IPA

zn o: (initiaalwoord) van Engels IPA en [2]

en o: (initiaalwoord) van Papiaments IPA en

fonetisch alfabet van de Internationale Fonetische Associatie
Internationaal Fonetisch Alfabet

In de praktijk echter, gebruikt iedere taal een aangepast systeem van het IPA, naast een notatie gebaseerd op het grafische systeem van de betreffende taal.

Marta Nováková
 De mogelijkheden en grenzen van het gebruik van fonetische transcriptie bij de verwerving van het Nederlands in: Praagse perspectieven 5. Handelingen van het Regionaal Colloquium Neerlandicum van Midden-Europa aan de Karelsuniversiteit te Praag. (2008), Universitaire pers, Praag, ISBN 9788073082529, p. 73


IPA

zn 1: (initiaalwoord) India Pale Ale, omdat dit bier oorspronkelijk vooral bestemd was voor export naar India en het toevoegen van hop het bier beter houdbaar maakte voor het maandenlange transport

en 1: (initiaalwoord) International Phonetic association

en 2: (initiaalwoord) International Phonetic alphabet


uitspraak

van Middelnederlands utesprake, Naamwoord van handeling van uitspreken ww , op te vatten als samenstelling van uit bw en spraak zn

uitspraak

manier waarop iets ten gehore gebracht wordt

uitspraken (plural)
uitspraakje (diminutive singular)
uitspraakjes (diminutive plural)

manier waarop iemand een woord, zin of taal ten gehore brengt of zou moeten brengen

Je heet, je moet me de uitspraak niet kwalijk nemen, ging hij verder, nog steeds met diezelfde vreemde blik, je heet Eric Henri Oscar Lauritz Letang. En je bent Frans staatsburger.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


etymologie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘woordafleidkunde’ voor het eerst aangetroffen in 1521

(Grieks) ετυμολογία; ἔτυμος (étymos; ware betekenis van een woord) + λογία (logía; wetenschap, leer).

etimologia

studie naar oorsprong en verandering van vorm en betekenis van woorden

etymologieën (plural)
etymologietje (diminutive singular)
etymologietjes (diminutive plural)

woordherkomst, woordafleiding; de geschiedenis van een woord


synoniem

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gelijkbetekenend (woord)’ voor het eerst aangetroffen in 1800

Via het Latijnse synonymum van het Oudgriekse συνώνυμος.

met het voorvoegsel syn- met het achtervoegsel -oniem

synoniemen (plural)
synoniempje (diminutive singular)
synoniempjes (diminutive plural)

woord met dezelfde betekenis als een ander woord in dezelfde taal

Service is een synoniem van dienst. De pocketguide hanteert de term service, omdat veel combinatiebegrippen de term service bevatten.


taal

in de betekenis van ‘systeem van spraakklanken’ aangetroffen vanaf 1220

бызшәа

systeem van spraakklanken door middel waarvan mensen met elkaar communiceren en de schriftelijke...

talen (plural)
taaltje (diminutive singular)
taaltjes (diminutive plural)

systeem van spraakklanken door middel waarvan mensen met elkaar communiceren en de schriftelijke vastlegging hiervan

Meneer, welke taal spreekt men in dat land?

Onhandige meisjes die worstelen met het groter worden. En maar giechelen. In onze taal is het een van de tederste liedjes die ik ken. Paul van Vliet schetst de meisjes van 13 letterlijk ten voeten uit.


taal

taal; een systeem van spraakklanken door middel waarvan mensen met elkaar communiceren en de schriftelijke vastlegging hiervan


palindrome

Afkomstig van het Griekse woord palindromos

The English word "dad" and the number "2002" are palindromes.

Het Engelse woord "dad" en het tal "2002" zijn palindromen.


Armenian

ook gebruikt als aanduiding voor: Armeense talen


arménien

Armeens zn: de taal gesproken in Armenië


U

U's (plural)
U'tje (diminutive singular)
U'tjes (diminutive plural)

Als men bijzonder respect wil uitdrukken kan het persoonlijk voornaamwoord voor de tweede persoon "u" ook met een hoofdletters als "U" worden geschreven.

hoofdletter van de u, de eenentwintigste letter van het alfabet


etymology

etymologie, studie naar de verandering van vorm en betekenis van woorden


antoniem

In de betekenis van ‘tegengesteld van betekenis’ voor het eerst aangetroffen in 1912.

met het voorvoegsel anti- met het achtervoegsel -oniem; Leenwoord uit Frans antonyme.

antoniemen (plural)
antoniempje (diminutive singular)
antoniempjes (diminutive plural)

een woord waarvan de betekenis tegengesteld is aan die van een ander woord

dood is bijvoorbeeld het antoniem van levend.


homoniem

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gelijkluidend woord met verschillende betekenissen’ voor het eerst aangetroffen in 1847

met het voorvoegsel homo- en met het achtervoegsel -oniem

омоним

een woord dat hetzelfde wordt uitgesproken als een ander woord maar in betekenis verschilt

homoniemen (plural)
homoniempje (diminutive singular)
homoniempjes (diminutive plural)

een woord dat hetzelfde wordt uitgesproken en/of geschreven als een ander woord – al dan niet van dezelfde woordsoort – maar daarmee in betekenis verschilt

Homoniemen zijn woorden met twee totaal verschillende betekenissen, bijvoorbeeld ‘arm’, dat is zowel een lichaamsdeel als een persoon die niet rijk is..

“Sommige woorden hebben meerdere betekenissen, zoals homoniemen! Hier lees je alles over homoniemen”, NS


homoniem

gelijk in uitspraak maar verschillend in betekenis


homofoon

met het voorvoegsel homo- met het achtervoegsel -foon

homofonen (plural)
homofoontje (diminutive singular)
homofoontjes (diminutive plural)

woord dat hetzelfde wordt uitgesproken als een ander woord, maar anders wordt geschreven en een andere betekenis heeft

Homofonen zijn woorden die hetzelfde klinken maar die je anders schrijft. Er zijn in het Nederlands vrij veel van deze woorden omdat we bijvoorbeeld de ei en ij hebben en ook de ou en au.


homograaf

met het voorvoegsel homo- en met het achtervoegsel -graaf

homografen (plural)
homograafje (diminutive singular)
homograafjes (diminutive plural)

een begrip dat aangeeft dat twee woorden, hoewel hetzelfde geschreven, verschillend worden uitgesproken

Bédelen en bedélen zijn homografen.


dysfemisme

afgeleid van het Griekse φήμη, (zeggen) met het voorvoegsel dys- en met het achtervoegsel -isme

Dysphemismus

de vervanging van een woord of uitdrukking door een grover, vulgairder of beledigender alternatief met identieke betekenis

dysfemismen (plural)
dysfemismetje (diminutive singular)
dysfemismetjes (diminutive plural)

Dysfemismen worden door veel mensen als asociaal taalgebruik gezien.

'Sodemieter op' is een sterk dysfemisme.


eigennaam

In de betekenis van ‘individuele naam’ voor het eerst aangetroffen in 1477

eienaam

een naam waardoor men een mens, dier of ding zich van andere van dezelfde soort onderscheidt

eigennamen (plural)
eigennaampje (diminutive singular)
eigennaampjes (diminutive plural)

Omdat Rome een eigennaam is, wordt het met een hoofdletter geschreven.


antonim

antoniem; een woord met een tegengestelde betekenis


basque

ook gebruikt als aanduiding voor: Baskische talen


прилагателно име

bg-прилагателно име.ogg

bijvoeglijk naamwoord; is een term uit de taalkunde, meer specifiek de taalkundige ontleding Het is een benaming van een woord dat wordt gebruikt om een speciale eigenschap van een zelfstandig naamwoord te benoemen


hyperoniem

met het voorvoegsel hyper- en met het achtervoegsel -oniem

Oberbegriff

een woord dat een verzameling van verwante specifiekere woorden samenvoegt, een overkoepelende term

hyperoniemen (plural)
hyperoniempje (diminutive singular)
hyperoniempjes (diminutive plural)

een woord dat een verzameling van verwante specifiekere woorden omvat, een overkoepelende term

Dier is een hyperoniem van vogel, dat op zijn beurt weer een hyperoniem is van mus.


hyponiem

met het voorvoegsel hypo- met het achtervoegsel -oniem

Unterbegriff

term die een subcategorie van een algemenere klasse aanduidt

een woord dat behoort tot een verzameling van vergelijkbare woorden die met een algemenere term wordt aangeduid

Bordeaux, port en sherry zijn hyponiemen van wijn, dat op zijn beurt weer een hyponiem is van drank.


अनुवाद

vertaling; een text die overgezet is vanuit een andere taal


превод

vertaling; een tekst die overgezet is vanuit een andere taal


תרגום

vertaling; een tekst die vertaald is uit een andere taal


перевод

ru-перевод.ogg

Перево́д с ру́сского языка́ на англи́йском.

Een vertaling uit het Russisch in het Engels.


sinonim

synoniem, een woord met dezelfde betekenis


afkorting

Naamwoord van handeling van afkorten met het achtervoegsel -ing.

afkortingen (plural)
afkortinkje (diminutive singular)
afkortinkjes (diminutive plural)

algemeen: het inkorten van een woord of een frase

Hij schreef dat woord op als een afkorting.

in het bijzonder: een aanduiding van een woord of een woordgroep door een beperkt aantal letters, dat als het gehele woord of woordgroep wordt uitgesproken

Ir. is de afkorting voor ingenieur en n.a.v. is de afkorting voor naar aanleiding van.


frase

In de betekenis van ‘verzameling uitgesproken woorden’ voor het eerst aangetroffen in 1784.

Leenwoord uit Frans phrase ‘volzin’, zelf weer ontleend aan Latijn phrasis ‘uitdrukkingswijze, dictie’, overgenomen uit Grieks phrásis ‘het spreken; uitdrukkingswijze; uitdrukking, idioom’.

фраза

een aantal woorden die een begrip uitdrukken, vaak een zinsdeel, soms een hele zin

frasen, frases (plural)
frasetje (diminutive singular)
frasetjes (diminutive plural)


短语

frase; een aantal woorden die een begrip uitdrukken


locução

frase; een aantal woorden die een begrip uitdrukken.


глагол

Ontleend aan het Oudkerkslavisch (zelfstandig naamwoord): глаголъ (glagolŭ)/ⰳⰾⰰⰳⱁⰾⱏ (glagolŭ), dat zelf een afleiding is van het Oerslavisch (zelfstandig naamwoord): golgolъ.

werkwoord: woordsoort die in de eerste plaats een handeling of toestand uitdrukt.


naamval

In de betekenis van ‘elk der buigingsvormen van een naamwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1700 (Van Hoogstraten).

samenstelling van naam en val , dit laatste (sedert 1584) naast geval (1624) als leenvertaling van Latijn cāsus ‘val, naamval’, zelf weer een leenbetekenis uit Oudgrieks ptõsis ‘val, naamval’.

Fall

naamvallen (plural)
naamvalletje (diminutive singular)
naamvalletjes (diminutive plural)

een buigingsvorm van een naamwoord, lidwoord of telwoord die de functie van dat woord in de zin aangeeft

In het Duits worden vier naamvallen onderscheiden, namelijk de nominatief, de genitief, de datief en de accusatief.


grammatica

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘spraakkunst’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1500

gramatika

een systeem van regels en principes voor het schrijven en spreken van een taal.

grammatica's (plural)
grammaticaatje (diminutive singular)
grammaticaatjes (diminutive plural)


grammar

grammatica; een systeem van regels en principes voor het schrijven en spreken van een taal


grammaire

beschrijving van het geheel van regels en principes voor het spreken en schrijven van een bepaalde taal

De XXI in deze grammaire bijeengebrachte "Spreekwoorden" komen hoofdstuk XXI, bl. 79 en 80, voor, en zijn aangewezen met den naam "Zwitzers".

Ik geef er ook niet om of de zinnen rondloopen - gekheid. 't Hart heeft geen grammaire - houd me in godsnaam niet voor 'n schoolmeester.


grammaire

Il faut distinguer la grammaire descriptive de la grammaire normative.

We moeten de descriptieve van de normatieve grammatica onderscheiden.


دستور زبان

fa-دستور زبان.ogg


kanji

Leenwoord uit het Japans, in de betekenis van ‘Japanse schriftsoort’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1992

schrift dat wordt gebruikt om het Japans weer te geven


bijwoord

In de betekenis van ‘adverbium’ voor het eerst aangetroffen in 1477

bywoord

een woord dat een bijvoeglijk naamwoord, een werkwoord, een telwoord of een ander bijwoord nader bepaalt

bijwoorden (plural)
bijwoordje (diminutive singular)
bijwoordjes (diminutive plural)

Wat is het bijwoord in deze zin?

Een bijwoord kent geen vervoegingen.

Hij werkte hard aan het harde beeld: hard is een bijwoord want gaat over werken, harde is vervoegd en gaat over cijfers en is dus een bijvoeglijk naamwoord.


Adverb

das Adverb (nominative singular)
die Adverbien (nominative plural)
des Adverbs (genitive singular)
der Adverbien (genitive plural)
dem Adverb (dative singular)
den Adverbien (dative plural)
das Adverb (accusative singular)
die Adverbien (accusative plural)

Neben Wörtern wie „hier“ und „jetzt“ gibt es eine ganze Menge von Adverbien wie z.B. „beispielsweise“ und „verdientermaßen“, die aus Ableitungen entstanden sind.

Behalve woorden als "hier" en "nu" is er een grote hoeveelheid bijwoorden, zoals "bijvoorbeeld" en "verdiend", die uit afleidingen ontstaan zijn.


Umstandswort

das Umstandswort (nominative singular)
die Umstandswörter (nominative plural)
des Umstandsworts (genitive singular)
der Umstandswörter (genitive plural)
dem Umstandswort (dative singular)
den Umstandswörtern (dative plural)
das Umstandswort (accusative singular)
die Umstandswörter (accusative plural)

Wörter wie „hier“ und „jetzt“ sind Umstandswörter.

Woorden als "hier" en "nu" zijn bijwoorden.


ἐπίρρημα

Τοῦ δὲ λόγου ἐστὶν ὀκτώ· ὄνομα, ῥῆμα, μετοχή, ἄρθρον, ἀντονυμία, πρόθεσις, ἐπίρρημα, σύνδεσμος

Er zijn acht woordsoorten: naamwoord, werkwoord, deelwoord, lidwoord, voornaamwoord, voorzetsel, bijwoord en voegwoord


Artikel

Komt van het Latijnse articulus in de zin van "gedeelte, afdeling; deeltje", dat weer een verkleinwoord van artus "gewricht, geleding; ledemaat, lid, gelid" is.

[4] Ontlening van het Franse woord article.

der Artikel (nominative singular)
die Artikel (nominative plural)
des Artikels (genitive singular)
der Artikel (genitive plural)
dem Artikel (dative singular)
den Artikel (dative plural)
den Artikel (accusative singular)
die Artikel (accusative plural)

Deutsche Substantive haben sowohl einen bestimmten als auch einen unbestimmten Artikel.

Duitse zelfstandige naamwoorden hebben zowel een bepaald als een onbepaald lidwoord.


interjection

/ɪntəˈdʒɛkʃən/


interjection

/ɛ̃tɛrʒɛksjɔ̃/


code

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘wetboek’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘stelsel van signalen of symbolen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1919

codes (plural)
codetje (diminutive singular)
codetjes (diminutive plural)


compositie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘samenstelling’ voor het eerst aangetroffen in 1554

afgeleid van het Latijnse compōsitiō (met het voorvoegsel com-)

Komposition

een muziekstuk, werkstuk van een componist

composities (plural)
compositietje (diminutive singular)
compositietjes (diminutive plural)

samenstelling zowel in de als een andere ordening van delen tot een geheel

Deze gedichtenbundel was weer een prachtige compositie waardoor het meesterschap van de dichter weer helemaal bevestigd is.


i

i's (plural)
i'tje (diminutive singular)
i'tjes (diminutive plural)


i

Afgeleid van het Middelhoogduitse ich
Afgeleid van het Oudnoordse í
Afgeleid van het Oudsaksische gi / gī
Afgeleid van het Middelhoogduitse ich

de achtste letter van het Anglo-Normandische alfabet


å

Tussenwerpsel: afkomstig van het Oudnoorse woord ó

Voorzetsel: afkomstig van het Oudnoorse woord at

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord á

de negenentwintigste letter van het Noorse alfabet, klinker


å

de negenentwintigste letter van het Nynorskse alfabet, klinker


förenklad kinesiska

Samenstelling van de Zweedse woorden forenklad en kinesiska met het voorvoegsel för-

vereenvoudigd Chinees; het schrift waarmee het Chinees met name op het vaste land van China geschreven wordt


a

a's (plural)
a'tje (diminutive singular)
a'tjes (diminutive plural)


a

Afgeleid van het Proto-Germaanse *aiwaz
Afgeleid van het Middelhoogduitse ein
Afgeleid van het Proto-Germaanse *ahwō

de eerste letter van het Anglo-Normandische alfabet


a

a, de eerste letter van het Noorse alfabet, klinker


a

a, de eerste letter van het Nynorske alfabet, klinker


a

a, de eerste letter van het Oudnoorse alfabet, klinker


woord

In de betekenis van ‘taalkundig betekenisvolle klankencombinatie’ voor het eerst aangetroffen in 776

Een goed verstaander heeft maar een half woord nodig.

Een goed woord vindt altijd een goede plaats.

Wiens brood men eet, diens woord men spreekt.

Daar is geen woord Frans/Latijn/Chinees/Spaans bij.

Dat is heel erg duidelijk, iedereen (zelfs iemand die minder slim is) kan dat begrijpen

De woorden uit iemands mond halen/plukken

Iets al vóór iemand anders zeggen, zodat die andere het zelf niet meer hoeft te zeggen

Een goed woordje doen [voor iemand]

Positief over iemand spreken tegenover iemand anders, iemand tegenover een ander verdedigen

Een hartig woordje wisselen [met iemand]

Iemand duidelijk zeggen waar het op staat, iemand streng toespreken

Een woord terugnemen

Iets wat men zelf eerder heeft gezegd, weer intrekken

Er geen woorden voor hebben

Iets zo erg/choquerend vinden dat het niet meer in woorden is uit te drukken

Ergens geen woorden aan vuil (willen) maken

Het ene woord haalt het andere uit

Als de ene persoon een grote mond opzet, krijgt die dat van de ander terug

Het hoge woord moet/is eruit

Het moeilijke onderwerp waar iemand mee zit moet worden uitgesproken/is uitgesproken

Iemand aan het woord laten / Iemand het woord geven

Iemand anders de gelegenheid geven om te spreken

Iemand op zijn [haar/diens] woord geloven

Iemand te woord staan

Naar iemand luisteren en diegene uitleg geven

Woorden schieten tekort

Iets is zo heftig/choquerend enz. dat de bijbehorende emotie niet goed in woorden valt uit te drukken (vgl. Er geen woorden voor hebben)

Zijn woorden op een goudschaaltje wegen

Iets pas zeggen als het uitgebreid overdacht is

woord

spraakklank of betekeniseenheid die bestaat uit minimaal één vrij morfeem en minimaal nul gebonden morfemen

言葉

ことば ⁽ʲᵃ⁾, kotoba

単語

たんご ⁽ʲᵃ⁾, tango

Wort

het woord van god of de inhoud van de bijbel

福音

ふくいん ⁽ʲᵃ⁾, fukuin

sana

de natuurlijke eenheid van informatie voor een bepaalde computerarchitectuur

言語

げんご ⁽ʲᵃ⁾, gengo

woorden (plural)
woordje (diminutive singular)
woordjes (diminutive plural)

In het woordenboek vindt men de betekenis van een woord.

Net als zij zei hij geen woord.

Jessie Burton vert. Marja Borg
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704

'Is dit echt?' vroeg Olive fluisterend, maar toen kon ze geen woord meer uitbrengen.

in de orthografie een rij schrifttekens die door spaties of leestekens worden afgegrensd

‘Storm? Vannacht? Nee, maak je geen zorgen.’ Na deze geruststellende woorden trokken we ons ieder terug in onze eigen tent.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


e

e's (plural)
e'tje (diminutive singular)
e'tjes (diminutive plural)


cohesie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘samenhang’ voor het eerst aangetroffen in 1824

afgeleid van het Latijnse cohaesio (met het voorvoegsel co-)

Zusammenhalt

een onderlinge aantrekking van moleculen van een zelfde stof

de samenhang binnen een tekst zoals die tot uiting komt in de vorm van woordherhaling en verwijswoorden

Er zijn aan de andere kant verschillende middelen om cohesie te bewerken, maar zoals het volgende fragment laat zien, garandeert de aanwezigheid van zo'n cohesieve band op zichzelf nog geen coherentie.


y

y

de vijfentwintigste letter van het alfabet

y's (plural)
y'tje (diminutive singular)
y'tjes (diminutive plural)
Y

Het was lange tijd gebruikelijk om de digraaf ij, uitgesproken als ei (/ɛi/) gelijk te stellen aan de y zoals die in leenwoorden voorkomt. Oorspronkelijk is dit de letter die in het Grieks de klank u (/y/) weergeeft. Vanaf het einde van 20e eeuw wordt meestal alleen y als de 25e letter van het alfabet behandeld en ij als een combinatie van i en j. Bij het opsommen van het alfabet en in samenstellingen is het nog wel gebruik om deze letter ij (/ɛi/) te noemen.

X, y, z, dit was het alfabet.


vervoeging

Verbaalsubstantief op -ing uit vervoegen, gevormd als leenvertaling van Latijn coniugātiō ‘verbinding, vereniging, stamverwantschap van woorden’.

vervoegingen (plural)
vervoeginkje (diminutive singular)
vervoeginkjes (diminutive plural)

de flexie van een werkwoord onder invloed van persoon, getal, tijd, wijs

De vervoeging van het werkwoord werd door alle leerlingen fout gedaan.


Konjugation

die Konjugation (nominative singular)
die Konjugationen (nominative plural)
der Konjugation (genitive singular)
der Konjugationen (genitive plural)
der Konjugation (dative singular)
den Konjugationen (dative plural)
die Konjugation (accusative singular)
die Konjugationen (accusative plural)


gerundium

Gerundium

gerundia (plural)
gerundiumpje (diminutive singular)
gerundiumpjes (diminutive plural)

zelfstandig gebruikte verbogen infinitief, zoals die voorkomt in het Latijn, maar ook in andere talen zoals het Middelnederlands

Maak van de volgende infinitieven gerundia.


deelwoord

In de betekenis van ‘participium’ voor het eerst aangetroffen in 1633

deelwoorden (plural)
deelwoordje (diminutive singular)
deelwoordjes (diminutive plural)

vorm van het werkwoord die bijvoeglijk en/of in combinatie met een hulpwerkwoord gebruikt wordt


participium

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘deelwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1633

van het Latijnse 'participium' (een gedeelte, deelwoord)

participia (plural)
participiums (plural)
participiumpje (diminutive singular)
participiumpjes (diminutive plural)


tegenwoordige tijd

Gegenwart

vorm die aangeeft dat het huidige moment bedoeld wordt

Zet de volgende zinnen in de tegenwoordige tijd.


indicatief

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘aantonende wijs’ voor het eerst aangetroffen in 1576

afgeleid van indicatie met het achtervoegsel -ief

afgeleid van het Franse indicatif of daarvoor van het Latijnse 'indicativus'

изявително наклонение

de vorm van het werkwoord die de werkelijkheid aangeeft


aanvoegende wijs

verbinding van  aanvoegende en wijs, leenvertaling van laat Latijn modus coniunctivus; in de betekenis van ‘werkwoordswijs van mogelijkheid’ aangetroffen vanaf 1633

een werkwoordswijs waarmee men een wens, onzekerheid of mogelijkheid tot uitdrukking kan brengen

Lang leve de koningin!


Konjunktiv

der Konjunktiv (nominative singular)
die Konjunktive (nominative plural)
des Konjunktivs (genitive singular)
der Konjunktive (genitive plural)
dem Konjunktiv (dative singular)
den Konjunktiven (dative plural)
den Konjunktiv (accusative singular)
die Konjunktive (accusative plural)


ord

Det var med andre ord ingen suksess.


ord

Ein hest kan snåve på fire bein, og ein mann på eit ord.

Een paard kan struikelen over vier poten en een man over een woord.

Ikkje sei eit einaste ord til nokon!

Praat hier met geen woord over met iemand!


modo 'e dicere

frase; een aantal woorden die een begrip uitdrukken


wortel

In de betekenis van ‘in de wiskunde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1445

In de betekenis van ‘groente’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1410

In de betekenis van ‘onderste deel van gewas’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Gierigheid ( of hebzucht) is de wortel van alle kwaad

door gierigheid ontstaan er veel problemen en is er veel ellende in de wereld

Met wortel en tak uitroeien

iets volledig bestrijden om er geen last meer van te hebben

wortels (singular)
worteltje (diminutive)
worteltjes (diminutive singular)

radix, de kleinste betekenisvolle eenheid in een taal, ontdaan van alle afhankelijke, betekenisdragende elementen, zoals klinkerwisseling, voor- en achtervoegsels, invoegsels en uitgangen.

[D]e meeste werkwoorden worden gevormd door achter de wortel een suffix te voegen; zo'n wortel + suffix heet thema of stam en achter die stam komen dan de persoonsuitgangen, althans in 't praesens.

De woordformaties verband, binden, gebonden en bond hebben dezelfde wortel gemeen, namelijk b-n-d met de betekenis 'vastmaken', terwijl van de wortel b-d 'verzoeken, dringend vragen' de woorden gebed, aanbidden, opbod, ontbieden en verbieden zijn afgeleid.


deponentia

een groep van Latijnse werkwoorden, die zowel in het praesens als perfectum passieve vormen hebben, maar die actief vertaald worden, zoals loqui of hortari

twee of meer Latijnse werkwoorden, behorende tot de groep der deponentia


perfectum

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘voltooid tegenwoordige tijd’ voor het eerst aangetroffen in 1638

perfecta (plural)
perfectums (plural)
perfectumpje (diminutive singular)
perfectumpjes (diminutive plural)

Een werkwoord in het perfectum.


conjunctief

In de betekenis van ‘aanvoegende wijs’ voor het eerst aangetroffen in 1576.

Leenwoord uit Laatlatijn coniūnctīvus (modus). Evenzo ontleend is Duits Konjunktiv.

Lang leve de koningin!


tal

getal; vorm van een woord die aangeeft of er sprake is van één of meer eenheden


sic

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bijwoord van hoedanigheid: aldus’ voor het eerst aangetroffen in 1824

In een tekst staat sic doorgaans tussen haakjes.


lid

In de betekenis van ‘penis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1530

In de betekenis van ‘deksel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1429

In de betekenis van ‘lichaamsdeel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1260

Die het onderste uit de kan wil hebben, krijgt het deksel ( of het lid ) op de neus

Mitglied

iemand die behoort tot een groep, organisatie of sekte

internode

deel van de stengel dat zich tussen de twee knopen bevindt

leden (plural)
lidje (diminutive singular)
lidjes (diminutive plural)

Het eerste lid van een samenstelling.


woordenboek

In de betekenis van ‘dictionaire’ voor het eerst aangetroffen in 1584

samenstelling van woord en boek met het invoegsel -en-

woordeboek

een boek waarin de woorden en uitdrukkingen van een taal zijn gerangschikt met hun...

woordenboeken (plural)
woordenboekje (diminutive singular)
woordenboekjes (diminutive plural)

een boek waarin de woorden en uitdrukkingen van een taal zijn gerangschikt met hun grammatische eigenschappen, gebruiksmogelijkheden, betekenissen of vertalingen

Kunt u mij dat woordenboek uit de boekenkast even aangeven?


corpus

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘lichaam’ voor het eerst aangetroffen in 1553

corpora (plural)
corpussen (plural)
corpusje (diminutive singular)
corpusjes (diminutive plural)

een verzameling teksten gebruikt voor taalkundig onderzoek


koppelwerkwoord

samenstelling van koppel ww en werkwoord

Kopula

een werkwoord dat een eigenschap koppelt aan het onderwerp

Jan is ziek.

Jan lijkt ziek.


hulpwerkwoord

спомагателен глагол

een werkwoord dat samen met een ander werkwoord de tijd of de hoedanigheid van het werkwoord vaststelt

hulpwerkwoorden (plural)
hulpwerkwoordje (diminutive singular)
hulpwerkwoordjes (diminutive plural)

Er zijn verschillende soorten hulpwerkwoorden, bijvoorbeeld "hebben" en "zijn" voor de voltooide tijden of "worden" voor de lijdende vorm.


u

vn: De beleefdheidsvorm u --die ook als U kan worden geschreven-- is ontstaan uit de afkorting "U.E." (later "uwé") voor de uitdrukking "Uwe Edelheid"; in de betekenis van ‘persoonlijk voornaamwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1550.
Het bezittelijk voornaamwoord "uw" bij "gij" is dus ouder.

de eenentwintigste letter van het alfabet
Zie ook het artikel over de letter u op Wikipedia.


pluralis

van Latijn pluralis, in de betekenis "meervoud" aangetroffen vanaf 1576

geval waarin een woord verwijst naar meerdere exemplaren

De toekenning van het bepaald lidwoord in de pluralis levert voor de kinderen en studenten geen problemen op. De studenten kennen bij elk zelfstandig naamwoord het bepaald lidwoord "de" toe en de kinderen doen dat, met één uitzondering waarbij het onbepaald lidwoord "een" gebruikt werd, ook.

vorm die een woord aanneemt als het verwijst naar meerdere exemplaren

Aangezien er sprake is van nachtvlinders, van een pluralis, kan aangenomen worden dat de hoofdpersoon lange tijd - wellicht een hele nacht - als een spin in een web zit.


liczba mnoga

meervoud; een woord die in die vorm naar meerdere voorwerpen , mensen of dieren refereert


množné číslo

meervoud; een woord die in die vorm naar meerdere voorwerpen, mensen of dieren refereert


số nhiều

meervoud; een woord dat in die vorm naar meerdere voorwerpen , mensen of dieren refereert


intransitives Verb

onovergankelijk werkwoord; een werkwoord dat niet vergezeld kan worden door een lijdend voorwerp of een meewerkend voorwerp in een zin


Wörterbuch

Samenstelling van Wörter zn "woorden" en Buch zn "boek"

/ ˈvœʁtɐbuːχ /

das Wörterbuch (nominative singular)
die Wörterbücher (nominative plural)
des Wörterbuches (genitive singular)
des Wörterbuchs (genitive singular)
der Wörterbücher (genitive plural)
dem Wörterbuch (dative singular)
den Wörterbüchern (dative plural)
das Wörterbuch (accusative singular)
die Wörterbücher (accusative plural)

Er nutzt ein Wörterbuch für Korrekturen.

Hij gebruikt een woordenboek voor verbeteringen.


orðabók

Samenstelling van orða (= woord; genitief, meervoud, onbepaald) en bók (= boek)


slang

slangen (plural)
slangetje (diminutive singular)
slangetjes (diminutive plural)

woorden of manieren van spreken die eigen zijn aan een sociale groep

Het taalgebruik zit vol met vaak onbegrijpelijk slang.


eendagsvlieg

In de betekenis van ‘haft’ voor het eerst aangetroffen in 1769

Samenstelling van een, dag en vlieg met het invoegsel -s-

eendagsvliegen (plural)
eendagsvliegje (diminutive singular)
eendagsvliegjes (diminutive plural)

neologisme dat slechts één of hooguit enkele malen gebruikt wordt (bijvoorbeeld in een krant) en daarna weer helemaal uit de taal verdwijnt

Het woord bleef een eendagsvlieg, dat alleen in het kamerdebat werd gebruikt.


съществително име

bg-съществително име.ogg

zelfstandig naamwoord; een woord dat een ding, een zaak of een toestand aanduidt


språk

Afkomstig van het Nederduitse woord "sprake"


bijwoordelijk

Afgeleid van bijwoord met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

bijwoordelijker (uninflected comparative)
bijwoordelijkst (uninflected superlative)
bijwoordelijke (inflected positive)
bijwoordelijkere (inflected comparative)
bijwoordelijkste (inflected superlative)
bijwoordelijks (partitive positive)
bijwoordelijkers (partitive comparative)

Ontleed enkel de zinnen met een bijwoordelijke bepaling.


zwak

In de betekenis van ‘krachteloos’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1451

zwakker (uninflected comparative)
zwakst (uninflected superlative)
zwakke (inflected positive)
zwakkere (inflected comparative)
zwakste (inflected superlative)
zwaks (partitive positive)
zwakkers (partitive comparative)

een verleden tijd vormend met een dentaal achtervoegsel

Reizen-reisde-gereisd is een zwak werkwoord, rijzen-rees-gerezen een sterk.

een stelsel buigingsuitgangen vertonend die op -n gebaseerd zijn

Des hertogen is een zwakke genitief, des konings een sterke.


corona

van Latijn corona "krans, kroon", in de betekenis van ‘kransvormige buitenste atmosfeer van de zon’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1900

corona's (plural)
coronaatje (diminutive singular)
coronaatjes (diminutive plural)

In het Deens, Noors en Zweeds komt er boven de a een corona voor (å) en wordt gezien als aparte letter, en in het Tsjechisch boven de u (ů).


zin

In de betekenis van ‘zintuig, begrip’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100

Een mens zijn zin, is een mens zijn leven

als men datgene doet, wat men aangenaam vindt, heeft men genoegen in het leven

Gekruld haar, gekrulde zinnen

iemand die gekruld haar heeft, zou wispelturig zijn

Nakaarten heeft geen zin

men moet niet doorgaan met doorzeuren over iets wat al geweest is

Zoveel hoofden, zoveel zinnen

iedereen heeft een eigen mening waarbij men moeilijk samen tot een oplossing kan komen

bij zinnen komen

weer bij bewustzijn komen, weer rustig worden

изречение

een serie woorden die gezamenlijk in syntactisch verband een afgerond geheel vormen

zinnen (plural)
zinnetje (diminutive singular)
zinnetjes (diminutive plural)

De meeste zinnen bevatten een gezegde en een onderwerp, vaak aangevuld met voorwerpen en bepalingen.


agent

Leenwoord uit Latijn agens “handelend”, het tegenwoordig deelwoord van ww agere “handelen”


vertaler

afgeleid van vertalen met het achtervoegsel -er

vertalers (plural)
vertalertje (diminutive singular)
vertalertjes (diminutive plural)

iemand die geschreven tekst overzet van de ene taal naar een andere

De andere genomineerden zijn Henry Corver voor het poëtische essay Pelgrim langs Tinker Creek van Annie Dillard, Hans Kloos voor de roman-in-dichtvorm Hier maak ik mijn stad van Robin Robertson en Irma Pieper, de vaste vertaler van Karel Capek, voor zijn roman Hordubal.

Weblink bron
Emilia Menkveld
 “Vijf Nederlandse vertalers maken kans op Filterprijs 2020” (13 maart 2020), de Volkskrant


tolk

Afkomstig van het Oudnoorse woord tulkr.

Jeg har fått melding om at både han og tolken er i god behold.

Ik heb een bericht ontvangen dat zowel hij als de tolk in goede conditie zijn.


bijzin

Nebensatz

een deel van een uiting dat een ondergeschikte rol speelt ten opzichte van de hoofdzin

bijzinnen (plural)
bijzinnetje (diminutive singular)
bijzinnetjes (diminutive plural)

Maar wat is hier nu de hoofdzin en wat is de bijzin?

Ik ga naar school, omdat het moet. omdat het moet is hier de bijzin.

Deze trailnaam had ze gekregen vanwege haar fascinatie voor het boek ‘Slaughterhouse five’ van Kurt Vonnegut, waarin vaak de bijzin ‘so it goes’ terugkomt.


volzin

sentence

een tot een volledige zin geordende taaluiting van redelijk grote omvang

volzinnen (plural)
volzinnetje (diminutive singular)
volzinnetjes (diminutive plural)


uitroepteken

udråbstegn

uitroeptekens (plural)
uitroeptekentje (diminutive singular)
uitroeptekentjes (diminutive plural)

!, een leesteken dat uitdrukt dat de zin een uitroep, bevel of uitdrukking van verbazing is.

Loop naar de pomp!


afleiding

Naamwoord van handeling van afleiden met het achtervoegsel -ing

Ablenkung

een gebeurtenis of activiteit die de gedachten op iets anders richt

Ableitung

een woord dat middels toevoeging van een voor-, in- of achtervoegsel gevormd wordt uit een ander

derivation

een serie logisch uit elkaar volgende uitdrukkingen die laten zien hoe een bepaalde formule volgt uit definities en axioma's

afleidingen (plural)
afleidinkje (diminutive singular)
afleidinkjes (diminutive plural)

Dertiger jaren schreef ik, met dertiger als een bijvoeglijk naamwoord, een afleiding op -er van een telwoord, die vaak werd gezien als een voorbeeld van zo'n germanisme, ontleend aan het Duits dreiziger (een zelfstandig naamwoord als tachtiger zou wel correct Nederlands zijn).


clausule

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘afzonderlijke zinsnede of bepaling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Klausel

een extra bepaling in een ambtelijke brief.

clausules (plural)
clausuletje (diminutive singular)
clausuletjes (diminutive plural)


beeldspraak

beeldspraken (singular)
beeldspraakje (diminutive second-person)
beeldspraakjes (diminutive singular)

het uiten van een gedachte of begrip met beelden

Leg uit wat er is en geef ons niet zo'n vage beeldspraak.


bepaling

Naamwoord van handeling van bepalen met het achtervoegsel -ing.

adverbiales Satzglied

woordgroep die een van de delen van een zin nader bepaalt

bepalingen (plural)
bepalinkje (diminutive singular)
bepalinkjes (diminutive plural)

woord dat of uitdrukking die een van de delen van een zin nader bepaalt b.v. bijvoeglijke bepaling

In de zin "Om twaalf uur gaan wij lunchen" is "om twaalf uur" een bepaling van tijd.


semantiek

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘betekenisleer’ voor het eerst aangetroffen in 1903

afgeleid van het Griekse 'sèma' (sein, teken) met het achtervoegsel -iek

wetenschap die zich bezighoudt met de betekenis van taalkundige constructies zoals woorden (woordsemantiek) en zinnen (zinssemantiek)

Uiteindelijk is het geloof allemaal een kwestie van interpretatie en semantiek.


aspect

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘aanzicht, uitzicht in de toekomst, verschijningsvorm’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1842

aspecten (plural)
aspectje (diminutive singular)
aspectjes (diminutive plural)

werkwoordsvorm gebruikt om de opeenvolging van gebeurtenissen uit te drukken


accent

Te herleiden tot het Latijnse accentus, voltooid deelwoord van accinere, al dan niet via ontlening uit het Frans. In de betekenis van ‘klemtoon’ voor het eerst aangetroffen in 1240

акцент

de manier waarop iemand de klanken uitspreekt

ударение

een teken dat op een klinker kan worden geplaatst

accenten (plural)
accentje (diminutive singular)
accentjes (diminutive plural)

de manier waarop iemand de fonetische klanken uitspreekt

Zij heeft een West-Vlaams accent.

Al een kwartier na zijn intrek in de kamer wilde zijn nieuwe kamergenoot weten waar zijn accent vandaan kwam en toen heeft hij hem half grappend wijsgemaakt dat hij uit Cuba komt.

Safae el Khannoussi
 “Oroppa” (2024), Uitgeverij Pluim , ISBN 9789493339125

‘Van Gooooo,’ klonk een tijdje later het trage zuidelijke Tennessee accent van Pogue, ‘Is er daar water?’

een diakritisch teken dat op een geschreven klinker kan worden geplaatst

Er moet nog een accent op de letter e.


periode

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tijdruimte’ voor het eerst aangetroffen in 1657

van Oudgrieks περίοδος (períodos) "rondgang", samengesteld uit περί (peri) "rond, omheen" en ὁδός (hodos) "weg, pad"

perioden (plural)
periodes (plural)
periodetje (diminutive singular)
periodetjes (diminutive plural)

een tekstgedeelte met breed uitgewerkte volzinnen

Hij beschreef haar gedachten in een periode met veel holle retoriek.


achtervoegsel

Afleiding van achtervoegen met het achtervoegsel -sel

لاحقة

een woorddeel dat achter de stam van een woord gevoegd wordt

achtervoegsels (plural)
achtervoegseltje (diminutive singular)
achtervoegseltjes (diminutive plural)


argument

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bewijsgrond’ voor het eerst aangetroffen in 1265

ontleend aan Latijn 'argūmentum' (bewijs)

Argument

een aangevoerd feit in een discussie om een zienswijze te ondersteunen

argumenten (plural)
argumentje (diminutive singular)
argumentjes (diminutive plural)

zinsdeel dat een thematische rol heeft bij een zelfstandig werkwoord in dezelfde zin

Een werkwoord als slapen laat maar één argument toe, want het deelt maar één thematische rol uit.


punt

Leenwoord uit het Iers, in de betekenis van ‘munteenheid van Ierland’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1990

In de betekenis van ‘spits’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1534

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘stip’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1284

Een punt (of: een puntje) aan iets kunnen zuigen

Er een punt achter zetten

Een bepaalde kwestie als afgesloten beschouwen

De punten ( of puntjes) op de i ( of i's) zetten

Iets zodanig afmaken dat het eindresultaat perfect is

punten (plural)
puntje (diminutive singular)
puntjes (diminutive plural)

een leesteken (in de vorm van een stip) dat een zin afsluit

Zou hij wel goed hebben gegeten? Of wil hij trainen voor een sixpack, om de mooie jongen uit te hangen in bars waar ik niet welkom ben? 'Dag. Jos.' Ik klink afgemeten. Een punt achter elk woord.

Marion Pauw e.a.
 “4 wandelaars en een Siciliaan” (2022), The House of Books, ISBN 9789044363340

een diakritisch teken dat doorgaans boven of onder lettertekens van het Latijnse alfabet wordt geplaatst

Voorbeeld van een punt is de ż.


verbaal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘mondeling’ voor het eerst aangetroffen in 1548

afgeleid van het Latijnse verbum (woord) met het achtervoegsel -aal

verbaler (uninflected comparative)
verbaalst (uninflected superlative)
verbale (inflected positive)
verbalere (inflected comparative)
verbaalste (inflected superlative)
verbaals (partitive positive)
verbalers (partitive comparative)


hoofd

In de betekenis van ‘kop’ voor het eerst aangetroffen in 901

Boter op het hoofd hebben

Zelf ook schuldig zijn (verkorte vorm van Wie boter op zijn hoofd heeft, moet niet in de zon gaan lopen)

Een hoofd als een boei krijgen

Een erg rode kleur krijgen in het gezicht, erg blozen

Geen haar op mijn hoofd die daaraan denkt

Gloeiende/Vurige kolen op iemands hoofd stapelen

Iemand die iets verkeerds gedaan heeft of die zich vijandig opstelt, in plaats van te straffen juist vriendelijk tegemoettreden, waardoor diegene beschaamd gemaakt wordt. (Bron: Bijbel en Cultuur)

Het hoofd (net) boven water kunnen houden

Net genoeg inkomen hebben om van te kunnen leven

Het hoofd koel houden

Onder moeilijke omstandigheden rationeel blijven denken

Het hoofd loopt me om

Niet meer weten wat te doen (bijv. bij drukte)

Iemand de hand boven het hoofd houden

Hem/haar in bescherming nemen, diegene (ten onrechte) buiten schot houden

Iemand iets naar het hoofd slingeren

Een verwensing of ander soort belediging richting iemand uiten

Wie zelf iets gedaan heeft wat verkeerd is, is niet de aangewezen persoon om een ander die iets soortgelijks heeft te beschuldigen

Uit hoofde van

op grond van iets, krachtens, wegens, vanwege

Zich de haren uit het hoofd trekken

Zwaar emotioneel geroerd zijn door angst, spijt of wanhoop

rêš

een belangrijk lichaamsdeel, helemaal bovenaan het lichaam, waarin zich de hersenen...

hoofden (plural)
hoofdje (diminutive singular)
hoofdjes (diminutive plural)

kernwoord van een constituent [2] (meestal een zelfstandig naamwoord of werkwoord)


draad

In de betekenis van ‘garen, vezel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1236

Tegen de draad ingaan

het er niet er mee eens zijn en er tegen in gaan

draden (plural)
draadje (diminutive singular)
draadjes (diminutive plural)

de vanzelfsprekende opeenvolging van tekstonderdelen die voor de begrijpelijkheid van een tekst noodzakelijk is

De draad van het verhaal wordt hier en daar lelijk onderbroken door onbenullige uitweidingen.


vraagteken

въпросителен

een leesteken (?) dat men aan het eind van een zin plaatst om deze vragend te maken

vraagtekens (plural)
vraagtekentje (diminutive singular)
vraagtekentjes (diminutive plural)

Hij snapte die opdracht niet, dus zette hij er een paar vraagtekens bij.


klinker

In de betekenis van ‘vocaal’ voor het eerst aangetroffen in 1584

[1-3] Afgeleid van klinken met het achtervoegsel -er.
**[1-2] Dit is een leenvertaling van het Latijnse (littera) vocalis (klinkende [letter]). In tegenstelling tot bij de medeklinkers is bij de klinkers de stem aan het werk, vandaar een afleiding van vox (stem). Volgens andere bronnen zou de benaming "klinker" gevormd zijn in tegenstelling tot de naam "medeklinker" (een leenvertaling van consonans - mee-klinkend).
**[3] De naam klinker is afkomstig van het heldere geluid dat deze baksteen geeft als er op getikt wordt.

selvlyd

een klank van de menselijke spraak waarbij geen obstructie in de ademstroom aangebracht wordt.

klinke

een harde baksteen die door zijn structuur geen water opzuigt

klinkers (plural)
klinkertje (diminutive singular)
klinkertjes (diminutive plural)

Het Nederlands kent ongeveer zestien klinkers die als foneem fungeren.


lading

Naamwoord van handeling van laden met het achtervoegsel -ing.

een vlag die de lading niet dekt.

een bewering of benaming die niet in overeenkomst met de realiteit is

connotation

de bijbetekenis die door een bepaalde zinsnede opgeroepen wordt

ladingen (plural)
ladinkje (diminutive singular)
ladinkjes (diminutive plural)

de bijbetekenis die door een bepaald woord of een bepaalde zinsnede opgeroepen wordt

Het woord heks draagt een negatieve lading.

"De Guernica krijgt door de oorlog die we nu meemaken een enorme extra lading. Het schilderij is niet alleen een interessant kunsthistorisch object. Het leeft en de Oekraïners gebruiken dat", zegt historicus Hartmans.

Weblink bron
Rop Zoutberg
 “Oekraïne ziet in Picasso's Guernica actueel symbool van burgerleed” (Dinsdag 26 april 2022), NOS


collectief

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gezamenlijk’ voor het eerst aangetroffen in 1669

afgeleid van collectie (met het voorvoegsel col-) met het achtervoegsel -ief

afgeleid van het Franse collectif of daarvoor van het Latijnse 'collēctīvus'

Kollektiv

meerdere groepen die onder één noemer worden aangesproken

collectieven (plural)
collectiefje (diminutive singular)
collectiefjes (diminutive plural)


komma

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘leesteken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1612

komma's (plural)
kommaatje (diminutive singular)
kommaatjes (diminutive plural)

een leesteken dat een pauze aangeeft, weergegeven met symbool ,

Met een komma kun je hier één zin van maken, in de plaats van twee.


zwaar

van Middelnederlands swaer bn / sware bw , in de betekenis van ‘veel wegend’ aangetroffen vanaf 1220

zwaarder (uninflected comparative)
zwaarst (uninflected superlative)
zware (inflected positive)
zwaardere (inflected comparative)
zwaarste (inflected superlative)
zwaars (partitive positive)
zwaarders (partitive comparative)

Hij sprak met een zwaar accent.


medeklinker

In de betekenis van ‘consonant’ voor het eerst aangetroffen in 1584

medlyd

een klank waarbij de lucht niet ongehinderd door de mond naar buiten kan

consonant

een letter die zo'n klank in schrift weergeeft

medeklinkers (plural)
medeklinkertje (diminutive singular)
medeklinkertjes (diminutive plural)

Enkele voorbeelden van medeklinkers zijn /b/, /s/ en /d/.


creools

pidgin dat zich tot moedertaal heeft ontwikkeld


letter

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘schriftteken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1236

letter

een teken om in geschreven taal een klank van de gesproken taal weer te geven

letters (plural)
lettertje (diminutive singular)
lettertjes (diminutive plural)


middel

In de betekenis van ‘middelste deel, bv. van een lichaam’ voor het eerst aangetroffen in 1102

afleiding van midden met het achtervoegsel -el

Het doel heiligt de middelen.

ter bereiking van een goed doel mag men ook slechte middelen, indien het niet anders mogelijk is, gebruiken

Het middel is erger dan de kwaal.

De maatregelen die tegen iets genomen worden, richten zelf meer schade aan dan het probleem wat ze moesten oplossen.

Mittel

iets met behulp waarvan een doel bereikt kan worden

Mittel

iets dat wordt aangewend om ziekte, ongesteldheid te bestrijden

middelen (singular)
middeltje (diminutive)
middeltjes (diminutive singular)

fase in de geschiedenis van sommige talen tussen de oudste vorm daarvan ("oud") en de meest recente verleden ("nieuw")


plat

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘dun, vlak’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287

[3] Mogelijke ontlening uit het Jiddisch פּליט (polet) "vluchteling" of (polat) "vluchten, redden", met een veronderstelde betekenisontwikkeling 'zijnde een (Joodse) mede-vluchteling' of ‘gered wordend' > 'vertrouwd, veilig'

een algemene aanduiding voor een locale dialectvorm

In het plat bestaat daar een prachtige uitdrukking voor.


spreekwoord

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘spreuk’ voor het eerst aangetroffen in 1524

spreekwoorden (plural)
spreekwoordje (diminutive singular)
spreekwoordjes (diminutive plural)

een korte, krachtige uitspraak in de vorm van een onveranderlijke volzin die een waarheid of wijsheid bevat

Wat is het verschil tussen een spreekwoord, een zegswijze en een gezegde?


schrift

In de betekenis van ‘het schrijven, het geschrevene’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Heft

een dun boekje met lege bladzijden om in te schrijven

Schrift

de lettersoort gebruikt in boeken, teksten en inscripties

schriften (plural)
schriftje (diminutive singular)
schriftjes (diminutive plural)


lettergreep

samenstelling van letter zn en greep zn , een uitgebreide leenvertaling van Oudgrieks συλλαβή (sullabē) letterlijk" ‘wat samengehouden wordt’, in de betekenis van ‘syllabe’ aangetroffen vanaf 1649, het woord syllabe is een ontlening (via Frans) van dezelfde oorsprong

síl·laba

elk van de groepen waarin een woord kan worden verdeeld

lettergrepen (plural)
lettergreepje (diminutive singular)
lettergreepjes (diminutive plural)

Het woord "autobelasting" wordt afgebroken in vijf lettergrepen, namelijk au-to-be-las-ting.

groep klanken die bij scanderen als geheel valt te onderscheiden, bestaande uit een klinker met meestal medeklinkers er direct omheen

Sommige woorden uit het Frans kunnen zowel met één of twee lettergrepen worden uitgesproken: "niesj" of "niesje".

groep letters die bij het afbreken van een woord een geheel blijven vormen, bestaande uit een klinker met meestal medeklinkers er direct omheen

Volgens de spellingregels bestaat het woord "niche" - ongeacht de uitspraak - bij het afbreken altijd uit twee lettergrepen: "ni" en "che"


tekst

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bewoordingen’ voor het eerst aangetroffen in 1400

Tekst en uitleg geven

precies tot in detail over iets vertellen

lyrics

de woorden van een compositie voor stemmen

teksten (plural)
tekstje (diminutive singular)
tekstjes (diminutive plural)

Onderstreep de belangrijkste delen van de tekst om deze makkelijk terug te vinden.

‘Mooi hè, hoe een tekst uit 1923 nog altijd zo actueel is.’ Jetfighter veegde de kruimels van haar shirt, deed haar zware rugzak weer om en vertrok in haar onnavolgbare snelle tempo.


trap

Een trap nageven

Iemand die al in een kwetsbare positie zit, nog eens extra aanvallen

shkallë

verbinding tussen twee op verschillende hoogte liggende vloeren of terreinen,...

trappen (plural)
trapje (diminutive singular)
trapjes (diminutive plural)

elk van de verschillende mogelijke vormen van een bijvoeglijk naamwoord die een bepaalde mate van gradatie aangeven

De stellende, vergrotende en overtreffende trap.


stam

van Middelnederlands stam, in de betekenis van ‘deel van boom’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

trung

deel van de boom tussen de wortels en de kruin

قبيلة

op verwantschap berustende samenlevingsvorm van meer families in beschavingen met weinig verstedelijking

Wortstamm

(taalkunde) onvervoegde of onverbogen woordvorm

stammen (plural)
stammetje (diminutive singular)
stammetjes (diminutive plural)

De stam van het werkwoord.


afkorten

abbreviate

kortere versies voor veelgebruikte woorden of woordgroepen bedenken

kortte af (past)
afgekort (past participle)
af te korten (active infinitive imperfect present long-form)
hebben afgekort (active infinitive perfect present short-form)
te hebben afgekort (active infinitive perfect present long-form)
afgekort zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
afgekort te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
afkortend (imperfect participle)
afgekort (past participle)
kort af (indicative imperfect main-clause present singular first-person)
kort af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
kort af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
kort af (indicative imperfect main-clause present singular second-person)
kort af (indicative imperfect main-clause present singular third-person)
korten af (indicative imperfect main-clause present plural first-person)
korten af (indicative imperfect main-clause present plural second-person)
korten af (indicative imperfect main-clause present plural third-person)
kortte af (indicative imperfect main-clause past singular first-person)
kortte af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
kortte af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
kortte af (indicative imperfect main-clause past singular second-person)
kortte af (indicative imperfect main-clause past singular third-person)
kortten af (indicative imperfect main-clause past plural first-person)
kortten af (indicative imperfect main-clause past plural second-person)
kortten af (indicative imperfect main-clause past plural third-person)
zal afkorten (indicative imperfect main-clause future singular first-person)
zult afkorten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afkorten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afkorten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afkorten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zult afkorten (indicative imperfect main-clause future singular second-person)
zal afkorten (indicative imperfect main-clause future singular third-person)
zullen afkorten (indicative imperfect main-clause future plural first-person)
zullen afkorten (indicative imperfect main-clause future plural second-person)
zullen afkorten (indicative imperfect main-clause future plural third-person)
zou afkorten (indicative imperfect main-clause conditional singular first-person)
zou afkorten (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou(dt) afkorten (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zoudt afkorten (indicative imperfect main-clause conditional singular second-person)
zou afkorten (indicative imperfect main-clause conditional singular third-person)
zouden afkorten (indicative imperfect main-clause conditional plural first-person)
zouden afkorten (indicative imperfect main-clause conditional plural second-person)
zouden afkorten (indicative imperfect main-clause conditional plural third-person)
afkort (subordinate-clause present)
afkort (subordinate-clause present)
afkort (subordinate-clause present)
afkort (subordinate-clause present)
afkort (subordinate-clause present)
afkortte (subordinate-clause past)
afkortte (subordinate-clause past)
afkortte (subordinate-clause past)
afkortte (subordinate-clause past)
afkortte (subordinate-clause past)
afkortten (subordinate-clause past)
afkortten (subordinate-clause past)
afkortten (subordinate-clause past)
heb afgekort (perfect present first-person)
hebt afgekort (perfect present second-person)
hebt afgekort (perfect present second-person)
heeft afgekort (perfect present second-person)
hebt afgekort (perfect present second-person)
heeft afgekort (perfect present third-person)
hebben afgekort (perfect present first-person)
hebben afgekort (perfect present second-person)
hebben afgekort (perfect present third-person)
had afgekort (perfect past first-person)
had afgekort (perfect past second-person)
had afgekort (perfect past second-person)
hadt afgekort (perfect past second-person)
had afgekort (perfect past third-person)
hadden afgekort (perfect past first-person)
hadden afgekort (perfect past second-person)
hadden afgekort (perfect past third-person)
zal afgekort hebben (perfect future first-person)
zal afgekort hebben (perfect future second-person)
zult afgekort hebben (perfect future second-person)
zult afgekort hebben (perfect future second-person)
zal afgekort hebben (perfect future second-person)
zult afgekort hebben (perfect future second-person)
zal afgekort hebben (perfect future third-person)
zullen afgekort hebben (perfect future first-person)
zullen afgekort hebben (perfect future second-person)
zullen afgekort hebben (perfect future third-person)
zou afgekort hebben (perfect conditional first-person)
zou afgekort hebben (perfect conditional second-person)
zou afgekort hebben (perfect conditional second-person)
zoudt afgekort hebben (perfect conditional second-person)
zoudt afgekort hebben (perfect conditional second-person)
zou afgekort hebben (perfect conditional third-person)
zouden afgekort hebben (perfect conditional first-person)
zouden afgekort hebben (perfect conditional second-person)
zouden afgekort hebben (perfect conditional third-person)
er wordt afgekort (impersonal passive present imperfect)
er is afgekort (impersonal passive present perfect)
er werd afgekort (impersonal passive past imperfect)
er was afgekort (impersonal passive past perfect)
er zal afgekort worden (impersonal passive future imperfect)
er zal afgekort zijn (impersonal passive future perfect)
er zou afgekort worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou afgekort zijn (impersonal passive conditional perfect)
afgekort worden (passive infinitive imperfect present short-form)
afgekort te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
afgekort zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
afgekort te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
afgekort zijn (passive infinitive perfect present short-form)
afgekort te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
afgekort zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
afgekort te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word afgekort (singular imperfect present first-person)
wordt afgekort (singular imperfect present second-person)
wordt afgekort (singular imperfect present second-person)
wordt afgekort (singular imperfect present second-person)
wordt afgekort (singular imperfect present plural third-person)
worden afgekort (singular imperfect present plural first-person)
worden afgekort (singular imperfect present plural second-person)
worden afgekort (singular imperfect present third-person)
werd afgekort (singular imperfect past first-person)
werd afgekort (singular imperfect past second-person)
werd afgekort (singular imperfect past second-person)
werdt afgekort (singular imperfect past second-person)
werd afgekort (singular imperfect past plural third-person)
werden afgekort (singular imperfect past plural first-person)
werden afgekort (singular imperfect past plural second-person)
werden afgekort (singular imperfect past third-person)
zal afgekort worden (singular imperfect future first-person)
zult afgekort worden (singular imperfect future second-person)
zult afgekort worden (singular imperfect future second-person)
zult afgekort worden (singular imperfect future second-person)
zal afgekort worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen afgekort worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen afgekort worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen afgekort worden (singular imperfect future third-person)
zou afgekort worden (singular imperfect conditional first-person)
zou afgekort worden (singular imperfect conditional second-person)
zou afgekort worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt afgekort worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt afgekort worden (singular imperfect conditional second-person)
zou afgekort worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden afgekort worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden afgekort worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden afgekort worden (singular imperfect conditional third-person)
ben afgekort (perfect present first-person)
bent afgekort (perfect present second-person)
bent afgekort (perfect present second-person)
is afgekort (perfect present second-person)
zijt afgekort (perfect present second-person)
is afgekort (perfect present third-person)
zijn afgekort (perfect present first-person)
zijn afgekort (perfect present second-person)
zijn afgekort (perfect present third-person)
was afgekort (perfect past first-person)
was afgekort (perfect past second-person)
was afgekort (perfect past second-person)
waart afgekort (perfect past second-person)
was afgekort (perfect past third-person)
waren afgekort (perfect past first-person)
waren afgekort (perfect past second-person)
waren afgekort (perfect past third-person)
zal afgekort zijn (perfect future first-person)
zult afgekort zijn (perfect future second-person)
zult afgekort zijn (perfect future second-person)
zult afgekort zijn (perfect future second-person)
zal afgekort zijn (perfect future third-person)
zullen afgekort zijn (perfect future first-person)
zullen afgekort zijn (perfect future second-person)
zullen afgekort zijn (perfect future third-person)
zou afgekort zijn (perfect conditional first-person)
zou afgekort zijn (perfect conditional second-person)
zou afgekort zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgekort zijn (perfect conditional second-person)
zoudt afgekort zijn (perfect conditional second-person)
zou afgekort zijn (perfect conditional third-person)
zouden afgekort zijn (perfect conditional first-person)
zouden afgekort zijn (perfect conditional second-person)
zouden afgekort zijn (perfect conditional third-person)

Het woord "bijvoorbeeld" wordt vaak afgekort tot "bijv.".


verwant

In de betekenis van ‘geparenteerd’ voor het eerst aangetroffen in 1588.

Leenwoord uit Middelhoogduits of Middelnederduits verwant ‘familie zijnd; van dezelfde soort zijnd’.

verwanter (uninflected comparative)
verwantst (uninflected superlative)
verwante (inflected positive)
verwantere (inflected comparative)
verwantste (inflected superlative)
verwants (partitive positive)
verwanters (partitive comparative)


verwant

woord dat van hetzelfde oudere woord afkomstig is


prevod

vertaling; een tekst die overgezet is vanuit een andere taal


metafoor

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘overdrachtelijke uitdrukking’ voor het eerst aangetroffen in 1786

met het voorvoegsel meta- en met het achtervoegsel -foor

রূপক

beeldspraak waarbij men een woord B zegt in plaats van het woord A terwijl er tussen A en B een verband is van gelijkenis

metaforen (plural)
metafoortje (diminutive singular)
metafoortjes (diminutive plural)

Die overdreven voorliefde voor het gezag had ze van haar vader, adjunct van het plaatsvervangend afdelingshoofd bij het ministerie van Posterijen, die de hiërarchie binnen zijn ministerie zag als een metafoor voor het universum.

In Tain l'Hermitage wordt elk jaar zo'n file nagebootst met klassieke voertuigen. Vaak dragen chauffeurs en passagiers kleding uit de jaren vijftig en zestig, terwijl ze begeleid worden door gendarmes in originele uniformen, op klassieke motorfietsen. Van levensader tot nostalgisch themapark, een zwartkijker zou in de Nationale 7 een metafoor voor Frankrijk kunnen zien.

Weblink bron
Peter Giesen
 “Route Nationale 7, leuker dan de Route du Soleil” (30 juli 2014), de Volkskrant


benoemen

Afgeleid van noemen met het voorvoegsel be-

benoemde (past)
benoemd (past participle)
te benoemen (active infinitive imperfect present long-form)
zullen benoemen (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen benoemen (active infinitive imperfect future long-form)
hebben benoemd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben benoemd (active infinitive perfect present long-form)
benoemd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
benoemd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
benoemend (imperfect participle)
benoemd (past participle)
benoeme (subjunctive)
benoem (indicative imperfect present singular first-person)
benoemt (indicative imperfect present singular second-person)
benoemt (indicative imperfect present singular second-person)
benoemt (indicative imperfect present singular second-person)
benoemt (indicative imperfect present singular third-person)
benoemde (indicative imperfect past singular first-person)
benoemde (indicative imperfect past singular second-person)
benoemde (indicative imperfect past singular second-person)
benoemde (indicative imperfect past singular second-person)
benoemde (indicative imperfect past singular third-person)
benoemden (indicative imperfect past plural first-person)
benoemden (indicative imperfect past plural second-person)
benoemden (indicative imperfect past plural third-person)
zal benoemen (indicative imperfect future singular first-person)
zult benoemen (indicative imperfect future singular second-person)
zal benoemen (indicative imperfect future singular second-person)
zult benoemen (indicative imperfect future singular second-person)
zal benoemen (indicative imperfect future singular second-person)
zult benoemen (indicative imperfect future singular second-person)
zal benoemen (indicative imperfect future singular third-person)
zullen benoemen (indicative imperfect future plural first-person)
zullen benoemen (indicative imperfect future plural second-person)
zullen benoemen (indicative imperfect future plural third-person)
zou benoemen (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou benoemen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) benoemen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt benoemen (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou benoemen (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden benoemen (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden benoemen (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden benoemen (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb benoemd (perfect present first-person)
hebt benoemd (perfect present second-person)
hebt benoemd (perfect present second-person)
heeft benoemd (perfect present second-person)
hebt benoemd (perfect present second-person)
heeft benoemd (perfect present third-person)
hebben benoemd (perfect present first-person)
hebben benoemd (perfect present second-person)
hebben benoemd (perfect present third-person)
had benoemd (perfect past first-person)
had benoemd (perfect past second-person)
had benoemd (perfect past second-person)
hadt benoemd (perfect past second-person)
had benoemd (perfect past third-person)
hadden benoemd (perfect past first-person)
hadden benoemd (perfect past second-person)
hadden benoemd (perfect past third-person)
zal benoemd hebben (perfect future first-person)
zal benoemd hebben (perfect future second-person)
zult benoemd hebben (perfect future second-person)
zult benoemd hebben (perfect future second-person)
zal benoemd hebben (perfect future second-person)
zult benoemd hebben (perfect future second-person)
zal benoemd hebben (perfect future third-person)
zullen benoemd hebben (perfect future first-person)
zullen benoemd hebben (perfect future second-person)
zullen benoemd hebben (perfect future third-person)
zou benoemd hebben (perfect conditional first-person)
zou benoemd hebben (perfect conditional second-person)
zou benoemd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt benoemd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt benoemd hebben (perfect conditional second-person)
zou benoemd hebben (perfect conditional third-person)
zouden benoemd hebben (perfect conditional first-person)
zouden benoemd hebben (perfect conditional second-person)
zouden benoemd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt benoemd (impersonal passive present imperfect)
er is benoemd (impersonal passive present perfect)
er werd benoemd (impersonal passive past imperfect)
er was benoemd (impersonal passive past perfect)
er zal benoemd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal benoemd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou benoemd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou benoemd zijn (impersonal passive conditional perfect)
benoemd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
benoemd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
benoemd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
benoemd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
benoemd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
benoemd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
benoemd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
benoemd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word benoemd (singular imperfect present first-person)
wordt benoemd (singular imperfect present second-person)
wordt benoemd (singular imperfect present second-person)
wordt benoemd (singular imperfect present second-person)
wordt benoemd (singular imperfect present plural third-person)
worden benoemd (singular imperfect present plural first-person)
worden benoemd (singular imperfect present plural second-person)
worden benoemd (singular imperfect present third-person)
werd benoemd (singular imperfect past first-person)
werd benoemd (singular imperfect past second-person)
werd benoemd (singular imperfect past second-person)
werdt benoemd (singular imperfect past second-person)
werd benoemd (singular imperfect past plural third-person)
werden benoemd (singular imperfect past plural first-person)
werden benoemd (singular imperfect past plural second-person)
werden benoemd (singular imperfect past third-person)
zal benoemd worden (singular imperfect future first-person)
zult benoemd worden (singular imperfect future second-person)
zult benoemd worden (singular imperfect future second-person)
zult benoemd worden (singular imperfect future second-person)
zal benoemd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen benoemd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen benoemd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen benoemd worden (singular imperfect future third-person)
zou benoemd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou benoemd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou benoemd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt benoemd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt benoemd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou benoemd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden benoemd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden benoemd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden benoemd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben benoemd (perfect present first-person)
bent benoemd (perfect present second-person)
bent benoemd (perfect present second-person)
is benoemd (perfect present second-person)
zijt benoemd (perfect present second-person)
is benoemd (perfect present third-person)
zijn benoemd (perfect present first-person)
zijn benoemd (perfect present second-person)
zijn benoemd (perfect present third-person)
was benoemd (perfect past first-person)
was benoemd (perfect past second-person)
was benoemd (perfect past second-person)
waart benoemd (perfect past second-person)
was benoemd (perfect past third-person)
waren benoemd (perfect past first-person)
waren benoemd (perfect past second-person)
waren benoemd (perfect past third-person)
zal benoemd zijn (perfect future first-person)
zult benoemd zijn (perfect future second-person)
zult benoemd zijn (perfect future second-person)
zult benoemd zijn (perfect future second-person)
zal benoemd zijn (perfect future third-person)
zullen benoemd zijn (perfect future first-person)
zullen benoemd zijn (perfect future second-person)
zullen benoemd zijn (perfect future third-person)
zou benoemd zijn (perfect conditional first-person)
zou benoemd zijn (perfect conditional second-person)
zou benoemd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt benoemd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt benoemd zijn (perfect conditional second-person)
zou benoemd zijn (perfect conditional third-person)
zouden benoemd zijn (perfect conditional first-person)
zouden benoemd zijn (perfect conditional second-person)
zouden benoemd zijn (perfect conditional third-person)

~ als vaststellen tot welke woordsoort een bepaald woord behoort

Het woord "beter" in de zin "Een beter huis" wordt als een bijvoeglijk naamwoord benoemd.


semantisch

afgeleid van semantiek met het achtervoegsel -isch

semantischer (uninflected comparative)
semantische (inflected positive)
semantischere (inflected comparative)
semantischers (partitive comparative)

Er werden verschillende semantische begrippen gebruikt in die tekst.


hen

In de officiële grammatica van het Nederlands wordt deze vorm onderscheiden van de datiefvorm hun. Dit onderscheid (evenals de vorm hen zelf), bekend als het systeem-Van Heule, is echter historisch gezien geheel kunstmatig In de spreektaal is hen dan ook minder gebruikelijk en wordt vaak vervangen door ze, soms (in strijd met de officiële regels) door hun.

persoonlijk voornaamwoord van de derde persoon meervoud in de functie van lijdend voorwerp en na voorzetsels. Voornamelijk gebruikt om te verwijzen naar personen, soms ook naar dieren.

Hij zag hen in de vergaderingsruimte.

Met hen ging hij naar de conferentie.

De sfeer was altijd opgewekt, maar al snel ging iedereen over tot de orde van de dag en vertrok naar zijn of haar kamer om huiswerk te maken en ‘écht’ belangrijke mensen te bellen over de laatste drama’s op school. Wie weet inspireert mijn reis hen om later ook de wereld te verkennen.

persoonlijk voornaamwoord van de derde persoon enkelvoud in de functie van onderwerp en lijdend voorwerp en na voorzetsels. Gebruikt om te kunnen verwijzen naar personen die zich als non-binair identificeren

Als iemand zich geen hij en geen zij voelt, hoe kan die persoon in het Nederlands dán worden aangeduid? De non-binaire gemeenschap vindt ‘hen’ een fijn alternatief: ‘Hen loopt.’

Weblink bron
Sander Becker
 “Is het Nederlands klaar voor het genderneutrale ‘Hen loopt’?” (8 oktober 2020) op trouw.nl


verbuiging

Naamwoord van handeling van verbuigen met het achtervoegsel -ing.

/vər.ˈbœʏ̯.χɪŋ/

/vər.ˈbœː.ɣɪŋ/

/vər.ˈbœː.ɣɪŋ/

warping

het veranderen van de buiging, een geval van mechanische vervorming

verbuigingen (plural)
verbuiginkje (diminutive singular)
verbuiginkjes (diminutive plural)

de flexie van een naamwoord of voornaamwoord naar geslacht, getal en naamval


declinatie

In de betekenis van ‘naamwoordsflexie; afstand tot hemelequator’ voor het eerst aangetroffen in 1240.

Middelnederlands declinacie, leenwoord uit Latijn dēclīnātiō ‘afwijking van een rechte lijn’ (als leenvertaling van Oudgrieks apóklisis (ἀπόκλισις) ‘afstand tot hemelequator’ en klísis (κλίσις) ‘woordflexie’), afleiding bij dēclīnāre ‘afwijken’; zie verder declineren.

declinaties (plural)
declinatietje (diminutive singular)
declinatietjes (diminutive plural)


woordsoort

Wortart

categorie waarin bepaalde woorden naar gelang het grammaticale gebruik in onderverdeeld worden

woordsoorten (plural)
woordsoortje (diminutive singular)
woordsoortjes (diminutive plural)

Deze woorden behoren tot dezelfde woordsoort.


aspiratie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘eerzucht’ voor het eerst aangetroffen in 1857

Afgeleid van aspireren met het achtervoegsel -atie

uitspraak waarbij een klank vergezeld gaat van een hoorbare ademstroom


auraal

gevormd met het achtervoegsel -aal uit Latijn auralis bn "met betrekking tot het oor"

aural

met betrekking tot het oor of het gehoor

Het kerkelijk lied was weliswaar geschreven maar werd tijdens de diensten auraal gebracht.

Weblink bron
Wim Rutgers
 “Beneden en boven de wind. Literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba.” (1996), De Bezige Bij, Amsterdam, ISBN 9023435303, p. 108


conjugatie

In de betekenis van ‘vervoeging’ voor het eerst aangetroffen in 1540.

Leenwoord uit Latijn coniugātiō ‘verbinding, vereniging, stamverwantschap van woorden’, afleiding bij coniugāre ‘met elkaar verbinden’.

de flexie van een werkwoord onder invloed van persoon, getal, tijd, wijs


contaminatie

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘het dooreenhalen van verschillende uitdrukkingen’ voor het eerst aangetroffen in 1912

Naamwoord van handeling van contamineren met het achtervoegsel -atie

Verschmutzung

verontreiniging of besmetting met chemische stof of bacterie


distaal

Afgeleid van het Engelse distal (ver verwijderd) en vernederlandst met het achtervoegsel -aal

distaler (uninflected comparative)
distaalst (uninflected superlative)
distale (inflected positive)
distalere (inflected comparative)
distaalste (inflected superlative)
distaals (partitive positive)
distalers (partitive comparative)

verwijzend naar referenten op grote afstand van de spreker


dorsaal

afgeleid van het Latijnse dorsum (rug) met het achtervoegsel -aal

met de rug van de tong gevormde spraakklank


agens

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘werkende kracht’ voor het eerst aangetroffen in 1829

agentia (singular)
agensje (diminutive)
agensjes (diminutive singular)
agentes (singular)

dat zinsdeel dat de handeling van het werkwoord voor zijn rekening neemt

In de zinnen "Jan eet een appel" en "De appel wordt door Jan gegeten" is "Jan" het agens.


contractie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘samentrekking’ voor het eerst aangetroffen in 1669

afgeleid van het Franse contraction of daarvoor van het Latijn

afgeleid van tractie met het voorvoegsel con-

Naamwoord van handeling van contraheren met het achtervoegsel -tie

het samentrekken van twee opeenvolgende woorden/klanken tot één enkele klank die van beide oorspronkelijke klanken kenmerken heeft

"That's" en "don't" zijn een contractie van "That is" en "do not".


equivalent

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘gelijkwaardig’ voor het eerst aangetroffen in 1650

Afkomstig van het Latijnse aequivalentem, actief deelwoord van aequivaleo.

equivalenten (plural)
equivalentje (diminutive singular)
equivalentjes (diminutive plural)

een woord of woordgroep in een bepaalde taal dat verwijst naar precies hetzelfde concept als een woord of woordgroep in een andere taal

Chambres d'hôte is het Franse equivalent van 'bed and breakfast'.

een woord met volledig gelijke betekenis

'Plezant' is het Vlaamse equivalent van 'leuk'.


extensie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘uitbreiding’ voor het eerst aangetroffen in 1559

Naamwoord van handeling van extenderen met het achtervoegsel -ie

afgeleid van het Franse extension of daarvoor van het Laatlatijnse 'extensio' (met het voorvoegsel ex-)

het geheel van de betekenissen van een woord

Het bereik van een bestaande woordenschat kan ook vergroot worden door metaforische extensie


flexie

In de betekenis van ‘buiging, woordbuiging’ voor het eerst aangetroffen in 1663.

Leenwoord uit Frans flexion, geleerde ontlening aan Latijn flexiō ‘buiging, verandering’, afleiding van flectere; zie verder flecteren.

flex

een buiging, een buigbeweging in een gewricht door de buigspieren

flexies (plural)
flexietje (diminutive singular)
flexietjes (diminutive plural)

de vormverandering van een woord naar gelang zijn grammaticale functie in de zin

Zo gaat de flexie van het zelfstandig naamwoord.


inclusief

de persoon of groep die wordt aangesproken omvattend
Gezegd met betrekking tot de 1e persoon meervoud in talen die verschillende vormen voor "wij" gebruiken afhankelijk van het al of niet inbegrepen zijn van de aangeprokene(n).

Binnen de niet-enkelvoudige vormen wordt nogal eens een onderscheid gemaakt tussen inclusief en exclusief. Bij inclusieve referentie is de toegesprokene inbegrepen, bij exclusieve referentie niet.

Anne E. Baker e.a. (eds.)
 “Taal en Taalwetenschap” (2012), John Wiley & Sons, Chichester, 2e druk, ISBN 9780470672136, p. 153


inductie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘redeneren van het bijzondere naar het algemene’ voor het eerst aangetroffen in 1863

Naamwoord van handeling van induceren met het achtervoegsel -tie

Induktion

het opgang komen van een ontwikkeling door beïnvloeding door een ander deel

Induktion

de beïnvloedende werking op andere mensen

Induktion

het redeneren uitgaande van de afwijking

Induktion

bewijsvoering uitgaande van typende gevallen

de klankwijziging van een klinker door de klank van de erop volgende lettergreep. (beïnvloeding)


interferentie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘inmenging’ voor het eerst aangetroffen in 1847

Naamwoord van handeling van interfereren met het achtervoegsel -entie

afgeleid van het Franse interférence (met het achtervoegsel -ie)

het ten onrechte toepassen van bepaalde regels op een taal die bij een andere taal behoren


lateraal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘ter zijde’ voor het eerst aangetroffen in 1777

afgeleid van het Franse lateral of het Latijnse 'latus' (zijde, kant) met het achtervoegsel -aal

lateraler (uninflected comparative)
lateraalst (uninflected superlative)
laterale (inflected positive)
lateralere (inflected comparative)
lateraalste (inflected superlative)
lateraals (partitive positive)
lateralers (partitive comparative)

waarvan bij de vorming de lucht langs beide zijden van de tong passeert


nasaal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘neus-’ voor het eerst aangetroffen in 1832

Afgeleid van het Latijnse 'nasus' (neus) met het achtervoegsel -aal .


passief

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘lijdende vorm van het werkwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1638

afgeleid van passie met het achtervoegsel -ief


positief

via Middelnederlands positijf en Frans positif bn van Latijn positivus, in de betekenis van ‘stellig’ voor het eerst aangetroffen in 1663
**[2] van Engels positive zn
**[3] via Frans positif zn van Latijn positivum zn

positieven (plural)
positiefje (diminutive singular)
positiefjes (diminutive plural)

De positief van zwaar, zwaarder en zwaarst is zwaar.


referentie

afgeleid van referent met het achtervoegsel -ie

Naamwoord van handeling van refereren met het achtervoegsel -entie

referenties (plural)
referentietje (diminutive singular)
referentietjes (diminutive plural)

buitentekstuele verwijzing, bijv. in de vorm van een voetnoot

Hoe maak ik referenties in mijn tekst?


syncope

In de betekenis van ‘wegval van middenklank’ voor het eerst aangetroffen in 1638.

Leenwoord uit Frans syncope, overgenomen uit Latijn syncope, ontleend aan Oudgrieks synkopḗ (συγκοπή), afleiding van synkóptein ‘stukslaan’, gevormd uit sýn- ‘samen’ en kóptein ‘hakken’.

syncopes (plural)
syncopen (plural)
syncope's (plural)

deletie van een of meer klanken of een lettergreep aan het woordmidden

Als de elisie een klinker binnen het woord betreft, spreekt men van syncope.


имя существительное

/ˈimʲə suʃʲʃʲɪˈstvʲitʲɪlʲnəjə/


podstatné meno

zelfstandig naamwoord; een woord dat een ding, een zaak of een toestand aanduidt


eponiem

van Frans éponyme dat teruggaat op Oudgrieks ἐπώνυμος bn "zijn naam gevend aan"; in de betekenis van ‘woord dat is afgeleid van een eigennaam’ voor het eerst aangetroffen in 1981

епоним

woord dat gevormd is op basis van een eigennaam van een persoon

eponiemen (plural)
eponiempje (diminutive singular)
eponiempjes (diminutive plural)

Het woord 'saxofoon' is een eponiem.


citaat

In de betekenis van ‘aanhaling, ontleende passage’ voor het eerst aangetroffen in 1840.

Leenwoord uit Latijn citātum ‘het opgeroepene’, verleden deelwoord bij citāre, waarvoor zie citeren.

citaten (plural)
citaatje (diminutive singular)
citaatjes (diminutive plural)

een letterlijke passage die door iemand anders aangehaald wordt uit een bron

Wikiquote heeft een uitgebreide verzameling citaten.

In een begeleidend citaat vertelt Muskee dat ze dixieland speelden op VVD-feestjes voor mensen met een clubsjaal en glazen sherry in de hand - niet leuk, een beetje oubollig. Hij stapte spoedig over naar The Rocking Strings, dat Shadows-achtige rock & roll speelde, compleet met pakjes en pasjes. Ze hadden een heel talentvolle gitarist, Muskees vriend Eelco Gelling.

Weblink bron
Jeroen Wielaert
 “Window of my eyes: Harry Muskee en de verloren tijd” (zaterdag 16 januari 2016, 13:44), NOS


germanisme

van Frans germanisme, in de betekenis van ‘uit het Duits overgenomen woord of uitdrukking, op te vatten als afgeleid van Germaan met het achtervoegsel -isme, in de betekenis 'in strijd met het eigen taalgebruik’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1817

ˌɣɛrmaˈnɪsmə

Germanismus

woord of uitdrukking overgenomen uit het Duits of gevormd naar het Duits

germanismen (plural)
germanismetje (diminutive singular)
germanismetjes (diminutive plural)

Germanismen worden tot de barbarismen gerekend.


anglicisme

via Frans anglicisme of direct van Latijn anglicismus, in de betekenis van ‘uit het Engels overgenomen woord of uitdrukking, in strijd met het eigen taalgebruik’ voor het eerst aangetroffen in 1824 met het achtervoegsel -isme

англицизъм

woord of uitdrukking overgenomen uit het Engels of gevormd naar Engels voorbeeld

anglicismen (plural)
anglicismetje (diminutive singular)
anglicismetjes (diminutive plural)


gallicisme

van Frans gallicisme, op te vatten als afgeleid van Gallië met het achtervoegsel -isme, in de betekenis van ‘uit het Frans overgenomen woord of uitdrukking, in strijd met het eigen taalgebruik’ voor het eerst aangetroffen in 1806

Gallizismus

woord of uitdrukking overgenomen uit het Frans of gevormd naar Frans voorbeeld


gallicisme

constructie of uitdrukking die kenmerkend is voor de Franse taal


hispanisme

van Frans hispanisme, van Hispania met het achtervoegsel -isme

Hispanismus

woord of uitdrukking overgenomen uit het Spaans of gevormd naar Spaans voorbeeld


belgicisme

van Frans belgicisme met het achtervoegsel -isme

ˌbɛlɣiˈsɪsmə

belgicisme

woord of uitdrukking die alleen voorkomt in het Nederlands of Frans zoals dat in België wordt gesproken

nacionalismo belga

het streven naar het behoud van België als één land


barbarisme

van Frans barbarisme, op te vatten als afgeleid van barbaar met het achtervoegsel -isme, in de betekenis van ‘leenwoord in strijd met de eigen taalnormen’ voor het eerst aangetroffen in 1780

Barbarismus

woord of uitdrukking uit een andere taal

barbarismen (plural)
barbarismetje (diminutive singular)
barbarismetjes (diminutive plural)

woord of uitdrukking overgenomen uit een andere taal of gevormd naar een andere taal

Weer struikelde ik over het barbarisme racisme, dit keer in de Ombudsman (…). Als Frans woord moet het als 'rasiezme' worden uitgesproken, maar het wordt doorgaans als een soort Engels beschouwd. Dan moet het als 'resism' worden verklankt, maar iedereen doet net alsof er 'rassisme' staat. Waarom schrijven we het dan niet zo, net als 'Rassismus' in het Duits?

Weblink bron
Anton van Hooff
 “Waarom niet ‘rassisme’?” (27 augustus 2019) op nrc.nl


barbarisme

via Latijn barbarismus van Oudgrieks βαρβαρισμός (barbarismós)


frisisme

afgeleid van fries met het achtervoegsel -isme

woord of uitdrukking overgenomen uit het Fries of gevormd naar Fries voorbeeld


hebraïsme

afgeleid van Hebreeuws met het achtervoegsel -isme

woord of uitdrukking overgenomen uit het Hebreeuws of gevormd naar Hebreeuws voorbeeld

Natuurlijk, al die hebraïsmen en graecismen maakten de vorige vertalingen moeilijk leesbaar, maar nu lijkt het soms of iedere beeldspraak gladgestreken moet worden.

Weblink bron
Hendrik Spiering
 “Hardleerse koppen en harten” (15 december 2000) op nrc.nl

In bijbelvertalingen zoals de Statenbijbel komt namelijk een groot aantal vergelijkbare uitdrukkingen voor: de God der goden, de Heer der heren, het heilige der heiligen, de hemel der hemelen, ijdelheid der ijdelheden, een knecht der knechten, een koning der koningen, en het lied der liederen voor het Hooglied van Salomo. Deze uitdrukkingen zijn letterlijke vertalingen uit het Hebreeuws en heten daarom hebraïsmen, een bijbelse of Hebreeuwse genitief (tweede naamval).

Weblink bron
Nicoline van der Sijs
 “De tocht der tochten en de produktieve Hebreeuwse genitief” (7 januari 1997) op nrc.nl


lusitanisme

van Frans lusitanisme, van Lusitanië (Portugal) met het achtervoegsel -isme

Lusitanismus

woord of uitdrukking overgenomen uit het Portugees of gevormd naar Portugees voorbeeld

Maar wat schrijft Gerrit Komrij op 9 oktober in deze krant: “...om ons te storten (...) op de verachtelijkheid van iedereen die een kop groter is dan ons.” Een anglicisme of, in Komrijs geval, lusitanisme?

Weblink bron
J.L. Heldring
 “Goed gezelschap, slecht voorbeeld” (5 november 1991) op nrc.nl


graecisme

leenvertaling van Latijn graecismus met het achtervoegsel -isme, in de betekenis van ‘ontlening aan het Grieks’ voor het eerst aangetroffen in 1552

Graezismus

woord of uitdrukking overgenomen uit het Oudgrieks of gevormd naar Oudgrieks voorbeeld

En de Latijnse vertaling van dit gedicht bevat enkele virtuoos geplaatste alliteraties en een zeer geleerd archaïsch graecisme.

Weblink bron
Ilja Leonard Pfeijffer
 “Het hart moet worden gekoeld” (23 april 2004) op nrc.nl


dialectisme

afgeleid van dialect met het achtervoegsel -isme

dialectisme

woord of uitdrukking overgenomen uit een dialect of gevormd naar een voorbeeld uit een dialect

De verteltoon varieert van uiterst onopgesmukt en direct (afgezien van de in normaal Nederlands vertaalde sappige dialectismen een hoog percentage `reet', `stront' en `eikel') tot hol retorisch (de taal van de autoriteiten).

Weblink bron
Peter Drehmanns
 “De waarheid gedijt hier niet” (10 januari 2003) op nrc.nl

Uit Oudenaarde stamt ook de enige gepalataliseerde vorm (wueghe) en de spelling met ou. Bij de bronnen uit deze plaats kan de tekstsoort bevorderend hebben gewerkt bij het laten doordringen van dit dialectisme.

Marijke Mooijaart
 “Atlas van Vroegmiddelnederlandse taalvarianten.” (1992), LEd, Utrecht, ISBN 9054340045, p. 90


b

b's (plural)
b'tje (diminutive singular)
b'tjes (diminutive plural)


c

c's (plural)
c'tje (diminutive singular)
c'tjes (diminutive plural)


d

d's (plural)
d'tje (diminutive singular)
d'tjes (diminutive plural)


f

f'en (plural)
f's (plural)
f'je (diminutive singular)
f'jes (diminutive plural)


g

g's (plural)
g'tje (diminutive singular)
g'tjes (diminutive plural)


h

h's (plural)
h'tje (diminutive singular)
h'tjes (diminutive plural)


j

j's (plural)
j'tje (diminutive singular)
j'tjes (diminutive plural)


k

In de betekenis van ‘kanker’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1964

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘telwoord:’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1000

k's (plural)
k'tje (diminutive singular)
k'tjes (diminutive plural)


l

l'en (plural)
l's (plural)
l'etje (diminutive singular)
l'etjes (diminutive plural)


m

ɛm (singular)
m'en/m's (plural)
ˈɛmə(n)/ɛms (plural)
m'etje (diminutive singular)
ˈɛməcjə (diminutive singular)
m'etjes (diminutive plural)
ˈɛməcjəs (diminutive plural)


n

n'en, n's (plural)
n'etje (diminutive singular)
n'etjes (diminutive plural)


o

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verrukking, smart e.d.’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

o's (plural)
o'tje (diminutive singular)
o'tjes (diminutive plural)


p

p's (plural)
p'tje (diminutive singular)
p'tjes (diminutive plural)


q

q's (plural)
q'tje (diminutive singular)
q'tjes (diminutive plural)


r

r'en, r's (plural)
r'etje (diminutive singular)
r'etjes (diminutive plural)


s

s'en, s's (plural)
s'je (diminutive singular)
s'jes (diminutive plural)


s

de negentiende letter van het Anglo-Normandische alfabet


t

t's (plural)
t'tje (diminutive singular)
t'tjes (diminutive plural)


v

v's (plural)
v'tje (diminutive singular)
v'tjes (diminutive plural)

de tweeëntwintigste letter van het alfabet


x

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘als teken voor een onbekende grootheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1694

x

de vierentwintigste letter van het alfabet

x'en (plural)
x'je (diminutive singular)
x'jes (diminutive plural)

X, y, z, dit was het alfabet.


w

w's (plural)
w'tje (diminutive singular)
w'tjes (diminutive plural)

de drieëntwintigste letter van het alfabet


z

z

de zesentwintigste letter van het alfabet

z's, z'en (plural)
z'je (diminutive singular)
z'jes (diminutive plural)

X, y, z, dit was het alfabet.


stellende trap

de vorm die een bijvoeglijk naamwoord heeft als het niet in de vergelijkende of overtreffende trap gebruikt wordt

Goed is de stellende trap van beter.


vergelijkende trap

comperative degree

de vorm die een bijvoeglijk naamwoord aanneemt als het in een vergelijking gebruikt wordt

Beter is de vergelijkende trap van goed.


overtreffende trap

de vorm die een bijvoeglijk naamwoord aanneemt om aan te geven dat de hoedanigheid ervan een hoogtepunt bereikt

Er zijn veel grote havens in de wereld. Rotterdam is de grootste.


á

de tweede letter in het IJslandse alfabet, klinker


á

de eerste letter van het Oudnoorse alfabet met een accent aigu, klinker


буква

letter; een teken om in geschreven taal een klank van de gesproken taal weer te geven


азбука

Afgeleid van de eerste twee letters van het Cyrillisch alfabet, азъ (az) en буки (buki).

de gezamenlijke lettertekens waarmee een taal schriftelijk wordt weergegeven, in hun bepaalde volgorde: alfabet

Първата буква от азбуката е а.

De a is de eerste lettter van het alfabet.


азбука

азбука Морзе — Morsecode

азбука Брайля — Braille

слоговая азбука — syllabarium


азбука

de gezamenlijke lettertekens waarmee een taal schriftelijk wordt weergegeven, in hun bepaalde volgorde: Cyrillisch alphabet


vergrotende trap

vergrotende trap

de vorm die het bijvoeglijk naamwoord aanneemt in vergelijkingen

vergrotende trappen (plural)
vergrotende trappetje (diminutive singular)
vergrotende trappetjes (diminutive plural)


taaleigen

idiomë

uitdrukkingen en zegswijzen uit een bepaalde taal

taaleigens (plural)
taaleigentje (diminutive singular)
taaleigentjes (diminutive plural)


taalbarrière

Sprachbarriere

een belemmering in de communicatie, veroorzaakt door het verschil in taal

taalbarrières (plural)
taalbarrièretje (diminutive singular)
taalbarrièretjes (diminutive plural)

Wij hadden laatst een Portugese uitwisselingsstudent in huis, maar de taalbarrière was toch groter dan we dachten.

Het echec van zijn relatie met Willy zal zich vooral aan hem hebben opgedrongen als gevolg van de eenzaamheid waarmee hij in Parijs te maken kreeg. Ook de taalbarrière deed zich gelden en in zo'n situatie lag het voor de hand dat hij stiekem droomde over een tweezaamheid met Willy Wentholt, die bovendien het Frans meer dan voortreffelijk sprak en schreef.


taalbeheersing

samenstelling van taal zn en beheersing zn

Sprachbeherrschung

het vermogen zich te kunnen uitdrukken in een of meer talen

applied linguistics

studie van de juiste aanwending van taal (als vak)

Taalbeheersing als vak.


wijs

In de betekenis van ‘verstandig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1201

In de betekenis van ‘manier’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1050

grammaticale categorie waarmee de relatie wordt aangegeven tussen een werkwoord en de werkelijkheid, modus


taalkundig

Afgeleid van taalkunde met het achtervoegsel -ig

taalkundiger (uninflected comparative)
taalkundigst (uninflected superlative)
taalkundige (inflected positive)
taalkundigere (inflected comparative)
taalkundigste (inflected superlative)
taalkundigs (partitive positive)
taalkundigers (partitive comparative)


taalkundige

Afgeleid van taalkundig met het achtervoegsel -e


linguïst

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘taalkundige’ voor het eerst aangetroffen in 1824

Afgeleid van Latijn lingua met het achtervoegsel -ist.

linguïsten (plural)
linguïstje (diminutive singular)
linguïstjes (diminutive plural)

Een linguïst is iemand met een wetenschappelijke achtergrond.


taalgroep

grupo lingüístico

een groep mensen die dezelfde taal spreken

taalgroepen (plural)
taalgroepje (diminutive singular)
taalgroepjes (diminutive plural)

een groep aan elkaar verwante talen of taalvariëteiten

Karakteristiek voor deze taalgroep zijn de voor de meeste mensen onuitspreekbare medeklinkerclusters die toegestaan zijn.


taalklank

fonema

(taalkunde) een klank die betekenisonderscheidend werkt in een taal

taalklanken (plural)
taalklankje (diminutive singular)
taalklankjes (diminutive plural)

Deze taalklank contrasteert duidelijk met die.


називний відмінок

nominatief; een van de 8 naamvallen van de Indo-Europese talen In deze vorm staat meestal een onderwerp of naamwoordelijk deel van een gezegde


давальний відмінок

datief ; een van de 8 naamvallen van de Indo-Europese talen


знахідний відмінок

accusatief ; in deze vorm waar een lijdend voorwerp staat


locatief

afgeleid van locatie met het achtervoegsel -ief

locative case

de zevende naamval die een betrekking van plaats aanduidt

locatieven (plural)
locatiefje (diminutive singular)
locatiefjes (diminutive plural)

In die zin dient een locatief gebruikt te worden.


мовознавець

taalkundige; beoefenaar van de taalkunde


antithese

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tegenstelling’ voor het eerst aangetroffen in 1773

afgeleid van these met het voorvoegsel anti-

het tegenovergestelde, iets met een tegengestelde betekenis


aлфaвит

alfabet; de gezamelijke lettertekens, waarmee een taal schriftelijk wordt weergegeven, in hun bepaalde volgorde


dialect

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘streektaal’ voor het eerst aangetroffen in 1723

afgeleid van het Griekse 'légein' (spreken) met het voorvoegsel dia-

dialek

een variant van een taal met kenmerkende grammaticale, fonologische en andere kenmerken

dialecten (plural)
dialectje (diminutive singular)
dialectjes (diminutive plural)

een taalvariëteit met onderscheidende grammaticale, fonologische en andere kenmerken

Ook het Surinaams-Nederlands is een dialect van het Nederlands.


onzijdig

In de betekenis van ‘neutraal’ voor het eerst aangetroffen in 1631

afgeleid van zijde met het voorvoegsel on- en met het achtervoegsel -ig

onzijdiger (uninflected comparative)
onzijdigst (uninflected superlative)
onzijdige (inflected positive)
onzijdigere (inflected comparative)
onzijdigste (inflected superlative)
onzijdigs (partitive positive)
onzijdigers (partitive comparative)

horend bij een zelfstandig naamwoorden bij welke in het Nederlands het lidwoord 'het' voor geplaatst kan worden

Het woord 'huis' is een onzijdig woord.


voorvoegsel

Afgeleid van voorvoegen met het achtervoegsel -sel. Dit is een leenvertaling van de Latijnse term praefix (in het Nederlands ontleend als prefix).

Vorsilbe

een gebonden morfeem dat voor een ander woord geplaatst wordt om iets aan de betekenis toe te voegen

voorvoegsels (plural)
voorvoegseltje (diminutive singular)
voorvoegseltjes (diminutive plural)

Tot die laatste categorie behoorde luitenant D'Aulnay-Pradelle. Iedereen die het over hem had, liet de voornaam, het adellijk voorvoegsel, het Aulnay' en het verbindingsstreepje achterwege en zei gewoon `Pradelle, omdat bekend was dat hij daar pisnijdig om werd.


deelteken

trema gebruikt om een klinker van een vorige te scheiden

door de trema op de e van poëzie geven we aan dat deze klinker e apart moet worden uitgesproken van de voorafgaande klinker o


bepaald

*vervoeging van bepalen: de stam met de uitgang -d, zonder ge- vanwege voorvoegsel

definite

om te verwijzen naar een specifiek geval dat uit de context duidelijk is (ter onderscheiding van de algemene betekenis, waarnaar verwezen wordt met de term onbepaald)

Het bepaald lidwoord is in het Nederlands "de" of "het".


relatief

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘in verband met, betrekking hebbend op’ voor het eerst aangetroffen in 1598


ellips

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘ovaal’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1749

ellips

twee-dimensionale figuur die wordt gevormd door alle punten waarvoor de som ...

Ellipse

een stijlfiguur waarbij een lopende zin wordt afgebroken, die echter door...

ellipsen (plural)
ellipsje (diminutive singular)
ellipsjes (diminutive plural)

een stijlfiguur waarbij een lopende zin wordt afgebroken, die echter door de toehoorder (lezer) gemakkelijk kan worden afgemaakt


expressie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘uitdrukking’ voor het eerst aangetroffen in 1680

Naamwoord van handeling van expresseren met het achtervoegsel -ie

afgeleid van het Franse expression of daarvoor van het Latijnse 'expressiō' (met het voorvoegsel ex- en met het achtervoegsel -io)