel, bijwoord en voegwoord


persoonlijk voornaamwoord

лично местоимение

een voornaamwoord dat in de plaats komt van een zelfstandig naamwoord of eigennaam en hiernaar verwijst

persoonlijke voornaamwoorden (plural)
persoonlijk voornaamwoordje (diminutive singular)
persoonlijke voornaamwoordjes (diminutive plural)


nominativus

nominatief, vaak zelfstandig gebruikt als aanduiding van de eerste naamval in het Latijn en Grieks, die toegepast wordt op het zelfstandig naamwoord en daarop betrekking hebbende bijvoeglijke naamwoorden: de nominativus wordt gebruikt voor het onderwerp en het naamwoordelijk deel van het gezegde


infinitif

van Latijn infinitivus "onbegrensd, onbepaald"

onbepaalde wijs, infinitief, het 'hele werkwoord'


onbepaalde wijs

инфинитив

de onverbogen werkwoordsvorm die naar persoon en getal onvervoegd is, (vooral in Nederland) ook het hele werkwoord genoemd: in woordenboeken is de betekenis van een werkwoord meestal terug te vinden bij zijn onbepaalde wijs


persoon

via Middelnederlands persone van Latijn persona
**[1] in de betekenis van ‘individu’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1265
**[2] in de betekenis van ‘klasse van de persoonlijke voornaamwoorden, als grammaticale term’ aangetroffen vanaf 1576

personen (plural)
persoontje (diminutive singular)
persoontjes (diminutive plural)

een van de drie klassen van de persoonlijke voornaamwoorden, wordt ook gebruikt in relatie tot de vervoeging van een werkwoord die hierop gebaseerd is, namelijk de eerste, tweede en derde personen


μετοχή

Μετοχή ἐστι λέξις μετέχουσα τῆς τῶν ῥημάτων καὶ τῆς τῶν ὀνομάτων ἰδιότητος.

Een deelwoord is een woord dat de eigenschappen van een werk- en een naamwoord deelt.


participe

[zelfstandig naamwoord] van Latijn participium


participio passato

voltooid deelwoord; het woord dat deel heeft aan het werkwoord en aan het naamwoord en als afgesloten gezien wordt.


participio presente

onvoltooid deelwoord; het woord dat deel heeft aan het werkwoord en aan het naamwoord en als niet afgesloten gezien wordt.


presente

tegenwoordige tijd; aanduiding dat het huidige moment bedoeld wordt, wordt vooral in de grammatica gebruikt.


toekomende tijd

onvoltooid tegenwoordige toekomende tijd

begrip uit de grammatica, dat een handeling zich in de toekomst gaat afspelen


aantonende wijs

изявително наклонение

de werkwoordsmodus die de gewone werkelijkheid aangeeft


voltooid deelwoord

verlede deelwoord

het woord dat deel heeft aan het werkwoord en aan het naamwoord en als afgesloten gezien wordt

voltooid deelwoorden (plural)
voltooid deelwoordje (diminutive singular)
voltooid deelwoordjes (diminutive plural)

vorm van het werkwoord die gebruikt wordt om de voltooide tijden te vormen en als bijvoeglijk naamwoord om aan te geven dat de actie van het werkwoord voltooid is

Voorbeeld: Hij heeft gefietst, maar is daar nu mee opgehouden.


imperfectum

imperfectums (plural)
imperfecta (plural)

vervoegingen van een werkwoord die aangeven dat iets in het verleden gebeurt

Ein Gespenst geht um in Europa', met die dreigende woorden begonnen Marx en Engels in 1848 hun spookverhaal, dat zij Manifest der Kommunistischen Partei noemden. Men moet het er al bij zeggen, want velen zullen het niet meer weten. Sinds 1989 kan men de opening van hun verhaal met een zekere nostalgie in het imperfectum parafraseren: “Ein Gespenst ging um in Europa, (…)

Weblink bron
Harry Mulisch
 “Schrijvers, lezers aller landen, verenigt u!” (5 oktober 1993) op nrc.nl

Bij substantieven staat het lidwoord en het meervoud, bij adjectieven de vorm met en zonder e (geldig, geldige), bij werkwoorden presens enkel- en meervoud (doe, doet, doen), imperfectum enkel- en meervoud (deed, deden) en perfectum met hulpwerkwoord (heeft gedaan).

P. de Kleijn
 Lankmoedig in de leer : Kroniek van het Nederlands voor anderstaligen in: Neerlandica extra Muros., jrg. 44 nr. 1 (februari 2006), Rozenberg Publishers, Amsterdam, p. 45


imperfectum

vorm van het werkwoord die in het Latijn zowel de actieve als passieve onvoltooid verleden tijd aangeeft


perfectum

vorm van het werkwoord die in het Latijn zowel de actieve als passieve voltooid tegenwoordige tijd aangeeft


plusquamperfectum

vorm van het werkwoord die in het Latijn zowel de actieve als passieve voltooid verleden tijd aangeeft


futurum

van Latijn futurum, in de betekenis "toekomende tijd" aangetroffen vanaf 1633

aanduiding voor handelingen die zich in de toekomst afspelen en voor de vorm die het werkwoord krijgt als de handeling die het uitdrukt zich in de toekomst afspeelt

Zo zal een Franstalige moeten leren dat het Nederlands voor het futurum een eigen hulpwerkwoord heeft, maar ook dat het futurum in het Nederlands veel minder gebruikt wordt dan in het Frans.


futurum simplex

onvoltooid tegenwoordige toekomende tijd


accusativus

accusatief, vaak zelfstandig gebruikt als aanduiding van de vierde naamval in het Latijn en Grieks, die toegepast wordt op het zelfstandig naamwoord en daarop betrekking hebbende bijvoeglijke naamwoorden: de accusativus wordt gebruikt voor het lijdend voorwerp en verder in combinatie met bepaalde voorzetsels


ad

zelfstandig naamwoord, substantief, substantivum.


genitivus

afgeleid van genitus "geboren" met het achtervoegsel -ivus

genitivus, genitief, vaak zelfstandig gebruikt (verkorting van "casus genitivus") als aanduiding van de tweede naamval in het Latijn en Grieks, die toegepast wordt op het zelfstandig naamwoord en daarop betrekking hebbende bijvoeglijke naamwoorden: de genitivus is de bezitsvorm die aangeeft waarvan iets of iemand is:

domus patris est

pueri Romae


dativus

datief, vaak zelfstandig gebruikt als aanduiding van de derde naamval in het Latijn en Grieks, die toegepast wordt op het zelfstandig naamwoord en daarop betrekking hebbende bijvoeglijke naamwoorden: de dativus wordt gebruikt voor het meewerkend voorwerp in het Nederlands vaak uitgedrukt met de voorzetsels voor, aan, bij of met


ablativus

een naamval die de instantie aangeeft waarvan iets uitgaat of vertrekt.


ablativus

Verkort uit de vaste woordgroep casus ablativus ("ablatieve naamval").

Ex urbe

In urbe

Cum manu


overgankelijk werkwoord

transitive verb

een werkwoord dat vergezeld wordt door een lijdend voorwerp in een zin, dat gewoonlijk in de lijdende vorm het onderwerp kan worden

overgankelijke werkwoorden (plural)
overgankelijk werkwoordje (diminutive singular)
overgankelijke werkwoordjes (diminutive plural)

Er zijn maar heel weinig zinnen in het Fins met een overgankelijk werkwoord.


onovergankelijk werkwoord

intransitives Verb

een werkwoord dat niet vergezeld kan worden door een lijdend voorwerp of een meewerkend voorwerp in een zin

onovergankelijke werkwoorden (plural)
onovergankelijk werkwoordje (diminutive singular)
onovergankelijke werkwoordjes (diminutive plural)


voorwerp

In de betekenis van ‘zaak’ voor het eerst aangetroffen in 1461

voorwerpen (plural)
voorwerpje (diminutive singular)
voorwerpjes (diminutive plural)

meewerkend ~, zinsdeel dat indirect aan de handeling deelneemt → meewerkend voorwerp

handelend ~, zinsdeel dat in de zin een handeling verricht


Substantiv

das Substantiv (nominative singular)
die Substantive (nominative plural)
des Substantivs (genitive singular)
des Substantives (genitive singular)
der Substantive (genitive plural)
dem Substantiv (dative singular)
dem Substantive (dative singular)
den Substantiven (dative plural)
das Substantiv (accusative singular)
die Substantive (accusative plural)

Substantive werden im Deutschen groß geschrieben.

Zelfstandige naamwoorden worden in het Duits met een hoofdletter geschreven.


beskaat telwurd

bepaald telwoord; telwoord dat een precieze aanduiding is van een hoeveelheid of rang


ûnbeskaat telwurd

onbepaald telwoord; telwoord dat geen precieze aanduiding is van een hoeveelheid of rang


omnamwurd

voornaamwoord; een woord dat verwijst naar iets anders. Het woord waarnaar verwezen wordt, heeft een bepaalde zelfstandigheid of een bepaald kenmerk.


oanwizend foarnamwurd

aanwijzend voornaamwoord; voornaamwoord dat in beginsel betrekking heeft op aanwijsbare zaken of personen


belûkend foarnamwurd

betrekkelijk voornaamwoord; voornaamwoord dat verwijst naar personen of zaken in een ander zinsdeel


ûnbeskaad omnamwurd

onbepaald voornaamwoord; voornaamwoord dat geen precieze informatie geeft over de zaken of personen waarnaar het verwijst


freegjend foarnamwurd

vragend voornaamwoord; voornaamwoord waarmee iets gevraagd wordt


weromwurkjend foarnamwurd

wederkerend voornaamwoord; voornaamwoord dat terugverwijst naar het onderwerp.


wjersidich omnamwurd

wederkerig voornaamwoord; voornaamwoord dat voor ieder lid van een groep naar de andere leden verwijst.


accusatief

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘vierde naamval’ voor het eerst aangetroffen in 1605

afgeleid van het Latijnse 'accusativus'.

afgeleid van accusatie met het achtervoegsel -ief


genitief

van Latijn (casus) genitīvus "oorsprongsnaamval", leenvertaling van Oudgrieks γενῐκή πτῶσις (genikḗ ptõsis) "het geslacht aanduidende, algemene naamval"; in de betekenis van ‘tweede naamval’ voor het eerst aangetroffen in 1633

genitief

naamval als aanduiding van bezit, oorsprong of hoeveelheid

genitieven (plural)
genitiefje (diminutive singular)
genitiefjes (diminutive plural)

een van de acht naamvallen van de Indo-Europese talen die oorspronkelijk een oorzakelijk voorwerp aanduidde, later vooral een bezitsrelatie

De genitief is de tweede naamval in de meeste Europese talen en wordt gebruikt om aan te geven van wie of wat iets is.

Weblink bron
Jacek Karpiński
 “Genitief als bepaling van een zelfstandig naamwoord in het Nederlands en in het Pools” (2012), Academia.edu


genitief

genitief; een van de acht naamvallen van de Indo-Europese talen die oorspronkelijk een oorzakelijk voorwerp aanduidde, later vooral een bezitsrelatie


verkleinwoord

تَصْغِير

woord waardoor iets als klein of weinig wordt voorgesteld

verkleinwoorden (plural)
verkleinwoordje (diminutive singular)
verkleinwoordjes (diminutive plural)

een woord met een verkleiningsuitgang waardoor iemand of iets als klein of weinig wordt voorgesteld

Een Nederlander gebruikt vaak verkleinwoorden in zijn taalgebruik.


antecedent

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘voorafgaand feit’ voor het eerst aangetroffen in 1862

Bezugswort

de naam voor het woord waarnaar een ander woord, meestal een betrekkelijk voornaamwoord, verwijst

antecedenten (plural)
antecedentje (diminutive singular)
antecedentjes (diminutive plural)

Het is niet altijd makkelijk om de antecedenten in een zin te bepalen.


hoofdtelwoord

числено бройно

een telwoord dat een hoeveelheid of aantal aanduidt

hoofdtelwoorden (plural)
hoofdtelwoordje (diminutive singular)
hoofdtelwoordjes (diminutive plural)

Elk lijdend voorwerp dat begint met een hoofdtelwoord is niet-specifiek.


rangtelwoord

числително редно

een telwoord dat een rangorde of volgorde aanduidt

rangtelwoorden (plural)
rangtelwoordje (diminutive singular)
rangtelwoordjes (diminutive plural)


mannelijk

afgeleid van man met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

männlich

tot geslacht behorend dat voor bevruchting zorgt

männlich

behorend tot het mannelijke woordgeslacht

mannelijker (uninflected comparative)
mannelijkst (uninflected superlative)
mannelijke (inflected positive)
mannelijkere (inflected comparative)
mannelijkste (inflected superlative)
mannelijks (partitive positive)
mannelijkers (partitive comparative)

behorend tot het woordgeslacht dat vrouwelijk noch onzijdig is

Kerel, hond en eik zijn mannelijke woorden in het Nederlands.


geslacht

In de betekenis van ‘familie’ voor het eerst aangetroffen in 1285

*vervoeging van slachten: de stam met omvoegsel ge- -t, zonder -t omdat de stam al op -t eindigt

geslachten (plural)
geslachtje (diminutive singular)
geslachtjes (diminutive plural)

Wat is het geslacht van dit zelfstandig naamwoord?


onderwerp

zn: naamwoord van handeling van onderwerpen ww als leenvertaling van Latijn subjectum
**[1] in de betekenis van ‘zaak waarover men spreekt’ aangetroffen vanaf 1784
**[2] in de betekenis van ‘als grammaticale term: zinsdeel dat in persoon en getal met vervoegde werkwoord overeenkomt’ aangetroffen vanaf 1585

ww: onderwerpen ww zonder de uitgang -en

предмет

zinsdeel waarnaar de persoonsvorm zich richt en dat bijv. de handelende persoon of zaak beschrijft

onderwerpen (plural)
onderwerpje (diminutive singular)
onderwerpjes (diminutive plural)

Onderwerp en persoonsvorm zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.


ablatief

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘zesde naamval’ voor het eerst aangetroffen in 1633

Ontleend aan het Latijnse ablativus via het Franse ablatif

afgeleid van ablatie met het achtervoegsel -ief

Ablativ

de zesde naamval die onder meer de instantie aangeeft waarvan iets uitgaat of vertrekt


complement

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘aanvulling’ voor het eerst aangetroffen in 1614

afgeleid van (de Latijnse stam van) compleet met het achtervoegsel -ment

noodzakelijke aanvulling op het gezegde (voorwerp of naamwoordelijk deel)


partikel

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘deeltje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1339

partikels (plural)
partikeltje (diminutive singular)
partikeltjes (diminutive plural)

een klein onverbogen woord waarmee een bepaalde grammaticale categorie wordt aangeduid.


podstatné jméno

Samenstelling van het bijvoeglijke naamwoord podstatný en het zelfstandige naamwoord jméno


nafnorð

samenstelling van nafn (naam) en orð (woord)


kata benda

samenstelling van kata "woord" en benda "ding," dus "ding-woord"


rzeczownik

/ʐɛʈ͡ʂɔvɲik/


datief

van Latijn dativus
**zn: in de betekenis van ‘derde naamval’ voor het eerst aangetroffen in 1633

дателен

de derde van de acht naamvallen van de Indo-Europese talen

derde van de acht naamvallen van de Indo-Europese talen, voor een meewerkend voorwerp. Voorbeeld: De datief van ik is mij of me: Je geeft mij/me een boek


verleden deelwoord

verleden deelwoorden (plural)
verleden deelwoordje (diminutive singular)
verleden deelwoordjes (diminutive plural)

vorm van het werkwoord die gebruikt wordt om de voltooide tijden te vormen en als bijvoeglijk naamwoord om aan te geven dat de actie van het werkwoord voltooid is

Voorbeeld: Hij heeft gefietst, maar nu niet meer.


vocatief

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘naamval van de aangesproken persoon, vijfde naamval’ voor het eerst aangetroffen in 1638

afgeleid van vocatie met het achtervoegsel -ief

vocative

de vijfde naamval waarin een naamwoord staat dat aanduidt tot wie het woord wordt gericht


instrumentalis

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘naamval die het middel aangeeft’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

instrumentalis

een naamval die aangeeft dat een zelfstandig naamwoord het object is waarmee een actie wordt uitgevoerd

instrumentales (plural)
instrumentalissen (plural)
instrumentalisje (diminutive singular)
instrumentalisjes (diminutive plural)

De instrumentalis wordt onder andere gebruikt in het Pools en in het Kroatisch.


eerste persoon

eerste persoon

grammaticale term die de spreker of sprekers aanduidt.


eerste persoon

eerste persoon; grammaticale term die de spreker of sprekers aanduidt


genus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘geslacht’ voor het eerst aangetroffen in 1638

Het Nederlands kent drie genera, nl. mannelijk, vrouwelijk en onzijdig.


stil

Afkomstig van het Latijnse zelfstandige naamwoord stilus (= stylus, griffel)


vrouwelijk

afgeleid van vrouw met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

vrouwelijker (uninflected comparative)
vrouwelijkst (uninflected superlative)
vrouwelijke (inflected positive)
vrouwelijkere (inflected comparative)
vrouwelijkste (inflected superlative)
vrouwelijks (partitive positive)
vrouwelijkers (partitive comparative)
v
vr.
vrl.

behorend tot het woordgeslacht dat mannelijk noch onzijdig is

Directrice, merrie en liefde zijn vrouwelijke woorden in het Nederlands.


vorm

zn: via Middelnederlands vorme en Frans forme van Latijn forma, in de betekenis van ‘uiterlijke gedaante’ voor het eerst aangetroffen in 1236

vormen (plural)
vormpje (diminutive singular)
vormpjes (diminutive plural)

actieve ~, vormen van het werkwoord waarmee wordt uitgedrukt dat het onderwerp de handeling actief verricht


lijdende vorm

passive voice

het stelsel vormen van een werkwoord dat aangeeft dat het onderwerp...

het stelsel vormen van een werkwoord dat aangeeft dat het onderwerp de handeling ondergaat


lijdend voorwerp

renadenn eeun

zinsdeel waarop de actie die wordt uitgedrukt door een overgankelijk werkwoord rechtstreeks van toepassing is

In de zin "De herder scheert het schaap." is "het schaap" het lijdend voorwerp.


object

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘voorwerp’ voor het eerst aangetroffen in 1500

object

filosofische entiteit en 4. informaticacomponent

objecten (plural)
objectje (diminutive singular)
objectjes (diminutive plural)


ön ad

bijvoeglijk naamwoord, adjectief, adjectivum


adjectief

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bijvoeglijk naamwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1576

byvoeglike naamwoord

een woordsoort dat wordt gebruikt om een eigenschap of hoedanigheid van een zelfstandig naamwoord te benoemen

adjectieven (plural)
adjectiefje (diminutive singular)
adjectiefjes (diminutive plural)

een woordsoort die wordt gebruikt om een eigenschap of hoedanigheid van een zelfstandig naamwoord te benoemen


adjectivum

een woordsoort dat wordt gebruikt om een eigenschap of hoedanigheid van een zelfstandig naamwoord te benoemen


naamwoord

naamwoord

een woord dat een persoon of zaak noemt, bepaalt of aanduidt

naamwoorden (plural)
naamwoordje (diminutive singular)
naamwoordjes (diminutive plural)

Substantieven zijn zelfstandige naamwoorden, adjectieven zijn bijvoeglijke naamwoorden.


tweede persoon

vaste verbinding van tweede (rangtelwoord) en persoon (zelfstandig naamwoord)

term die de toegesproken persoon of personen aanduidt

persoonlijk voornaamwoord gebruikt voor toegesproken persoon of personen

bij een werkwoord vorm met de toegesproken persoon of personen als onderwerp


séimhiú

In het Iers ondergaat een vrouwelijk woord in het enkelvoud lenitie als het voorafgegaan wordt door een bepaald lidwoord, zo wordt máthair (moeder) an mháthair (de moeder).

lenitie, aspiratie van een de beginmedeklinker van een woord in bepaalde grammaticale omstandigheden


eignarfall

Samenstelling van de IJslandse woorden eignar en fall


predicaat

Ontleend aan middeleeuws Latijn predicatum ‘benaming’, uit Laatlatijn praedicatum ‘dat wat over iets wordt uitgesproken’, op te vatten als Naamwoord van handeling van prediceren met het achtervoegsel -aat
**[1] in de betekenis ‘passende benamingen’ aangetroffen vanaf 1523
**[2] leenvertaling uit Duits Prädikat in de betekenis ‘eretitel, loffelijke bijvoeging’ aangetroffen vanaf 1815
**[3] leenvertaling uit Frans prédicat in de betekenis ‘(grammaticaal) gezegde’ aangetroffen vanaf 1786 (zie vindplaats hieronder)
**[4] in de betekenis ‘formele aanduiding’ aangetroffen vanaf 1796 (zie vindplaats hieronder)

predicaten (plural)
predicaatje (diminutive singular)
predicaatjes (diminutive plural)
predikaat
praedicaat

Zelfstandige naamwoorden kunnen bijvoorbeeld niet alleen gebruikt worden als argument, maar ook als secondair predicaat (dat wil zeggen als tweede predicaat naast het werkwoord) of als bijwoordelijke bepaling in de zin.

Hans Broekhuis
 De Syntax of Dutch: nieuw gereedschap voor de internationale neerlandistiek in: Internationale Neerlandistiek., jrg. 51 nr. 3 (oktober 2013), Amsterdam University Press, Amsterdam, p. 256

⧖ By voorb. Cicero, quia est summus Orator, est imitandus, is eene Periode; maar zo ik enkeld zegge: Cicero est imitandus, of daar achter aan voege: quia est orator summus, zo is in beide deze gevallen geen Periode. De hoofdzin is: Cicero est imitandus. Scheide ik nu het subject, Cicero, van het Praedicaat, est imitandus, door den ingevoegden Zin, die de reden bevat, quia est orator summus, zo heb ik eene Periode.

Scheller, J.J.G.
 “Aanleiding tot eene taal- en oordeelkundige verklaaring van de schriften der ouden, en tot eene gepaste navolging van Cicero.” (1786), Lucas Leemhorst, Deventer, p. 396


verbuigen

Afgeleid van buigen met het voorvoegsel ver-

inflect

verboog (past)
verbogen (past participle)
te verbuigen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen verbuigen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen verbuigen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben verbogen (active infinitive perfect present short-form)
te hebben verbogen (active infinitive perfect present long-form)
verbogen zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
verbogen te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
verbuigend (imperfect participle)
verbogen (past participle)
verbuige (subjunctive)
verbuig (indicative imperfect present singular first-person)
verbuigt (indicative imperfect present singular second-person)
verbuigt (indicative imperfect present singular second-person)
verbuigt (indicative imperfect present singular second-person)
verbuigt (indicative imperfect present singular third-person)
verboog (indicative imperfect past singular first-person)
verboog (indicative imperfect past singular second-person)
verboog (indicative imperfect past singular second-person)
verboog (indicative imperfect past singular second-person)
verboog (indicative imperfect past singular third-person)
verbogen (indicative imperfect past plural first-person)
verbogen (indicative imperfect past plural second-person)
verbogen (indicative imperfect past plural third-person)
zal verbuigen (indicative imperfect future singular first-person)
zult verbuigen (indicative imperfect future singular second-person)
zal verbuigen (indicative imperfect future singular second-person)
zult verbuigen (indicative imperfect future singular second-person)
zal verbuigen (indicative imperfect future singular second-person)
zult verbuigen (indicative imperfect future singular second-person)
zal verbuigen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen verbuigen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen verbuigen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen verbuigen (indicative imperfect future plural third-person)
zou verbuigen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou verbuigen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) verbuigen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt verbuigen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou verbuigen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden verbuigen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden verbuigen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden verbuigen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb verbogen (perfect present first-person)
hebt verbogen (perfect present second-person)
hebt verbogen (perfect present second-person)
heeft verbogen (perfect present second-person)
hebt verbogen (perfect present second-person)
heeft verbogen (perfect present third-person)
hebben verbogen (perfect present first-person)
hebben verbogen (perfect present second-person)
hebben verbogen (perfect present third-person)
had verbogen (perfect past first-person)
had verbogen (perfect past second-person)
had verbogen (perfect past second-person)
hadt verbogen (perfect past second-person)
had verbogen (perfect past third-person)
hadden verbogen (perfect past first-person)
hadden verbogen (perfect past second-person)
hadden verbogen (perfect past third-person)
zal verbogen hebben (perfect future first-person)
zal verbogen hebben (perfect future second-person)
zult verbogen hebben (perfect future second-person)
zult verbogen hebben (perfect future second-person)
zal verbogen hebben (perfect future second-person)
zult verbogen hebben (perfect future second-person)
zal verbogen hebben (perfect future third-person)
zullen verbogen hebben (perfect future first-person)
zullen verbogen hebben (perfect future second-person)
zullen verbogen hebben (perfect future third-person)
zou verbogen hebben (perfect conditional first-person)
zou verbogen hebben (perfect conditional second-person)
zou verbogen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt verbogen hebben (perfect conditional second-person)
zoudt verbogen hebben (perfect conditional second-person)
zou verbogen hebben (perfect conditional third-person)
zouden verbogen hebben (perfect conditional first-person)
zouden verbogen hebben (perfect conditional second-person)
zouden verbogen hebben (perfect conditional third-person)
er wordt verbogen (impersonal passive present imperfect)
er is verbogen (impersonal passive present perfect)
er werd verbogen (impersonal passive past imperfect)
er was verbogen (impersonal passive past perfect)
er zal verbogen worden (impersonal passive future imperfect)
er zal verbogen zijn (impersonal passive future perfect)
er zou verbogen worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou verbogen zijn (impersonal passive conditional perfect)
verbogen worden (passive infinitive imperfect present short-form)
verbogen te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
verbogen zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
verbogen te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
verbogen zijn (passive infinitive perfect present short-form)
verbogen te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
verbogen zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
verbogen te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word verbogen (singular imperfect present first-person)
wordt verbogen (singular imperfect present second-person)
wordt verbogen (singular imperfect present second-person)
wordt verbogen (singular imperfect present second-person)
wordt verbogen (singular imperfect present plural third-person)
worden verbogen (singular imperfect present plural first-person)
worden verbogen (singular imperfect present plural second-person)
worden verbogen (singular imperfect present third-person)
werd verbogen (singular imperfect past first-person)
werd verbogen (singular imperfect past second-person)
werd verbogen (singular imperfect past second-person)
werdt verbogen (singular imperfect past second-person)
werd verbogen (singular imperfect past plural third-person)
werden verbogen (singular imperfect past plural first-person)
werden verbogen (singular imperfect past plural second-person)
werden verbogen (singular imperfect past third-person)
zal verbogen worden (singular imperfect future first-person)
zult verbogen worden (singular imperfect future second-person)
zult verbogen worden (singular imperfect future second-person)
zult verbogen worden (singular imperfect future second-person)
zal verbogen worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen verbogen worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen verbogen worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen verbogen worden (singular imperfect future third-person)
zou verbogen worden (singular imperfect conditional first-person)
zou verbogen worden (singular imperfect conditional second-person)
zou verbogen worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt verbogen worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt verbogen worden (singular imperfect conditional second-person)
zou verbogen worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden verbogen worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden verbogen worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden verbogen worden (singular imperfect conditional third-person)
ben verbogen (perfect present first-person)
bent verbogen (perfect present second-person)
bent verbogen (perfect present second-person)
is verbogen (perfect present second-person)
zijt verbogen (perfect present second-person)
is verbogen (perfect present third-person)
zijn verbogen (perfect present first-person)
zijn verbogen (perfect present second-person)
zijn verbogen (perfect present third-person)
was verbogen (perfect past first-person)
was verbogen (perfect past second-person)
was verbogen (perfect past second-person)
waart verbogen (perfect past second-person)
was verbogen (perfect past third-person)
waren verbogen (perfect past first-person)
waren verbogen (perfect past second-person)
waren verbogen (perfect past third-person)
zal verbogen zijn (perfect future first-person)
zult verbogen zijn (perfect future second-person)
zult verbogen zijn (perfect future second-person)
zult verbogen zijn (perfect future second-person)
zal verbogen zijn (perfect future third-person)
zullen verbogen zijn (perfect future first-person)
zullen verbogen zijn (perfect future second-person)
zullen verbogen zijn (perfect future third-person)
zou verbogen zijn (perfect conditional first-person)
zou verbogen zijn (perfect conditional second-person)
zou verbogen zijn (perfect conditional second-person)
zoudt verbogen zijn (perfect conditional second-person)
zoudt verbogen zijn (perfect conditional second-person)
zou verbogen zijn (perfect conditional third-person)
zouden verbogen zijn (perfect conditional first-person)
zouden verbogen zijn (perfect conditional second-person)
zouden verbogen zijn (perfect conditional third-person)

het stelselmatig veranderen van de uitgang van een naamwoord al naargelang de functie van het woord in de zin.


voorwaardelijke wijs

Vaste verbinding van voorwaardelijk en wijs.

условно наклонение

de modus waarin een werkwoord gebruikt wordt als gedaan zou worden

voorwaardelijke wijzen (plural)
voorwaardelijk wijsje (diminutive singular)
voorwaardelijke wijsjes (diminutive plural)


voornaamwoordelijk bijwoord

Pronominaladverb

een bijwoord ter vervanging van de combinatie voorzetsel met voornaamwoord, bestaande uit een overeenkomstig bijwoord van plaats en het voorzetsel in bijwoordelijke vorm

voornaamwoordelijke bijwoorden (plural)
voornaamwoordelijk bijwoordje (diminutive singular)
voornaamwoordelijke bijwoordjes (diminutive plural)


gérondif

gerundium: vorm van het tegenwoordig deelwoord voorafgegaan door 'en', om gelijktijdigheid met de persoonsvorm uit te drukken

gerundium: vorm van het werkwoord die als een zelfstandig naamwoord kan worden gebruikt en verbogen


kalimat

van het Arabisch كَلِمات (kalimat) "woorden," meervoud van كَلِمة (kalima)


sentence

Ontleend aan het Oudfranse woord sentence zn , dat onder verval van de eerste 'i' door dissimilatie van het Latijnse woord sententia zn komt, dat weer van het Latijnse woord sentientem ww komt, wat het onvoltooid deelwoord is van het woord sentire ww

zin [1], serie woorden die gezamenlijk in syntactisch verband een afgerond geheel vormen

The children were made to construct sentences consisting of nouns and verbs from the list on the chalkboard.

De kinderen kregen de opdracht zinnen te bouwen bestaande uit zelfstandige naamwoorden en werkwoorden uit de lijst op het bord.


prepositief

afgeleid van prepositie met het achtervoegsel -ief

prepositieven (plural)
prepositiefje (diminutive singular)
prepositiefjes (diminutive plural)

een naamval die enkel na een voorzetsel voorkomt in talen als Russisch en Pasjtoe

De Russische prepositief stamt voor een deel van de locatief af.


achterzetsel

Naamwoord van handeling van achterzetten met het achtervoegsel -sel

woord dat achter een zelfstandig naamwoord geplaatst wordt met dezelfde betekenis als een voorzetsel

Het Hindi kent achterzetsels in plaats van voorzetsels.


vragend telwoord

Samenstelling met tussenliggende spatie van de woorden vragend en telwoord

vragende telwoorden (plural)
vragend telwoordje (diminutive singular)
vragende telwoordjes (diminutive plural)

een telwoord dat vraagt naar een aantal of hoeveelheid

In het Nederlands is "hoeveel" een voorbeeld van een vragend telwoord.


wederkerend werkwoord

възвратен глагол

een werkwoord waarbij de handelende persoon tevens het voorwerp van de handeling is

wederkerende werkwoorden (plural)
wederkerend werkwoordje (diminutive singular)
wederkerende werkwoordjes (diminutive plural)

Een voorbeeld van een wederkerend werkwoord is 'zich verheugen'.


сильный

Нидерландские сильные глаголы 1-ого класса.

Nederlandse sterke werkwoorden van de eerste klasse.


uno

een, mannelijk onbepaald lidwoord gebruikt vóór woorden die beginnen met s impura (oftewel s+consonant), gn, pn, ps, x en z

uno pneumologo

uno sbaglio

uno xenofobo

uno zoo


absolutief

van Latijn absolutivus, vergelijk Frans absolutif, Engels absolutive en Duits Absolutiv, op te vatten als afgeleid van absoluut bn met het achtervoegsel -ief

absolutieven (plural)
absolutiefje (diminutive singular)
absolutiefjes (diminutive plural)

naamval die voorkomt in ergatieve talen en die formeel uitdrukt:

het lijdend voorwerp van een overgankelijk werkwoord,

het onderwerp van een onovergankelijk werkwoord,

het naamwoordelijk deel van het gezegde,


ergatief

gaat net als Duits Ergativ en Frans ergatif via Latijn ergativus terug op Oudgrieks ἐργατικός (ergatikós) "betrekking hebbend op werk"

ergatieven (plural)
ergatiefje (diminutive singular)
ergatiefjes (diminutive plural)

een aparte naamval die de handelende persoon (= agens) in een zinsconstructie met een overgankelijk werkwoord aangeeft, en die zich onderscheidt van de naamval van de handelende persoon in een zinsconstructie met een onovergankelijk werkwoord


adessief

adessieven (plural)
adessiefje (diminutive singular)
adessiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een talen als het Fins of het Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met het voorzetsel bij of naast uitgedrukt wordt: een toestand van rust in de directe omgeving van iets anders.


adelatief

adelatieven (plural)
adelatiefje (diminutive singular)
adelatiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met weg van bij of vanaf uitgedrukt wordt: een beweging die de directe omgeving van iets anders verlaat


addirectief

afgeleid van directief met het voorvoegsel ad-

addirectieven (plural)
addirectiefje (diminutive singular)
addirectiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met naar of naartoe uitgedrukt wordt: een beweging naar de directe omgeving van iets anders


postessief

postessieven (plural)
postessiefje (diminutive singular)
postessiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met het voorzetsel achter uitgedrukt wordt: een toestand van rust aan de achterzijde van iets anders


postelatief

postelatieven (plural)
postelatiefje (diminutive singular)
postelatiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met het voorzetsel vanachter uitgedrukt wordt: een beweging vanaf de achterzijde van iets anders


postdirectief

afgeleid van directief met het voorvoegsel post-

postdirectieven (plural)
postdirectiefje (diminutive singular)
postdirectiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met het voorzetsel achter uitgedrukt wordt: een beweging naar de achterzijde van iets anders


subessief

afgeleid van essief met het voorvoegsel sub-

subessieven (plural)
subessiefje (diminutive singular)
subessiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met het voorzetsel onder uitgedrukt wordt: een toestand van rust aan de onderzijde van iets anders


subelatief

subelatieven (plural)
subelatiefje (diminutive singular)
subelatiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met het bijwoord onderuit uitgedrukt wordt: een beweging die de onderzijde van iets anders verlaat


subdirectief

afgeleid van directief met het voorvoegsel sub-

subdirectieven (plural)
subdirectiefje (diminutive singular)
subdirectiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met het voorzetsel onder uitgedrukt wordt: een beweging naar de onderzijde van iets anders


inessief

inessieven (plural)
inessiefje (diminutive singular)
inessiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in talen als Fins of Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met het voorzetsel binnen of in uitgedrukt wordt: een toestand van rust aan de binnenzijde van iets anders


inelatief

inelatieven (plural)
inelatiefje (diminutive singular)
inelatiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met het voorzetsel vanuit uitgedrukt wordt: een beweging vanuit de binnenzijde van iets anders


superessief

afgeleid van essief met het voorvoegsel super-

superessieven (plural)
superessiefje (diminutive singular)
superessiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met het voorzetsel boven of op uitgedrukt wordt: een toestand van rust aan de bovenzijde van iets anders


superelatief

superelatieven (plural)
superelatiefje (diminutive singular)
superelatiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met het bijwoord vanboven uitgedrukt wordt: een beweging vanaf de bovenzijde van iets anders


superdirectief

afgeleid van directief met het voorvoegsel super-

superdirectieven (plural)
superdirectiefje (diminutive singular)
superdirectiefjes (diminutive plural)

een naamval die voorkomt in een taal als Lezgi en die uitdrukt wat in het Nederlands gewoonlijk met naar boven uitgedrukt wordt: een beweging naar de bovenzijde van iets anders


kata kerja

samenstelling van kata "woord" en kerja "werk"


kata sifat

samenstelling uit kata "woord" en sifat "eigenschap," dus "eigenschap-woord"


zvratný

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord zvrat met het achtervoegsel -ný


предлог

ru-предлог.ogg


ῥῆμα

Τοῦ δὲ λόγου ἐστὶν ὀκτώ· ὄνομα, ῥῆμα, μετοχή, ἄρθρον, ἀντονυμία, πρόθεσις, ἐπίρρημα, σύνδεσμος


tweede naamval

verbinding van  tweede en naamval, die verwijst naar de plaats van deze naamval op de tweede rij in het tabelletje dat traditioneel gebruikt wordt voor de weergave van het buigingsparadigma
Deze ordening geldt niet voor alle talen. In IJslandse literatuur zet men bijvoorbeeld meestal de accusatief op de tweede regel.

genitive case

naamval als aanduiding van bezit, oorsprong of hoeveelheid

Dit is een van de acht naamvallen van de Indo-Europese talen die oorspronkelijk een oorzakelijk voorwerp aanduidde, maar tegenwoordig vooral een bezitsrelatie aangeeft.

buigingsvorm van een naamwoord als dat in een zin een bezitter, oorsprong of hoeveelheid aangeeft

Men werkte nog met naamvallen. „Hiera sint vilo visko”, wordt ergens in het filmpje gezegd: Hier zijn veel vissen. De -o in visko is de uitgang van de tweede naamval meervoud. Vilo visko is dus letterlijk: veel van vissen.

Weblink bron
Berthold van Maris
 “Zo klonk het Oudnederlands van 1.000 jaar geleden” (26 mei 2020) op nrc.nl


derde naamval

verbinding van  derde en naamval, die verwijst naar de plaats van deze naamval op de derde rij in het tabelletje dat traditioneel gebruikt wordt voor de weergave van het buigingsparadigma

Dit is een van de acht naamvallen van de Indo-Europese talen die daarin meestal de functie van meewerkend voorwerp weergeeft.

vorm van een naamwoord als dat in de zin meewerkend voorwerp is

Alle schepen die langs het dorpje Rotta varen moeten „tolne bitalon themo gravin Thiederike”: tol betalen aan graaf Diederik. De -in in gravin en de -e in Thiederik zijn uitgangen van de derde naamval, ze geven aan dat het om een meewerkend voorwerp gaat: aan…


preposition

/ˌprɛpəˈzɪʃən/


вид

Глагол несовершенного вида.

Een werkwoord van het onvoltooid aspect.


vraagzin

vraagzinnen (plural)
vraagzinnetje (diminutive singular)
vraagzinnetjes (diminutive plural)

De opdracht was om de zin om te zetten naar een vraagzin.


conditionnel

leenvertaling van Latijn conditionalis, afleiding van condition met het achtervoegsel -el

voorwaardelijke wijs, werkwoordsvorm die onzekerheid uitdrukt


verbindings-s

samenstelling van verbinding en s met het invoegsel -s-

verbindings-s'en (plural)
verbindings-s'je (diminutive singular)
verbindings-s'jes (diminutive plural)

De letter s die als bindmorfeem verschijnt tussen de twee delen van sommige samenstellingen in het Nederlands

Moet er tussen "recht" en "zaak" nu een verbindings-s of niet?


atviksorð

Samenstelling van atviks zn "gebeurtenis" en orð zn "school"


awalan

uit awal (begin) met het achtervoegsel -an


sisipan

van sisip "invoegen" met het achtervoegsel -an dat zelfstandige naamwoorden vormt


akhiran

opgebouwd uit akhir en met het achtervoegsel -an


huruf mati

uit huruf "letter" en mati "sterven", "gestorven - dat wil zeggen: klankloze - letter"


gezegde

In de betekenis van ‘spreekwijze’ voor het eerst aangetroffen in 1785

afgeleid van gezegd met het achtervoegsel -e

expression

een vaste idiomatische verbinding met een figuurlijke betekenis, maar zonder werkwoord

gezegden (plural)
gezegdes (plural)
gezegdetje (diminutive singular)
gezegdetjes (diminutive plural)

het geheel van alle werk- en naamwoorden in een zin die samen met het onderwerp de zinsbasis (zinskern) vormen

Werkwoordelijk en naamwoordelijk gezegde.


naamwoordelijk deel van het gezegde

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-naamwoordelijk deel van het gezegde.ogg

naam·woor·de·lijk deel van het ge·zeg·de

naamwoordelijke delen van het gezegde (plural)
naamwoordelijk deeltje van het gezegde (diminutive singular)

het deel van het naamwoordelijk gezegde dat geen werkwoordsvorm is, maar een zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord of voornaamwoord


medium

medium; een grammaticale vorm van het werkwoord


grav

Afkomstig van het Oudnoordse naamwoord grǫf


grav

Afkomstig van de Oudnoordse woorden grǫf en gröf

grafeem (onderdeel van de uitdrukking grav accent accent grave)


framtid

Samenstelling van de Noorse bijwoord fram en het Noorse zelfstandige naamwoord tid

Språket har to grader av futurum: nær framtid og fjern framtid.

Taal heeft twee graden van de toekomst: de nabije toekomst (Futurum I) en de verre toekomst (voltooid toekoomende tijd, Futurum II).


framtid

Samenstelling van de Nynorske bijwoord fram en het Nynorske zelfstandige naamwoord tid


transitief werkwoord

transitieve werkwoorden (plural)
transitief werkwoordje (diminutive singular)
transitieve werkwoordjes (diminutive plural)

een werkwoord met een object (lijdend of meewerkend voorwerp)

- In zinnen met een transitief werkwoord moet het subject noodzakelijk bekend verondersteld worden.

- Want hoewel we misschien om de wonderlijke charme van zijn definitie van 'olifant' lachen, of van 'haver' (een graangewas dat in Engeland over het algemeen aan paarden wordt gegeven, maar in Schotland de mensen voedt') of 'lexicograaf (een schrijver van woordenboeken; een onschadelijke zwoeger die zich bezighoudt met het opsporen van de oorsprong en het nauwkeurig beschrijven van de betekenis van woorden'), we kunnen alleen maar versteld staan van zijn aanpak van, zeg maar, het werkwoord take. Johnson gaf met ondersteunende citaten niet minder dan 113 betekenissen van de transitieve vorm van dit werkwoord en 21 van de intransitieve.


intransitief werkwoord

intransitieve werkwoorden (plural)
intransitief werkwoordje (diminutive singular)
intransitieve werkwoordjes (diminutive plural)

een werkwoord zonder object (geen lijdend of meewerkend voorwerp)

- 'Feesten' is een intransitief werkwoord.


v.v.t.

De v.v.t. (meervoud) van het werkwoord kopen is "gekocht hadden".


o.v.t.

De o.v.t. van het werkwoord zijn is was en waren


o.t.t.

(afkorting) onvoltooid tegenwoordige tijd

vorm van de tegenwoordige tijd, vooral gebruikt voor een handeling of toestand die gaande is

De o.t.t. van het werkwoord zijn is ben, bent, is en zijn.


v.t.t.

De v.t.t. (meervoud) van het werkwoord kopen is "gekocht hebben".


supinum

Ontleend aan de Laatlatijnse bijvoeglijknaamwoordsvorm supinum [van supinus, -a, -um], dat van het Latijnse werkwoord supinare [=achteroverleunen] komt

supinum, een werkwoordsvorm die in het Zweeds eindigt met "t" en samen staat met "har" of "hade"


intensief

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘krachtig, hevig’ voor het eerst aangetroffen in 1864

afgeleid van intensie met het achtervoegsel -ief

een werkwoord waarvan de vorm een versterkte werking aangeeft, in het bijzonder door de van de stam van een bestaand werkwoord de slotmedeklinker is verscherpt

Bukken, snuffen, wikken en hikken zijn intensieven van buigen, snuiven, wegen en hijgen.

een bijvoeglijk naamwoord waaraan een versterkend element is toegevoegd

"Piepklein" is een intensief van "klein", net zoals "bikkelhard" dat van "hard" is.


kal

zn: van Hebreeuws קַל bn (kal), letterlijk: 'eenvoudig'

In het Sefardisch (Portugees) Hebreeuws is "kal" ook een uitspraakvariant van kol zn "alle", die voorkomt in Kal Nidree.


naamwoordsvorm

samenstelling van naamwoord en vorm met het invoegsel -s-

naamwoordsvormen (plural)
naamwoordsvormpje (diminutive singular)
naamwoordsvormpjes (diminutive plural)

Vormen van een naamwoordsvorm zijn de bijvoeglijknaamwoordsvorm, de eigennaamsvorm en de zelfstandig-naamwoordsvorm.


werkwoordsvorm

samenstelling van werkwoord en vorm met het invoegsel -s-

werkwoordsvormen (plural)
werkwoordsvormpje (diminutive singular)
werkwoordsvormpjes (diminutive plural)

De woorden ga, gaat, ging en gegaan zijn voorbeelden van een werkwoordsvorm.


tussen-s

samenstelling van tussen en s met een koppelteken.

tussen-s'en (plural)
tussen-s'je (diminutive singular)
tussen-s'jes (diminutive plural)

de letter s die wordt toegevoegd wanneer twee woorden in een samenstelling samengevoegd worden tot een nieuw woord.

De tussen-s wordt alleen geschreven als hij wordt uitgesproken.


koppelteken

Bindestrich

koppeltekens (plural)
koppeltekentje (diminutive singular)
koppeltekentjes (diminutive plural)

een streepje om twee of meer woorden een eenheid te laten vormen dat in de Nederlandse spelling vooral van belang is in afleidingen, samenkoppelingen, samenstellingen en woordgroepen

Het koppelteken heeft de vorm van het kortste liggende streepje.


aanwijzend voornaamwoord

verbinding van  aanwijzend en voornaamwoord

показателно местоимение

aanwijzende voornaamwoorden (plural)
aanwijzend voornaamwoordje (diminutive singular)
aanwijzende voornaamwoordjes (diminutive plural)

een voornaamwoord met een nadrukkelijke verwijzende waarde.

Een aanwijzend voornaamwoord kan zowel zelfstandig gebruikt worden als niet-zelfstandig.


betrekkelijk voornaamwoord

относително местоимение

(betrekkelijke voornaamwoorden) (plural)
(betrekkelijk voornaamwoordje) (diminutive singular)
(betrekkelijke voornaamwoordjes) (diminutive plural)

een voornaamwoord dat een betrekkelijke bijzin inleidt.

Het betrekkelijk voornaamwoord heeft zowel een verwijzende functie als ook een grammaticale functie.


bezittelijk voornaamwoord

притежателно местоимение

bezittelijke voornaamwoorden (plural)
bezittelijk voornaamwoordje (diminutive singular)
bezittelijke voornaamwoordjes (diminutive plural)

een voornaamwoord dat de relatie aanduidt tussen de persoon en een zelfstandig naamwoord.

Een bezittelijk voornaamwoord kan zowel zelfstandig als niet-zelfstandig voorkomen.


onbepaald voornaamwoord

неопределено местоимение

onbepaalde voornaamwoorden (plural)
onbepaald voornaamwoordje (diminutive singular)
onbepaalde voornaamwoordjes (diminutive plural)

een voornaamwoord dat gebruikt wordt om iets inconcreets aan te duiden.

Een onbepaald voornaamwoord kan zowel zelfstandig als niet-zelfstandig gebruikt worden.


uitroepend voornaamwoord

uitroepende voornaamwoorden (plural)
uitroepend voornaamwoordje (diminutive singular)
uitroepende voornaamwoordjes (diminutive plural)

een voornaamwoord dat gebruikt wordt om een uitroep of een affectieve (emotioneel geladen) uiting in te leiden.

Een uitroepend voornaamwoord heeft een intensiverende functie.


vragend voornaamwoord

въпросителнo местоимениe

vragende voornaamwoorden (plural)
vragend voornaamwoordje (diminutive singular)
vragende voornaamwoordjes (diminutive plural)

een voornaamwoord gebruikt voor het inleiden van een vraagzin en soms een inhoudsbijzin.

Een vragend voornaamwoord zelfstandig en niet-zelfstandig gebruikt worden en de zelfstandige kunnen verwijzen naar personen als naar niet-personen.


wederkerend voornaamwoord

wederkerende voornaamwoorden (plural)
wederkerend voornaamwoordje (diminutive singular)
wederkerende voornaamwoordjes (diminutive plural)

een voornaamwoord dat gebruikt wordt om te verwijzen naar het onderwerp van de zin zelf.

Een wederkerend voornaamwoord kan verplicht bij een werkwoord voorkomen.


wederkerig voornaamwoord

wederkerige voornaamwoorden (plural)
wederkerig voornaamwoordje (diminutive singular)
wederkerige voornaamwoordjes (diminutive plural)

een voornaamwoord dat betrekking heeft op meerdere personen/zaken die vaak het onderwerp van de zin zijn.

Een wederkerig voornaamwoord drukt een wederzijdse relatie uit.


temporeel voornaamwoord

temporele voornaamwoorden (plural)
temporeel voornaamwoordje (diminutive singular)
temporele voornaamwoordjes (diminutive plural)

een voornaamwoord dat vervoegd wordt in plaats van het werkwoord.

Een temporeel voornaamwoord komt in het Nederlands niet voor.


telbijwoord

telbijwoorden (plural)
telbijwoordje (diminutive singular)
telbijwoordjes (diminutive plural)

een telwoord dat zich gedraagt als een bijwoord en gebruikt als aanvulling bij een werkwoord, bijvoeglijk naamwoord of ander bijwoord.

In deze zin wordt tweemaal een telbijwoord gebruikt, waarvan eenmaal in de bijzin.


zelfstandig-naamwoordsvorm

samenstelling van zelfstandig en naamwoordsvorm met koppelteken

samenstelling van zelfstandig naamwoord en vorm met het invoegsel -s-

zelfstandig-naamwoordsvormen (plural)
zelfstandig-naamwoordsvormpje (diminutive singular)
zelfstandig-naamwoordsvormpjes (diminutive plural)

een verbogen vorm van een zelfstandig naamwoord.

De meervoudsvorm, het verkleinwoord en de meervoudsvorm van een verkleinwoord zijn een zelfstandig-naamwoordsvorm.


bijvoeglijknaamwoordsvorm

samenstelling van bijvoeglijk naamwoord zn en vorm zn met het invoegsel -s- , aan elkaar geschreven volgens spellingregel 6.M (1)

bijvoeglijknaamwoordsvormen (plural)
bijvoeglijknaamwoordsvormpje (diminutive singular)
bijvoeglijknaamwoordsvormpjes (diminutive plural)

woord dat ontstaat uit de flexie van een adjectief

De vergrotende trap en overtreffende trap in verbogen en onverbogen vorm, alsmede de verbogen vorm van de stellende trap, zijn ieder een bijvoeglijknaamwoordsvorm.


eigennaamsvorm

samenstelling van eigennaam en vorm met het invoegsel -s-

eigennaamsvormen (plural)
eigennaamsvormpje (diminutive singular)
eigennaamsvormpjes (diminutive plural)

In bepaalde talen komt de eigennaamsvorm met de naamvalsvormen genitief, datief, accusatief, vocatief, locatief en instrumentalis.


onbepaald lidwoord

onbepaalde lidwoorden (plural)
onbepaald lidwoordje (diminutive singular)
onbepaalde lidwoordjes (diminutive plural)

een lidwoord voorafgaand aan een onbepaald zelfstandig naamwoord.

In het Nederlands is een het enige onbepaalde lidwoord en zijn de en het bepaalde lidwoorden.


bepaald lidwoord

bestimmter Artikel

een lidwoord voorafgaand aan een bepaald zelfstandig naamwoord

bepaalde lidwoorden (plural)
bepaald lidwoordje (diminutive singular)
bepaalde lidwoordjes (diminutive plural)

In het Nederlands zijn een en geen een onbepaald lidwoord en zijn de en het een bepaald lidwoord.


onbepaald zelfstandig naamwoord

onbepaalde zelfstandige naamwoorden (plural)
onbepaald zelfstandig naamwoordje (diminutive singular)
onbepaalde zelfstandige naamwoordjes (diminutive plural)

een zelfstandig naamwoord dat niet naar een specifieke zaak verwijst.

In de zin "De jongen heeft een fiets." is fiets een onbepaald zelfstandig naamwoord en verwijst niet naar een specifieke fiets. Het woord fiets wordt dan voorafgegaan door een onbepaald lidwoord.


bepaald zelfstandig naamwoord

bepaalde zelfstandige naamwoorden (plural)
bepaald zelfstandig naamwoordje (diminutive singular)
bepaald zelfstandig naamwoordjes (diminutive plural)

een zelfstandig naamwoord dat verwijst naar een specifieke zaak.

In de zin "De jongen heeft een fiets." is jongen een bepaald zelfstandig naamwoord en verwijst naar een specifieke jongen. Het woord jongen wordt dan voorafgegaan door een bepaald lidwoord.


gerundivum

de bijvoeglijk gebruikte vorm van de infinitief.


subjectszin

samenstelling van subject en zin met het invoegsel -s-

subjectszinnen (plural)
subjectszinnetje (diminutive singular)
subjectszinnetjes (diminutive plural)


passé

voltooid deelwoord van passer ("voorbijgaan"), gevormd met de uitgang -é

Mettre un verbe dans le passé.

Een werkwoord in de verleden tijd zetten.


modus

In de betekenis van ‘wijze, manier’ voor het eerst aangetroffen in 1649.

Leenwoord uit Latijn modus ‘maatstaf, het maat houden; wijze, manier’.

grammaticale categorie waarmee de relatie wordt aangegeven tussen een werkwoord en de werkelijkheid


modus

modus; grammaticale categorie waarmee de relatie wordt aangegeven tussen een werkwoord en de werkelijkheid


conditionalis

Ontlening aan Latijn conditiōnālis ‘voorwaardelijk’.

de modus waarin een werkwoord gebruikt wordt als gedaan zou worden


grammaticaal

afgeleid van grammatica met het achtervoegsel -aal

grammaticaler (uninflected comparative)
grammaticaalst (uninflected superlative)
grammaticale (inflected positive)
grammaticalere (inflected comparative)
grammaticaalste (inflected superlative)
grammaticaals (partitive positive)
grammaticalers (partitive comparative)


ongrammaticaal

antoniem van grammaticaal met het voorvoegsel on-

ongrammaticaler (uninflected comparative)
ongrammaticaalst (uninflected superlative)
ongrammaticale (inflected positive)
ongrammaticalere (inflected comparative)
ongrammaticaalste (inflected superlative)
ongrammaticaals (partitive positive)
ongrammaticalers (partitive comparative)

niet in overeenstemming met de grammatica van een taal


correlatief

afgeleid van relatie met het voorvoegsel cor- en met het achtervoegsel -ief

antecedent waarop een betrekkingswoord slaat


tata kalimat

Samenstelling van tata ("stelsel, orde") en kalimat ("zin").


schoolgrammatica

grammatica zoals die op de scholen gegeven wordt


adverbiální

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord adverbium met het achtervoegsel -ální


adjektivní

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord adjektivum met het achtervoegsel -ní


neksus

Afkomstig van het Latijnse zelfstandige naamwoord nexus, dat van het Latijnse werkwoord nectere (= boeien, knopen, samenbinden) komt.

de afhankelijkheid tussen verschillende zindelen (zie ook: dependentiegrammatica of valentiegrammatica, syntaxis)


predicaatsadjectief

samenstelling van predicaat en adjectief met het invoegsel -s-

predicaatsadjectieven (plural)
predicaatsadjectiefje (diminutive singular)
predicaatsadjectiefjes (diminutive plural)

bijvoeglijk naamwoord dat dienst doet als naamwoordelijk deel van het gezegde


predicaatsbepaling

samenstelling van predicaat en bepaling met het invoegsel -s-

predicaatsbepalingen (plural)
predicaatsbepalinkje (diminutive singular)
predicaatsbepalinkjes (diminutive plural)

bepaling die iets zegt over het naamwoordelijk deel van het gezegde van een zin


predicaatsnomen

samenstelling van predicaat en nomen met het invoegsel -s-


médium

medium; een grammaticale vorm van het werkwoord


ditransitief

afgeleid van transitief met het voorvoegsel di-

ditransitive

twee voorwerpen dragend die beide in een passieve constructie in een onderwerp omgezet kunnen worden

Nederlandse ditransitieve werkwoorden gebruiken 'worden' als het lijdend voorwerp overgaat in een onderwerp en 'krijgen' als het meewerkend voorwerp daarin omgezet wordt.


o.t.t.t.

Letterwoord van onvoltooid, tegenwoordige en toekomende tijd.

onvoltooid tegenwoordige toekomende tijd


o.v.t.t.

(initiaalwoord) van onvoltooid verleden toekomende tijd

vorm van een werkwoord die uitdrukt dat iets vanuit een eerder tijdstip gezien pas later zou gebeuren, samengesteld door een persoonsvorm van "zouden" met de onbepaalde wijs van het werkwoord
Aangezien het uitgangspunt om de tijdsverhoudingen te bepalen hier het verleden is, spreekt men over een "verleden toekomende" tijd.

In "Ik verheugde me vorig jaar op de zomervakantie, omdat ik naar Italië zou reizen" is "zou reizen" de o.v.t.t. van "reizen".


v.t.t.t.

initiaalwoord van voltooid, tegenwoordig en toekomende tijd.


overgankelijk

leenvertaling van Latijn transitivus: afgeleid van overgang met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

/ˌovərˈɣɑŋkələk/

transitiv

(van een werkwoord) een lijdend voorwerp bezittend waarop de werking van het werkwoord overgedragen wordt

overgankelijke (inflected)
overgankelijks (partitive)
overgankelijker (uninflected positive)
overgankelijkst (uninflected comparative)
overgankelijke (inflected)
overgankelijkere (inflected positive)
overgankelijkste (inflected comparative)
overgankelijks (partitive)
overgankelijkers (partitive positive)

De eerste definitie is de oorspronkelijke, maar er wordt meestal -vaak stilzwijgend- aangenomen dat de eerste definitie de tweede impliceert. In het Nederlands is dat meestal ook wel het geval, behoudens bij een klein groepje werkwoorden zoals aanhebben of aankunnen die wel een voorwerp dragen maar geen lijdende vorm bezitten.

van een werkwoord een lijdend voorwerp bezittend waarop de werking van het werkwoord overgedragen wordt

Het bedrijvende werkwoord drukt eenig bedrijf uit, welk van het werkende wezen tot een ander overgaat, alwaarom dit werkwoord meermalen overgankelijk (transitive) genoemd wordt.

van een werkwoord een lijdend voorwerp bezittend dat in de lijdende vorm overgaat in een onderwerp

Hier volgt in het art. 'opvolgen', dat iemand vooronderstelt, die "voorgegaan" is, en dus den 3en naamval eischt, maar blijkens 'de koning werd opgevolgd', 'mijn raad werd door hem opgevolgd' overgankelijk geworden is.


atied

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'toekomst'


avar

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'verleden'


binjan

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'gebouw'

bouw van de stam, stamvorm bij vervoeging van werkwoorden


poeal

van Hebreeuws פֻּעַל ww (poeal), als kenmerkend voorbeeld van deze vorm bij het werkwoord פָּעַל ww (paäl) "doen"


sjoresj

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'wortel'

de gezamenlijke basismedeklinkers van een woord


smichoet

nauwe relatie tussen een naamwoord en wat daarop volgt (le term)


neurčitý

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord určitý

onbepaald; niet naar iets specifieks wijzend


ablative case

samenstelling van ablative zn en case zn


accusative case

samenstelling van accusative zn en case zn


genitive case

samenstelling van genitive zn en case zn


locative case

samenstelling van locative zn en case zn


nominative case

samenstelling van nominative zn en case zn


vocative case

samenstelling van vocative zn en case zn


Ablativ

der Ablativ (nominative singular)
die Ablative (nominative plural)
des Ablativs (genitive singular)
der Ablative (genitive plural)
dem Ablativ (dative singular)
den Ablativen (dative plural)
den Ablativ (accusative singular)
die Ablative (accusative plural)


Akkusativ

der Akkusativ (nominative singular)
die Akkusative (nominative plural)
des Akkusativs (genitive singular)
der Akkusative (genitive plural)
dem Akkusativ (dative singular)
den Akkusativen (dative plural)
den Akkusativ (accusative singular)
die Akkusative (accusative plural)


Dativ

der Dativ (nominative singular)
die Dative (nominative plural)
des Dativs (genitive singular)
der Dative (genitive plural)
dem Dativ (dative singular)
den Dativen (dative plural)
den Dativ (accusative singular)
die Dative (accusative plural)


Genitiv

der Genitiv (nominative singular)
die Genitive (nominative plural)
des Genitivs (genitive singular)
der Genitive (genitive plural)
dem Genitiv (dative singular)
den Genitiven (dative plural)
den Genitiv (accusative singular)
die Genitive (accusative plural)


Lokativ

der Lokativ (nominative singular)
die Lokative (nominative plural)
des Lokativs (genitive singular)
der Lokative (genitive plural)
dem Lokativ (dative singular)
den Lokativen (dative plural)
den Lokativ (accusative singular)
die Lokative (accusative plural)


Nominativ

der Nominativ (nominative singular)
die Nominative (nominative plural)
des Nominativs (genitive singular)
der Nominative (genitive plural)
dem Nominativ (dative singular)
den Nominativen (dative plural)
den Nominativ (accusative singular)
die Nominative (accusative plural)


Vokativ

der Vokativ (nominative singular)
die Vokative (nominative plural)
des Vokativs (genitive singular)
der Vokative (genitive plural)
dem Vokativ (dative singular)
den Vokativen (dative plural)
den Vokativ (accusative singular)
die Vokative (accusative plural)


mužský

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord muž met het achtervoegsel -ský.

mannelijk; een van de drie grammaticale geslachten.


mužský

mannelijk; één van de drie grammaticale geslachten.


ženský

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord žena met het achtervoegsel -ský.

vrouwelijk; een van de drie grammaticale geslachten.


ženský

vrouwelijk; één van de drie grammaticale geslachten.


présent

van Latijn praesens "aanwezig, tegenwoordig"


persoonsvorm

samenstelling van persoon en vorm met het invoegsel -s-

vervoegde werkwoordsvorm die in persoon en getal (enkelvoud vs. meervoud) met het onderwerp overeenstemt en in een andere tijd kan worden overgebracht.

De persoonsvorm en het onderwerp vormen samen de zinskern.


wederkerend

afleiding van wederkeren met het achtervoegsel -d dat een onvoltooid deelwoord vormt

gericht op de handelende persoon, waardoor het lijdend voorwerp meteen ook onderwerp is


časoslovný

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord časoslovo met het achtervoegsel -ný.

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord slovný met het voorvoegsel časo-

werkwoords-, werkwoordelijk; met betrekking tot werkwoorden.


činný

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord čin met het achtervoegsel -ný.


čas

werkwoordstijd; grammaticale categorie van werkwoorden.


čas

Afgeleid van het Protoslavische woord *časъ


Gschlecht

Afleiding van het Pennsylvania-Duitse werkwoord bete met het voorvoegsel ge-

Duits:
**[1-3]: Geschlecht, o
**[2]: Generation, m, Geschlecht, o
**[3]: Artikel, m

Engels:
**[1]: sex, gender, genus
**[2]: generation
**[3]: article


adjektivum

Afgeleid van het Latijnse woord adiectivum


presens

Afkomstig van Latijn: 'tempus praesens' ("tegenwoordige tijd")


diminutief

van Latijn diminutivum, in de betekenis van ‘verkleinwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1584

diminutieven (plural)
diminutiefje (diminutive singular)
diminutiefjes (diminutive plural)

woord met achtervoegsel om aan te geven dat het als klein of geliefd wordt gezien

In het Nederlands kennen we veel diminutieven zelfs als het over zeer grote dingen gaat zoals de zon.

In het Nederlands gebruiken we het diminutief ook om dingen minder gevaarlijk te laten schijnen zoals bijvoorbeeld het monstertje.


identiteitsconstructie

samenstelling van identiteit en constructie met het invoegsel -s-

een zinsconstructie met dit, dat of het, gevolgd door het koppelwerkwoord zijn, en vervolgens het naamwoordelijke deel van het gezegde waar dit, dat of het naar verwijst

'Dit is de foto van mijn ouderlijk huis,' is een voorbeeld van een identiteitsconstructie.

'Luister, dit is een van de mooiste gedeeltes uit de Mattheus Passion van Bach,' is ook een identiteitsconstructie.


irrealis

werkwoordsvorm van de onwerkelijkheid. Zullen, kunnen en moeten zijn hulpwerkwoorden van de irrealis.

'Dat zou eigenlijk moeten kunnen' is een irrealis; het betekent namelijk het kan niet.


pluralisvorm

De pluralisvorm van timmerman is timmerlieden.


prepositie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1548

afgeleid van positie met het voorvoegsel pre-

preposities (plural)
prepositietje (diminutive singular)
prepositietjes (diminutive plural)

Een prepositie of voorzetsel wordt ook wel een kastwoord genoemd: je kunt een combinatie maken van prepositie + kast zoals bijvoorbeeld in de kast, op de kast, achter de kast waarbij in, op en achter voorzetsels zijn.

Op, in, achter, boven, onder, naast, en tegen zijn allemaal preposities.


incongruentie

afgeleid van incongruent met het achtervoegsel -ie

als onderwerp en persoonsvorm niet bij elkaar passen

'Hij gaan weg' is een stijlfout door de incongruentie tussen 'hij' (enkelvoud) en 'gaan' (meervoud).


structuurwoord

structuurwoorden (plural)
structuurwoordje (diminutive singular)
structuurwoordjes (diminutive plural)

woorden (lidwoorden, voorzetsels, voornaamwoorden) die ervoor zorgen dat een zin welgevormd is, maar die aan de communicatieve inhoud van die zin betrekkelijk weinig bijdragen.

Juist die woorden en woordjes die een heel hoge frequentie hebben in Nederlandse teksten hebben weinig betekenis en zijn vaak ook nog moeilijk te leren.


germynd

Samenstelling van het IJslandse werkwoord ger (van gera) en het IJslandse zelfstandige naamwoord mynd

activum, bedrijvende vorm (van een werkwoord)


naamwoord van handeling

zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord dat is afgeleid van de stam van een werkwoord en de actie die door het werkwoord wordt uitgedrukt beschrijft


dativní

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord dativ met het achtervoegsel -ní


voltooid verleden tijd

verbinding van  voltooid, verleden en tijd

een vorm van de verleden tijd die meestal bestaat uit een onderwerp, een hulpwerkwoord in de onvoltooid verleden tijd en een voltooid deelwoord


voltooid verleden toekomende tijd

verbinding van  voltooid, verleden, toekomende en tijd

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-voltooid verleden toekomende tijd.ogg

voltooid verleden toekomende tijden (plural)

De v.v.t.t. wordt samengesteld door het hulpwerkwoord zou(den), samen met hebben of zijn en een voltooid deelwoord. De v.v.t.t. drukt een handeling uit die vanuit het verleden gezien in de toekomst zou plaatsvinden.


voltooid tegenwoordige tijd

verbinding van  voltooid, tegenwoordige en tijd

In de Nederlandse grammatica bestaat de voltooid tegenwoordige tijd uit een onderwerp, een hulpwerkwoord in de onvoltooid tegenwoordige tijd en een voltooid deelwoord


voltooid tegenwoordige toekomende tijd

verbinding van  voltooid, tegenwoordige, toekomende en tijd

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-voltooid tegenwoordige toekomende tijd.ogg

vol·tooid te·gen·woor·di·ge toe·ko·men·de tijd

De v.t.t.t. wordt samengesteld door het hulpwerkwoord zullen, het voltooid deelwoord van een werkwoord dat de handeling uitdrukt en een infinitief van hebben of zijn. Het drukt een handeling uit die in de toekomst voltooid zal zijn en het vervangt min of meer de voltooid tegenwoordige tijd (v.t.t.) die hetzelfde kan uitdrukken


verbinding van  onvoltooid, tegenwoordige, toekomende en tijd

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-onvoltooid tegenwoordige toekomende tijd.oga

ˈɔɱvɔlˌtojt ˌteɣə(n)ˈwordəɣə tuˈkoməndə tɛit

on·vol·tooid te·gen·woor·di·ge toe·ko·men·de tijd

vorm van een werkwoord die aangeeft dat de handeling vanuit het heden gezien pas later plaatsvindt, in het Nederlands uitgedrukt met de onbepaalde wijs, voorafgegaan door de onvoltooid tegenwoordige tijd van het werkwoord "zullen"

"Hij zal een ster zien" is de onvoltooid tegenwoordige toekomende tijd van "Hij ziet een ster".


onvoltooid verleden toekomende tijd

verbinding van  onvoltooid, verleden, toekomende en tijd

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-onvoltooid verleden toekomende tijd.ogg

/ɔnvɔɫˈtoːit fərˈleːdə(n) tuˈkoːməndə ˈtɛi̯t/

on·vol·tooid ver·le·den toe·ko·men·de tijd

onvoltooid verleden toekomende tijden (plural)

De o.v.t.t. stelt men samen met zou(den) en een infinitief. Het drukt een handeling uit die vanuit het verleden in de toekomst plaatsvindt. Aangezien het uitgangspunt om de tijdsverhoudingen te bepalen hier het verleden is, spreekt men over een "verleden toekomende" tijd


onvoltooid tegenwoordige tijd

verbinding van  onvoltooid, tegenwoordige en tijd

onvoltooid tegenwoordige tijden (plural)

vorm van de tegenwoordige tijd met behulp waarvan over het algemeen het volgende wordt uitgedrukt:
een handeling die op het moment van spreken bezig is;
een toestand;
een gebeurtenis die in de (zeer) nabije toekomst plaats zal vinden;
een handeling die in het verleden is begonnen en tot op het moment van spreken voortduurt


onvoltooid verleden tijd

verbinding van  onvoltooid, verleden en tijd


fremtid

Samenstelling van de Noorse bijwoord frem en het Noorse zelfstandige naamwoord tid


tegenwoordig deelwoord

verbinding van  tegenwoordig en deelwoord

vorm van een werkwoord dat als bijvoeglijk naamwoord of bijwoord wordt gebruikt om aan te geven dat de handeling die het werkwoord uitdrukt voortduurt

voorbeeld: Peter stond zingend onder de douche.

Het tegenwoordig deelwoord "pratend" in "vrolijk pratend loopt ze hem voorbij" geeft aan dat ze blijft praten terwijl ze hem voorbijloopt.


ablativní

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord ablativ met het achtervoegsel -ní


meewerkend voorwerp

Dativobjekt

zinsdeel dat de actie van een overgankelijk niet rechtstreeks ondergaat, maar daar als ontvanger of doel bij betrokken is

Het "indirect object" wordt meestal als een synoniem beschouwd, maar het is ook mogelijk dat onder te verdelen in een aantal vormen met het "meewerkend voorwerp" als één daarvan.

zinsdeel dat de actie van een overgankelijk werkwoord niet rechtstreeks ondergaat, maar daar als ontvanger of doel bij betrokken is

Het zinsdeel dat met de woorden "aan" of "voor" kan beginnen, maar dat ook zonder die woorden goed Nederlands is, wordt meewerkend voorwerp genoemd.

Ik vermeld dit voorbeeld meer curiositeitshalve, want het besef van het verschil tussen lijdend en meewerkend voorwerp lijkt te verdwijnen.


onovergankelijk

leenvertaling van Latijn intransitivus, afgeleid van overgankelijk met het voorvoegsel on-

/ˈɔnovərˌɣɑŋkələk/

/ˌɔnovərˈɣɑŋkələk/

intransitiv

(grammatica) (van een werkwoord) zonder lijdend voorwerp waarop de werking van het werkwoord overgedragen wordt

onovergankelijker (uninflected comparative)
onovergankelijkst (uninflected superlative)
onovergankelijke (inflected positive)
onovergankelijkere (inflected comparative)
onovergankelijkste (inflected superlative)
onovergankelijks (partitive positive)
onovergankelijkers (partitive comparative)

Normaal gesproken neemt een onovergankelijk werkwoord een onderwerp, een overgankelijk werkwoord een onderwerp en een lijdend voorwerp, en er zijn ook werkwoorden zoals wachten die naast een onderwerp een voorzetselvoorwerp nemen.


dekauzativum

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord kauzativum met het voorvoegsel de-


futurální

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord futurum met het achtervoegsel -ální


genitivní

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord genitiv met het achtervoegsel -ní

genitief; met betrekking tot de genitief


gramatický

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord gramatika met het achtervoegsel -ický

grammaticaal; met betrekking tot grammatica


futurum exactum praeteriti

vaste verbinding van futurum exactum "het voltooid toekomende" en de genitief praeteriti "van het verleden"


dualis

tweevoud als getal tussen enkelvoud en meervoud bij de verbuigingen in sommige talen

Verder heeft het Gotisch verschil in persoon (1e, 2e en 3e) en numerus (getal): singularis, pluralis maar ook nog dualis. Vgl. nima ‘ik neem’, nimos ‘wij beiden nemen’, nimam ‘wij nemen’.


zinsontleding

samenstelling van zin zn en ontleding zn met het invoegsel -s-

verdeling van een volzin in woorden of groepen van woorden volgens de rol die ze taalkundig in de opbouw daarvan hebben

Alleen zo is te verklaren dat in sommige, rake en prachtig-raadselachtige gedichten van die vreemde kronkelzinnen voorkomen. Overigens: grammaticaal altijd in orde. Alleen: om ze te begrijpen moet men de aloude zinsontleding min of meer beheersen.


referent

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘die een referaat houdt’ voor het eerst aangetroffen in 1832

referee

iemand waarnaar je kunt verwijzen voor meer informatie

„Het verloren gaan van het juiste verband tussen het verwijswoord en de referent.”: Ik ontmoette gisteren een meisje en dat vertelde mij... (bij de referent ‘het meisje’ hoort het verwijswoord dat)


onvoltooide tijd

vaste verbinding van onvoltooid (bijvoeglijk naamwoord) en tijd (zelfstandig naamwoord), ook op te vatten als afgeleid van voltooide tijd met het voorvoegsel on-

vorm van een werkwoord die het voortduren van de beschreven activiteit uitdrukt


futur simple

vaste verbinding van futur "toekomende tijd" en simple "eenvoudig"

werkwoordsvorm die uitdrukt dat een handeling in de toekomst plaatsvindt, vergelijkbaar met de onvoltooid tegenwoordige toekomende tijd Nederlands


futur antérieur

vaste verbinding van futur "toekomende tijd" en antérieur "voorafgaand"

werkwoordsvorm die uitdrukt dat een handeling in de toekomst voltooid wordt, voor een andere handeling in de toekomst, vergelijkbaar met de voltooid tegenwoordig toekomende tijd in het Nederlands


plus-que-parfait

leenvertaling van Latijn plusquamperfectum, samenkoppeling van plus, que en parfait

voltooid verleden tijd, plusquamperfectum


passé simple

vaste verbinding van passé "verleden tijd" en simple "eenvoudig"

onvoltooid verleden tijd, imperfectum, preteritum


passé antérieur

vaste verbinding van passé "verleden tijd" en antérieur "voorafgaand"

werkwoordsvorm die uitdrukt dat de handeling voorafgaat aan een andere handeling in het verleden, in het Nederlands meestal weergegeven met de voltooid verleden tijd


derde persoon

vaste verbinding van derde (tussenwerpsel) en persoon (zelfstandig naamwoord)

persoonlijk voornaamwoord gebruikt voor besproken persoon, personen of zaken

Lot gaat nu opeens ook in de derde persoon over zichzelf praten en daar moet Lot heel snel mee ophouden, want dat is natuurlijk pas echt een teken van gekte.

Marion Pauw e.a.
 “4 wandelaars en een Siciliaan” (2022), The House of Books, ISBN 9789044363340

bij een werkwoord: vorm met het besprokene als onderwerp van de zin


imperfect

van Latijn imperfectus in de betekenis "onvolmaakt" voor het eerst aangetroffen in 1539, cognaat met Engels imperfect, Frans imparfait en Duits Imperfekt; op te vatten als perfect met het ontkennend voorvoegsel in-

vormen van het werkwoord die voortduren van een handeling in het verleden uitdrukken

Eene andere vraag is: waarom maakt 'houden' in den verleden tijd 'hield', en niet 'hied', evenals 'houw' in het imperfect 'hieuw' luidt? vanwaar de l?


сегашно време

bg-сегашно време.ogg


сегашно време

mk-сегашно време.ogg


теперішній час

uk-теперішній час.ogg


хальхи вăхăт

cv-хальхи вăхăт.ogg


хәзерге заман

tt-хәзерге заман.ogg


Імперфект

uk-Імперфект.ogg


Імперфект

be-Імперфект.ogg


имперфект

bg-имперфект.ogg


имперфект

mk-имперфект.ogg


имперфект

ru-имперфект.ogg


имперфекат

sr-имперфекат.ogg


настоящее время

verbinding van  настоящее en время

ru-настоящее время.ogg

/nəstɐˈjæɕːɪɪ̯ə ˈvrʲemʲə/

на-сто-я́-ще·е вре́-мя


презент

sr-презент.ogg


אימפרפקטום

he-אימפרפקטום.ogg


زمان حال

fa-زمان حال.ogg


वर्तमान काल

hi-वर्तमान काल.ogg


ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ

pa-ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ.ogg


వర్తమాన కాలము

te-వర్తమాన కాలము.ogg


preteritum perfektum

Afkomstig van Latijn: (tempus) praeteritum ("verleden tijd")


thì hiện tại hoàn thành

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/vi-thì hiện tại hoàn thành.ogg


давноминулий час

uk-давноминулий час.ogg


минало предварително време

bg-минало предварително време.ogg

nl-минало_предварително_време-bg-noun-moDnQofP


плусквамперфекат

sr-плусквамперфекат.ogg


плюсквамперфект

ru-плюсквамперфект.ogg


زمان حال کامل در زبان انگلیسی

fa-زمان حال کامل در زبان انگلیسی.ogg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fa-زمان حال کامل در زبان انگلیسی.ogg

nl-زمان_حال_کامل_در_زبان_انگلیسی-fa-noun-osqdJkZZ


گذشته کامل

fa-گذشته کامل.ogg


zinsleer

samenstelling van zin zn en leer zn met het invoegsel -s-

синтаксис

de wetenschap die zich bezighoudt met de opbouw van zinnen [1]


indirect object

vaste verbinding van indirect (bijvoeglijk naamwoord) en object (zelfstandig naamwoord)

Dativobjekt

zinsdeel dat de actie van een overgankelijk werkwoord niet rechtstreeks ondergaat, maar daar als ontvanger of doel bij betrokken is

Het gedetailleerde onderscheid in hyponiemen is niet algemeen gangbaar: daarom kan "meewerkend voorwerp" ook als synoniem worden opgevat.

De nominatief treedt op als subject en als predicaatsnomen, de genitief vervult een reeks van functies (…), de datief functioneert als indirect object en na allerlei voorzetsels, en de accusatief ten slotte wordt gebruikt als direct object, na voorzetsels en ook als adverbiale bepaling.


Verkleinerungswort

samenstelling van Verkleinerung zn en Wort zn met het invoegsel -s-

/fɛɐ̯ˈklaɪ̯nəʀʊŋsˌvɔʁt/

Verkleinerungswörter (nominative plural)
Verkleinerungsworts (genitive singular)
Verkleinerungswortes (genitive singular)
Verkleinerungswörter (genitive plural)
Verkleinerungswörtern (dative plural)
Verkleinerungswörter (accusative plural)


bepaling van gesteldheid

verbinding van  bepaling, van en gesteldheid

zinsdeel dat nadere informatie toevoegt over de handeling die in het gezegde tot uitdrukking komt en tegelijkertijd verwijst naar hetzij het onderwerp, hetzij het lijdend voorwerp van de zin


bezits-s

samenstelling van bezit zn en s zn met het invoegsel -s- , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.G

English possessive

Sisklank achter een naam of zelfstandig naamwoord om bezit te duiden

bezits-s'en (plural)
bezits-s'je (diminutive singular)
bezits-s'jes (diminutive plural)

In het Nederlands komt de bezits-s tegenwoordig nog voor bij eigennamen en aanspreekvormen voor personen, en wordt dan gevolgd door datgene wat bezeten wordt:
**Jans fiets
**oma's auto

Voor de bezits-s bestaan speciale spellingregels.

De bezits-s komt ook voor in het Engels en het Duits.

sisklank die in de bezitsvorm aan het eind van een zelfstandig naamwoord wordt toegevoegd

Achter namen die eindigen op een sis-klank, gebruikt men in de Nederlandse taal alleen een apostrof, en volgt geen bezits-s.

We schrijven de bezits-s vast aan het grondwoord, tenzij dat eindigt op een lange klinker of een sisklank.


genitief-s

samenstelling van genitief zn en s zn , geschreven met een koppelteken volgens spellingregel 6.G

genitief-s'en (plural)
genitief-s'je (diminutive singular)
genitief-s'jes (diminutive plural)

In het Nederlands komt de genitief-s tegenwoordig nog voor bij eigennamen en aanspreekvormen voor personen, en wordt dan gevolgd door datgene wat bezeten wordt:
**Jans fiets
**oma's auto

Voor de genitief-s bestaan speciale spellingregels.

De genitief-s komt ook voor in het Engels en het Duits.

Achter namen die eindigen op een sis-klank, gebruikt men in de Nederlandse taal alleen een apostrof, en volgt geen genitief-s.

IJsland kent, op een paar oude families als die van Nobelprijswinnaar Halldór Laxness na, geen familienamen. De achternaam van een kind bestaat uit de voornaam van de vader, gevolgd door een genitief-s en "son" bij jongens of "dóttir" bij meisjes.


onderwerpszin

samenstelling van onderwerp zn en zin zn met het invoegsel -s-

bijzin die het subject van de hoofdzin vormt

Wat hier voor de komma staat, is een voorbeeld van een onderwerpszin.

Boutens verandert de gewone grammaticale volgorde, zonder overigens tegen de grammatica te zondigen. Dat geldt hier voor de onderwerpszin en de hoofdzin (niet "wie de dauw proefde, zal nimmermeer weten", maar "die zal nimmermeer weten, die de dauw proefde"), voor de genitief (niet "het medelijden der goden" maar "der goden medelijden") en voor de plaats van de persoonsvorm in de onderwerpszin (niet "die de dauw proefde" maar "die proefde de dauw"). Herschrijven we de strofe in vereenvoudigde vorm, dan staat er dit: Wie op sterflijke lippen de dauw van het medelijden en de genade der goden proefde, diens hart zal nooit de bitterheid van de wanhoop weten.


Saksische genitief

vaste verbinding van Saksische (bijvoeglijk naamwoord) en genitief (zelfstandig naamwoord) vermoedelijk een leenvertaling van Engels Saxon genitive

sächsischer Genitiv

sisklank achter een zelfstandig naamwoord om bezit te duiden

In het Nederlands komt de Saksische genitief tegenwoordig nog voor bij eigennamen en aanspreekvormen voor personen, en wordt dan gevolgd door datgene wat bezeten wordt:
**Jans fiets
**oma's auto

Voor de Saksische genitief bestaan speciale spellingregels.

De Saksische genitief komt ook voor in het Engels en het Duits.

Achter namen die eindigen op een sis-klank, gebruikt men in de Nederlandse taal alleen een apostrof, en volgt geen Saksische genitief.

De pre- en postgenitief kregen twee alternatieve constructies: de bezit-s (…) (ook wel Saksische genitief genoemd) en hun grootste concurrent de van-constructie (…).

Weblink bron
Cora van de Poppe
 Genitiefvariatie als instrument in Coornherts didactische programma : Semantische en stilistische functies van intra-auteur-variatie in: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde., jrg. 134 nr. 4 (najaar 2018), Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, Leiden, p. 281


způsob

Afgeleid van het Oudtsjechische spósob / zpósob

kdo chce, hledá způsoby, kdo nechce, hledá důvody

wijs, modus; grammaticale categorie waarmee de relatie wordt aangegeven tussen een werkwoord en de werkelijkheid

Způsob rozkazovací signalizuje děj žádaný.

De gebiedende wijs signaleert een gewenste actie.


člen

lidwoord; woordsoort die standaard voor een naamwoord (meestal een zelfstandig naamwoord) staat, om onder meer bepaaldheid, getal en woordgeslacht hiervan aan te geven


člen

„Die“ je v němčině člen určitý.

„Die“ is een bepaald lidwoord in het Duits.


samentrekking

Naamwoord van handeling van samentrekken met het achtervoegsel -ing

samentrekkingen (plural)
samentrekkinkje (diminutive singular)
samentrekkinkjes (diminutive plural)

het verschijnsel dat een gemeenschappelijk element van nevengeschikte woorden, woordgroepen of zinsdelen slechts de eerste keer expliciet wordt uitgedrukt

De samentrekking in deze zin maakt de bepaling onduidelijk.


бъдеще предварително време в миналото

nl-бъдеще_предварително_време_в_миналото-bg-noun-hul-REDg


verkleinvorm

samenstelling van verklein ww en vorm zn

De verkleinvorm wordt vooral in het gesproken Nederlands veel gebruikt met veel meer betekenisnuances dan alleen de omvang, zie "Verkleinwoorden in het Nederlands". De verkleinvorm komt soms ook voor bij telwoorden: "eentje", of bijwoorden: "zachtjes".

afleiding van een telbaar zelfstandig naamwoord om een klein exemplaar te beschrijven

Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal, het wetenschappelijke woordenboek van het Nederlands, bestaat er een betekenisverschil tussen achterkamer en achterkamertje (de verkleinvorm).

Weblink bron
Ewoud Sanders
 “Achterkamertjesklimaattop” (3 december 2015) op nrc.nl


preposisjon

Afkomstig van het Latijnse woord praepositio ww , dat als samenstelling van de Latijnse woorden prae vz ("voor") en ponere ww ("stellen", "zetten") komt

Noors zelfstandig naamwoord met het voorvoegsel pre- en met het achtervoegsel -sjon

prepositie, voorzetsel een lid uit de woordsoort van de voorzetsels

Den samme preposisjonen kan ofte ha ulik betydning i ulike sammenhenger.

Hetzelfde voorzetsel kan in verschillende contexten vaak verschillende betekenissen hebben.


preposisjon

Nynorsk zelfstandig naamwoord met het voorvoegsel pre- en met het achtervoegsel -sjon


vierde naamval

verbinding van  vierde en naamval, die verwijst naar de plaats van deze naamval op de vierde rij in het tabelletje dat traditioneel gebruikt wordt voor de weergave van het buigingsparadigma
Deze ordening geldt niet voor alle talen. In IJslandse literatuur zet men bijvoorbeeld de accusatief meestal op de tweede rij.

Dit is een van de acht naamvallen van de Indo-Europese talen die daarin meestal de functie van lijdend voorwerp weergeeft.

vorm van een naamwoord als dat de handeling die het gezegde beschrijft ondergaat of door bepaalde voorzetsels wordt voorafgegaan

Spelenderwijs Duits leren betekent geen dictee, geen repetitie en geen rijtje voorzetsels met de vierde naamval.

Weblink bron
Dirk Wolthekker
 “Mijn oom is een Duitser” (15 februari 1997) op nrc.nl


medewerkend voorwerp

zinsdeel dat de actie van een overgankelijk werkwoord niet rechtstreeks ondergaat, maar daar als ontvanger of doel bij betrokken is

Moeilijker wordt het wanneer hetzelfde woord tegelijk als lijdend voorwerp en medewerkend voorwerp wordt gebruikt, zoals in het volgende voorbeeld het woord hem: ‘Ze bevatten de sleutel van een raadsel dat hem jaren had beziggehouden maar nooit gelukt was tot een oplossing te brengen.’ Ik vermeld dit voorbeeld meer curiositeitshalve, want het besef van het verschil tussen lijdend en meewerkend voorwerp lijkt te verdwijnen.

Weblink bron
J.L. Heldring
 “Dezer dagen : Een mislukte woordspeling” (8 november 1994)


objektiv

obliquus, obliek; een generieke naam voor iedere naamval anders dan nominatief of vocatie


předmět

V typické větě podmět předchází před předmětem.

In een typische zin bevindt zich het subject voor het object.


predicaatssubstantief

samenstelling van predicaat en substantief met het invoegsel -s-

predicaatssubstantieven (plural)
predicaatssubstantiefje (diminutive singular)
predicaatssubstantiefjes (diminutive plural)

zelfstandig naamwoord dat dienst doet als naamwoordelijk deel van het gezegde


grammatisch

afgeleid van grammatica met het achtervoegsel -isch

grammatischer (uninflected comparative)
grammatische (inflected positive)
grammatischere (inflected comparative)
grammatischers (partitive comparative)


woordvormingsregel

samenstelling van woordvorming zn en regel zn met het invoegsel -s-

patronen waarlangs in een taal nieuwe termen kunnen ontstaan

In de Middeleeuwen waren ze vooral praktisch: hoe kunnen wij dat Latijn gebruiken zodat we er wat aan hebben? Ze hebben toen ook heel veel nieuwe woorden gemaakt, maar deden dat op hun eigen manier en niet altijd volgens de woordvormingsregels van het klassieke Latijn. Ze speelden het bijvoorbeeld klaar om van een voornaamwoord een zelfstandig naamwoord te maken. Dan krijg je filosofisch bedoelde termen als haecitas (‘ditheid’), ipseitas (‘zelfheid’) en aliquiditas (‘ietsheid’). In het klassiek Latijn is dat bijna onmogelijk.

Weblink bron
Berthold van Maris
 “Het lange leven van Latijn” (20 december 2014) op nrc.nl

We behandelen nu de tweede manier waarop samenstellingen kunnen ontstaan: naar het model van gevestigde samenkoppelingen. (…) Oorspronkelijk zal er (incidentele) analogie naar de samenkoppelingen opgetreden zijn, maar door het vaak optreden daarvan is op den duur een abstracte woordvormingsregel ontstaan.

Cor van Bree
 “Historische taalkunde.”, 2e druk (1996), Acco, Leuven / Amersfoort, ISBN 9033434261, p. 160/161


pual

meer Engelse transcriptie van Hebreeuws פֻּעַל ww (poeal), als kenmerkend voorbeeld van deze vorm bij het werkwoord פָּעַל ww (paäl) "doen"


qal

van Hebreeuws קַל bn (kal), letterlijk: 'eenvoudig'


enkelvoudsvorm

samenstelling van enkelvoud zn en vorm zn met het invoegsel -s-

woord zoals het eruit ziet als het gaat om één persoon of exemplaar, in tegenstelling tot het meervoud

Het dialect van Goudswaard, in Zuid-Holland, kent bijvoorbeeld twee vormen voor het voegwoord `als': de enkelvoudsvorm as en de meervoudsvorm azze. In Goudswaard zegt men `As ik raik bin' (Als ik rijk ben), maar `Azze me de errepels niet kenne verkope' (Als we de aardappels niet kunnen verkopen). Het voegwoord voegt zich, net als het werkwoord, naar het onderwerp van de zin.

Weblink bron
Berthold van Maris
 “Azze me de errepels niet kenne verkope” (28 juli 2001) op nrc.nl

Uitentreuren heb ik erop gewezen dat de constructie “F. Uijen, een van de PvdA-Eerste-Kamerleden die tegen de Nederlandse aanwezigheid in de Golf stemde... “ verkeerd is (moet zijn: stemden). Zou de constructeur van deze zin: “Een van de weinige onderwerpen waarmee de PvdA winst boekten, was de bezuiniging op defensie” hierdoor in verwarring zijn gebracht en daarom de meervoudsvorm boekten hebben gebruikt? Zo ja, dan ten onrechte, want hier moet toevallig - of eigenlijk helemaal niet toevallig - de enkelvoudsvorm (dus: boekte) worden gebruikt.

Weblink bron
J. L. Heldring
 “Bedroefd hebben wij kennisgenomen” (12 februari 1991) op nrc.nl


деепричастие

/dʲɪ(ɪ̯)ɪprʲɪˈt͡ɕæsʲtʲɪɪ̯ə/

bijwoordelijk deelwoord; een woord dat als bijwoord in de zin fungeert, maar kenmerken zoals tijd, aspect en vorm van het werkwoord erft waar het van afgeleid is, en bepalingen en onderwerpen kan regeren.

Сло́во «чита́я» — э́то дееприча́стие настоя́щего вре́мени.

Het woord "чита́я" is een bijwoordelijk deelwoord van de tegenwoordige tijd.


bezittend voorwerp

benaming voor een zinsdeel dat aanduidt waarop of op wie de door het werkwoord uitgedrukte handeling, werking of toestand is gericht


accusative

via Middelengels accusative en Anglo-Normandisch accusatif of Middelfrans acusatif van Latijn accusativus


masculine

via Middelengels masculyn bn en Oudfrans masculin bn van Latijn masculinus bn

met betrekking tot een zelfstandig naamwoord

met betrekking tot de verbogen vorm van een woord dat naar een mannelijk zelfstandig naamwoord verwijst


masculine

mannelijk woord, woord met mannelijke woordgeslacht


objective

via Frans objectif van Latijn objectivus

voorwerpelijk, waar de handeling van een werkwoord op gericht is


objective

voorwerp van een werkwoord, datgene waar de handeling op gericht is


tense

vervoegen naar tijd, in een bepaalde tijd zetten


buigings-e

samenstelling van buiging zn en e met het invoegsel -s-

een uitgang -e die in bepaalde gevallen aan het bijvoeglijk naamwoord wordt toegevoegd wanneer dit verbogen wordt


buigingsuitgang

samenstelling van buiging zn en uitgang zn met het invoegsel -s-

de klanken die aan de stam van verbuigbare woorden worden toegevoegd


adverbial

Samenstelling van adverb zn met het achtervoegsel -ial

bijwoordelijk, van/met betrekking tot een bijwoord