langues ouraliennes

Oeralische talen, taalfamilie van ongeveer 45 talen die hoofdzakelijk in het noorden van Europa en Azië worden gesproken


langues uto-aztèques

Uto-Azteekse talen, taalfamilie van ongeveer 60 talen die in Mexico en het westen van de VS worden gesproken


langues basques

Baskische talen, taalfamilie van de op het Baskisch na uitgestorven talen die in en rond Baskenland worden gesproken


langues wakashanes

Wakashantalen, verzamelnaam van een zevental talen die in het westen van Canada worden gesproken


langues germaniques occidentales

West-Germaanse talen, taalfamilie van enkele tientallen talen die oorspronkelijk in West-Europa, maar tegenwoordig over de hele wereld worden gesproken


langues slaves occidentales

West-Slavische talen, taalfamilie van een tiental talen die in Polen en naburige landen worden gesproken


Westelijke Maleis-Polynesische talen, verzamelnaam van meer dan 500 talen die in het gebied van de Indische en de Stille Oceaan worden gesproken


langues yupik

Joepiktalen, verzamelnaam van een vijftal talen die in Alaska en Siberië worden gesproken


langues zandé

Zandétalen, verzamelnaam van een zestal talen die in het midden van Afrika worden gesproken


langues arméniennes

Armeense talen, taalfamilie van het Armeens, of de daarbinnen onderscheiden talen die ten zuiden van de Kaukasus worden gesproken


langues celtes

Keltische talen, taalfamilie van een tiental talen die in West-Europa worden gesproken


afrikazia lingvaro

Afro-Aziatische talen, taalfamilie van ongeveer 370 talen die in Noord-Afrika en het westen van Azië worden gesproken


alakalufa lingvaro

Alacalufaanse talen, taalfamilie van een drietal, merendeels uitgestorven talen die in Chili worden gesproken


albana lingvaro

Albaanse talen, taalfamilie van het Albanees, of de daarbinnen onderscheiden talen die in Albanië en naburige landen worden gesproken


algia lingvaro

Algische talen, taalfamilie van ongeveer 45 talen die in Noord-Amerika worden gesproken


algonkena lingvaro

Algonquintalen, verzamelnaam van ongeveer 40 talen die in Noord-Amerika worden gesproken


altaja lingvaro

Altaïsche talen, taalfamilie van ongeveer 65 talen die in het midden en westen van Azië worden gesproken


apaĉa lingvaro

Apachetalen, verzamelnaam van een zevental talen die in het zuidwesten van de VS worden gesproken


arava lingvaro

Arauaanse talen, taalfamilie van ongeveer 8 talen die in Brazilië en Peru worden gesproken


aravaka lingvaro

Arawaktalen, taalfamilie van ongeveer 55 talen die in Zuid-Amerika worden gesproken


internacia planlingvo

kunsttalen, verzamelnaam van speciaal ontwikkelde talen die door mensen worden gesproken


atabaska lingvaro

Athabaskische talen, verzamelnaam van ongeveer 55 talen die in Noord-Amerika worden gesproken


atlantik-konga lingvaro

Atlantische Congotalen, taalfamilie van bijna 1500 talen die in Afrika ten zuiden van de Sahara worden gesproken


aŭstralia lingvaro

Australische talen, verzamelnaam van honderden inheemse talen die in Australië worden gesproken


aŭstralazia lingvaro

Austroaziatische talen, taalfamilie van ongeveer 170 talen die in Oost-Azië worden gesproken


aŭstronezia lingvaro

Austronesische talen, taalfamilie van ongeveer 1260 talen die in het gebied van de Indische en de Stille Oceaan worden gesproken


balta lingvaro

Baltische talen, taalfamilie van een tiental talen die in Noordoost-Europa worden gesproken


bamileka lingvaro

Bamileketalen, verzamelnaam van een elftal talen die in Kameroen worden gesproken


banda lingvaro

Bandatalen, verzamelnaam van een zestal talen die in Congo en Zuid-Soedan worden gesproken


bantua lingvaro

Bantoetalen, taalfamilie van meer dan 500 talen die in Afrika rond de evenaar en zuidelijk daarvan worden gesproken


bataka lingvaro

Bataktalen, verzamelnaam van een vijftal talen die op Sumatra worden gesproken


berbera lingvaro

Berbertalen, taalfamilie van een aantal talen die in het oordwesten van Afrika worden gesproken


bihara lingvaro

Biharitalen, taalfamilie van ongeveer 20 talen die in het noordwesten van India en in Nepal worden gesproken


kadoa lingvaro

Caddotalen, taalfamilie van een vijftal talen die in de VS worden gesproken


kaŭkaza lingvaro

Kaukasische talen, verzamelnaam van tientallen talen die in het gebied van de Kaukasus worden gesproken


kelta lingvaro

Keltische talen, taalfamilie van een tiental talen die in West-Europa worden gesproken


indiana lingvaro mezamerike

Centraal-Amerindische talen, verzamelnaam van vele tientallen talen die in Midden-Amerika worden gesproken


centr-malajopolinezia lingvaro

Centraal-Maleis-Polynesische talen, taalfamilie van meer dan 170 talen die in het oosten van Indonesië worden gesproken


centr-sudana lingvaro

Centraal-Soedanese talen, taalfamilie van ongeveer 60 talen die in het midden van Afrika worden gesproken


ĉada lingvaro

Tsjadische talen, taalfamilie van ongeveer 150 talen die in het midden van Afrika worden gesproken


ĉama lingvaro

Chamische talen, verzamelnaam van een tiental talen die in Atjeh en Zuidoost-Azië worden gesproken


ĉibĉa lingvaro

Chibchatalen, taalfamilie van ongeveer 20 talen die in Brazilië en Peru worden gesproken


kreol-piĝina lingvaro

contacttalen, verzamelnaam van diverse talen die op plaatsen waar mensen met verschillende talen elkaar ontmoeten worden gesproken


kuŝida lingvaro

Koesjitische talen, taalfamilie van tientallen talen die in het noordoosten van Afrika worden gesproken


dravida lingvaro

Dravidische talen, taalfamilie van ongeveer 85 talen die in het zuiden en oosten van India worden gesproken


orientĝermana lingvaro

Oost-Germaanse talen, taalfamilie van enkele uitgestorven talen die vroeger in Oost-Europa worden gesproken


orientslava lingvaro

Oost-Slavische talen, taalfamilie van enkele talen die in Oost-Europa en Siberië worden gesproken


orient-malajopolinezia lingvaro

Oostelijke Maleis-Polynesische talen, taalfamilie van ongeveer 540 talen die in het oosten van Indonesië en in Polynesië worden gesproken


orientsudana lingvaro

Oost-Soedanese talen, taalfamilie van ongeveer 60 talen die in het noordoosten van Afrika worden gesproken


egipta lingvaro

Egyptische talen, taalfamilie van enkele uitgestorven talen die in het oude Egypte worden gesproken


kreol-piĝina lingvaro anglabaze

Engelse creooltalen, verzamelnaam van diverse door menging ontstane talen die met veel aan het Engels ontleende woorden worden gesproken


eskim-aleuta lingvaro

Eskimo-Aleoetische talen, taalfamilie van ongeveer 20 talen die in het noorden van Noord-Amerika worden gesproken


finn-ugra lingvaro

Finoegrische talen, taalfamilie van ongeveer 30 talen die hoofdzakelijk in het noorden van Europa en Azië worden gesproken


formoza lingvaro

Formosaanse talen, taalfamilie van ongeveer 25 talen die op Taiwan worden gesproken


kreol-piĝina lingvaro francabaze

Franse creooltalen, verzamelnaam van diverse door menging ontstane talen die met veel aan het Frans ontleende woorden worden gesproken


ĝermana lingvaro

Germaanse talen, taalfamilie van tientallen talen die oorspronkelijk in Europa, maar tegenwoordig over de hele wereld worden gesproken


helena lingvaro

Helleense talen, taalfamilie van het Grieks en enkele nauw verwante talen die in Griekenland worden gesproken


miao-jaŭa lingvaro

Miao-Yaotalen, taalfamilie van ongeveer 35 talen die in Zuid-China en Zuidoost-Azië worden gesproken


hoka lingvaro

Hokantalen, taalfamilie van ongeveer 20 talen die in Californië worden gesproken


iĝava lingvaro

Ijotalen, verzamelnaam van een tiental talen die in Zuid-Nigeria worden gesproken


hindarja lingvaro

Indische talen, taalfamilie van een honderdtal talen die in India worden gesproken


hindeŭropa lingvaro

Indo-Europese talen, taalfamilie van ongeveer 440 talen die tegenwoordig over de hele wereld worden gesproken


hindirana lingvaro

Indo-Iraanse talen, taalfamilie van honderden talen die in het Midden-Oosten en Zuid-Azië worden gesproken


irana lingvaro

Iraanse talen, taalfamilie van tientallen talen die in Perzië en naburige landen worden gesproken


irokeza lingvaro

Irokese talen, verzamelnaam van ongeveer 15 talen die in het oosten van Noord-Amerika worden gesproken


italika lingvaro

Italische talen, taalfamilie van tientallen talen die oorspronkelijk in Italië, maar tegenwoordig verspreid over de hele wereld worden gesproken


japana lingvaro

Japanse talen, taalfamilie van Japans en een tiental verwante talen die in Japan worden gesproken


karena lingvaro

Karentalen, verzamelnaam van ongeveer 15 talen die in Myanmar en Thailand worden gesproken


kojsana lingvaro

Khoisantalen, verzamelnaam van ongeveer 20 door klikfonemen gekenmerkte talen die in Afrika worden gesproken


kordofana lingvaro

Kordofaanse talen, verzamelnaam van ongeveer 25 talen die in Soedan worden gesproken


krua lingvaro

Kroetalen, verzamelnaam van ongeveer 15 talen die in West-Afrika worden gesproken


dajaka lingvaro

Dajaktalen, verzamelnaam van een tiental talen die op Borneo worden gesproken


malajopolinezia lingvaro

Maleis-Polynesische talen, taalfamilie van honderden talen die in het gebied van de Indische en de Stille Oceaan worden gesproken


mandea lingvaro

Mandetalen, taalfamilie van ongeveer 50 talen die in West-Afrika worden gesproken


manoba lingvaro

Manobotalen, verzamelnaam van ongeveer 15 talen die op Mindanao worden gesproken


majaa lingvaro

Mayatalen, verzamelnaam van ongeveer 30 talen die in Midden-Amerika worden gesproken


mon-kmera lingvaro

Mon-Khmertalen, taalfamilie van vele tientallen talen die in Zuidoost-Azië worden gesproken


mongola lingvaro

Mongoolse talen, taalfamilie van ongeveer 13 talen die hoofdzakelijk in Mongolië en naburige landen worden gesproken


munda lingvaro

Mundatalen, verzamelnaam van ongeveer 20 talen die in het zuiden van Azië worden gesproken


na-denea lingvaro

Na-Denétalen, taalfamilie van ongeveer 60 talen die in Noord-Amerika worden gesproken


naŭatla lingvaro

Nahuatltalen, verzamelnaam van ongeveer 44 talen die in Mexico worden gesproken


niĝerkonga lingvaro

Niger-Congotalen, taalfamilie van ongeveer 1540 talen die in Afrika ten zuiden van de Sahara worden gesproken


nilo-sahara lingvaro

Nilo-Saharatalen, taalfamilie van ongeveer 200 talen die in het midden en noorden van Afrika worden gesproken


indiana lingvaro nordamerike

Noord-Amerindische talen, verzamelnaam van ongeveer 300 talen die in Noord-Amerika worden gesproken


nordkaŭkaza lingvaro

Noord-Kaukasische talen, taalfamilie van ongeveer 35 talen die in het gebied aan de noordkant van de Kaukasus worden gesproken


nordĝermana lingvaro

Noord-Germaanse talen, taalfamilie van een tiental talen die in Scandinavië worden gesproken


nubia lingvaro

Nubische talen, verzamelnaam van een zestal talen die in Egypte en Soedan worden gesproken


omota lingvaro

Omotische talen, taalfamilie van enkele talen die in Ethiopië worden gesproken


otomi-mangea lingvaro

Oto-Mangueaanse talen, taalfamilie van ongeveer 175 talen die in Midden-Amerika worden gesproken


otomia lingvaro

Otomische talen, verzamelnaam van een tiental talen die in Mexico worden gesproken


papua lingvaro

Papoeatalen, verzamelnaam van ongeveer 800 talen die op Nieuw Guinea en naburige eilanden worden gesproken


filipina lingvaro

Filipijnse talen, taalfamilie van ongeveer 150 talen die op de Filipijnen en Celebes worden gesproken


kreol-piĝina lingvaro portugalbaze

Portugese creooltalen, verzamelnaam van diverse door menging ontstane talen die met veel aan het Portugees ontleende woorden worden gesproken


prakrita lingvaro

Prakrittalen, verzamelnaam van een tiental talen die in India en Nepal worden gesproken


keĉua lingvaro

Quechuatalen, taalfamilie van ongeveer 45 talen die in het westen van Zuid-Amerika worden gesproken


latinida lingvaro

Romaanse talen, taalfamilie van tientallen talen die oospronkelijk in Zuid-Europa, maar tegenwoordig verspreid over de hele wereld worden gesproken


saliŝa lingvaro

Salisjtalen, verzamelnaam van ongeveer 25 talen die in het westen van Noord-Amerika worden gesproken


samea lingvaro

Samitalen, taalfamilie van ongeveer 10 talen die hoofdzakelijk in het noorden van Scandinavië worden gesproken


samojeda lingvaro

Samojeedse talen, taalfamilie van ongeveer 8 talen die in Rusland worden gesproken


semida lingvaro

Semitische talen, taalfamilie van tientallen talen die in het noorden van Afrika en het westen van Azië worden gesproken


signa lingvaro

gebarentalen, verzamelnaam van ongeveer 135 talen die voor mensen met beperkingen bij spreken of luisteren praktischer zijn dan talen die worden gesproken


ĉina lingvaro

Chinese talen, taalfamilie van 10 tot honderden varianten van het Chinees talen die in China worden gesproken


ĉinotibeta lingvaro

Sino-Tibetaanse talen, taalfamilie van ongeveer 450 talen die in China en Zuidoost-Azië worden gesproken


siua lingvaro

Sioux-Catawbatalen, verzamelnaam van ongeveer 15 talen die in het midden van Noord-Amerika worden gesproken


slava lingvaro

Slavische talen, taalfamilie van ongeveer 20 talen die in Oost-Europa en Siberië worden gesproken


songaja lingvaro

Songhaitalen, verzamelnaam van ongeveer 10 talen die rond het middelste deel van het stroomgebied van de Niger worden gesproken


soraba lingvaro

Sorbische talen, verzamelnaam van twee Slavische talen die in het oosten van Duitsland worden gesproken


indiana lingvaro sudamerike

Zuid-Amerindische talen, verzamelnaam van ongeveer 350 talen die in Zuid-Amerika worden gesproken


kartvela lingvaro

Zuid-Kaukasische talen, taalfamilie van een vijftal talen die in het gebied aan de zuidkant van de Kaukasus worden gesproken


sudslava lingvaro

Zuid-Slavische talen, taalfamilie van een tiental talen die op de Balkan worden gesproken


kradaja lingvaro

Tai-Kadaitalen, taalfamilie van ongeveer 95 talen die in Zuidoost-Azië en China worden gesproken


tibetobirma lingvaro

Tibeto-Birmaanse talen, taalfamilie van meer dan 400 talen die in Tibet en Zuidoost-Azië worden gesproken


tranovgvinea lingvaro

Trans-Nieuw-Guineatalen, taalfamilie van ongeveer 480 talen die op Nieuw Guinea en naburige eilanden worden gesproken


tungus-manĉura lingvaro

Toengoezische talen, taalfamilie van ongeveer 11 talen die in het midden en oosten van Azië worden gesproken


tupia lingvaro

Tupitalen, verzamelnaam van ongeveer 65 talen die in het midden en oosten van Zuid-Amerika worden gesproken


tjurka lingvaro

Turkse talen, taalfamilie van ongeveer 40 talen die in het midden en westen van Azië worden gesproken


urala lingvaro

Oeralische talen, taalfamilie van ongeveer 45 talen die hoofdzakelijk in het noorden van Europa en Azië worden gesproken


jut-azteka lingvaro

Uto-Azteekse talen, taalfamilie van ongeveer 60 talen die in Mexico en het westen van de VS worden gesproken


eŭska lingvaro

Baskische talen, taalfamilie van de op het Baskisch na uitgestorven talen die in en rond Baskenland worden gesproken


vakaŝa lingvaro

Wakashantalen, verzamelnaam van een zevental talen die in het westen van Canada worden gesproken


okcidentĝermana lingvaro

West-Germaanse talen, taalfamilie van enkele tientallen talen die oorspronkelijk in West-Europa, maar tegenwoordig over de hele wereld worden gesproken


okcidentslava lingvaro

West-Slavische talen, taalfamilie van een tiental talen die in Polen en naburige landen worden gesproken


okcident-malajopolinezia lingvaro

Westelijke Maleis-Polynesische talen, verzamelnaam van meer dan 500 talen die in het gebied van de Indische en de Stille Oceaan worden gesproken


jupika lingvaro

Joepiktalen, verzamelnaam van een vijftal talen die in Alaska en Siberië worden gesproken


azandea lingvaro

Zandétalen, verzamelnaam van een zestal talen die in het midden van Afrika worden gesproken


armena lingvaro

Armeense talen, taalfamilie van het Armeens, of de daarbinnen onderscheiden talen die ten zuiden van de Kaukasus worden gesproken


algonkinu valodas

Algonquintalen, verzamelnaam van ongeveer 40 talen die in Noord-Amerika worden gesproken


altajiešu valodas

Altaïsche talen, taalfamilie van ongeveer 65 talen die in het midden en westen van Azië worden gesproken


angliskās kreoliskās valodas

Engelse creooltalen, verzamelnaam van diverse door menging ontstane talen die met veel aan het Engels ontleende woorden worden gesproken


apaču valodas

Apachetalen, verzamelnaam van een zevental talen die in het zuidwesten van de VS worden gesproken


atapasku valodas

Athabaskische talen, verzamelnaam van ongeveer 55 talen die in Noord-Amerika worden gesproken


austrāliešu valodas

Australische talen, verzamelnaam van honderden inheemse talen die in Australië worden gesproken


austronēziešu valodas

Austronesische talen, taalfamilie van ongeveer 1260 talen die in het gebied van de Indische en de Stille Oceaan worden gesproken


austrumsudāniešu valodas

Oost-Soedanese talen, taalfamilie van ongeveer 60 talen die in het noordoosten van Afrika worden gesproken


baltu valodas

Baltische talen, taalfamilie van een tiental talen die in Noordoost-Europa worden gesproken


bamileku valodas

Bamileketalen, verzamelnaam van een elftal talen die in Kameroen worden gesproken


bandu valodas

Bandatalen, verzamelnaam van een zestal talen die in Congo en Zuid-Soedan worden gesproken


bantu valodas

Bantoetalen, taalfamilie van meer dan 500 talen die in Afrika rond de evenaar en zuidelijk daarvan worden gesproken


bataku valodas

Bataktalen, verzamelnaam van een vijftal talen die op Sumatra worden gesproken


čamiešu valodas

Chamische talen, verzamelnaam van een tiental talen die in Atjeh en Zuidoost-Azië worden gesproken


Centrālamerikas indiāņu valodas

Centraal-Amerindische talen, verzamelnaam van vele tientallen talen die in Midden-Amerika worden gesproken


dajaku valodas

Dajaktalen, verzamelnaam van een tiental talen die op Borneo worden gesproken


Dienvidamerikas indiāņu valodas

Zuid-Amerindische talen, verzamelnaam van ongeveer 350 talen die in Zuid-Amerika worden gesproken


dravīdu valodas

Dravidische talen, taalfamilie van ongeveer 85 talen die in het zuiden en oosten van India worden gesproken


filipīniešu valodas

Filipijnse talen, taalfamilie van ongeveer 150 talen die op de Filipijnen en Celebes worden gesproken


franciskās kreoliskās valodas

Franse creooltalen, verzamelnaam van diverse door menging ontstane talen die met veel aan het Frans ontleende woorden worden gesproken


hojsanu valodas

Khoisantalen, verzamelnaam van ongeveer 20 door klikfonemen gekenmerkte talen die in Afrika worden gesproken


kaukāziešu valodas

Kaukasische talen, verzamelnaam van tientallen talen die in het gebied van de Kaukasus worden gesproken


idžbu valodas

Ijotalen, verzamelnaam van een tiental talen die in Zuid-Nigeria worden gesproken


indoāriešu valodas

Indische talen, taalfamilie van een honderdtal talen die in India worden gesproken


indoeiropiešu valodas

Indo-Europese talen, taalfamilie van ongeveer 440 talen die tegenwoordig over de hele wereld worden gesproken


irāņu valodas

Iraanse talen, taalfamilie van tientallen talen die in Perzië en naburige landen worden gesproken


irokēzu valodas

Irokese talen, verzamelnaam van ongeveer 15 talen die in het oosten van Noord-Amerika worden gesproken


jupiku valodas

Joepiktalen, verzamelnaam van een vijftal talen die in Alaska en Siberië worden gesproken


karenu valodas

Karentalen, verzamelnaam van ongeveer 15 talen die in Myanmar en Thailand worden gesproken


kečvu valodas

Quechuatalen, taalfamilie van ongeveer 45 talen die in het westen van Zuid-Amerika worden gesproken


ķeltu valodas

Keltische talen, taalfamilie van een tiental talen die in West-Europa worden gesproken


kreoliskās valodas

contacttalen, verzamelnaam van diverse talen die op plaatsen waar mensen met verschillende talen elkaar ontmoeten worden gesproken


kušītu valodas

Koesjitische talen, taalfamilie van tientallen talen die in het noordoosten van Afrika worden gesproken


mākslīgās valodas

kunsttalen, verzamelnaam van speciaal ontwikkelde talen die door mensen worden gesproken


manobu valodas

Manobotalen, verzamelnaam van ongeveer 15 talen die op Mindanao worden gesproken


monkhmeru valodas

Mon-Khmertalen, taalfamilie van vele tientallen talen die in Zuidoost-Azië worden gesproken


mundu valodas

Mundatalen, verzamelnaam van ongeveer 20 talen die in het zuiden van Azië worden gesproken


nigēriešu-kordofāņu valodas

Niger-Congotalen, taalfamilie van ongeveer 1540 talen die in Afrika ten zuiden van de Sahara worden gesproken


nūbiešu valodas

Nubische talen, verzamelnaam van een zestal talen die in Egypte en Soedan worden gesproken


otomu valodas

Otomische talen, verzamelnaam van een tiental talen die in Mexico worden gesproken


papuasu valodas

Papoeatalen, verzamelnaam van ongeveer 800 talen die op Nieuw Guinea en naburige eilanden worden gesproken


portugāliskās kreoliskās valodas

Portugese creooltalen, verzamelnaam van diverse door menging ontstane talen die met veel aan het Portugees ontleende woorden worden gesproken


prākrita valodas

Prakrittalen, verzamelnaam van een tiental talen die in India en Nepal worden gesproken


romāņu valodas

Romaanse talen, taalfamilie van tientallen talen die oospronkelijk in Zuid-Europa, maar tegenwoordig verspreid over de hele wereld worden gesproken


sališu valodas

Salisjtalen, verzamelnaam van ongeveer 25 talen die in het westen van Noord-Amerika worden gesproken


semītu valodas

Semitische talen, taalfamilie van tientallen talen die in het noorden van Afrika en het westen van Azië worden gesproken


sinotibetiešu valodas

Sino-Tibetaanse talen, taalfamilie van ongeveer 450 talen die in China en Zuidoost-Azië worden gesproken


siū valodas

Sioux-Catawbatalen, verzamelnaam van ongeveer 15 talen die in het midden van Noord-Amerika worden gesproken


slāvu valodas

Slavische talen, taalfamilie van ongeveer 20 talen die in Oost-Europa en Siberië worden gesproken


somugru valodas

Finoegrische talen, taalfamilie van ongeveer 30 talen die hoofdzakelijk in het noorden van Europa en Azië worden gesproken


songaju valodas

Songhaitalen, verzamelnaam van ongeveer 10 talen die rond het middelste deel van het stroomgebied van de Niger worden gesproken


sorbu valodas

Sorbische talen, verzamelnaam van twee Slavische talen die in het oosten van Duitsland worden gesproken


taju valodas

Tai-Kadaitalen, taalfamilie van ongeveer 95 talen die in Zuidoost-Azië en China worden gesproken


tupu valodas

Tupitalen, verzamelnaam van ongeveer 65 talen die in het midden en oosten van Zuid-Amerika worden gesproken


vakašu valodas

Wakashantalen, verzamelnaam van een zevental talen die in het westen van Canada worden gesproken


zandē valodas

Zandétalen, verzamelnaam van een zestal talen die in het midden van Afrika worden gesproken


Ziemeļamerikas indiāņu valodas

Noord-Amerindische talen, verzamelnaam van ongeveer 300 talen die in Noord-Amerika worden gesproken


zīmju valodas

gebarentalen, verzamelnaam van ongeveer 135 talen die voor mensen met beperkingen bij spreken of luisteren praktischer zijn dan talen die worden gesproken


pidgin

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘omgangstaal’ voor het eerst aangetroffen in 1917

Pidgin

een taal die ontstaat wanneer twee bevolkingsgroepen die verschillende talen spreken...

een taal die ontstaat wanneer twee bevolkingsgroepen die verschillende talen spreken met elkaar in contact komen, maar die niemands moedertaal is

Een pidgin kan na verloop van betrekkelijk korte tijd verdwijnen.


pidgin

uit het Chinees Pidginengels, een verbastering van Engels business "zaken" met een Chinese tongval


pidgins anglaises

Engelse pidgintalen, verzamelnaam van diverse door menging ontstane omgangstalen die met veel aan het Engels ontleende woorden worden gesproken


pidgins françaises

Franse pidgins, verzamelnaam van diverse door menging ontstane omgangstalen die met veel aan het Frans ontleende woorden worden gesproken


pidgins portugaises

Portugese creooltalen, verzamelnaam van diverse door menging ontstane omgangstalen die met veel aan het Portugees ontleende woorden worden gesproken


créole

[1] via Spaans crollo van Portugees crioulo "huisjongen"


créoles

verzamelnaam voor talen die ontstaan op plaatsen waar mensen met verschillende talen elkaar ontmoeten


English creoles

Engelse creooltalen, verzamelnaam van diverse door menging ontstane talen die met veel aan het Engels ontleende woorden worden gesproken


English pidgins

Engelse pidgins, verzamelnaam van diverse door menging ontstane omgangstalen die met veel aan het Engels ontleende woorden worden gesproken


French creoles

Franse creooltalen, verzamelnaam van diverse door menging ontstane talen die met veel aan het Frans ontleende woorden worden gesproken


Portuguese creoles

Portugese creooltalen, verzamelnaam van diverse door menging ontstane talen die met veel aan het Portugees ontleende woorden worden gesproken


Portuguese pidgins

Portugese pidgins, verzamelnaam van diverse door menging ontstane omgangstalen die met veel aan het Portugees ontleende woorden worden gesproken


slovo

Van Oerslavisch *slovo; cognaat met Russisch слово

woord; spraakklank of betekeniseenheid die bestaat uit minimaal één vrij morfeem en minimaal nul gebonden morfemen


slovo

V této větě je devět slov.

ASlovo se stalo tělem a přebývalo mezi námi.

Het Woord werd een mens en leefde een tijdlang onder ons.


単語

この単語はどういう意味ですか。


文

この文の意味を私に教えてくれませんか。

Kun je me de betekenis van deze zin uitleggen?


文章

この文章を訳してもらえませんか？

Zou je deze zin voor me kunnen vertalen?


字

この字は何と読みますか？


taalontwikkeling

samenstelling van taal zn en ontwikkeling zn

ontwikkeling van iemand op het gebied van de taal,

ontwikkeling die een taal doormaakt of doorgemaakt heeft


beneden de Moerdijk

Een vaste verbinding van beneden (voorzetsel), de (lidwoord) en Moerdijk (eigennaam) waarin 'beneden' verwijst naar de gangbare plaats van het zuiden op landkaarten. Het dorp Moerdijk werd na het ontstaan van het Hollandsch Diep de plaats waar het veer naar het Eiland van Dordrecht vertrok. Dit water werd soms ook Moerdijk genoemd. In de Franse tijd werd het de grens tussen Holland en Brabant . Koning Lodewijk Napoleon werd in 1806 op weg naar Den Haag bij Moerdijk door het departementaal bestuur van Holland ontvangen . De liberale staatsman L.C. Luzac gebruikte Moerdijk in 1829 om een politiek scheidslijn binnen het toenmalige Koninkrijk der Nederlanden aan te geven. Bij Belgische Opstand vonden sommigen dat hier ook de noordgrens van België zou moeten liggen: "België vrij tot aan de Moerdijk" . In Vlaanderen wordt met boven de Moerdijk nog altijd bedoeld: in Nederland. Voor protestanten lag hier symbolisch juist weer een culturele grens met het katholieke zuiden . Vanaf 1871 was de Moerdijkbrug een schakel in de belangrijke noord-zuidverbinding per spoor. Met de uitdrukking boven/beneden de Moerdijk wordt in Nederland bedoeld boven/beneden de grote rivieren (van Nederland). In de neerlandistiek verwijst men ermee naar opvallende verschillen in uitspraak en woordgebruik die min of meer samenvallen met de grens tussen Hollands en Brabants .

ten zuiden van de grote rivieren (van Nederland)

Er is in ieder geval nog altijd een duidelijke culturele kloof tussen Nederland boven en beneden de Moerdijk, zoals Eppink eveneens signaleert. Tot in de 20ste eeuw werden mensen in Noord-Brabant door Hollanders nog als blanke Javanen en reserve-Vlamingen beschouwd.

Het heeft mij vaak verwonderd, dat men hier boven den Moerdijk en ginds beneden den Moerdijk zoo weinig in het oog houdt, dat het alléén daarom reeds eene arrogantie is, die historiebeschouwing, waarvoor Jonckbloet enz. te velde trekken , nationaal te noemen, omdat twee geheele provinciën des lands, bij het herinneren aan die nationale gebeurtenissen, zich moeten te moede gevoelen als iemand, wien men in het geheugen brengt hoe hij voor ettelijke jaren deerlijk is onthaald op stok- en vuistslagen en van wien men nu begeert, dat hij zich daarover zal verblijden.

Uit dit alles, men zal het bekennen, spreekt niet veel eenvormigheid. Deze korte aanwijzingen - uitvoerigheid zou de gevolgtrekking slechts te scherper doen uitkomen - toonen genoegzaam dat het eenvoudig ongegrond is te spreken van het Vlaamsch, als ware hetgeen daar beneden den Moerdijk klinkt iets heel concreets, met nauwkeurige grenzen.


boven de Moerdijk

Een vaste verbinding van boven (voorzetsel), de (lidwoord) en Moerdijk (eigennaam), waarin 'boven' verwijst naar de gangbare plaats van het noorden op landkaarten. Het dorp Moerdijk werd na het ontstaan van het Hollandsch Diep de plaats waar het veer naar het Eiland van Dordrecht vertrok. Dit water werd soms ook Moerdijk genoemd. In de Franse tijd werd het de grens tussen Holland en Brabant . Koning Lodewijk Napoleon werd in 1806 op weg naar Den Haag bij Moerdijk door het departementaal bestuur van Holland ontvangen . De liberale staatsman L.C. Luzac gebruikte Moerdijk in 1829 om een politiek scheidslijn binnen het toenmalige Koninkrijk der Nederlanden aan te geven. Bij Belgische Opstand vonden sommigen dat hier ook de noordgrens van België zou moeten liggen: "België vrij tot aan de Moerdijk" . In Vlaanderen wordt met boven de Moerdijk nog altijd bedoeld: in Nederland. Voor protestanten lag hier symbolisch juist weer een culturele grens met het katholieke zuiden . Vanaf 1871 was de Moerdijkbrug een schakel in de belangrijke noord-zuidverbinding per spoor. Met de uitdrukking boven/beneden de Moerdijk wordt in Nederland bedoeld boven/beneden de grote rivieren (van Nederland). In de neerlandistiek verwijst men ermee naar opvallende verschillen in uitspraak en woordgebruik die min of meer samenvallen met de grens tussen Hollands en Brabants .

ten noorden van de grote rivieren (van Nederland)

Er liep een harde scheidslijn dwars door het land: het echte Nederland, kortweg ‘Holland’ genoemd, bevond zich boven de grote rivieren, ‘boven de Moerdijk’ (genoemd naar het laatste dorp in Brabant, op de weg van 's-Hertogenbosch naar 's-Gravenhage, aan de oevers van het Hollands Diep, een riviermond die lastig en soms onmogelijk over viel te steken).

Over Vondel, Hooft, Huygens en Cats heeft hij - hoe kan het anders! - diverse, erg gewaardeerde essays geschreven. Dat Gerbrand Adriaensz. Bredero zijn grootste ‘liefde’ is geweest boven de Moerdijk, mag echter rustig worden aangenomen.

In de eerste aflevering komt voor het begin van Joel, een novelle van Styn Streuvels, en een fantastisch getinte, toch realistische schets van Herman Teirlinck, die me echter voor de lezers boven den Moerdijk niet best toegankelijk lijkt.


referent

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘die een referaat houdt’ voor het eerst aangetroffen in 1832

referee

iemand waarnaar je kunt verwijzen voor meer informatie

mentaal concept of materieel voorwerp waarnaar je met taal kunt verwijzen (refereren)

Het motorvoertuig met vier wielen voor het vervoer van een klein aantal personen is de referent voor personenauto.


tääl

taal; een systeem van spraakklanken door middel waarvan mensen met elkaar communiceren en de schriftelijke vastlegging hiervan


spellingchecker

samenstelling van spelling zn en checker zn

spelling checker

computerprogramma voor controle op spelfouten

computerprogramma dat controleert of er schrijffouten zitten in een tekst

MICROSOFT ONTWIKKELT NIEUWE SPELLINGCHECKER: Microsoft voegt deze week Limburgs toe als taal voor mobiele applicaties. Vanaf vrijdag kunt u uw tekstberichten naar uw Limburgse vrienden intikken op een Limburgs toetsenbord, en de spelling ervan laten checken door een Limburgs woordenboek op uw gsm.

Op de redactie noemden we hem weleens grappend Jsto. Dat kwam zo: Joost was een enthousiaste tikker. Hij had soms ruzie met zijn spellingchecker, kampte met een oogaandoening en vooral: zijn vingers hielden niet helemaal zijn gedachten bij.


stoplap

stoplappen (plural)
stoplapje (diminutive singular)
stoplapjes (diminutive plural)

veelgebruikt maar nietszeggend woord (met name in dichtwerken)

Penninc maakt weinig gebruik van stoplappen en kiest regelmatig voor vergelijkingen die zijn ontleend aan het dierenrijk en de rurale sfeer.

Een persoonlijke keuze die echter niets aan het toeval wil overlaten. Ik begon al even over de criteria die ik in acht neem. Staat u mij toe daar wat dieper op in te gaan. Het eerste criterium is natuurlijk de tekst. Wat deelt de zanger, de zangeres of de groep ons mee? Is dat een originele gedachte, gebruiken ze woorden die niet tot op het bot kaal zijn gekloven, zijn ze goed gekozen, welluidend? Lopen de zinnen goed, worden er geen stoplappen gebruikt, is het rijm, als het er is, volkomen?

King schroomde daarbij niet keer op keer het ongemakkelijke woord liefde in de mond te nemen – die zoetsappige stoplap die door zalvende gelovigen en luie humanisten te vaak gebruikt is om reële problemen en verschillen weg te poetsen en zo mensen louter een goed gevoel te geven, zonder een daadwerkelijke inspanning van hen te vragen.


destinatief

[zelfstandig naamwoord] van Engels destinative (case)

In hoofdstuk 5 wordt het standpunt verdedigt dat in samenstellingen in feite elke betrekking tot de twee onderdelen mogelijk is, terwijl het aspect van de betrekking alleen maar imperfectief (krotwoning), perfectief (baksteen) of destinatief (zwembroek) kan zijn.


destinatief

destinative

naamval in het Baskisch die uitdrukt waar een handelinɡ op ɡericht is

Het Baskisch kent een destinatief.


terugvorming

leenvertaling van Engels back-formation, samenstelling van terug bw en vorming zn

t^əˈrʏɣvɔrmɪŋ

Rückbildung

ontstaan van een nieuw woord doordat een bestaand woord van een vermeend voorvoegsel, achtervoegsel of uitgang wordt ontdaan wanneer het ten onrechte als een afgeleide vorm wordt beschouwd

Gympen zou een terugvorming van gympjes of gympies kunnen zijn (zoals mogelijk ook madeliefjes-madelieven, radijsjes-radijzen).


reciproque

reziprok

een dimensie bezittend die de omgekeerde is van een andere dimensie

reciproquer (uninflected comparative)
reciproquest (uninflected superlative)
reciproquere (inflected comparative)
reciproqueste (inflected superlative)
reciproques (partitive positive)
reciproquers (partitive comparative)

"Elkaar" wordt wel een reciproque pronomen genoemd.


moerstael

moedertaal; taal die tijdens de jeugd, zonder formeel taalonderwijs, wordt verworven


dialekt

dialect; een taalvariëteit met onderscheidende grammaticale, fonologische en andere kenmerken


täälkundige

taalkundige; een beoefenaar van de taalkunde


jednotný

Afgeleid van het zelfstandige naamwoord jednota met het achtervoegsel -ný


כף

kaf, chaf, de 11e letter van het Hebreeuwse alfabet: כ, aan het eind van een woord: ך (uitspraak: IPA: /k/ of /x/), vaak weergegeven als k of ch in het Nederlands


dieventaal

samenstelling van dief zn en taal zn met het invoegsel -en-

dieventalen (plural)
dieventaaltje (diminutive singular)
dieventaaltjes (diminutive plural)

geheimtaal die misdadigers onder elkaar zouden gebruiken


Diets

geen meervoud van Middelnederlands dietsc, een afleiding van diet zn "volk", dus: "taal van het volk"; cognaat met Duits Deutsch en Engels Dutch

overkoepelende term voor verschillende Middelnederlandse streektalen, o.m. Vlaamse, Brabantse en Limburgse (en later ook Hollandse), geschreven en gedrukt tussen 1200 en circa 1550.


volksetymologie

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘vervorming van woorden om ze begrijpelijk te maken’ voor het eerst aangetroffen in 1941

samenstelling van volk zn en etymologie zn met het invoegsel -s-

alternatieve verklaringen voor de vorm en/of herkomst van bepaalde woorden en uitdrukkingen, die geheel losstaan van de echte etymologie

Het woord ‘kapoen’ stamt volgens de volksetymologie af van het oudere kaphan, vergelijkbaar met het 15e eeuwse kaphun of kaphuhn.


explosé

waarbij het tegenhouden van de luchtstroom opeens stopt

zoals bij de p, t en k in het Nederlands


téma

thema; het deel waar de rest van de zin over gaat

Ta část výpovědi, o níž se něco říká je téma.

Dat deel van het gezegde, waarover iets gezegd wordt is het thema.


enclise

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘aansluiting van woord bij ander woord’ voor het eerst aangetroffen in 1847

het verschijnsel dat een - meestal onbeklemtoond - woord wordt uitgesproken als vormde het een deel van het woord dat ervoor komt


stamtijd

een vaste reeks van vormen van een werkwoord waarvan men de andere vormen kan afleiden m.n. het hele werkwoord, de verleden tijd enkelvoud en het voltooid deelwoord

De stamtijden van het werkwoord maken zijn: maken, maakte, gemaakt

Tijdens mijn middelbare school sprak ik met mijn lerares Latijn af dat ik niet meer in haar lessen zou verschijnen. Dat scheelde me namelijk gedurende twee jaar vijf uur in de week. Er was een probleem: toen het eindexamen naderde, wist ik geen stamtijden, had ik geen woordenschat, kende ik geen grammatica.

De Grieken en Romeinen zijn de uitvinders van onze democratie, vrijheid van meningsuiting en vloerverwarming. Daarom zijn ze relevant; niet vanwege hun stamtijden. Moeten we pubers de weg leren in een wereld die weg is? Voor goed burgerschap is stampwerk geen sine qua non maar een sta-in-de-weg.


sandhi

Leenwoord uit het Sanskriet, in de betekenis van ‘assimilatie in doorlopende rede’ voor het eerst aangetroffen in 1912

klankverandering die zich voordoet op de grens van twee woorden of woorddelen, om redenen van welluidendheid en uitspreekbaarheid


vergoedingsrekking

samenstelling van vergoeding zn en rekking zn met het invoegsel -s-

vergoedingsrekkingen (plural)
vergoedingsrekkinkje (diminutive singular)
vergoedingsrekkinkjes (diminutive plural)

fonologisch proces waarbij een korte klinker verlengd wordt als gevolg van het verdwijnen van een direct eropvolgende medeklinker (meestal in de coda van dezelfde lettergreep)

Dat Protogermaans *munþaz in het Engels mouth is geworden, is het gevolg van vergoedingsrekking.

De vorm "mūtha", met wegval van de nasaal en vergoedingsrekking van de vocaal, is een Noordzeegermaans verschijnsel. Zie voor het grondwoord het mannelijk substantief "munt".


homogram

met het voorvoegsel homo- en met het achtervoegsel -gram

twee woorden zijn elkaars homograaf of homogram wanneer zij op dezelfde manier geschreven worden, maar geheel verschillende betekenissen hebben. Ze worden niet noodzakelijkerwijs hetzelfde uitgesproken


vormleer

kennis over hoe woorden in een taal worden verbogen en hoe uit bestaande woorden nieuwe woorden worden gemaakt

Het verzamelen van dialectwoorden en het schrijven van dialectteksten zijn werkzaamheden die door liefhebbers met een min of meer grote kans op welslagen kunnen worden beoefend. Het beschrijven van de klankleer, vormleer of syntaxis van een dialect vergt echter een zekere scholing.


tegenstellend

samenstelling van tegen bw en stellend ww

tegenstellender (uninflected comparative)
tegenstellendst (uninflected superlative)
tegenstellende (inflected positive)
tegenstellendere (inflected comparative)
tegenstellendste (inflected superlative)
tegenstellends (partitive positive)
tegenstellenders (partitive comparative)


samenstellende samenstelling

komplexes Kompositum

woord dat gevormd is uit door drie onafhankelijke woorden aan elkaar te koppelen

Als een van de woorden in een gewone samenstelling zelf ook weer een samenstelling is, ontstaat er een woord dat ook uit drie woorden lijkt te bestaan, maar bij samenstellende samenstellingen is het gelet op de betekenis niet mogelijk twee van de drie woorden als een samenstelling op zichzelf te zien.

In dit artikel wil ik een pleidooi houden voor een ternaire structuur zowel voor de genoemde typen samenstellende afleidingen, als voor de drie typen complexe samenstellingen en verdedigen dat bij de vorming van samenstellende afleidingen als drieduimer en drieduims de relatie met samenstellende samenstellingen van het type drieduimsventiel een essentiële rol speelt.


deiktisch

Leenwoord uit het Grieks, in de betekenis van ‘aanwijzend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1886

van Engels deictic gevormd uit Oudgrieks δεικτικός (deiktikós) "bewijs gevend" met het achtervoegsel -isch

deiktischer (uninflected comparative)
deiktische (inflected positive)
deiktischere (inflected comparative)
deiktischers (partitive comparative)

direct verwijzend naar iets in de werkelijkheid, buiten de tekst

De opmerking van Wittgenstein gaat over de woorden ‘ik’, ‘hier’ en ‘deze’. Die worden gewoonlijk pronomina genoemd, maar het zijn wel speciale pronomina: ze zijn deiktisch en kunnen worden gebruikt om iets aan te wijzen.


anaforisch

afgeleid van anafoor met het achtervoegsel -isch

anaforischer (uninflected comparative)
anaforische (inflected positive)
anaforischere (inflected comparative)
anaforischers (partitive comparative)


purisme

afgeleid van puur met het achtervoegsel -isme


doublet

In de betekenis van ‘dubbel exemplaar’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1771.

Leenwoord uit Frans doublet ‘doublure van een schild’, verkleiningsvorm van double ‘dubbel’.

twee of meer woorden in dezelfde taal die etymologisch dezelfde herkomst hebben, maar zich verschillend hebben ontwikkeld

De Nederlandse woorden "fris" en "vers" zijn een doublet.


apokoinou

van Oudgrieks ἀπό (apó) "vanuit" en κοινοῦ genitief van κοινός (koinós) "het gemeenschappelijke"

De apokoinou is een stijlfout tenzij zij bewust als stijlfiguur wordt gebruikt om een bepaald effect te bereiken.

zinsconstructie waarbij een of meer woorden tot twee zinnen of zinsdelen tegelijk horen

Over de wereld, eenzaam, vaart de maan.
(…) In dit verband is het woordje ‘eenzaam’ betekenisvol omdat het als apokoinou niet alleen kan slaan op ‘de maan’, maar ook op ‘de wereld’, die zonet uitgebreid beschreven werd.


vraagvorm

Hebben die leescijfers, die overigens ook in real-time worden geprojecteerd op een scherm in het midden van de redactie, ons wat geleerd over het leesgedrag van de NRC-lezer? Zeker. Ze vertelden ons het voorbije jaar dat de belangstelling voor dossiers als Trump, Oekraïne en Brexit nog veel groter was dan velen op de redactie vermoedden; ze toonden hoe geliefd een stuk is dat gegoten wordt in een ‘vraagvorm’.

Bij Zijn onderwijs gebruikt Christus de vraagvorm: „Wie zeggen de mensen, dat Ik de Zoon des mensen ben?” De vraag ontlokt Petrus de diepe en kostbare belijdenis: „Gij zijt de Christus, de Zoon van de levende God!”


allegro

van Italiaans allegro, in de betekenis van ‘bijwoord: vrolijk’ aangetroffen vanaf 1695

in allegrovorm: een (meestaal verkorte) woordvorm van een snel gesproken woord, bijv. zo'n voor 'zo een'; vaak gebruikelijk voor dialecten en in muziekteksten

Lied von Bully Buhlan: Hab'n Sie nicht, hab'n Sie nicht, hab'n Sie nicht ne Braut für mich?

Lied van Bully Buhlan: Heb je niet, heb je niet, heb je niet een bruid voor mij?


verscherping

Naamwoord van handeling van verscherpen met het achtervoegsel -ing

Auslautverhärtung

verstemlozing van obstruenten in eindpositie

het verschijnsel dat alle stemhebbende obstruenten stemloos worden uitgesproken als ze aan het woordeinde of in een spreekpauze staan


metathese

via Latijn metathesis van Oudgrieks μετάθεσις (metáthesis) een samenstelling van μετά (metá) "tussen" en θέσις (thésis) "plaatsing" dus letterlijk: "tussenplaatsing, omzetting"

verschijnsel dat bepaalde klanken of lettergrepen binnen een woord van plaats wisselen

Dit omdraaien van twee klanken (vaak twee medeklinkers en/of vaak liquidae, de medeklinkers uit het woord molenaar) wordt in de taalkunde metathesis (of metathese) genoemd. (…) Geldrop is een duidelijk voorbeeld, waar het woorddeel –dorp metathesis heeft ondergaan.


signaalwoord

samenstelling van signaal zn en woord zn

woord dat aangeeft hoe twee zinsdelen, volzinnen of alinea's met elkaar verband houden

Voorts valt op dat elke strofe uit twee delen bestaat: in de eerste helft wordt iets gemeld, en daartegenover, gescheiden door het signaalwoord ‘Maar’, wordt iets anders gesteld. In strofe i is er sprake van een boompje dat met bloedig rode wortels in het hart gegroeid staat, ‘maar’ de bloesems zijn sneeuwwit etc., in strofe ii is er sprake van verward gekras van vogels in de nacht, ‘maar’ 's morgens is er nog slechts een stil gedicht met witte as.


de-woord

samenstelling van de lw en woord zn , gespeld met een koppelteken volgens spellingregel 6.I onder (5)

zelfstandige naamwoord waarvoor "de" als bepaald lidwoord wordt gebruikt en dat dus een mannelijk en/of vrouwelijk woordgeslacht heeft

Opvallend is dat er slechts 2 voorbeelden waren waar idee als de-woord voorafgegaan was door een bijvoeglijk naamwoord: 'de liberale idee' en 'de Europese idee'. In alle andere gevallen was het 'het' + bijvoeglijk naamwoord + 'idee' (een politiek idee, een slecht idee...).

Ik ken het bacon al vrij lang en in de veeteelt en exportindustrieën is het heel gewoon, al wil ik graag aannemen dat bacon ‘bij slagers en huisvrouwen’ een dewoord is.


ongeleed

afgeleid van geleed bn met het voorvoegsel on-

ongelede (inflected positive)
ongeleeds (partitive positive)

niet gevormd uit delen met een eigen betekenis

Waarschijnlijk is 'huisraad' voor de huidige taalervaring alleen nog formeel een geleed woord, maar is het semantisch gezien al ongeleed.

De zinnen zijn nooit lang of ingewikkeld, vaak ongeleed.


foneticus

afleiding van fonetiek met het achtervoegsel -icus

specialist op het gebied van de uitspraak van klanken en woorden

U bent van huis uit foneticus en u legt dan ook erg de nadruk op de bouw van onze spraakorganen. Maar hoe essentieel voor taal is ons vermogen om veel verschillende klanken heel snel voort te brengen? De gebarentalen van doven zijn gewone talen waarin je zonder geluid alles even snel kunt 'zeggen' als in gesproken talen.

Zijn inspiratiebron voor professor Higgins was de Londense foneticus en filoloog Henry Sweet, wiens werk op Shaw grote indruk maakte. “Pygmalion Higgins is geen portret van Sweet, bij wie het avontuur met Eliza Dolittle onmogelijk zou zijn geweest”, schreef hij in een voorwoord bij Pygmalion, “maar zoals men zal zien vertoont hij wel trekken van Sweet.”

De laatste woorden van een taal; Groningse foneticus onderzoekt Ainu op Sachalin


zinstype

samenstelling van zin zn en type zn met het invoegsel -s-

soort zin waarbij de plaats van de persoonsvorm bepalend is


koine

van Oudgrieks κοινή (koinè), vrouwelijke vorm van κοινός (koinós) "algemeen"; kort voor κοινή διάλεκτος (koinè diálektos) "algemeen dialect"

algemene omgangstaal tussen mensen die verschillende moedertalen of dialecten spreken

Of worden alle teksten - van gebruiksaanwijzingen tot romans - tegen die tijd rechtstreeks geschreven in een lingua franca of een koine die net zo goed een soort steenkolenengels als een soort met het Latijnse alfabet gespeld steenkolenchinees kan zijn?


stemhebbend

stemhebbender (uninflected comparative)
stemhebbendst (uninflected superlative)
stemhebbende (inflected positive)
stemhebbendere (inflected comparative)
stemhebbendste (inflected superlative)
stemhebbends (partitive positive)
stemhebbenders (partitive comparative)

klanken waarbij de stembanden meetrillen

Medeklinkers worden onder andere onderscheiden in stemloze en stemhebbende medeklinkers. Bij de vorming van stemhebbende medeklinkers trillen de stembanden mee; bij de vorming van stemloze medeklinkers niet. Het Nederlands kent de volgende stemloze medeklinkers: p, t, k, f, s, ch en h, en de volgende stemhebbende medeklinkers: b, d, v, z, g, m, n, ng, l, r, j en w.


zinsmelodie

samenstelling van zin zn en melodie zn met het invoegsel -s-

verloop van de toonhoogte bij het uitspreken van een zin

Verslaggevers spraken in de jaren vijftig met een dusdanig heftig op en neer golvende zinsmelodie dat daarmee de ouderdom onmiddellijk duidelijk zou zijn geworden. Dus moesten al die zinsmelodieën met de computer gelijkgetrokken worden.

Ook het proza van de roman kan poëzie zijn, betoogt Kundera in een polemisch essay over een aantal Franse vertalingen van een zin van Kafka: niet door mooie beelden of klanken die de lezer verleiden en benevelen, maar door de ritmische herhaling van kernbegrippen, de aandacht voor zinsmelodie en het gebruik van krachtige beelden die niet louter expressief zijn, maar waarin een bepaalde existentiële situatie is samengebald.


thau

de letter τ (hoofdletter: T), de 19e letter van het Griekse alfabet, die overeenkomt met de letter "t" (hoofdletter "T") in het Latijnse alfabet

Ooc sach in Fransoise voorhooft
Tgrote thau, des gelooft,
Dat met verwen menigertiere
Sone was ende dor diere
Ende verchierde sijn anscijn
Met sconeden utermaten fijn.


semītu-hamītu valodas

Afro-Aziatische talen, taalfamilie van ongeveer 370 talen die in Noord-Afrika en het westen van Azië worden gesproken


ģermāņu valodas

Germaanse talen, taalfamilie van tientallen talen die oorspronkelijk in Europa, maar tegenwoordig over de hele wereld worden gesproken


maiju valodas

Mayatalen, verzamelnaam van ongeveer 30 talen die in Midden-Amerika worden gesproken


krū valodas

Kroetalen, verzamelnaam van ongeveer 15 talen die in West-Afrika worden gesproken


Nīlas-Sahāras valodas

Nilo-Saharatalen, taalfamilie van ongeveer 200 talen die in het midden en noorden van Afrika worden gesproken


sāmu valodas

Samitalen, taalfamilie van ongeveer 10 talen die hoofdzakelijk in het noorden van Scandinavië worden gesproken


wetstaal

samenstelling van wet zn en taal zn met het invoegsel -s-

het idioom waarin de wetten zijn geschreven

De vorige week voorgestelde afkoopregeling tussen de tabaksindustrie en de overheid biedt, als de vaak wollige bewoordingen worden omgezet in federale wetstaal, een reële hoop dat er eindelijk paal en perk zal worden gesteld aan het schandelijke gedrag van de sigarettenfabrikanten, waaraan de natie als geheel al te lang medeplichtig is geweest.

In de Nederlandse taal vallen drie lagen te onderscheiden, aldus Van der Meiden. „De eerste laag is plechtig: de taal van Hare Majesteit de Koningin, de wetstaal, de sacrale taal van de Bijbel. Vervolgens is er de burgerlijke laag: de taal van de krant en het journaal. De onderste laag is die van de grappen, de „boerenplatlol.”

Het Nederlands is in Vlaanderen en Nederland de taal van de kranten, van radio en televisie, van reclame en van literatuur en vooral de taal van alledaagse conversatie, maar het is ook de taal die door de staat wordt opgelegd en vastgelegd als bestuurstaal, wetstaal en taal van het onderwijs. De nationale talen in Europa zijn robuust omdat het staatstalen zijn. Vandaar dat die talen niet zo gauw zullen afkalven, ook niet als een meerderheid nog een tweede taal leert en die gebruikt in het internationaal verkeer. Het Nederlands kan in Nederland en Vlaanderen volmaakt voortbestaan ook al wordt het in de rest van Europa niet of nauwelijks gehoord.


koepeltaal

Dachsprache

taalvariant die sprekers van uiteenlopende nauw verwante talen of dialecten voor onderlinge communicatie gebruiken

De geschreven variëteit die daarentegen als meest prestigieus wordt ervaren, en die in de schrijftaalpraktijk ook frequentst opduikt, is ontegenzeglijk de geschreven standaardtaal. Wat het uizicht [sic!] van die neergeschreven koepeltaal betreft, beklemtonen Grondelaers & Van Hout (2011:207-209) dat de schrijftaalnorm in België dezelfde is als die ten noorden van de grote rivieren.


macrotaal

[1]: leenvertaling van Engels macro language

[2]: leenvertaling van Engels macrolanguage

groep talen die ook wel gezamenlijk als één taal worden beschouwd

Volgens Lewis (2009) is het Chinees niet een taal maar een macrotaal of overkoepelende taal voor een groep talige variëteiten. Als macrotaal heeft het Chinees dertien member languages: Gan, Hakka, Huizhou, Jinyu, Mandarijn, Min Bei, Min Dong, Min Nan, Min Zhong, Pu-Xian, Wu, Xiang en Yue.


Proto-Indo-European

/ˌpɹoʊ̯toʊ̯ˌɪndoʊ̯ˌjʊɹəˈpi.ən/


berberu valodas

Berbertalen, taalfamilie van een aantal talen die het noordwesten van Afrika worden gesproken


trivium

geen meervoud van middeleeuws Latijn trivium

de drievoudige weg naar wijsheid (grammatica, retorica en logica), zoals die vroeger m.n. aan universiteiten werd onderwezen

Toen Cele (ca. 1350-1417) op deze school aan het werk ging, waren structuur en curriculum in overeenstemming met het gangbare patroon. Dat wil zeggen dat de drie vakken van het trivium (grammatica, retorica en logica) de basis vormden van het onderwijs dat aan kinderen vanaf vier jaar werd aangeboden. Die vakken hadden alle te maken met taal en taalbeheersing en literaire vorming, met het Latijn als uitgangspunt.

Verweij leidt de discussie, legt uit, inspireert: Klassikaal lesgeven is intensief, maar ik vind het zo makkelijk ze altijd maar zelf aan het werk te zetten.' Moet hij zich nog bewijzen? Trivium is echt zíjn vak, zíjn methode, zíjn titel. Verweij: De naam Trivium, drievoudige weg, komt van de oude Romeinen. Het vak bestaat uit grammatica, logica en retorica: die indeling heb ik aangehouden.'

De vakken van het trivium waren retorica, dialectica en grammatica – de gereedschappen die je nodig hebt om een argument op te bouwen, te presenteren en te beoordelen. Je moest standpunten en redeneringen in woord en geschrift tot je kunnen nemen, ze doorgronden en ondersteunen of bestrijden. Zo werd je bewust van je eigen waardensysteem, en kon je het ontwikkelen en tegenover anderen uitleggen en verdedigen.


afwerping

Naamwoord van handeling van afwerpen met het achtervoegsel -ing

Parallel met voornoemde voorvoeging (prothesis) komt de afwerping (afaeresis) vaak voor. Eén sterk geval: egers voor negers, jongenstaal, Sint-Lodewijkscollege, Brugge, 1966.

Karel de Busschere
 Taalaantekeningen in: Biekorf., jrg. 67 nr. 11 (november 1966), E. Vercruysse en Zoon, St.-Andries, p. 366


troponiem

eigenschap van een werkwoord ten opzichte van een ander werkwoord

Troponiem: het werkwoord Y is een troponiem van het werkwoord X als de activiteit Y X doet op een bepaalde manier (lispelen is een troponiem van spreken)


troponym

gevormd uit Oudgrieks τρόπος (trópos) "draai, stijl, manier" en Oudgrieks ὄνυμα (ónuma) "naam", dus: "benaming die de manier aangeeft"; in 1990 geïntroduceerd door de Amerikaanse taalkundige C. Fellbaum en Amerikaanse psycholoog G.A. Miller


simplex

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘enkelvoud(ig woord)’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1826

Indien men voor de ui in muis en muiske een Umlautsfactor aanneemt, dan moet er toch in het simplex een ou of een andere klank, maar geen oe, geweest zijn.


synonymie

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het synoniem zijn’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1895

afgeleid van synoniem met het achtervoegsel -ie

Synonymie is een van de kernbegrippen van de lexicale semantiek.


antonymie

afgeleid van antoniem met het achtervoegsel -ie

Groot en klein vormen op het eerste gezicht een echt antoniemenpaar: het zijn polaire antoniemen die typisch niet geprefigeerd worden voor negatie (vb. *ongroot, *onklein). De antonymie is bijgevolg ,,lexicaal”.


klemtoonhomograaf

een woordenpaar dat niet in spelling maar wel in klemtoon verschilt

Dóórlopen en doorlópen vormen samen een klemtoonhomograaf.


latinisme

vermoedelijk van Frans latinisme, op te vatten als afgeleid van Latijn met het achtervoegsel -isme

Latinismus

woord of uitdrukking overgenomen uit het Latijn of gevormd naar Latijns voorbeeld

Maar hij heeft kennelijk ook geen bezwaar tegen modieuze latinismen als 'non-participatie', 'ametrisch' of 'inertie'.

Weblink bron
Reinjan Mulder
 “Mijn geheugen is preuts; Weelderig debuut van Hafid Bouazza” (7 juni 1996) op nrc.nl

Zo is een latinisme een nabootsing van een Latijnse constructie: Elk meent zijn uil een valk te zijn; ijs en weder dienende gaan we morgen schaatsen (accus. cum infinitivo; ablativus absolutus).

H.M. Hermkens
 “Verzorgd Nederlands.”, 5e druk (1974), Malmberg, Den Bosch, ISBN 90 208 7902 2, p. 75


aptagram

Samentrekking van het Engelse apt (Latijn: aptus) en anagram, bedacht door de taalkundige Richard Lederer

woord dat zowel een anagram als een synoniem is van een ander woord

toon en noot, knik en kink, mok en kom, tam en mat maar ook aalscholver en schollevaar zijn elkaars aptagram.

Een aptagram is een van twee anagrammen die óók elkaars (quasi-)synoniem zijn. Aptagrammen zijn dus verschillende woorden die met dezelfde letters geschreven worden maar toch hetzelfde betekenen of een zeer verwante betekenis hebben.


structuralist

afleiding van structuur met het achtervoegsel -ist

aanhanger van het structuralisme, de theorie van Ferdinand de Saussure, die gebaseerd is op de wederzijdse wisselwerking van de elementen van een taal die dan samen een herkenbaar structuur vormen.


afleidsel

Naamwoord van handeling van afleiden met het achtervoegsel -sel

een geleed woord waarvan een van de delen een gebonden morfeem is, een woorddeel dat niet zelfstandig als woord kan optreden zoals voor- of achtervoegsels (ook wel pre- en suffixen genoemd)

Afleidsel is een afleiding van afleiden met het suffix -sel

b. in het enkelvoud bij de namen van mannelijke personen, bij de namen van dieren, die òf uitsluitend een mannelijk individu aanduiden, òf een gebruikelijk afleidsel op -in ter aanduiding van het vrouwelijk individu naast zich hebben, benevens bij woorden, die een kennelijk mannelijke zelfstandigheid aanduiden.


taalverloedering

samenstelling van taal zn en verloedering zn

het door slonzigheid en verwaarlozing teloorgaan van het peil van de taalbeheersing

Er is sprake van taalverloedering en achteruitgang van de uitdrukkingsvaardigheid in het Nederlands bij mensen die later belangrijke functies in het openbaar bestuur en de rest van de maatschappij innemen.


enclitisch

afgeleid van enclise met het achtervoegsel -isch

enclitischer (uninflected comparative)
enclitische (inflected positive)
enclitischere (inflected comparative)
enclitischers (partitive comparative)

uitgesproken als vormde het een deel van het woord dat ervoor komt


vazba

Afgeleid van het werkwoord vázat met het achtervoegsel -ba


woordteken

woordtekens (plural)
woordtekentje (diminutive singular)
woordtekentjes (diminutive plural)


weglatingsteken

Samenstelling van weglating en teken met het invoegsel -s-

weglatingstekens (plural)
weglatingstekentje (diminutive singular)
weglatingstekentjes (diminutive plural)

een woordteken om aan te geven dat er letters of cijfers in een woord of getal zijn weggelaten

In het Nederlands wordt als weglatingsteken de apostrof en soms een streepje gebruikt.


weglatingsstreep

Samenstelling van weglating en streep met het invoegsel -s-

weglatingsstrepen (plural)
weglatingsstreepje (diminutive singular)
weglatingsstreepjes (diminutive plural)

een streepje is een woordteken om aan te geven dat een deel van het woord weggelaten is

Het weglatingsstreep wordt niet gebruikt als een volledig woord weggelaten is.


afkappingsteken

afkappingstekens (plural)
afkappingstekentje (diminutive singular)
afkappingstekentjes (diminutive plural)


verkortingsteken

Samenstelling van verkorting en teken met het invoegsel -s-

verkortingstekens (plural)
verkortingstekentje (diminutive singular)
verkortingstekentjes (diminutive plural)

een woordteken gebruikt om een woord te verkorten

In het Nederlands wordt een punt als verkortingsteken gebruikt.


tvar

Afgeleid van het zelfstandige naamwoord tvář of het werkwoord vytvářet

Tvary sloves se tvoří jednak čistě morfologicky (prosté tvary), jednak využitím pomocných sloves.

De vormen van werkwoorden worden enerzijds puur morfologisch (eenvoudige vormen) gevormd, anderzijds met het gebruik van hulpwerkwoorden.


beginletter

beginletters (plural)
beginlettertje (diminutive singular)
beginlettertjes (diminutive plural)

de eerste letter van een woord of een tekst

Wij geven elkaar nu meestal één letter, de beginletter van de voornaam. Maar indertijd kregen kinderen, vooral in rijkere gezinnen, vaak hun hele naam in chocoladeletters.

Het Wilhelmus telt oorspronkelijk vijftien coupletten. Het is een acrostichon: de beginletters van elk couplet vormen samen de naam Willem van Nassov.

Het boek is gedrukt op groot formaat, prachtig geïllustreerd door Floris Tilanus, met tekeningen die zich over twee hele pagina’s uitstrekken; bovendien voorzag hij elke fabel van een cartoonachtige getekende beginletter.


částice

Afgeleid van het zelfstandige naamwoord část met het achtervoegsel -ice

partikel; een functiewoord dat niet tot een van de traditionele lexicale categorieën behoort

Některé částice mají platnost věty, například: Ano. Nikoli. Zajisté.

Sommige partikels functioneren als zinnen, bijvoorbeeld: Ja. Geenszins. Zeker.


přítomnost

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord přítomný met het achtervoegsel -ost

tegenwoordige tijd; de aanduiding dat het huidige moment bedoeld wordt

Slovesa dokonavá nemohou vyjádřit skutečnou přítomnost.

Perfectieve werkwoorden kunnen geen werkelijke tegenwoordige tijd uitdrukken.


hypercorrect

In de betekenis van ‘foutief uit vrees voor onjuistheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950

afgeleid van correct met het voorvoegsel hyper-

hypercorrecte (inflected positive)
hypercorrects (partitive positive)

foutief uit vrees voor vermeende, schijnbaar analoge onjuistheid


prothesis

Leenwoord uit Laatlatijn prothesis, ontleend aan Oudgrieks prósthesis (πρόσθεσις) ‘het tegen iets aanzetten’.

protheses (plural)
prothesissen (plural)

insertie van een of meer klanken of een lettergreep aan het woordbegin


inchoatief

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘werkwoord dat begin van een handeling aangeeft’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1633

werkwoord dat een aanvangende handeling uitdrukt


inlaut

positie middenin een woord, dus voorafgegaan en gevolgd door andere klanken

In de inlaut wordt de v-klank weliswaar meestal als u geschreven, doch aan het begin van een syllabe en na een u is een v niet ongewoon.


složka

Afgeleid van het zelfstandige naamwoord sloha met het achtervoegsel -ka

lettergreep; elk van de groepen waarin een woord kan worden verdeeld


תו

tav, de 22e en laatste letter van het Hebreeuwse alfabet: ת (uitspraak: IPA: /t/), vaak weergegeven als t in het Nederlands


auslaut

Zo had Sexagius reeds een verschil gemaakt tussen [s] in auslaut en [sch] in auslaut, waarbij deze laatste spelling terugging op de Oudgermaanse /sk/. Gevolg was dat men niet [mens] maar [mensch] spelde, en niet [Nederduits] maar [Nederduitsch].


varianta

vormvariant; variant van een woord, die alleen qua vorm verschilt


varianta

Varianty slov v češtině dělíme na hláskové, tvaroslovné a slovotvorné.

Vormvarianten van woorden in het Tsjechisch delen wij op in fonetische, morfologische en woordvormingsvarianten.


Zuid-Nederland

samenstelling van zuid bw en Nederland en

benaming voor het deel van België waar Nederlands wordt gesproken

De Vlaamse Dag en wat er op de Boekenmarkt te zien was gaf - aldus ‘De Standaard’ - de Nederlandse bezoekers slechts een matig overzicht van de Vlaamse letteren (men zou eigenlijk moeten schrijven: de Nederlandse letteren in Vlaanderen). Enkele topfiguren onder de schrijvers van Zuid-Nederland ontbraken zelfs.


Bevolkering

Afkomstig van het Duitse woord Bevölkerung zn met het voorvoegsel be- en met het achtervoegsel -ing

Duits: Bevölkerung, v, Leute, mv, Volk, o


derivace

Afgeleid van het werkwoord derivovat met het achtervoegsel -ace

afleiding; een woord dat middels toevoeging van een voor-, in- of achtervoegsel gevormd wordt uit een ander


relativum

betrekkelijk voornaamwoord, de taalkundige benoeming een voornaamwoord dat een betrekkelijke bijzin inleidt


verbastering

afgeleid van verbasteren ww met het achtervoegsel -ing

vərˈbɑstərɪŋ

variant die in een proces zijn wezenlijke kenmerken heeft verloren

woord dat in het spraakgebruik zoveel van zijn oorspronkelijke vorm heeft verloren dat die niet meer eenvoudig herkenbaar is

Eerst fuseerde de verburgerlijkte terreinwagen met de MPV, die van zichzelf al een busjesachtige verbastering van de stationwagen was.

Van oorsprong werd de kermis in Nederland gehouden tijdens een feestdag van de parochiekerk: het woord kermis is een verbastering van het woord kerk-mis.


kontaminace

Afgeleid van het werkwoord kontaminovat met het achtervoegsel -ace

contaminatie; onjuiste samenvoeging van twee woorden


perioda

periode; een tekstgedeelte met breed uitgewerkte volzinnen


gewesttaal

manier van spreken die de bewoners van een bepaalde streek onderling gewend zijn te gebruiken

Net als hijzelf, niet toevallig, zijn het van geboorte dorpse jongens, opgegroeid met gras en land en sappige gewesttaal, een horizon die niet veel verder reikte dan hun oog.

Het Vlaams (6 miljoen), steeds meer onderscheiden van het Nederlands, is bovendien nog opsplitsbaar in talloze bargoense gewesttalen die de Vlaamse uitstraling tot nul reduceren.


zwerfwoord

samenstelling van zwerven ww en woord zn

een woord dat uit één bepaalde taal afkomstig is en vervolgens in zeer veel andere talen belandt als leenwoord


prolepsis

vooropstelling is een stijlfiguur waarbij het zinsdeel dat de aandacht moet krijgen als eerste wordt genoteerd

Dit woordenboek, wat staan er toch een hoop woorden in!

Een deuk in een pakje boter slaan. (eerst komt het slaan dan pas de deuk)


toponymie

Hoewel plaatsen met ‘hel’ erin tot de verbeelding spreken, hebben ze niets met het religieuze concept van ‘de hel.’ De naam Hellegat kort uitgelegd: in de toponymie betekent ‘helle’ laagte of poel, en ‘gat’ staat voor waterdiepte of warterkom.

Weblink bron
Nick Muller
 “Dit zijn de 19 meest deprimerende plaatsnamen van Nederland” (12/10/2015), HP de Tijd

In het kader van het openbaar onderzoek rond de naamswijziging liepen vele bezwaren binnen. Organisaties als Leuvens Historisch Genootschap protesteerden heftig, maar hun argumenten werden door de meerderheid verworpen. Ook de commissie toponymie, de cultuurkoepel en de deelraad erfgoed stelden zich negatief op.

Weblink bron
bpr
 “Leuven wijzigt naam Fochplein in Rector De Somerplein” (20/12/2011), De Standaard


malapropisme

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘onbewust verhaspeld woord o.i.v. een daarop lijkend woord’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1989

afgeleid van Mrs. Malaprop uit het toneelstuk The Rivals uit 1775 van Richard Sheridan, een Iers-Engelse toneelschrijver en politicus met het achtervoegsel -isme

onbewuste verhaspeling van een woord of uitdrukking onder invloed van een woord of uitdrukking lijkend op het bedoelde


masculinum

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘mannelijk geslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1584


movering

Naamwoord van handeling van moveren met het achtervoegsel -ing

het veranderen van een morfologisch kenmerk van een woord, zodat het een lichtelijke semantische verschuiving doormaakt


bijaccent

een tweede accent in een woord naast het hoofdaccent


patois

dialect, m.n. van het Frans en in een klein deel van een groter taalgebied

Voor de aristocratische en uitgaande wereld in Den Haag was het Nederlands een vreemd patois.

Weblink bron
P. Geyl
 “Geschiedenis van de Nederlandse stam”, digitale editie gemaakt naar de eerste druk (1948-1959), p. 383


infiniet

infiniete (inflected positive)
infiniets (partitive positive)


radix

kleinste betekenisvolle eenheid in een taal


protologism

nieuw bedacht woord dat niet zo gangbaar is dat het al als onderdeel van de woordenschat van een taal kan worden beschouwd


prefigeren

afgeleid van prefix met het achtervoegsel -eren

prefigeerde (past)
geprefigeerd (past participle)
te prefigeren (active infinitive imperfect present long-form)
zullen prefigeren (active infinitive imperfect future short-form)
te zullen prefigeren (active infinitive imperfect future long-form)
hebben geprefigeerd (active infinitive perfect present short-form)
te hebben geprefigeerd (active infinitive perfect present long-form)
geprefigeerd zullen hebben (active infinitive perfect future short-form)
geprefigeerd te zullen hebben (active infinitive perfect future long-form)
prefigerend (imperfect participle)
geprefigeerd (past participle)
prefigere (subjunctive)
prefigeer (indicative imperfect present singular first-person)
prefigeert (indicative imperfect present singular second-person)
prefigeert (indicative imperfect present singular second-person)
prefigeert (indicative imperfect present singular second-person)
prefigeert (indicative imperfect present singular third-person)
prefigeerde (indicative imperfect past singular first-person)
prefigeerde (indicative imperfect past singular second-person)
prefigeerde (indicative imperfect past singular second-person)
prefigeerde (indicative imperfect past singular second-person)
prefigeerde (indicative imperfect past singular third-person)
prefigeerden (indicative imperfect past plural first-person)
prefigeerden (indicative imperfect past plural second-person)
prefigeerden (indicative imperfect past plural third-person)
zal prefigeren (indicative imperfect future singular first-person)
zult prefigeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal prefigeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult prefigeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal prefigeren (indicative imperfect future singular second-person)
zult prefigeren (indicative imperfect future singular second-person)
zal prefigeren (indicative imperfect future singular third-person)
zullen prefigeren (indicative imperfect future plural first-person)
zullen prefigeren (indicative imperfect future plural second-person)
zullen prefigeren (indicative imperfect future plural third-person)
zou prefigeren (indicative imperfect conditional singular first-person)
zou prefigeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou(dt) prefigeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zoudt prefigeren (indicative imperfect conditional singular second-person)
zou prefigeren (indicative imperfect conditional singular third-person)
zouden prefigeren (indicative imperfect conditional plural first-person)
zouden prefigeren (indicative imperfect conditional plural second-person)
zouden prefigeren (indicative imperfect conditional plural third-person)
heb geprefigeerd (perfect present first-person)
hebt geprefigeerd (perfect present second-person)
hebt geprefigeerd (perfect present second-person)
heeft geprefigeerd (perfect present second-person)
hebt geprefigeerd (perfect present second-person)
heeft geprefigeerd (perfect present third-person)
hebben geprefigeerd (perfect present first-person)
hebben geprefigeerd (perfect present second-person)
hebben geprefigeerd (perfect present third-person)
had geprefigeerd (perfect past first-person)
had geprefigeerd (perfect past second-person)
had geprefigeerd (perfect past second-person)
hadt geprefigeerd (perfect past second-person)
had geprefigeerd (perfect past third-person)
hadden geprefigeerd (perfect past first-person)
hadden geprefigeerd (perfect past second-person)
hadden geprefigeerd (perfect past third-person)
zal geprefigeerd hebben (perfect future first-person)
zal geprefigeerd hebben (perfect future second-person)
zult geprefigeerd hebben (perfect future second-person)
zult geprefigeerd hebben (perfect future second-person)
zal geprefigeerd hebben (perfect future second-person)
zult geprefigeerd hebben (perfect future second-person)
zal geprefigeerd hebben (perfect future third-person)
zullen geprefigeerd hebben (perfect future first-person)
zullen geprefigeerd hebben (perfect future second-person)
zullen geprefigeerd hebben (perfect future third-person)
zou geprefigeerd hebben (perfect conditional first-person)
zou geprefigeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geprefigeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geprefigeerd hebben (perfect conditional second-person)
zoudt geprefigeerd hebben (perfect conditional second-person)
zou geprefigeerd hebben (perfect conditional third-person)
zouden geprefigeerd hebben (perfect conditional first-person)
zouden geprefigeerd hebben (perfect conditional second-person)
zouden geprefigeerd hebben (perfect conditional third-person)
er wordt geprefigeerd (impersonal passive present imperfect)
er is geprefigeerd (impersonal passive present perfect)
er werd geprefigeerd (impersonal passive past imperfect)
er was geprefigeerd (impersonal passive past perfect)
er zal geprefigeerd worden (impersonal passive future imperfect)
er zal geprefigeerd zijn (impersonal passive future perfect)
er zou geprefigeerd worden (impersonal passive conditional imperfect)
er zou geprefigeerd zijn (impersonal passive conditional perfect)
geprefigeerd worden (passive infinitive imperfect present short-form)
geprefigeerd te worden (passive infinitive imperfect present long-form)
geprefigeerd zullen worden (passive infinitive imperfect future short-form)
geprefigeerd te zullen worden (passive infinitive imperfect future long-form)
geprefigeerd zijn (passive infinitive perfect present short-form)
geprefigeerd te zijn (passive infinitive perfect present long-form)
geprefigeerd zullen zijn (passive infinitive perfect future short-form)
geprefigeerd te zullen zijn (passive infinitive perfect future long-form)
word geprefigeerd (singular imperfect present first-person)
wordt geprefigeerd (singular imperfect present second-person)
wordt geprefigeerd (singular imperfect present second-person)
wordt geprefigeerd (singular imperfect present second-person)
wordt geprefigeerd (singular imperfect present plural third-person)
worden geprefigeerd (singular imperfect present plural first-person)
worden geprefigeerd (singular imperfect present plural second-person)
worden geprefigeerd (singular imperfect present third-person)
werd geprefigeerd (singular imperfect past first-person)
werd geprefigeerd (singular imperfect past second-person)
werd geprefigeerd (singular imperfect past second-person)
werdt geprefigeerd (singular imperfect past second-person)
werd geprefigeerd (singular imperfect past plural third-person)
werden geprefigeerd (singular imperfect past plural first-person)
werden geprefigeerd (singular imperfect past plural second-person)
werden geprefigeerd (singular imperfect past third-person)
zal geprefigeerd worden (singular imperfect future first-person)
zult geprefigeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult geprefigeerd worden (singular imperfect future second-person)
zult geprefigeerd worden (singular imperfect future second-person)
zal geprefigeerd worden (singular imperfect future plural third-person)
zullen geprefigeerd worden (singular imperfect future plural first-person)
zullen geprefigeerd worden (singular imperfect future plural second-person)
zullen geprefigeerd worden (singular imperfect future third-person)
zou geprefigeerd worden (singular imperfect conditional first-person)
zou geprefigeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geprefigeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geprefigeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zoudt geprefigeerd worden (singular imperfect conditional second-person)
zou geprefigeerd worden (singular imperfect conditional plural third-person)
zouden geprefigeerd worden (singular imperfect conditional plural first-person)
zouden geprefigeerd worden (singular imperfect conditional plural second-person)
zouden geprefigeerd worden (singular imperfect conditional third-person)
ben geprefigeerd (perfect present first-person)
bent geprefigeerd (perfect present second-person)
bent geprefigeerd (perfect present second-person)
is geprefigeerd (perfect present second-person)
zijt geprefigeerd (perfect present second-person)
is geprefigeerd (perfect present third-person)
zijn geprefigeerd (perfect present first-person)
zijn geprefigeerd (perfect present second-person)
zijn geprefigeerd (perfect present third-person)
was geprefigeerd (perfect past first-person)
was geprefigeerd (perfect past second-person)
was geprefigeerd (perfect past second-person)
waart geprefigeerd (perfect past second-person)
was geprefigeerd (perfect past third-person)
waren geprefigeerd (perfect past first-person)
waren geprefigeerd (perfect past second-person)
waren geprefigeerd (perfect past third-person)
zal geprefigeerd zijn (perfect future first-person)
zult geprefigeerd zijn (perfect future second-person)
zult geprefigeerd zijn (perfect future second-person)
zult geprefigeerd zijn (perfect future second-person)
zal geprefigeerd zijn (perfect future third-person)
zullen geprefigeerd zijn (perfect future first-person)
zullen geprefigeerd zijn (perfect future second-person)
zullen geprefigeerd zijn (perfect future third-person)
zou geprefigeerd zijn (perfect conditional first-person)
zou geprefigeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou geprefigeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geprefigeerd zijn (perfect conditional second-person)
zoudt geprefigeerd zijn (perfect conditional second-person)
zou geprefigeerd zijn (perfect conditional third-person)
zouden geprefigeerd zijn (perfect conditional first-person)
zouden geprefigeerd zijn (perfect conditional second-person)
zouden geprefigeerd zijn (perfect conditional third-person)


de circumflex, (cirkumflekso) is een diakritisch teken van het Latijnse alfabet, te vinden op de letters Ĉ/ĉ, Ĝ/ĝ, Ĥ/ĥ, Ĵ/ĵ en Ŝ/ŝ


zinsvolgorde

samenstelling van zin zn en volgorde zn met het invoegsel -s-

zinsvolgordes (plural)
zinsvolgorden (plural)

de volgorde van de woorden binnen een zin

Ook de structuur van de taal, de zinsvolgorde, lijkt meer op het Fries. In het Nederlands zeg je: „had laten liggen.” In het Bildts en in het Fries is het ”lêge laten hadden.””

Weblink bron
Gijsbert Wolvers
 “„Het Bildts gaat steeds meer op het Nederlands lijken”” (10-12-2013), Reformatorisch Dagblad

"Dat je de zinsvolgorde kunt veranderen en tóch een goede zin kunt maken. Het gaat om bewustwording, ook bij schrijven. Snap je wel wat je hebt opgeschreven? Sla je niet denkstappen over?

Weblink bron “Nederlands is saai. Hoe kan het beter?” (21-01-2016), NOS


buitentalig

samenstellende afleiding van buiten vz en taal zn met het achtervoegsel -ig

buitentalige (inflected positive)
buitentaligs (partitive positive)

geen onderdeel van de taal uitmakend, betrekking hebbend op datgene wat de taal beschrijft

Altijd was gedacht dat taalverwerking veel te snel ging om er ook nog eens buitentalige kennis bij te betrekken.

Weblink bron
Hendrik Spiering
 “De Nederlandse treinen zijn wit” (11 juni 2005) op nrc.nl

Tegen dergelijke gelijkschakeling van de betekenis met een buitentalig iets zijn heel wat bezwaren gerezen, waarbij de observaties van Frege (1952) een belangrijke plaats innemen. Hij wees erop dat, als de uitdrukkingen de Avondster en de Morgenster dezelfde betekenis hebben omdat ze dezelfde referent hebben (nl. de planeet Venus), ook de zinnen Jan weet dat de Avondster de Morgenster is en Jan weet dat de Avondster de Avondster is in semantisch opzicht gelijkwaardig zouden zijn, wat duidelijk niet het geval is.

D. Geeraerts
 Een semiotische klassifikatie van semantische theorieën in: Forum der Letteren., jrg. 1980 nr. 1 (maart 1980), Dick Coutinho, Muiderberg, p. 34


rectie

het verschijnsel dat een bepaald woord in de zin door middel van verbuiging bepaalde kenmerken uitdrukt van een ander woord in dezelfde zin, die door dit laatste woord als het ware aan het woord dat rectie vertoont worden opgelegd


syntagmatisch

afgeleid van syntagma met het achtervoegsel -isch

syntagmatischer (uninflected comparative)
syntagmatische (inflected positive)
syntagmatischere (inflected comparative)
syntagmatischers (partitive comparative)

betrekking hebbend op de bouw van zinnen en woordgroepen


Zuid-Duitsland

samenstelling van zuid bw en Duitsland en

het deel van Duitsland waar Hoogduits wordt gesproken, ruwweg ten zuiden van de Main

Ook thuis spreekt Julia geen plat, en dat is geen wonder, want haar eigen oma, die zich nu zo inspant Nederduits te spreken met haar kleinkind, heeft haar kinderen destijds met opzet alleen Hoogduits geleerd. "Er kwamen destijds vluchtelingen van elders en mensen uit Zuid-Duitsland, en daar hield je rekening mee." En zo schakelde Anita Dierksen over op Hoogduits, ook in de opvoeding van haar eigen kinderen.

Weblink bron
Gerbert van Loenen
 “De taal van opa en oma” (1 juli 2002) op trouw.nl


onbeklemtoond

afgeleid van beklemtoond bn met het voorvoegsel on-

onbeklemtoonder (uninflected comparative)
onbeklemtoondst (uninflected superlative)
onbeklemtoonde (inflected positive)
onbeklemtoondere (inflected comparative)
onbeklemtoondste (inflected superlative)
onbeklemtoonds (partitive positive)
onbeklemtoonders (partitive comparative)

Gesproken Nederlands heeft een ritme. Sommige lettergrepen zijn beklemtoond, andere zijn onbeklemtoond. Wat de „tel” is in de muziek, dat zijn de beklemtoonde lettergrepen in de spraak. De afwisseling van beklemtoond en onbeklemtoond levert normaal gesproken een onregelmatig ritme op, want de ene keer volgen beklemtoonde lettergrepen elkaar meteen op, en de andere keer liggen er één, twee of drie onbeklemtoonde lettergrepen tussen.

Weblink bron
Berthold van Maris
 “Een soepel gesprek vereist ritmegevoel” (14 december 2017) op nrc.nl


apicaal

een foon (spraakgeluid) geproduceerd door de luchtstroom in de mond te belemmeren met het puntje van de tong


spirant

een medeklinker die geproduceerd wordt met een gedeeltelijke obstructie ergens in het spraakkanaal


emfatisch

afleiding van emfase met het achtervoegsel -isch

emfatischer (uninflected comparative)
emfatische (inflected positive)
emfatischere (inflected comparative)
emfatischers (partitive comparative)

medeklinker die nadrukkelijker wordt uitgesproken in Semitische talen


vertalerscreativiteit

samenstelling van vertaler zn en creativiteit zn met het invoegsel -s-

kunstzinnige, scheppende eigenschap van iemand die een tekst van de ene naar de andere taal omzet

De Filter Vertaalprijs wordt sinds 2007 jaarlijks uitgereikt en is een bekroning voor vertalerscreativiteit.

Weblink bron
Emilia Menkveld
 “Vijf Nederlandse vertalers maken kans op Filterprijs 2020” (13 maart 2020), de Volkskrant


neutrum

de onzijdige vorm van een woord of woordsoort


zinstructuur

samenstelling van zin zn en structuur zn

de opbouw van een zin uit woorden en woordgroepen

“Ik zie mezelf als een musicus die een partituur uitvoert, en dat gebeurt in overleg met de componist. Een vertaling moet zich loszingen van het origineel, de zinstructuur moet echt Nederlands worden.”

Weblink bron
Berend Sommer
 “Martin de Haan: ‘Houellebecq ziet humor als een noodzakelijk kwaad’” (19/03/2019), HP de Tijd

De computer kan dat beter door heel specifiek te kijken naar woordgebruik, zinstructuur en context. Spreekt iemand veel in de ik-vorm? Door zijn algoritmes die regelmaat ontwaren in grote databestanden, heeft de robot een neus voor talent. Eng? Joosten-Rabou vindt van niet. "Hoe bedrijven nu beslissingen nemen is juist ontzettend subjectief."

Weblink bron
Bart van Zoelen
 “Software kiest objectief de beste sollicitanten” (5 april 2017), Het Parool


zinsstructuur

samenstelling van zin zn en structuur zn met het invoegsel -s-

Marokkanen lopen aan tegen de verschillen in de woordvolgorde in zinnen. In het Marokkaans-Arabisch komt het werkwoord op de tweede plaats in de zin, net als in de normale Nederlandse hoofdzin: 'Hij gaat naar de trein'. In zulke constructies kan de Marokkaan dus zijn kennis van zijn eigen taal toepassen op de Nederlandse zinsstructuur.

Weblink bron
Mieke Zijlmans
 “Waarom Turken met voorzetsels strooien” (10 juli 1999), de Volkskrant


zinsopbouw

samenstelling van zin zn en opbouw zn met het invoegsel -s-

de volgorde waarin woorden en woordgroepen (behoren te) staan in een zin

Liefhebbers van de interpunctie, spelling en zinsopbouw kunnen hun hart binnenkort weer ophalen. Komende donderdag is het weer tijd voor het Groot Rijssen-Holtens dictee.

Weblink bron “Hersenkrakers tijdens dictee Rijssen-Holten” (10-12-2007), Tubantia

Maar een beetje extra reken- en taalles heeft hij toch wel nodig, geeft hij aan. ,,Ik heb vooral moeite met taal. Mijn zinsopbouw moet veel beter. Dat komt ook: mijn vader is Spaans."


semanteem

semanteme

deel van een woord of taalteken dat de betekenis bevat

Het element warm in ver-warm-ing zou volgens deze definitie een semanteem zijn, evenals de stam mist in mist-ig.

Weblink bron
Wikipedia
 “Semanteem” (20/3/2020), Wikipedia


faryngaal

afleiding van farynx met het achtervoegsel -aal

een medeklinker die wordt gearticuleerd met de achterkant van de tong tegen de farynx


idiolect

Sun Ra: Avant-garde jazzmusicus die claimde dat hij helemaal niet van Birmingham, Alabama kwam, maar van Saturnus. In diens onnavolgbare idiolect: 'Space is the place!'

Weblink bron
Rob van Scheers
 “Star Wars, E.T., Kuifje: De 20 beste 'space-uitingen' aller tijden” (21-12-2011), Tubantia

Heel extreem kun je zeggen: „Ieder mens spreekt zijn eigen dialect.” Daar is een begrip voor: het idiolect.”

Weblink bron
René Zeeman
 “Dr. Cor van Bree: ieder mens spreekt zijn eigen dialect” (26-11-2013), Reformatorisch Dagblad


enclisis

verschijnsel dat een - meestal onbeklemtoond - woord wordt uitgesproken als vormde het een deel van het woord dat ervoor komt


solecisme

taalfout die men maakt door een gebrekkige kennis van de taal

Nog iets: mogelijk zijn lezers niet aan reageren toegekomen uit boosheid over een afwijking die ik mezelf veroorloofde toen ik schreef over ‘mijn derde helft’. Er bestaan maar twee helften, zo lieten sommige inzenders mij weten, en zij voegden daar vaak een bitter beklag over mijn taalbeheersing aan toe. Nu geef ik graag toe dat die taalbeheersing veel beter kan, maar ik dank de andere lezers die mij een derde helft gunden, dan wel de bedoeling van dit solecisme doorzagen.

Frank Jansen
 Home of kuit : Alleen naar schrijfcursussen met een aangetoond effect in: Onze Taal., jrg. 72 nr. 9 (september 2003), Genootschap Onze Taal, Den Haag, p. 243

Als fout heet een dergelijke afwijking solecisme, naar de inwoners van het halfbarbaarse Soloi in Klein-Azië die zonder dat ze het konden helpen de verkeerde woordvolgorde gebruikten.

J.P. Guépin
 “De beschaving.” (1983), Bert Bakker, Amsterdam, p. 257


factitief

werkwoorden die uitdrukken dat het onderwerp de handeling niet zelf uitvoert maar dit door anderen laat doen

Ik heb mijn huis laten schilderen

lijdend voorwerp dat niet alleen het slachtoffer van de handeling is maar ook het doel van de handeling

Ik '" bak' het vlees


proclisis

van Neolatijn proclisis, gevorm uit Oudgrieks κλίσις (klisis) "verbuiging; voorvoegsel" met het voorvoegsel pro-

proclisissen (plural)
proclises (plural)

het verschijnsel dat een - meestal onbeklemtoond - woord wordt uitgesproken als vormde het een deel van het woord dat erop volgt


penultima

de een na laatste lettergreep van een woord


elideren

elide

overslaan, schrappen, weglaten, omitteren

een beklemtoonde klank uit een woord weglaten


rotacisme

spraakstoornis: de letter r niet met de tongpunt uitspreken maar met een keelgeluid

de vervanging van een 'z' klank naar een 'r' klank


procope

Leenwoord uit Oudgrieks prokopḗ, afgeleid van prokóptein ‘naar voren stoten, dan vorderingen maken’.

procopes (plural)
procope's (plural)
procopen (plural)

deletie van een of meer klanken of een lettergreep aan het woordbegin


structuralisme

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘het zien van de verschijnselen als voortkomend uit de structuur’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1935

afgeleid van het Franse structural met het achtervoegsel -isme

een theorie ontwikkeld door de Zwitserse taalkundige Ferdinand de Saussure (1857-1913), die taal opvat als een structuur waarin vormen op systematische wijze met elkaar verbonden zijn, en waarbij een ermee corresponderende betekenis bijgevolg - althans in principe -, voortvloeit uit de samenstelling van de talige structuur die wordt voortgebracht

De aanvang van de structurele linguïstiek ligt in 1916, toen postuum - verzorgd door een tweetal leerlingen, Ch. Bally en A. Sechehaye - het werk van de Geneefse linguïst Ferdinand de Saussure onder de titel Cours de linguistique générale (Parijs 1916) verscheen. De Saussure, die men wel de vader van het structuralisme is gaan noemen, vroeg hier aandacht voor een aantal onderscheidingen die van doorslaggevende betekenis voor het verdere verloop van de taalkunde zouden blijken te zijn. Daartoe behoren het onderscheid tussen langue en parole, tussen signifié en signifiant, tussen diachronie en synchronie, en tussen paradigmatische en syntagmatische relaties.

M.C. van den Toorn
 6. De Nederlandse spraakkunst in de twintigste eeuw in:
D.M. Bakker en G.R.W. Dibbets (red.)
 Geschiedenis van de Nederlandse taalkunde. (1977), p. 170 op dbnl.org


lexicologie

van Frans lexicologie of van Engels lexicology

wetenschappelijke bestudering van de woordenschat

Een totaal van één miljoen Nederlandse woorden komt meer in de buurt, zo becijferde emeritus hoogleraar lexicologie Piet van Sterkenburg in 1989 in het boek Taal van het Journaal.

Weblink bron
Ingmar Vriesema
 “Is de woordenschat van het Nederlands klein of groot?” (23 oktober 2007) op nrc.nl


Verkavelingsvlaams

In de betekenis van ‘gesproken Nederlands in België tussen dialect en standaardtaal’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1989

samenstelling van verkaveling zn en Vlaams met het invoegsel -s-

benaming voor de spreektaal in Vlaanderen tussen dialect en algemeen (Belgisch) Nederlands


Waddebuch

Duits: [2]: Glossar zn , o, Wörterliste zn , v

Engels: [2]: glossary zn , vocabulary zn

Brofesser Richard Behm hot aa zwee Pennsylvaanisch-deitsche Waddebicher g’schriwwe, englisch zu deitsch.

Professor C. Richard Beam heeft ook twee Pennsylvenia-Duitse woordenboeken geschreven, van Engels naar Duits.


lyd

: Afkomstig van het Oudnoordse woord hljóð zn , o ("(het) toeluisteren", "stilte"); Deense vorm eveneens lyd zn , die van het Ouddeense woord liud komt


hoofdaccent

sterkste klemtoon in een woord met meer beklemtoonde lettergrepen

De truc van onze taal is namelijk dat er altijd maar één hoofdaccent te beluisteren valt in een woord, dus ook in woorden die samengesteld zijn uit twee of nog meer andere woorden.

Weblink bron
Liesbeth Koenen
 “Steeds los ser” (5 juni 2001) op nrc.nl

Toch houdt ook de stad Utrecht er rekening mee dat er meer verdichting en hoogbouw in de stad moet komen. „Het hoofdaccent verschuift naar binnenstedelijk bouwen. (…)"

Weblink bron
Leendert van der Valk
 “In de provincie Utrecht is amper een leeg plekje te vinden” (18 december 2007) op nrc.nl


singulare tantum

Vaste verbinding uit Latijn singulare zn ‘enkelvoud, het enkelvoudige’ en tantum bn ‘alleen’

aanduiding voor een woord dat als regel enkel in de enkelvoudsvorm wordt gebruikt
Een voorbeeld in het Nederlands is snot: snotten, het grammaticale meervoud, is niet in zwang.


tegelcliché

tekst, die te veel of fout gebruikt is op tegeltjes, zodat ze aan betekenis verloren heeft

Het is een tegelcliché, maar toch ook waar. Er is geen juiste of onjuiste manier.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


nominative

nominatief; een naamval die gewoonlijk het onderwerp van een zin aanduidt

In languages like Scottish Gaelic the nominative differs from the vocative.

In talen zoals Schots-Gaelisch verschilt de nominatief van de vocatief.


patiëns

dat zinsdeel dat de handeling van het werkwoord ondergaat

In de zinnen "Jan eet een appel" en "De appel wordt door Jan gegeten" is "appel" het patiëns.


elipsa

ellips; een stijlfiguur waarbij een lopende zin wordt afgebroken, die echter door de toehoorder (lezer) gemakkelijk kan worden afgemaakt


elipsa

Příkladem elipsy je věta: „Loučili se se starým rokem a vítali nový.

Een voorbeeld van een ellips is de zin: "We hebben van het oude jaar afscheid genomen en het nieuwe welkom geheten".


taalpsychologisch

samenstelling van taal zn en psychologisch bn

taalpsychologischer (uninflected comparative)
taalpsychologische (inflected positive)
taalpsychologischere (inflected comparative)
taalpsychologischers (partitive comparative)

betrekking hebbend op de geestelijke verwerking, perceptie en productie van taal


taalsysteem

het geheel van structuren dat zorgdraagt voor het vermogen van mensen om taal te gebruiken

Maar ik vrees dat een oproep tot een serieuze, diepgaande maar ook ontspannen discussie geen effect zal hebben zolang taalgebruikers blijven denken dat een goede taalbeheersing hetzelfde is als inzicht in het taalsysteem, dat wonderlijke en schitterende vermogen van de mens waar we nog maar zo weinig van weten.

Weblink bron “Het Nederlands moet af en toe naar de kapper” (29-11-2005), Reformatorisch Dagblad

Dat het motorische en het taalsysteem in één hersenhelft zitten, zou er volgens hem op kunnen duiden dat gesproken taal is voortgekomen uit gebarentaal.

Weblink bron “Linkshandige heeft andere hersenen” (18-12-2009), Reformatorisch Dagblad

Bovendien worden deze woorden ingepast in het Nederlandse taalsysteem als het gaat om grammaticaal geslacht, klank, spelling en woordvorming. „De leenwoorden zijn in geen enkel opzicht bij machte om ook maar een jota aan het taalsysteem van het Nederlands te veranderen.”

Weblink bron
Rudy Ligtenberg
 “Zes misvattingen over het Nederlands” (10-06-2009), Reformatorisch Dagblad


taalstudie

onderzoek van en onderwijs in een of meer talen

Zo'n taalstudie zou ook op één plaats geconcentreerd moeten worden. "We kunnen nu op vijf plaatsen Duits studeren. Het is beter om de expertise te bundelen en het op één plaats goed te geven."

Weblink bron “Zorgen over teloorgang letterenstudies” (04-03-2015), NOS

De tekst met wederzijdse rechten en plichten werd vertaald door de ’prezedent’ van de vzw Variaties, de Koepelorganisatie voor Dialecten en Oraal Erfgoed in Vlaanderen, die samenwerkt met het Seminarie voor Nederlandse Taalstudie en Dialectologie van de UGent.

Weblink bron
jta
 “Gent huwt eerste koppels in de streektaal” (15/07/2011), De Standaard


taalonderzoek

samenstelling van taal zn en onderzoek zn

waarneming van taal met als doel de taal beter te begrijpen

Breazeal heeft de resultaten van de studie verwerkt in een rapport en werkte daarvoor samen met Maryanne Wolf en Stephanie Gottwald van het Centrum voor Lees- en Taalonderzoek van de Tuftsuniversiteit in Medford (Boston).

Weblink bron “Apps leren kansarme kinderen sneller lezen” (09-05-2016), Reformatorisch Dagblad

Het zijn onder meer praktische tips voor taallessen en resultaten van recent lees- en taalonderzoek gericht op het vmbo.

Weblink bron “Nieuwe website voor motiveren lezen in vmbo” (12-04-2019), Reformatorisch Dagblad

Tot nu toe is bij taalonderzoek vooral naar grammatica gekeken. Naar woorden, zinnen. Wij hebben ons toegelegd op de dialoog, het gesprek, dé thuisbasis van taal.

Weblink bron “We zeggen om de 90 tellen 'hè?', 'wie?' of 'wat?'” (17-09-2015), Tubantia


taalnorm

algemeen aanvaarde richtlijn over hoe men de taal zou moeten gebruiken

Van Sterkenburg windt zich op over de vrijblijvendheid die in het onderwijs hoogtij viert. „Wat we in het onderwijs veel te veel tegenkomen, is onverschilligheid en gebrek aan waardering voor alles wat met verzorgd taalgebruik te maken heeft.” Voor een deel zijn de media daarvoor verantwoordelijk: „Zij spelen een grote rol in de ogen van de mensen bij het uitdragen van de taalnorm. En die omroepen zijn vaak heel grof, zoals het NIPO in opdracht van de Bond tegen het vloeken heeft laten zien.”

eis met betrekking tot het noodzakelijke taalniveau

De taalnorm in de toets sluit aan bij de nieuwe exameneisen die vanaf schooljaar 2013-2014 aan mbo’ers worden gesteld. Die norm is hoger dan de norm die nu wordt gehanteerd. In november komt er een nieuwe toets; daarna verschijnt een volledige rapportage over het taalniveau van onderwijsassistenten.

Weblink bron “„Onderwijsassistent kan niet begrijpend lezen”” (19-07-2011), Reformatorisch Dagblad

De taalvaardigheid van leidsters op de zogenoemde voorschool in Amsterdam is de afgelopen jaren flink bijgespijkerd. In 2009 haalde nog maar 60 procent van de leidsters de taalnorm. Maar inmiddels voldoet 94 procent aan de norm. Dat zei wethouder Pieter Hilhorst (onderwijs en jeugdzorg) woensdag.

Weblink bron “Leidsters voorschool Amsterdam bijgespijkerd” (12-02-2014), Reformatorisch Dagblad


taalverschijnsel

samenstelling van taal zn en verschijnsel zn

linguistic phenomenon

een eigenaardigheid die zich voordoet in het taalgebruik

taalverschijnselen (plural)
taalverschijnsels (plural)

Onder de titel 'Een przewalskipaardenmiddel' weidde Van Kooten (erelid van het genootschap Onze Taal) uit over taalverschijnselen, spelling en taalfouten. Het ging van linguïstische bêtises naar zeugmata en anakoloeten.

Weblink bron “Van Kooten laat spellers zweten” (18-12-2013), NOS

In zijn gedichten gebruikt Deelder veel alledaagse taalverschijnselen uit bijvoorbeeld krantenartikelen en gebruiksaanwijzingen.


taalvermogen

samenstelling van taal zn en vermogen zn

De ziekte van Parkinson heeft niet alleen invloed op de motoriek. Patiënten hebben vaak eveneens last van bijvoorbeeld depressieve gevoelens, angst en incontinentie. Daarnaast ondermijnt de ziekte het taalvermogen, zo blijkt uit onderzoek van dr. Katrien Colman waarop zij vorige week promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Weblink bron “Parkinson en taalbegrip” (25-02-2011), Reformatorisch Dagblad

Meisjes ontwikkelen volgens onderzoeken hun taalvermogen sneller dan jongens. Zij hebben een grotere woordenschat en gebruiken meer synoniemen. Meisjes gebruiken bij het lezen hun beide hersenhelften, en jongens vooral de linkerhersenhelft. Dat zou voor een deel de leerachterstand bij jongens kunnen verklaren.

Weblink bron
Drs. Maurits C. J. Wielenga
 “Jongen tóch beter in taal” (02-09-2011), Reformatorisch Dagblad

Alle primaten zijn sociale wezens, en meestal wordt het taalvermogen als evolutionair beginpunt gezien voor het feit dat altruïsme bij de mens verder is ontwikkeld (iets wat je bijvoorbeeld kunt waarnemen in het verschijnsel ‘hulp aan onbekenden in nood’) dan bij mensapen.

Weblink bron “Pleistoceen paradijs” (09/10/2009), HP de Tijd


taalvermenging

samenstelling van taal zn en vermenging zn

het door elkaar gebruiken van elementen uit twee of meer talen


taalverbastering

samenstelling van taal zn en verbastering zn

het op een foute manier gebruiken van de taal door het maken van taalfouten, het niet goed gebruiken van woorden, het gebruiken van woorden die niet tot de gebezigde taal behoren e.d.


taaluiting

dat wat men laat zien of merken door woorden

Fennema maakte onderscheid tussen discrimineren als taaluiting en als handeling. „Iemand de toegang tot een winkel beletten op grond van diens ras, mag niet.

Weblink bron “„Schaf verbod op racisme af”” (22-05-2002), Reformatorisch Dagblad


taaltuinier

iemand die 'foutieve' taaluitingen corrigeert


taalteken

een betekenisdragend element van een taal

Er is een karrenspoor achtergelaten in de modder. Het aanwezige spoor vertegenwoordigt iets wat afwezig is. Wie het spoor volgt, zal uiteindelijk bij de kar zelf uitkomen. Is de taal ook zo’n spoor van iets wat zelf afwezig is? Stelt het taalteken het object voor in zijn afwezigheid?

Weblink bron
Drs. Jacob Kruidenier
 “Inleiding in de taalfilosofie” (20-11-2002), Reformatorisch Dagblad