hak

In de betekenis van ‘landbouwwerktuig’ voor het eerst aangetroffen in 1301

een hak zetten

iemand opzettelijk benadelen zodra dat kan

van de hak op de tak springen

op een onsamenhangende manier van het ene onderwerp naar het andere overgaan

hakken (plural)
hakje (diminutive singular)
hakjes (diminutive plural)


voet

In de betekenis van ‘lichaamsdeel waarop men staat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Voet bij stuk houden

niet toegeven, bij de eigen ideeën blijven

Aan de voeten van Gamaliël zitten

aandachtig luisteren naar de les die een wijs persoon meegeeft

Iemand het gras voor de voeten wegmaaien

alles al zeggen wat een ander eigenlijk zelf had willen zeggen

Jong te paard, oud te voet.

als je in je jeugd erg wordt verwend, krijg je het later erg moeilijk

Op de oude voet verdergaan / voortgaan

Op dezelfde manier als voorheen doorgaan met een bepaalde activiteit

Op goede voet staan met iemand

Vriendschappelijk of vertrouwelijk met iemand om kunnen gaan

Vaste voet aan de grond krijgen

iets gedaan krijgen en/of als gebruikelijk beschouwd gaan worden

Vertrouwen komt te voet en gaat/vertrekt te paard.

door een enkele stommiteit kan men vertrouwen of een reputatie die men jarenlang heeft opgebouwd in een keer teniet doen.

voet

voortzetting van het been beneden de enkel

voeten (plural)
voetje (diminutive singular)
voetjes (diminutive plural)


aambeeld

In de betekenis van ‘blok waarop metalen bewerkt worden’ voor het eerst aangetroffen in 1599

Vermoedelijk een leenvertaling van het Latijnse incus. Het eerste deel is dan eigenlijk het voorzetsel aan, waarna als gevolg van regressieve assimilatie een verschuiving van -n- naar -m- heeft plaatsgehad. Het tweede deel hangt o.a. samen met het Engelse beat, maar is vervormd onder invloed van beeld

altijd op het zelfde aambeeld hameren

steeds maar blijven herhalen, benadrukken

aambeelden (plural)
aambeeldje (diminutive singular)
aambeeldjes (diminutive plural)

het ijzeren smeedblok waarop de smid het gloeiend metaal smeedt


bot

[A1] Ontwikkeld uit Middelnederlands but, bot, mogelijk vernoemd naar diens stompe kop. In deze betekenis, voor het eerst aangetroffen in het jaar 1287.

[A2] Herkomst onzeker, in de betekenis van ‘knop’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1351.

[A3] erfwoord Oorspronkelijk een substantivering van het bijvoeglijke bot, vernoemd naar het dikke, stompe uiteinde van een been . Voor het eerst aangetroffen in het jaar 1477.

[A4] Leenwoord uit Frans botte “laars” , opgevat als mv, voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240.

[A5] Leenwoord uit Amerikaans Engels bot, als afkorting van robot, vaak in de betekenis van "zelfuitvoerend (software)programma".

niet scherp, stomp, wat snijdens scherp had moeten zijn

Een botte bijl.

Met een bot mes kun je geen mooie plakjes vlees afsnijden.


paard

In de betekenis van ‘tam hoefdier met manen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1266.

Middelnederlands pāert, perert, ontleend aan Laatlatijn paraverēdus ‘postpaard op zijlijnen, wisselpaard’, samengesmolten uit Oudgrieks pára ‘bij, extra’ en Gallisch verēdus ‘(post)paard’ (vgl. Welsh gorwydd ‘ros’), leenvertaling naar het voorbeeld van Oudgrieks párippos ‘postpaard’ (uit pára- en híppos ‘paard’). Evenzo ontleend zijn Nederduits Peerd en Duits Pferd.

een dood paard aan een boom (vast)binden

een gegeven paard in de bek kijken

niet dankbaar, maar kritisch zijn over cadeaus of koopjes

een oud paard van stal halen

wat men vroeger al eens heeft laten horen nog eens ten beste geven

het beste paard van stal

de in stilte meest gewaardeerde persoon in een gezelschap

iemand te paard helpen

iemand helpen om een goede baan te krijgen

man en paard noemen

eerlijk zeggen wat er niet goed is en door wie dat komt

over het paard getild

te zeer geprezen zijn zodat men verwaand is

sterk als een paard

met grote spierkracht, oersterk, ijzersterk

trekken aan een dood paard

zich inspannen voor een hopeloze zaak die alleen maar energie kost en uiteindelijk niets oplevert

een schurftig paard vreest de roskam

iemand die aan iets schuldig is, heeft liever niet dat datgene onderzocht wordt

het beste paard struikelt (ook) wel eens

het beste paard van stal wordt overgeslagen.

grappige uitspraak wanneer iemand overgeslagen wordt

het hinkende paard komt achteraan

wanneer het werk is gedaan komt de rekening ofwel: na mooie dingen komen vaak de minder fijne dingen

het oog van de meester maakt het paard vet

het werk gebeurt beter als de baas toezicht houdt

je kan een paard naar het water brengen, maar je kan het niet laten drinken

iemand doet enkel dingen dat hij zelf wil

je moet een gegeven paard niet in de mond/bek kijken

je moet niet te kritisch zijn over cadeaus, of koopjes

jong te paard, oud te voet

als je in je jeugd erg wordt verwend, krijg je het later erg moeilijk

men moet een paard de rug niet stuk rijden

men moet niet te veel eisen van een ander

paarden die haver verdienen krijgen ze niet

de mensen die het hardste werken, krijgen het minste geld

vertrouwen komt te voet en gaat/vertrekt te paard

door een enkele stommiteit kan men vertrouwen of een reputatie die men jarenlang heeft opgebouwd in een keer teniet doen.

waar het paard aangebonden is, moet het vreten

men moet zich naar de omstandigheden schikken

馬

うま ⁽ʲᵃ⁾, ウマ ⁽ʲᵃ⁾, uma

paarden (plural)
paardje (diminutive singular)
paardjes (diminutive plural)


mand

van Middelnederlands mande van Oudnederlands manda, in de betekenis van ‘gevlochten korf’ aangetroffen vanaf 1285

door de mand vallen

bekend worden wat je eigenlijk geheim had willen houden

Een rotte appel in de mand maakt de gehele vrucht tot schand

Een rotte appel in de mand, maakt al het gave fruit te schand

als iemand uit een groep een fout maakt benadeelt hij de hele groep; door slechts één persoon kan iedereen van die groep een slechte naam krijgen

سلة

een bak gemaakt van gevlochten rotan of tenen voorzien van een handvat

manden (plural)
mandje (diminutive singular)
mandjes (diminutive plural)

bak, gemaakt uit vlechtwerk voorzien van een handvat

oorspronkelijk werden plantenstengels als tenen of rotan gebruikt, tegenwoordig ook kunststof of metaal

Ze moest de spullen in een mand doen.


bor

Zelfstandig naamwoord A: afkomstig van het Oudnoorse zelfstandige naamwoord borr

Zelfstandig naamwoord B: verkorting van het Noorse zelfstandige naamwoord boraks


bor

Zelfstandig naamwoord B: verkorting van het Nynorske zelfstandige naamwoord boraks


sleutel

In de betekenis van ‘werktuig om slot te openen of te sluiten’ voor het eerst aangetroffen in 1240.

erfwoord: Middelnederlands slōtel, sleutel, ontwikkeld uit Oergermaans *slutila-, afleiding bij het werkwoord *slūtan- ‘(af)sluiten’, waaruit sluiten, met het achtervoegsel *-ila voor gereedschappen. Vorm met umlaut is Vlaams, Zeeuws en Hollands; vgl. beugel, teugel. Eveneens Nederduits Slötel, Duits Schlüssel en Oudfries sletel.

ключ

за завиване и отвиване

sleutel

een voorwerp bedoeld om er een mechaniek zoals van een klok of speeldoos mee op te winden, een kraan open te draaien e.d.

sleutel

een aanwijzing of code waarmee een raadsel kan worden opgelost, een geheim(schrift) ontcijferd, een cijferslot geopend of toegang kan worden verkregen

sleutel

een aandeel of functie die in een groep van groot belang is

sleutels (plural)
sleuteltje (diminutive singular)
sleuteltjes (diminutive plural)

een stuk gereedschap om bouten en moeren mee aan te draaien

De moer is dolgedraaid, de sleutel heeft er geen grip meer op.


beker

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘drinkgereedschap’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1284

Becher

een cilindervormig voorwerp waaruit je kunt drinken

bekers (plural)
bekertje (diminutive singular)
bekertjes (diminutive plural)

een cilindervormig voorwerp waaruit gedronken kan worden, mok

De jongen hield de beker met twee handen vast.

Vul elkanders bekers, maar drink niet uit dezelfde beker.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

Hij deelde dan zijn befaamde root-beer-float Trail Magic uit: een wonderlijk Amerikaans gerecht dat bestond uit een bolletje vanille-ijs in een plastic bekertje met root-beer (een soort ginger ale).


ezel

via Middelnederlands esel ontleend van Latijn asinus, in de betekenis van ‘paardachtige’ voor het eerst aangetroffen in 1240

De jongste ezel moet het pak dragen

de jongste moet de vervelende klusjes opknappen

Een ezel stoot zich in het algemeen geen tweemaal aan dezelfde steen

wanneer iemand een fout heeft gemaakt past diegene er meestal voor op diezelfde fout nog eens te maken

Een schop van een ezel kunnen verdragen

je moet het aankunnen dat iemand zonder verstand van zaken kritiek geeft

Van de bok op de ezel gaan

snel van onderwerp wisselen zonder rode draad

Zolang de ezel zakken draagt, heeft de mulder hem lief

donkie

bepaald paardachtig zoogdier, Equus asinus

ezels (plural)
ezeltje (diminutive singular)
ezeltjes (diminutive plural)

De schilder had het doek op zijn ezel gezet.


fret

fretten (singular)
fretje (diminutive)
fretjes (diminutive singular)


bezem

van Middelnederlands bessem / beseme, in de betekenis van ‘werktuig om te vegen’ aangetroffen vanaf 1240; stamt af van Germaans *besmon, cognaat met Engels besom en Duits Besen

Het vuil gaat voor de bezem

gezegd over iemand die zich hooghartig opstelt

Nieuwe bezems vegen schoon

nieuwe bazen gaan anders met zittend personeel om

besem

voorwerp om stof en vuil bij elkaar te vegen

bezems (plural)
bezempje (diminutive singular)
bezempjes (diminutive plural)

Met een bezem veeg je vooral grof vuil bij elkaar.

Iets hiervan heeft nog lang geleefd in de `Sinterklaaskerels'. Het waren jongens in vrouwenkleren, zwaaiend met een bezem.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 14


libel

[A 1] van Neolatijn libellula zn "waterpasje" (omdat de vorm van de larven aan een Romeins waterpas deed denken), in de betekenis van ‘insect’ aangetroffen vanaf 1761

[A 2] van Latijn libella zn "waterpas", in de betekenis van ‘waterpas’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1826

Libelle

benaming voor insecten uit de orde Odonata

libellen (plural)
libelletje (diminutive singular)
libelletjes (diminutive plural)

onderdeel van een waterpas in de vorm van een met vloeistof gevuld buisje met een luchtbel, gebruikt om een zuiver horizontale stand vast te stellen

„Hiermee kun je zien of iets recht is. Als dat zo is, zit het belletje midden in de libel.” Anna legde de waterpas op de vlakke werkbank.

Afra Beemsterboer
 “Met de stroom mee”, e-book (2020), Zomer & Keuning, Utrecht, ISBN 9789020538144, hfst. 5


waterpomptang

Rohrzange

een platte verstelbare tang (in alle formaten) voor het monteren van buisleidingen

waterpomptangen (plural)
waterpomptangetje (diminutive singular)
waterpomptangetjes (diminutive plural)


Amboss

Komt van het Middelhoogduitse anebōȝ, dat weer van het Oudhoogduitse anabōȝ in de zin van "waaraan of waarop men slaat" stamt. Het Oudhoogduitse anabōȝ is een samenstelling van ana (= aan) en een vervoegde vorm van het werkwoord bōȝan (= slaan, stoten, kloppen)

der Amboss (nominative singular)
die Ambosse (nominative plural)
des Ambosses (genitive singular)
der Ambosse (genitive plural)
dem Amboss (dative singular)
den Ambossen (dative plural)
den Amboss (accusative singular)
die Ambosse (accusative plural)

Der Schmied legt das glühende Eisen auf den Amboss, um es in Form zu schlagen.

De smid legt het gloeiende ijzer op het aambeeld om het in vorm te hameren.


schroevendraaier

samenstelling van schroef en draaier met het invoegsel -en-

отверка

een werktuig om schroeven vast of los te draaien

schroevendraaiers (plural)
schroevendraaiertje (diminutive singular)
schroevendraaiertjes (diminutive plural)
schroevedraaier

Deze schroevendraaier heeft een magnetische kop om schroeven vast te houden.


spin

spin in het web

belangrijk persoon om wie alles en iedereen draait, spilfiguur

spinnen (singular)
spinnetje (diminutive)
spinnetjes (diminutive singular)

snelbinder met vier of meer van een haak voorziene armen

Wapperend onder de spin achterop de fietstassen drogen dunne materialen zo weer op.

Weblink bron “Op reis met de fiets”, Kiind


naald

In de betekenis van ‘dunne stift om te naaien’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1156

zoeken naar een naald in een hooiberg

Iets zoeken dat vrijwel niet te vinden is; een onmogelijke taak proberen uit te voeren

Heet van de naald zijn

Direct iets doorvertellen; nog heel nieuw zijn (bijv. van nieuws)

naalden (plural)
naaldje (diminutive singular)
naaldjes (diminutive plural)

een soort gereedschap dat gebruikt wordt voor het aan elkaar bevestigen (naaien) van kledingstukken of andere voorwerpen van stof, zoals leer


ram

[1] erfwoord In de betekenis van ‘mannelijk schaap’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1223

[2] Leenvertaling van Latijn aries, In de betekenis van ‘stormram’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285

[3] Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘hydraulische ram’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1875

rammen (plural)
rammetje (diminutive singular)
rammetjes (diminutive plural)


moordenaar

In de betekenis van ‘die een moord begaat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1220

Oude afleiding van moord met het achtervoegsel -enaar.

moordenaars (plural)
moordenaartje (diminutive singular)
moordenaartjes (diminutive plural)

een informele naam voor een zware verstelbare pijptang


baard

In de betekenis van ‘haar op kin en wangen’ voor het eerst aangetroffen in 1240

erfwoord Uit Germaans *barda-, verwant aan Engels beard, Duits Bart, enz., mogelijk een niet-Indo-Europees substraatwoord.

baarden (plural)
baardje (diminutive singular)
baardjes (diminutive plural)

sleutelblad, het uitstekende onderdeel aan de stang van een sleutel


beitel

In de betekenis van ‘stuk gereedschap’ voor het eerst aangetroffen in 1320

afgeleid van het sterke werkwoord bijten met het achtervoegsel -el

መሮ

een scherp stuk gereedschap met een wigvormige snede

beitels (plural)
beiteltje (diminutive singular)
beiteltjes (diminutive plural)

een staafvormig, scherp stuk gereedschap met een punt of wigvormige snede aan de "kopse kant"

De beitel is voor hak- en snijwerk bij menig vakman in gebruik.

Ruim anderhalf uur na zijn vertrek kwam hij met een schroevendraaier en een beitel de hotelkamer binnen.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


vliegenmepper

Samenvoeging van vlieg en mepper met het invoegsel -en-

fluesmækker

een apparaat om een vlieg mee dood te slaan

vliegenmeppers (plural)
vliegenmeppertje (diminutive singular)
vliegenmeppertjes (diminutive plural)

Kun jij me de vliegenmepper even geven zodat ik die mug kan doodslaan?


aansteker

afgeleid van aansteken met het achtervoegsel -er

aanstekers (plural)
aanstekertje (diminutive singular)
aanstekertjes (diminutive plural)

Een roker die geen aansteker bij zich heeft kan zijn sigaret niet aansteken.

' Met trage passen ging hij hen voor de houten trap op en toen ze waren gaan zitten, stak Lowrie een sigaret tussen zijn neerwaarts gebogen lippen en begon met een aansteker te knippen.

Amanda Block
 “De verloren verteller” (2021), The house of books, ISBN 9789044363647

Quick stak opnieuw een sigaret op. Ze hield de aansteker zo stevig vast dat haar knokkels wit werden. Ze blies de blauwige rook uit. 'Nee, ik ken hem niet. Ik bekommer me gewoon om jou. Dat is mijn taak. Ik heb je aangenomen, ik waardeer je, en ik wil dat je niets akeligs overkomt. Mannen zijn niet altijd. Nou ja, als je maar niets doet wat je niet wilt.'

Jessie Burton (vert.Marja Borg)
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704


dop

In de betekenis van ‘schaal’ voor het eerst aangetroffen in 1287

doppen (plural)
dopje (diminutive singular)
dopjes (diminutive plural)

onderdeel van een dopsleutel dat rond een moer of boutkop sluit

In de auto ligt een kruisleutel met vier doppen.


grastrimmer

Rasentrimmer

een apparaat dat gras maait op moeilijke plekken en randen van het gazon

grastrimmers (plural)
grastrimmertje (diminutive singular)
grastrimmertjes (diminutive plural)


bijl

van Middelnederlands bile, in de betekenis van ‘werktuig’ aangetroffen vanaf 1240

byl

bijlen (plural)
bijltje (diminutive singular)
bijltjes (diminutive plural)

hakwerktuig met een smalle snee en een lange steel die vooral voor het kappen van bomen gebruikt en gewoonlijk met twee handen gehanteerd wordt

We gebruiken altijd een bijl bij het doorhakken van de blokken hout.

De slager gebruikt een bijltje om de botten door te hakken.

Ik was blij dat ik ook mijn ijsbijl bij me had waarmee ik me, indien nodig, kon zekeren en een nieuw spoor door de sneeuw kon maken. Hierdoor moest ik bij de steile stukken voorop, maar ik voelde mij redelijk veilig met mijn spikes en met mijn bijl in de hand.


vijl

In de betekenis van ‘slijpwerktuig’ voor het eerst aangetroffen in 1240

limë

een werktuig met een ruw, gegroefd of gekerfd oppervlak dat het mogelijk maakt dunne lagen van een voorwerp te verwijderen

vijlen (plural)
vijltje (diminutive singular)
vijltjes (diminutive plural)

Je kunt dit gemakkelijk met een vijl passend maken.


vijzel

Mörser

A 1. een vat waarin met een stamper stoffen fijngestampt kunnen worden

vijzels (singular)
vijzeltje (diminutive)
vijzeltjes (diminutive singular)

Vijzels worden van hard materiaal zoals messing, porselein of agaat vervaardigd.


els

A: erfwoord: aangetroffen vanaf 772; Middelnederlands else, uit Oudnederlands elisa, ontwikkeld uit Oergermaans *alísō, bij Indo-Europees *h₁el(i)s-, waartoe ook Litouws al̃ksnis, Sloveens jélša en Latijn alnus behoren. Evenals Nederduits Els; daarnaast met grammatische wisseling Nederduits Eller en Duits Erle.

B: erfwoord: Middelnederlands elsene, alsene, else, ontwikkeld uit Oergermaans *alasn(j)ō, uitbreiding van *alaz (waaruit Oudnoords alr), bij Indo-Europees *h₁h̥₁l-h₂-ós ‘els, priem’, genitief van *h₁éh₁l-eh₂, waartoe ook Duits Ahle, Sanskriet árā en Hotanees aiysna behoren. Evenals Nederduits Els, Zwitsers-Duits Alesne en Gotisch alisna.

elzen (singular)
elsje (diminutive)
elsjes (diminutive singular)

priemvorming werktuig bedoel om gaten mee te prikken


vork

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘getand werktuig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Te veel hooi op de vork nemen

meer willen doen dan je aankan, te veel werk op zich nemen, de hoeveelheid werk niet aankunnen

sardeska

aftakking van een boomtak of van een weg

vurk

voorwerp bestaande uit een greep en (meestal 3 of 4) tanden, waarmee vast voedsel wordt gegeten

вила

bepaald landbouwwerktuig (vergelijk met hooivork, mestvork)

Gabel

fietsonderdeel waarin het wiel wordt bevestigd: telescopische vork, voorvork en achtervork

Gabel

(schaak) situatie waarbij één eigen stuk tegelijkertijd twee of meer vijandelijke stukken aanvalt

vorken (plural)
vorkje (diminutive singular)
vorkjes (diminutive plural)

Hij at zijn frietjes met een vork.


weegschaal

In de betekenis van ‘weegtoestel’ voor het eerst aangetroffen in 1514

vægt

een meetinstrument waarmee het gewicht kan worden bepaald

weegschalen (plural)
weegschaaltje (diminutive singular)
weegschaaltjes (diminutive plural)

We moeten nog een nieuwe weegschaal kopen.


behangtafel

trabanca

een langgerekte, meestal inklapbare tafel waarop behangpapier insmeerd kan worden met plaksel


nøgle

Afkomstig van de Zweedse zelfstandige naamwoorden nykil en nyckel


boor

Bohrer

A. rond zijn as ronddraaiend werktuig om gaten mee te maken

boren (singular)
boortje (diminutive)
boortjes (diminutive singular)

Hij liet de boor per ongeluk op de grond vallen.


boor

boor; een rond zijn as ronddraaiend werktuig om gaten mee te maken


handboor

handboren (plural)
handboortje (diminutive singular)
handboortjes (diminutive plural)


hark

In de betekenis van ‘tuingereedschap’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1420

rake

tuingereedschap aan lange steel, met een reeks tanden aan de onderzijde

harken (plural)
harkje (diminutive singular)
harkjes (diminutive plural)

Het verwijderen van bladafval kan met een hark, maar zorg er wel voor dat de bladeren droog zijn.


werktuig

In de betekenis van ‘instrument’ voor het eerst aangetroffen in 1573

Werkzeug

een stuk gereedschap om een taak eenvoudiger en/of lichter te maken

werktuigen (plural)
werktuigje (diminutive singular)
werktuigjes (diminutive plural)

Het werktuig van de fabrikant was kapot.


strijkijzer

In de betekenis van ‘warm gemaakt metalen voorwerp waarmee men linnen glad strijkt’ voor het eerst aangetroffen in 1684

/ˈstrɛɪ̯k.ʔɛɪ̯zər/

Bügeleisen

een huishoudelijk gereedschap dat gebruikt wordt om textiel glad te strijken

strijkijzers (plural)
strijkijzertje (diminutive singular)
strijkijzertjes (diminutive plural)


instrument

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘gereedschap’ voor het eerst aangetroffen in 1285

Van het Franse instrument, van het Latijnse instrumentum

instrumenten (plural)
instrumentje (diminutive singular)
instrumentjes (diminutive plural)

Kun je mij dat instrument aangeven?


moker

In de betekenis van ‘breekhamer’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1657

mokers (plural)
mokertje (diminutive singular)
mokertjes (diminutive plural)

een zeer zware hamer met korte steel, die gewoonlijk voor smeed-, hak- en breekwerk gebruikt wordt

Voor het hanteren van een moker moet men een sterke hand hebben.


nijptang

pincers

een tang om er ingeslagen spijkers mee uit te trekken

nijptangen (plural)
nijptangetje (diminutive singular)
nijptangetjes (diminutive plural)

een tang met een in de lengterichting afgeplatte bek bedoeld om er ingeslagen spijkers mee uit te trekken


tang

In de betekenis van ‘gereedschap’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285

Leenwoord uit het Indonesisch, in de betekenis van ‘kwaadaardige vrouw’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1862

Als een tang op een varken slaan

Totaal niets met het eigenlijke onderwerp te maken hebben; onzin zijn, op niets slaan

زردية

een uit twee delen opgebouwd gereedschap waarvan de beide delen op één punt aan elkaar vastzitten...

tangen (plural)
tangetje (diminutive singular)
tangetjes (diminutive plural)

een uit twee delen opgebouwd gereedschap waarvan de beide delen op een punt aan elkaar vastzitten en die gedraaid kunnen worden om dingen vast te houden of te knippen

Zou ik jouw tang even mogen lenen?


tang

tang; een uit twee delen opgebouwd gereedschap waarvan de beide delen op een punt aan elkaar vastzitten en die gedraaid kunnen worden om dingen vast te houden of de knippen


pincet

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tangetje’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1672

tweezers

een gevorkt werktuig bestaande uit twee armen waarvan de punt bijeengeknepen kan worden

pincetten (plural)
pincetje (diminutive singular)
pincetjes (diminutive plural)


troffel

In de betekenis van ‘metselaarsgereedschap’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1557

Maurerkelle

een driekantige platte schep met handvat voor het opbrengen van metselspecie

troffels (plural)
troffeltje (diminutive singular)
troffeltjes (diminutive plural)


mes

De messen slijpen

Alles in gereedheid brengen (voor iets wat veel inspanning vergt)

Het mes tussen de tanden hebben

Zich keihard voor iets inzetten omdat er heel veel op het spel staat (vaak in de vorm met het mes tussen de tanden)

Iemand het mes op de keel zetten

Allerlei middelen gebruiken om iemand onder druk te zetten

Onder het mes gaan

Een examen of onderzoek moeten ondergana; (medisch) geopereerd worden

Onder het mes zitten

Een examen hebben, ofwel: in angstige omstandigheden zitten

Het mes snijdt aan twee kanten

1) Iets levert op twee manieren en/of voor beide partijen voordeel op; 2) Men kan er op verschillende manieren tegenaan kijken

Het zijn niet allen koks die lange messen dragen

Uiterlijk vertoon bewijst niets, ofwel: het gereedschap hebben maakt iemand nog geen vakman

messen (plural)
mesje (diminutive singular)
mesjes (diminutive plural)

een dun lang werktuig met een scherp geslepen kant waarmee gesneden kan worden

Hij nam een mes en sneed het brood ermee.

' Quick pakte haar mes en begon een stukje van de tong op te lichten, en ik had het vreemde gevoel dat ik te veel had gezegd zonder echt iets te zeggen.

Jessie Burton vert. Marja Borg
 “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704

Hij kijkt om zich heen, alsof hij half verwacht dat er vanachter een heg een piraat tevoorschijn springt die hem een mes tegen zijn keel drukt.

Jessie Burton vert. Mieke Trouw-Luyckx
 “Het huis aan de Herengracht” (2022), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024586332


hamer

In de betekenis van ‘werktuig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 801

hamer

werktuig dat kan worden gebruikt om te slaan

hamers (plural)
hamertje (diminutive singular)
hamertjes (diminutive plural)

Hij probeerde met de hamer hard op de spijker te slaan, maar raakte per ongeluk zijn duim.


mixer

van Engels mixer, op te vatten als naamwoord van handeling van mixen met het achtervoegsel -er in de betekenis van ‘mengtoestel voor in de keuken’ voor het eerst aangetroffen in 1959

mixers (plural)
mixertje (diminutive singular)
mixertjes (diminutive plural)

apparaat om te mengen, om een mengsel (mix) te maken

apparaat waarmee audio- en/of videosignalen van verschillende bronnen gemengd kunnen worden, mengpaneel


vuist

In de betekenis van ‘dichtgesloten hand’ voor het eerst aangetroffen in 1237

een vuist maken

de krachten verzamelen om tegen iets op te treden

in zijn vuistje lachen

achter de hand lachen om iemands onhandigheid/afgang

de vuist ballen

alle vingers van de hand buigen zodat de hand als geheel een bolvorm krijgt

met ijzeren vuist regeren

zeer krachtig en veelal ondemocratisch leiding geven

vuisten (plural)
vuistje (diminutive singular)
vuistjes (diminutive plural)

Met een koudbeitel en vuist werd de vastgeroeste moer er grofweg afgeslagen.


pomp

loop naar de pomp

bekijk het maar, ga weg, zoek het maar uit

pompen (plural)
pompje (diminutive singular)
pompjes (diminutive plural)

werktuig dat door middel van drukverschil vloeistoffen of gassen verplaatst

Omdat de pomp ruim onder het peil van de laagste waterstanden was geplaatst, was een vacuüminstallatie niet nodig.

“Rijksstoomgemaal Waalwijk”, De Nederlandse Gemalen Stichting


pers

press

instrument waarmee druk uitgeoefend kan worden

persen (singular)
persje (diminutive)
persjes (diminutive singular)


rasp

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vijl’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1546

Reibe

een grofgetande vijl die wordt gebruikt om rondingen aan hout te maken

raspen (plural)
raspje (diminutive singular)
raspjes (diminutive plural)

Ik liep als het ware met een rasp in mijn achterste (chafing noemen ze dat in Amerika) wat verschrikkelijk veel pijn deed, het was alsof ik in brand stond.

een keukengereedschap voor het fijn maken van kaas, nootmuskaat, citrusschil e.d


revolver

revolverkopdraaibank; een draaibank met een revolverkop


griffel

via Middelnederlands griffel en Oudfrans greffe van Latijn graphium, in de betekenis van ‘schrijfstift’ aangetroffen vanaf 1370

Schiefergriffel

een schrijfgerei van vrij zachte steen, vaak leisteen, waarmee kan worden geschreven op een schrijfplankje dat van dezelfde leisteen is gemaakt (de lei)

griffels (plural)
griffeltje (diminutive singular)
griffeltjes (diminutive plural)


sabel

sabels (singular)
sabeltje (diminutive)
sabeltjes (diminutive singular)

een werktuig voor het bewerken van stenen


zeef

In de betekenis van ‘werktuig om te zeven’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

sif

werktuig om grovere van fijnere bestanddelen te scheiden

zeven (plural)
zeefje (diminutive singular)
zeefjes (diminutive plural)

een werktuig met veel gaatjes voor het scheiden van een vloeistof of fijn poeder van de zich de daarin bevindende grotere vaste delen

Heb je een zeefje voor de theeblaren?

als de gaatjes in het filter zeer klein zijn, spreekt men meestal van een filter


schaaf

In de betekenis van ‘gereedschap’ voor het eerst aangetroffen in 1401

skaaf

schaven (plural)
schaafje (diminutive singular)
schaafjes (diminutive plural)

een werktuig om hout glad, vlak of dunner te maken#:*Het werken met een schaaf geeft veel houtkrullen als afval.

een werktuig om dunne plakjes van een materiaal af te snijden.

Voor de huidtransplantatie wordt met een speciaal schaafje een dun laagje van de huid afgenomen.


schuier

In de betekenis van ‘borstel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1623

schuiers (plural)
schuiertje (diminutive singular)
schuiertjes (diminutive plural)

werktuig waarmee met een schraapbeweging een weefsel ontdaan kan worden van stof en pluis


schaar

[1, 3] In de betekenis van ‘werktuig om te knippen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240.
** erfwoord: Middelnederlands scāre ‘schaar, nijptang, scheermes’, westelijke umlautloze bijvorm van oostelijk scēre (waaruit Limburgs sjièr, Afrikaans skêr), ontwikkeld uit Oergermaans *skēri-, dualisvorm afgeleidet met rekkingstrap uit de wortel van *skēran- ‘scheiden, verdelen’, waarvoor zie scheren. Evenals Nederduits Scheer, Duits Schere, Fries skjirre, Engels shears ‘schapen-, blikschaar’ en IJslands skæri.

[2] erfwoord: Middelnederlands scare, ontwikkeld uit Oergermaans *skar(j)ōn ‘ploegijzer’, afleiding met korte vocaal uit de wortel van *skēran- ‘scheiden, verdelen’, waarvoor zie scheren. Evenals Duits Schar, Engels share en Noors skere.

[4] In de betekenis van ‘menigte’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1080. Doublet van schare, verder zie aldaar.

[5, 6] In de betekenis van ‘aandeel in de meent’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 855.
** erfwoord: Middelnederlands scāre ‘gewas, oogst, opbrengst’, ontwikkeld uit Oergermaans *skarō-, afleiding uit de wortel van *skēran- ‘scheiden, verdelen’, waarvoor zie scheren. Evenals Fries skar, sker ‘deel in de gemene wei; zomerweide voor vee, hoeveelheid mest van een koe gedurende de winterstaltijd’ en Engels share ‘(aan)deel’.

はさみ

ромадзи: hasami

Schere

grijporgaan van sommige schaaldieren en spinachtigen

scharen (plural)
schaartje (diminutive singular)
schaartjes (diminutive plural)

knipwerktuig waarbij een tweetal langs elkaar snijdende messen een rechte of strakke snede maakt

In een loods verderop bewerken 22 werknemers met een schaar de oogst van vorig jaar: hennepbloemen van hoge kwaliteit. "De lucht hier is extreem schoon, door de temperatuurverschillen tussen dag en nacht blijven de essentiële oliën goed bewaard," vertelt Cusani. "Dit is een perfecte regio om hennep te telen."

Weblink bron
Heleen D'Haens
 “Hennepverbod Italië wekt verbazing: 'net zo gevaarlijk als een kerstomaatje'” (13 april 2025), NOS

Met mijn kleine Swiss Army schaartje knipte ik het zo kort als ik kon, in de hoop dat ik het voortaan minder heet zou hebben.


spade

Spaten

brede, zware schep, bedoeld voor het spitten van grond

spades (singular)
spaden (singular)
spadetje (diminutive)
spadetjes (diminutive singular)

De spade sneed niet door de wortels heen, zoals verwacht, maar veerde keihard terug.

A. Haverkamp
 “Ik durfde mijn moeder niet te zeggen dat ik me een oude vrouw voelde” (2021-04-09), NS


tas

tassen (singular)
tasje (diminutive)
tasjes (diminutive singular)

stalen blok dat op een aambeeld wordt geplaatst, of in een bankschroef wordt geklemd, om als een klein aambeeld te dienen

De tas heeft een tap (dikke stift) die in het schroodgat van een aambeeld past, zodat hij niet kan verschuiven.


waterpas

либела

een werktuig dat gebruikt wordt om zeker te stellen dat iets loodrecht op de richting van de zwaartekracht komt te staan

waterpassen (plural)
waterpasje (diminutive singular)
waterpasjes (diminutive plural)

Een waterpas is een met vloeistof gevuld buisje met een luchtbel.


winkelhaak

In de betekenis van ‘gereedschap’ voor het eerst aangetroffen in 1477

wenkelhak

een werktuig bedoeld om rechte hoeken mee uit te zetten

winkelhaken (plural)
winkelhaakje (diminutive singular)
winkelhaakjes (diminutive plural)


zaag

In de betekenis van ‘getand werktuig’ voor het eerst aangetroffen in 1101

saag

een stuk gereedschap met een scherp getand metalen blad om voorwerpen in stukken te verdelen

zagen (plural)
zaagje (diminutive singular)
zaagjes (diminutive plural)


zwei

zweien (plural)
zweitje (diminutive singular)
zweitjes (diminutive plural)

Omdat die hoek niet haaks is kun je beter een zwei gebruiken.


gaffel

In de betekenis van ‘tweetandige stok, vork’ voor het eerst aangetroffen in 1477

Gabel

het gewei van een tweejarig hert of ree met twee uiteinden

gaffels (plural)
gaffeltje (diminutive singular)
gaffeltjes (diminutive plural)

werktuig, met een steel die het ene einde in twee armen of tanden uitloopt


gaffel

vork; voorwerp bestaande uit een greep en (meestal 3 of 4) tanden, waarmee vast voedsel wordt gegeten


schrepel

schrepels (plural)
schrepeltje (diminutive singular)
schrepeltjes (diminutive plural)

een handwerktuig voor het wieden van onkruid


loper

van Middelnederlands loper / lopere, op te vatten als naamwoord van handeling van lopen met het achtervoegsel -er

Generalschlüssel

sleutel waarmee een hele serie verschillende sloten geopend kunnen worden

Läufer

schaakstuk dat zich slechts diagonaal verplaatsen mag

löjper

tafelkleed dat als een strook op de tafel wordt gelegd

lopers (plural)
lopertje (diminutive singular)
lopertjes (diminutive plural)

een stuk gereedschap waarmee stoffen op een wrijfplaat fijngewreven worden

Voor het maken verf wrijf je met een loper het pigment fijn.


klauwhamer

klauwhamers (plural)
klauwhamertje (diminutive singular)
klauwhamertjes (diminutive plural)

een hamer met aan de ene kant een ronde platte vorm en aan de andere kant, een soort klauw, die gebruikt wordt om nagels uit het hout te verwijderen


heggenschaar

samenstelling van heg en schaar met het invoegsel -en-

Heckenschere

een stuk tuingereedschap dat gebruikt wordt om heggen te snoeien

heggenscharen (plural)
heggenschaartje (diminutive singular)
heggenschaartjes (diminutive plural)


snoeischaar

Baumschere

een stevige, korte schaar voor het snoeien van planten, struiken e.d.

snoeischaren (plural)
snoeischaartje (diminutive singular)
snoeischaartjes (diminutive plural)

Het is weer tijd om de snoeischaar ter hand te nemen.


takkenzaag

samenstelling van tak en zaag met het invoegsel -en-

takkenzagen (plural)
takkenzaagje (diminutive singular)
takkenzaagjes (diminutive plural)

een zaag die geschikt is voor het snoeien van bomen en flinke struiken


blikopener

blikopeners (plural)
blikopenertje (diminutive singular)
blikopenertjes (diminutive plural)

een stuk gereedschap voor het openen van blikken

Het concervenblik was uitgevonden voordat er een blikopener was.


defibrillator

Leenwoord uit het modern Latijn, in de betekenis van ‘apparaat dat korte hartstilstand bewerkt’ voor het eerst aangetroffen in 1979

afgeleid van defibrilleren met het achtervoegsel -ator

Defibrillator

een apparaat waarmee met behulp van stroomstoten het normale hartritme hersteld kan worden

defibrillatoren (plural)
defibrillators (plural)
defibrillatortje (diminutive singular)
defibrillatortjes (diminutive plural)

Dankzij de defibrillator overleven veel mensen een hartaanval.

Ik heb de man gezien. Eén bonk vet. Geloof me, met nog geen tien defibrillators had men dat hart weer aan de praat gekregen.


staafmixer

staafmixers (plural)
staafmixertje (diminutive singular)
staafmixertjes (diminutive plural)

een handmixer met een hoog toerental bedoeld om voedsel zeer fijn te vermalen

Een staafmixer is zeer handig voor het bereiden van babyvoeding, soepen, sauzen en milkshakes


aanbeeld

Altijd op hetzelfde aanbeeld slaan ( of hameren)

steeds op dezelfde zaak terugkomen (Stoett-8 )

سندان

het smeedblok waarop de smid het gloeiend metaal smeedt

aanbeelden (plural)
aanbeeldje (diminutive singular)
aanbeeldjes (diminutive plural)


ladder

van Middelnederlands ladere, in de betekenis van ‘trap’ aangetroffen vanaf 1317

стълба

houten of metalen voorwerp met treden om makkelijk op hoger gelegen plaatsen te komen

ladders (plural)
laddertje (diminutive singular)
laddertjes (diminutive plural)

En daar staan we weer voor de strijd uitgerust, dacht Albert, klaar om het schavot te beklimmen (zo werd de ladder genoemd die ze gewoonlijk gebruikten om de loopgraaf uit te komen, over perspectief gesproken) en dan met het hoofd vooruit op de vijandelijke linies af te stormen.


tandenstoker

Samenstellende afleiding van tand met het invoegsel -en- en de stam van stoken met het achtervoegsel -er

Zahnstocher

puntig instrumentje om etensresten tussen de tanden te verwijderen

tandenstokers (plural)
tandenstokertje (diminutive singular)
tandenstokertjes (diminutive plural)


олівець

uk-олівець.ogg


карандаш

ru-карандаш.ogg


молоток

uk-молоток.ogg


ножницы

ru-ножницы.ogg


ножиці

schaar; een gereedschap waarbij een tweetal langs elkaar snijdende messen een rechte of strakke snee maakt.


voorhamer

voorhamers (plural)
voorhamertje (diminutive singular)
voorhamertjes (diminutive plural)

De spreekwoordelijke 'slopershamer' is een voorhamer.


zool

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘onderste deel van voet of schoen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

zolen (plural)
zooltje (diminutive singular)
zooltjes (diminutive plural)

de vlakke onderzijde van een schaaf, strijkijzer etc.


soldeerbout

soldeerbouten (plural)
soldeerboutje (diminutive singular)
soldeerboutjes (diminutive plural)


zicht

zichten (singular)
zichtje (diminutive second-person)
zichtjes (diminutive singular)

Gras maait men met de zeis, haver met een zicht.


knap

In de betekenis van ‘slim, aantrekkelijk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1657


mok

In de betekenis van ‘kroes’ voor het eerst aangetroffen in 1611

mokken (singular)
mokje (diminutive first-person)
mokjes (diminutive singular)

een (stenen) drinkbeker, meestal voorzien van een oor

Ik drink graag koffie uit een mok.


bankschroef

biñs-taol

een handig hulpmiddel om werkstukken in vast te houden

bankschroeven (plural)
bankschroefje (diminutive singular)
bankschroefjes (diminutive plural)


drevel

In de betekenis van ‘drijfijzer’ voor het eerst aangetroffen in 1384

afgeleid van het sterke werkwoord drijven (overgankelijk) met het achtervoegsel -el

drevels (plural)
dreveltje (diminutive singular)
dreveltjes (diminutive plural)

een stalen pen met holle punt die gebruikt wordt om draadnagels (spijkers) iets in het hout te verzinken


figuurzaag

Laubsäge

een heel fijn zaagje in de vorm van een dun zaagblad dat verticaal wordt gespannen in een lange horizontale beugel

figuurzagen (plural)
figuurzaagje (diminutive singular)
figuurzaagjes (diminutive plural)

Pas op dat je niet in je vingers zaagt met de figuurzaag!


балға

hamer; stuk werktuig dat kan worden gebruikt om te slaan


zeis

In de betekenis van ‘maaiwerktuig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1340.

erfwoord: Verkort uit nog dialectisch zeisen, zeisem, uit Middelnederlands seisene, seinse (waarvan dial. zeinse, zense en Afrikaans sens), seine (waaruit dial. zein), ontwikkeld uit West-Germaans *seg-isnō- ~ -asnō-, afleiding van *seg- ‘snijden’ (waarvoor zie zaag, zegge). Evenals Nederduits Sees, Duits Sense en Fries seine.

sens

maaiwerktuig met gebogen snijblad en lange stok

zeisen (plural)
zeisje (diminutive singular)
zeisjes (diminutive plural)

landbouwwerktuig bestaande uit een lang gebogen mes dat bevestigd is aan een steel met twee handvatten, dienende om lang gras of graan te maaien


thìa

lepel: voorwerp bestaande uit een greep en een kom(metje), waarmee vloeibaar voedsel wordt gegeten


pik

Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *pīk, via het Angelsaksische pic / pīc

houweel; een metalen werktuig voor hakken in steen of aarde met een beitelvormig uiteinde en een puntvormig uiteinde


kop

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘drinkgerei’ voor het eerst aangetroffen in 1265

van Latijn caput, van Indo-Europees *kauput- waarvan ook het Germaanse *xaubiþa- komt (verg. Nederlands: hoofd)

De kop in de wind gooien

Koppig, balsturig en/of onwillig reageren

De kous op de kop krijgen/Met de kous op de kop thuiskomen

Niet datgene krijgen waar men op had gehoopt en/of teleurgesteld worden

Een bord voor de kop hebben

Niet ontvankelijk zijn voor / niet openstaan voor kritiek; onbeschaamd zijn eigen gang gaan; slecht van begrip zijn

Iets de kop indrukken

Iets onderdrukken, de verdere ontwikkeling belemmeren

Op/Aan kop liggen

Aan de leiding staan, de eerste zijn (vaak bij een wedstrijd)

Spijkers met koppen slaan

Eindelijk een stap vooruit maken in het proces

Vis begint aan de kop te stinken

Een organisatie of bedrijf gaat ten onder door slecht bestuur

aan de kop zeuren

iemand steeds lastig met allerlei verzoeken

Kopf

zijde van een geldstuk met een afgebeeld hoofd

koppen (plural)
kopje (diminutive singular)
koppie (diminutive singular)
kopjes (diminutive plural)
koppies (diminutive plural)

[1] 'Hoofd' wordt in principe alleen gebruikt voor mensen en paarden.

[2] In sommige streken van het taalgebied, zoals in Limburg, is 'kop' het gewone woord voor 'hoofd'

deel van een spijker, het platte ronde deel waarop men klopt met de hamer


vorm

vorm; sjabloon of bak waarin iets gegoten of geperst kan worden


raak

In de betekenis van ‘het doel treffend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1641

soort pook, ijzeren staaf aan het eind haaks omgebogen


tugal

poothout, graafstok: puntige stok om gaten in de grond te maken voor zaai poot- of plantgoed (dibbelen)


kniv

Afkomstig van het Oudnoorse zelfstandige naamwoord knífr


dorsvlegel

samenstelling van dors ww en vlegel zn , bekend sinds 1712 (zie citaat hieronder).

dorsvlegels (plural)
dorsvlegeltje (diminutive singular)
dorsvlegeltjes (diminutive plural)

een houten landbouwwerktuig om graan te dorsen

De boerenarbeider pakte de dorsvlegel en sloeg erop los.

Of kan men Christus, in een kribbe leggende, uitbeelden, met Maria en Joseph, alwaar de drie Koningen by komen, en dat in een stal daar overvloed van vouragie voor de beesten is, mitsgaders aan de muur een wan en dorsvlegel hangende, en meer andere gereedschappen tot den akkerbouw behoorende; daar by geene boeren of boereknegts; wat meer is, geen koffer noch kist, zaag of winkelhaak? -- 1712

Gérard de Lairesse
 “Groot schilderboek”, dbnl (1712), Hendrick Desbordes; Amsterdam 1712, p. 70


stempel

stempels (plural)
stempeltje (diminutive singular)
stempeltjes (diminutive plural)

werktuig om met kracht een indruk van een bepaalde vorm in een ander voorwerp aan te brengen

Munten worden geslagen met stalen stempels.


spaak

In de betekenis van ‘verbinding tussen naaf en velg’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1351

Спица

een staaf die de naaf en de velg van een wiel verbindt

spaken (plural)
spaakje (diminutive singular)
spaakjes (diminutive plural)


cirkelzaag

cirkelzagen (plural)
cirkelzaagje (diminutive singular)
cirkelzaagjes (diminutive plural)

Met een cirkelzaag worden die planken in geen tijd doorgezaagd.


schep

zn: van Middelnederlands scheppe, op te vatten als afgeleid van scheppen ww zonder -en

scheppen (plural)
schepje (diminutive singular)
schepjes (diminutive plural)

lepelvormig werktuig waarmee een hoeveelheid vast materiaal verplaatst kan worden

Hij pakte een schep en haalde wat kolen uit het hok.


schop

schoppen (singular)
schopje (diminutive)
schopjes (diminutive singular)

Om dat het veld met de schop om te spitten is een heel karwei.


bit

In de betekenis van ‘mondstuk’ voor het eerst aangetroffen in 1599

Kandare

een metalen staaf die een paard in de bek gedaan wordt om het dier berijdbaar te maken.

bitten (plural)
bitje (diminutive singular)
bitjes (diminutive plural)

verwisselbare stift [1] die in bijv. een boormachine wordt geplaatst

Installeer het bit in de boormachine.


wasknijper

wasgoedpennetjie

een knijper die gemaakt is van hout of plastic om nat wasgoed aan een waslijn te klemmen

wasknijpers (plural)
wasknijpertje (diminutive singular)
wasknijpertjes (diminutive plural)

De bak met wasknijpers was ineens verdwenen.


klem

Klemme

een werktuig waarin iets door samendrukken bijeengehouden of vastgezet kan worden

klemmen (plural)
klemmetje (diminutive singular)
klemmetjes (diminutive plural)

Als je de twee gelijmde stukken een nachtje in de klem zet, komen ze goed vast te zitten.

Grote omgevallen boomstammen zaten klem tussen de rotsen en waren geheel kaal en afgestompt door de sterke stroming die miljoenen liters smeltwater per dag uit de bergen moest verwerken.


Klemme

Afkomstig van Middelhoogduits: klemde zn , klemme zn ("klemming", "vernauwing")

in der Klemme stecken

in de knoei zitten
in de nesten zitten
in de penarie zitten
in de puree zitten
in een lastig parket zitten
in het moeras zitten
in het nauw zitten
omhoogzitten

jemandem aus der Klemme helfen

iemand uit de drek helpen
iemand uit de brand helpen

Es gibt spezielle Tischklemmen für Arbeitslampen.

Er zijn speciale tafelklemmen voor werklampen.


aks

erfwoord via Middelnederlands aex / akes van Oudnederlands akkus, in de betekenis van ‘bijl’ aangetroffen vanaf 901
Dit gaat evenals Nederduits Ääks, Duits Axt, Fries akse(bile), hakse(bile), Engels axe, Oudnoords øx en Gotisch aqizi terug op Oergermaans *akwesī.

aksen (plural)
aksje (diminutive singular)
aksjes (diminutive plural)

bijl met een lange steel en een smalle snede


Schere

die Schere (nominative singular)
die Scheren (nominative plural)
der Schere (genitive singular)
der Scheren (genitive plural)
der Schere (dative singular)
den Scheren (dative plural)
die Schere (accusative singular)
die Scheren (accusative plural)

Eine Schere ist ein Werkzeug zum Schneiden von verschiedenen Materialien, wie zum Beispiel Papier, Stoff oder Haare.

Een schaar is een hulpmiddel voor het knippen van verschillende materialen, zoals papier, stof of haar.


zaagtand

Sägezahn

zaagtanden (plural)
zaagtandje (diminutive singular)
zaagtandjes (diminutive plural)

een scherpe tandvormige karteling aangebracht op de rand van een zaagblad

De zaagtanden op dit blad staan afwisselend een beetje de ene of de andere kant opgebogen.


hache

Il avait une hache à la main.


Axt

erfwoord: sinds 13e eeuw; met paragogisch -t uit Middelhoogduits ackes, ackis, uit Oudhoogduits ackus, ontwikkeld uit Oergermaans *akwesī, waaruit Nederlands aks (zie aldaar).

die Axt (nominative singular)
die Äxte (nominative plural)
der Axt (genitive singular)
der Äxte (genitive plural)
der Axt (dative singular)
den Äxten (dative plural)
die Axt (accusative singular)
die Äxte (accusative plural)

Forstarbeiter schwangen früher noch Äxte, um Bäume zu fällen; heute benutzen sie Motorsägen dazu.

Vroeger zwaaiden houthakkers nog met een bijl om bomen om te hakken; vandaag gebruiken zij daar een motorzaag voor.


zaagblad

Sägeblatt

zaagbladen (plural)
zaagblaadje (diminutive singular)
zaagblaadjes (diminutive plural)

plat stuk metaal met een lange kartelrand om hard materiaal door te snijden, het onderdeel van een zaag waarop de tanden zijn aangebracht

Een zaagblad is meestal vrij buigzaam.


hammer

Afkomstig van het Oudnoorse woord hamarr

hammer og segl

hamer en sikkel (symbool van het communisme)

een mechanisch aangedreven slaggereedschap


planter

Naamwoord van handeling van planten met het achtervoegsel -er

werktuig dat gebruikt wordt bij het planten


zaagmachine

/ˈzaçmɑˌʃɪnə/

zaagmachines (plural)
zaagmachientje (diminutive singular)
zaagmachinetje (diminutive singular)
zaagmachientjes (diminutive plural)
zaagmachinetjes (diminutive plural)

een elektrische machine waarmee met een bewegende zaag gezaagd wordt

De zaagmachine zaagde de boomstam in twee gelijke delen.


zaagbeugel

zaagbeugels (plural)
zaagbeugeltje (diminutive singular)
zaagbeugeltjes (diminutive plural)

een beugel voor het inspannen van zaagjes (blad) van een beugelzaag

De zaagbeugel houdt het blad van de beugelzaag goed gespannen.


bobbejaan

dit kan jy vir die bobbejane gaan vertel

soveel van iets weet soos 'n bobbejaan van godsdiens


zetbok

zetbokken (plural)
zetbokje (diminutive singular)
zetbokjes (diminutive plural)

de schuine werktafel waaraan zetters in een drukkerij plachten te werken en waarin de kasten werden opgeborgen

Er is een levendige handel in oude zetbokken.


hondje

afgeleid van hond zn met het achtervoegsel -je
**[2] kan verwijzen naar de oppervlakkige gelijkenis tussen verplaatsing op vier wielen of vier poten en naar het verleden waarin honden als trekdier werden gebruikt

alleen verkleinwoord plank met daaronder vier kleine zwenkwielen voor het verplaatsen van zware, grote zaken, bijvoorbeeld meubels

Of verhuizen een zwaar beroep is? “Heb je wel eens een wasmachine naar zolder getild”, antwoordt Noël. De hulpmiddelen, zoals het ‘hondje’, zijn belangrijk.

Weblink bron Gearchiveerde versie “In beeld: verhuizer” (11 april 2019) op tonmagazine.nl


fineerzaag

fineerzagen (plural)
fineerzaagje (diminutive singular)
fineerzaagjes (diminutive plural)

Pas op dat je je niet snijdt met de fineerzaag!

Het zaagje brak steeds in onze fineerzaag.


støvsuger

Samenstelling van de Noorse naamwoorden støv en suger.

/ˡstøːʋsʉːgəɾ/


пила

С утра бегут с пилою в лес, а ночью - к девочкам топлесс...

's Morgens gaan ze met een zaag het bos in, maar 's avonds gaan ze naar de topless meisjes...


fourchette

van het Oudfrans fourchete; oude afleiding van fourche met het achtervoegsel -ette


trekker

Naamwoord van handeling van trekken met het achtervoegsel -er

trekkers (plural)
trekkertje (diminutive singular)
trekkertjes (diminutive plural)

hark voor het bijeenzamelen van aren [1]


rakel

In de betekenis van ‘hark’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1834

squeegee

werktuig in de vorm van een wisser waarmee inkt door een zeefraam gedrukt wordt

rakels (plural)
rakeltje (diminutive singular)
rakeltjes (diminutive plural)

De vorm van de rakel, namelijk het rakelprofiel, is bepalend door de breedte van de druklijn.


steel

In de betekenis van ‘stengel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1344

Snappen/Weten hoe de vork in de steel zit

Iets doorhebben, weten hoe het in elkaar zit, de achtergrond van iets begrijpen

stelen (plural)
steeltje (diminutive singular)
steeltjes (diminutive plural)

staaf- of buisvormig handvat, bijv. bij gereedschappen

De borstel heeft een ijzeren steel.

De steel van de pijp.


grasmaaier

Naamwoord van handeling van grasmaaien met het achtervoegsel -er

grasmaaiers (plural)
grasmaaiertje (diminutive singular)
grasmaaiertjes (diminutive plural)

De grasmaaier werd niet vaak gebruikt door dat gezin.

Het is één grote chaos op Sint-Maarten. De verwoestingen zijn enorm. Alsof iemand met een grasmaaier vanuit de hemel over het eiland is gegaan, typeerde een ooggetuige de verwoestingen door orkaan Irma.

Weblink bron “'Alsof iemand met een grasmaaier vanuit de hemel over het eiland is gegaan'” (Donderdag 7 september 2017, 20:34), NOS

Een bezoekje aan het eerste voetbalstadion van Qatar voelt, gevoelsmatig ver weg van de commercie, fijn aan. Terwijl een man met een grote grasmaaier over de middenstip sjeest, is bij de goal een gastarbeider bezig met een kruiwagen.

Weblink bron
Thierry Boon
 “Dagboek Doha: geen sportgeschiedenis? Hier komen Pelé en Muhammad Ali samen” (Zondag 20 november 2022, 08:29), NOS


punch

van Engels punch
**[1] in de betekenis "stoot" voor het eerst aangetroffen in 1935 (zie laatste vindplaats bij betekenis)
**[2] in de betekenis "alcoholische drank" voor het eerst aangetroffen in 1711 (zie laatste vindplaats bij betekenis), verder etymologie onzeker
**[3.1] in de betekenis "drevel" voor het eerst aangetroffen in 1687 (zie laatste vindplaats bij betekenis)
**[3.2] in de betekenis "pons" voor het eerst aangetroffen rond 1775

voorwerp met scherpe punt of rand dat met de nodige kracht op te bewerken materiaal wordt gebruikt

stalen staafje met een punt om gaten of versieringen aan te brengen

Carga van 3 Schepen, den 8 September 1687 uyt Indien gearriveert; namentlijck de George van 't Fort St. George; de Josias van de Kust en Bay, en de Regenboog van Tonqueen. (…)
Lack-wercken.
150 Koffers. 96 Kiften. 600 vercierde Dosen. 1307 kleyne ronde ovale en vierkante Doosjes. 550 Poeyer-doosies. 510 Voyders. 202 Punch gekroonde Koppen. 82 dito met kleyne Kroonen. 3080 dito effen vergult. (…)

stalen buisje met scherpe rand om gaten in andere voorwerpen te maken

houder met scherpe stalen rand in een bepaalde vorm om figuren uit papier of karton te stansen

De veelzijdige ponsen van Stampin’ Up! staan deze week centraal en ik begin met een punch die, gelukkig, nog wat langer bij ons blijft… De cat punch!

stalen buisje met een scherpe rand om stukjes weefsel uit het lichaam te halen

Met een punch kunnen stukjes van weefsels weggehapt worden. Een punch wordt vooral gebruikt om snel en makkelijk meniscusweefsel in kleine stukjes te happen.

Een punch biopteur of punch is niets anders dan een stalen buisje met een scherpe snijrand. Hiermee wordt met een draaiende beweging een kokertje huid er uitgestanst.


avegaar

In de betekenis van ‘grote boor’ voor het eerst aangetroffen in 1404

auger

een boor voor gebruik in een booromslag, het boorsel wordt afgevoerd volgens het principe van de...

avegaars (plural)
avegaartje (diminutive singular)
avegaartjes (diminutive plural)

boor voor gebruik in een booromslag, het boorsel wordt afgevoerd volgens het principe van de schroef van Archimedes, ook als grondboor


visk

: Afkomstig van het Oudnoordse woord visk zn

een (kleine) bezem van stro of twijgen, takkenbezem


verstek

In de betekenis van ‘afwezigheid bij rechtszitting’ voor het eerst aangetroffen in 1551

Naamwoord van handeling van "versteken" «verbergen, verstoppen»

een niet-haakse hoek waaronder iets afgezaagd wordt


riek

In de betekenis van ‘mestvork’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

pitchfork

een handwerktuig voor het verplaatsen van bladeren, gras of gewied materiaal in de vorm van een grote vork met smalle tanden

rieken (plural)
riekje (diminutive singular)
riekjes (diminutive plural)

Geef de riek eens aan.


breekijzer

brækjern

stevige metalen stang, meestal voorzien van een gespleten einde, de koevoet, gebruikt om zaken open te breken.

breekijzers (plural)
breekijzertje (diminutive singular)
breekijzertjes (diminutive plural)

Hij zette wat kracht met een breekijzer en de vastgeroeste deur vloog open.


schoffel

In de betekenis van ‘tuingereedschap’ voor het eerst aangetroffen in 1651

afgeleid van het sterke werkwoord schuiven met het achtervoegsel -el

Stoßhacke

een horizontaal liggend scherp geslepen mes van staal dat bevestigd is aan een houten steel

schoffels (plural)
schoffeltje (diminutive singular)
schoffeltjes (diminutive plural)

Omdat hij een hekel had aan wieden gebruikte hij zo veel mogelijk de schoffel.


mangel

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘pers met rollen’ voor het eerst aangetroffen in 1766

m:
**[1] Ontleend aan het Duitse Mangel (kledingpers, slingertuig), dat zelf via het Middeleeuws-Latijnse manganum teruggaat op het Oudgriekse μάγγανον (slingertuig voor stenen). Het 16de-eeuwse woord manganeel gaat terug op dezelfde oorsprong.
**[2] Verkort uit het Duitse Mangelwurzel.
**[3] Afgeleid van mangelen (in de betekenis "ruilen").

o: Mogelijk ontleend aan het Duitse Mangel (gebrek).

(iemand) door de mangel halen

(iemand) scherp bekritiseren of ondervragen

(iemand) in de mangel nemen

het (iemand) in allerlei opzichten moeilijk maken

Mangel

een werktuig met twee tegen elkaar draaiende rollen ...

mangels (singular)
mangeltje (diminutive)
mangeltjes (diminutive singular)

een werktuig met twee tegen elkaar draaiende rollen om wasgoed tegelijk glad te strijken en er het vocht uit te persen


zwikboor

zwikboren (plural)
zwikboortje (diminutive singular)
zwikboortjes (diminutive plural)

een rechte boor met aan het einde een stevige kruk voor het draaien met de hand

Met een zwikboor kun je een zwikgat in een vat boren om lucht in het vat te laten.


mykje

Bijvoeglijk maamwoord: onzijdige vorm van mykjen bn

Werkwoord: afkomstig van het Oudnoordse woord mýkja ww [[]]

een gereedschap om halmen of linstro te bewerken


båndmål

Samenstelling van de Noorse zelfstandige naamwoorden bånd en mål


hammar

Afkomstig van het Oudnoorse woord hamarr.


tommestokk

Samenstelling van de Noorse zelfstandige naamwoorden tomme en stokk


tommestokk

Samenstelling van de Nynorske zelfstandige naamwoorden tomme en stokk


målestokk

ha høy inntekt i europeisk målestokk

een hoog inkomen naar Europese normen hebben


mælestav

/ˡmæːləstɑːʋ/


avstandsmåler

Samenstelling van de Noorse naamwoorden avstand en måler met het invoegsel -s- en met het achtervoegsel -er.


avstandsmålar

Samenstelling van de Nynorske zelfstandige naamwoorden avstand en målar met het voorvoegsel av-, met het invoegsel -s- en met het achtervoegsel -ar


handjern

Politiet satte håndjern på lovbryteren.

De politie deed de dader handboeien aan.


handjern

Politiet sette handjern på lovbrytaren.


håndjern

Samenstelling van hånd zn "hand" en jern zn "ijzer"

/ ˈhɔnjæːɳ /

Politiet satte håndjern på lovbryteren.


handjarn

Politiet sette handjarn på lovbrytaren.


gryte

Afkomstig van het Oudnoordse woord grýta

Små gryter har også ører.

Kleine potjes hebben ook oren.
Kinderen snappen wat volwassenen praten over.

Brannen der en kvinne omkom i Oslo lørdag ettermiddag, startet i en gryte på kjøkkenet.

De brand waarbij een vrouw overleed in Oslo zaterdagmiddag, begon in een pot in de keuken.


Löffel

der Löffel (nominative singular)
die Löffel (nominative plural)
des Löffels (genitive singular)
der Löffel (genitive plural)
dem Löffel (dative singular)
den Löffeln (dative plural)
den Löffel (accusative singular)
die Löffel (accusative plural)


Gabel

die Gabel (nominative singular)
die Gabeln (nominative plural)
der Gabel (genitive singular)
der Gabeln (genitive plural)
der Gabel (dative singular)
den Gabeln (dative plural)
die Gabel (accusative singular)
die Gabeln (accusative plural)


boortuig

boortuigen (plural)
boortuigje (diminutive singular)
boortuigjes (diminutive plural)

Centraal hangt een gigantische ronde tafel, wat verder een zaag- of boortuig.


hammare

[1]: Angelsaksisch: hamor
[1]: Deens: hammer
[1]: Duits: Hammer
[1]: Engels: hammer
[1]: IJslands: hamarr
[1]: Nedersaksisch: hamur
[1]: Noors: hammar
[1]: Noors: hammer
[1]: Nynorsk: hamar
[1]: Nynorsk: hammar
[1]: Oudhoogduits: hamar

De hittade en kniv, en hammare och ett rep.

Zij vonden een mes, een hamer en een touw.


braak

In de betekenis van ‘onbebouwd’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1562

In de betekenis van ‘inbraak, huisbraak’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1843

Flachsbreche

werktuig om vlas of hennep te braken of te kneden.

braken (plural)
braakje (diminutive singular)
braakjes (diminutive plural)

Een braak bestaat uit twee planken voorzien van balkjes die in elkaar vallen.


Zahnbürste

Samenstelling van de Duitse zelfstandige naamwoorden Zahn en Bürste

die Zahnbürste (nominative singular)
die Zahnbürsten (nominative plural)
der Zahnbürste (genitive singular)
der Zahnbürsten (genitive plural)
der Zahnbürste (dative singular)
den Zahnbürsten (dative plural)
die Zahnbürste (accusative singular)
die Zahnbürsten (accusative plural)

Ich habe meine elektrische Zahnbürste zu Weihnachten 2015 gekauft.

Ik heb mijn elektrische tandenborstel rond de kerst 2015 gekocht.


shear

Afkomstig van het Oudengelse woord sceran.


gereedschapskist

samenstelling van gereedschap zn en kist zn met het invoegsel -s-

Werkzeugkasten

afsluitbare bak waarin gereedschap opgeborgen en bijeengehouden wordt

gereedschapskisten (plural)
gereedschapskistje (diminutive singular)
gereedschapskistjes (diminutive plural)

Leg dat alsjeblieft terug in de gereedschapskist!


hafnabolti

Samenstelling van het IJslandse woorden hafna en bolti

honkbal, een bal, die gebruikt wordt bij een honkbalwedstrijd


heep

erfwoord: Middelnederlands hēpe, met umlaut uit West-Germaans *hapjō- of *hapja-, bij Indo-Europees *kep- ~ *(s)kop- ‘hakken’, waartoe ook Oudgrieks kopís ‘slachtmes’, Litouws kapóti ‘hakken, fijnsnijden’, kapõnė, kaplỹs ‘houweel, ijsbijl’ en Russisch kopát’ ‘graven’ behoren. Evenals Duits Hippe, gewestelijk Heppe. Nevenvorm bij hiep; verwantschap met hacht.

hepen (plural)
heepje (diminutive singular)
heepjes (diminutive plural)

een gekromd snoeimes voor takken en bomen


injectiespuit

injectiespuiten (plural)
injectiespuitje (diminutive singular)
injectiespuitjes (diminutive plural)

een cilinder met een holle naald, bedoeld om iets te kunnen inspuiten

Ze stonden al klaar met een fikse injectiespuit.


wig

In de betekenis van ‘keg, keil’ voor het eerst aangetroffen in 1046

Een wig drijven tussen ...

Meerdere personen of zaken tegen elkaar uitspelen

Keil

een metalen of houten voorwerp in de vorm van een driehoekig blok met een scherpe hoek van 5 to 20 graden

wiggen (plural)
wigje (diminutive singular)
wigjes (diminutive plural)
wigge

een metalen of houten blok, met twee schuine kanten onder een scherpe hoek, waarmee men iets kan vastklemmen of kan kloven

Hoe scherper of spitser de wig is, des te sterker de splijtwerking.


rotterumpe

/ˈɾɔtəˈɾumpə/


rotterumpe

/ˈɾɔtəˈɾumpə/


haalmes

haalmessen (plural)
haalmesje (diminutive singular)
haalmesjes (diminutive plural)

een recht of gebogen mes dat aan beide einden in een arend eindigt waarop haaks een handvat bevestigd is

Het werken met een haalmes vergt veel vaardigheid.


grondschaaf

grondschaven (plural)
grondschaafje (diminutive singular)
grondschaafjes (diminutive plural)

een schaaf met een op diepte verstelbare beitel, om een uitgebeitelde bodem glad te schaven

De timmerman stelde zijn grondschaaf in op de gewenste diepte.


guts

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘beitel met holle bek’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1600

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘lef’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1986

Hohlmeißel

een gootvormige steekbeitel voor houtbewerking

gutsen (plural)
gutsje (diminutive singular)
gutsjes (diminutive plural)

De kunstenaar bewerkte het houten beeld met zijn guts.


voegspijker

voegspijkers (plural)
voegspijkertje (diminutive singular)
voegspijkertjes (diminutive plural)

een stuk handgereedschap waarmee voegen worden afgewerkt

De voeger was zijn voegspijker verloren en moest een nieuwe aanschaffen.


пасьтэмь

sjd-пасьтэмь.ogg


målar

Afgeleid van het werkwoord måla met het achtervoegsel -er.

meter (zoals elektrameter), teller (zoals een kilometerteller)


mælar

Afgeleid van het werkwoord mæla met het achtervoegsel -er.


skrape

Afkomstig van het Oudnoorse werkwoord skrapa

/ ˈskɾɑːpə /


skrape

/ ˈskɾɑːpə /


отвёртка

ru-отвёртка.ogg


accuschroevendraaier

samenstelling van accu en schroevendraaier

accuschroevendraaiers (plural)
accuschroevendraaiertje (diminutive singular)
accuschroevendraaiertjes (diminutive plural)

een elektrische schroevendraaier die door een accu van stroom voorzien wordt en dus draadloos gebruikt kan worden

Met een accuschroevendraaier is die klus zo gedaan.


kruiskopschroevendraaier

samenstelling van kruiskop zn en schroevendraaier zn

kruiskopschroevendraaiers (plural)
kruiskopschroevendraaiertje (diminutive singular)
kruiskopschroevendraaiertjes (diminutive plural)

een schroevendraaier waarvan het uiteinde een kruisvormig profiel heeft

Daar heb je een kruiskopschroevendraaier nodig.


pompschroevendraaier

samenstelling van pomp en schroevendraaier

pompschroevendraaiers (plural)
pompschroevendraaiertje (diminutive singular)
pompschroevendraaiertjes (diminutive plural)

een schroevendraaier waarmee door middel van een drukkende beweging de schroef wordt aan- of losgedraaid

Door middel van een palletje van het ratelmechanisme kan de draairichting van de pompschroevendraaier worden gekozen.


accuboorschroevendraaier

samenstelling van accu, boor en schroevendraaier

accuboorschroevendraaiers (plural)
accuboorschroevendraaiertje (diminutive singular)
accuboorschroevendraaiertjes (diminutive plural)

een door een accu aangedreven schroevendraaier die zwaar genoeg is om ook als boormachine gebruik te worden

Met deze accuboorschroevendraaier schiet het werk erg op.


ringe

Bijvoeglijk naamwoord: afkomstig uit het Nederduits

Werkwoord [A] en zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord hringja

Werkwoord [B]: afgeleid van het Noorse woord ring


bursa

Afkomstig van het Germaanse zelfstandige naamwoord *burusí

Duits:
**[1]: Hacke
**[2]: Grabscheit, Spaten
**[3]: Grabstichel
**[5]: scharfes Messer


holder

Zelfstandig naamwoord: naamwoord van handeling van het Deense woord holde ww met het achtervoegsel -er


holder

Zelfstandig naamwoord: naamwoord van handeling van het Noorse woord holde ww met het achtervoegsel -er


секира

Afkomstig van het Oerslavische sekyra, verwant met сека (seka, “hakken”).

een hakwerktuig met een smalle snee en een lange steel die vooral voor het kappen van bomen gebruikt en gewoonlijk met twee handen gehanteerd wordt: bijl


секира

Afkomstig van het Oerslavische sekyra, verwant met сечь (seč, “hakken”), afgeleid van het Latijnse secō (“hakken”).


draadklitser

Voeg die melk by en roer met 'n draadklitser tot die sous kookpunt bereik en dik en glad is.

Voeg de melk toe en roer met een garde tot de saus het kookpunt bereikt en dik en glad is.


rive

Werkwoord [A]: afkomstig van het Oudnoorse woord rífa

Werkwoord [B]: afkomstig van het Oudnoorse woord rífr

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord hrífa


rive

Werkwoord [A]: afkomstig van de Oudnoorse werkwoorden rífa en hrífa

Werkwoord [B]: misschien afkomstig van het Oudnoorse woord rífr

Zelfstandig naamwoord [A]: afkomstig van het Oudnoorse woord hrífa

Zelfstandig naamwoord [B]: afkomstig van het Oudnoorse woord rífa


amarilkatoen

een katoenen lap bedekt met fijn amarilpoeder, waarmee voorwerpen gepolijst kunnen worden

Geef me dat stuk amarilkatoen eens!


inbussleutel

samenstelling van inbus zn en sleutel zn

Inbusschlüssel

een stuk gereedschap om inbusschroeven vast te zetten of los te draaien

inbussleutels (plural)
inbussleuteltje (diminutive singular)
inbussleuteltjes (diminutive plural)


zinksnijder

zinksnijders (plural)
zinksnijdertje (diminutive singular)
zinksnijdertjes (diminutive plural)

een mes van verschillende vorm waarmee bladzink gesneden kan worden

Geef me die zinksnijder eens aan!


opproptang

opproptangen (plural)
opproptangetje (diminutive singular)
opproptangetjes (diminutive plural)

een tang waarmee het uiteinde van een loden pijp taps wijder gemaakt kan worden

Hier heb je echt een opproptang voor nodig.


karn

In de betekenis van ‘karnton’ voor het eerst aangetroffen in 1351

karnen (plural)
karntje (diminutive singular)
karntjes (diminutive plural)

een vat met een stamper bedoeld om er room tot boter in te karnen

De karn is nu geheel verdrongen door de boterbereidingsmachine.


combinatietang

samenstelling van combinatie zn en tang zn

alicantes universals

werktuig waarmee je zowel op verschillende manieren kan vastknijpen als afknippen

combinatietangen (plural)
combinatietangetje (diminutive singular)
combinatietangetjes (diminutive plural)

Geef mij die combinatietang eens aan.

Heb je nog wat geld, koop er dan meteen een zijkniptang bij, om draad door te knippen. Dat gaat óók met een combinatietang, maar een gevorderde klusser knipt nóóit met een combinatietang.

Weblink bron
Warna Oosterbaan
 “Klussen is niet eng (zeker niet na deze tips)” (16 juni 2017) op nrc.nl


пассатижи

[pəsɐˈtʲiʐɨ]

пас-са-ти́-жи


pyranometer

pyranometer

een soort actinometer die gebruikt wordt om zonnestraling op een oppervlak te meten

pyranometers (plural)
pyranometertje (diminutive singular)
pyranometertjes (diminutive plural)

Een pyranometer is ontworpen om de dichtheid van de zonnestraling te meten in watt per vierkante meter over een boog van 180 graden en verricht zijn metingen zonder energietoevoer.


zoetvijl

smooth file

een bijzonder fijne vijl die gebruikt wordt om voorwerpen glad te maken

zoetvijlen (plural)
zoetvijltje (diminutive singular)
zoetvijltjes (diminutive plural)

Geef me die zoetvijl even aan.


borstel

In de betekenis van ‘stijve haren van varkens e.d.’ voor het eerst aangetroffen in 1287

erfwoord: Middelnederlands borstel, burstel ‘stekelhaar van een varken of wild zwijn’, ontwikkeld uit Oergermaans *burstila-, verkleinwoord bij *burstiz ‘stekelhaar’, bij Indo-Europees *bʰr̥s-tí-s, afleiding van *bʰers- ‘spits’, waartoe ook Oudiers barr ‘haarlok, punt’, Latijn fastīgium ‘top’, Russisch boršč ‘berenklauw’ en Sanskrit bhṛṣṭí- ‘punt’ behoren. Evenals Fries boarstel ‘stekelhaar’ en Engels bristle ‘varkens-, borstelhaar’; daarnaast zonder verkleinings-l Nederduits Börst ‘borstel’, Duits Bürste ‘borstel, schuier’ en IJslands burst ‘varkenshaar’.

borstels (plural)
borsteltje (diminutive singular)
borsteltjes (diminutive plural)

een gebruiksvoorwerp bestaande uit een bundel of bundels haren of vezels die in een houder of aan een blad van hout of een andere stof zijn vastgehecht

Kun je me die borstel even aanreiken?


bats

(enkelvoud): herkomst onbekend
(meervoud): bat zn met de uitgang -s

batsen (plural)
batsje (diminutive singular)
batsjes (diminutive plural)

Een bats is erg geschikt voor het verplaatsen van los zand.


speld

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘middel om iets vast te steken, ook als sieraad’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

Je kan een speld horen vallen

Het is zo stil dat je een speld die op de grond valt nog kunt horen.

Daar is geen speld tussen te krijgen

Gezegd van een redenering die zo sluitend is, dat er helemaal niet aan getornd kan worden. Soms wordt het gebruikt om aan te duiden dat iemand zo druk aan het woord is, dat niemand anders ertussen kan komen.

Het is zoeken naar een speld (of naald) in een hooiberg

Het zoeken naar iets is onbegonnen werk.

spelden (plural)
speldje (diminutive singular)
speldjes (diminutive plural)

klein en puntig metalen voorwerp met een kop, bedoeld om iets (bijv. weefsels) vast te zetten, veel gebruikt bij naaien

Heel kleine insekten worden opgeplakt op kleine kaartjes, die op een speld worden gestoken.


beroker

Naamwoord van handeling van beroken met het achtervoegsel -er

Smoker

een toestel dat rook produceert waarmee de imker zijn bijenvolk rustig kan houden

berokers (plural)
berokertje (diminutive singular)
berokertjes (diminutive plural)

Er zijn verschillende soorten berokers.


dathepijp

Genoemd naar de Duitse apiculturist G. Dathe (?)

dathepijpen (plural)
dathepijpje (diminutive singular)
dathepijpjes (diminutive plural)

een beroker waarmee met de mond rook in de kast of korf geblazen kan worden

Met een dathepijp kun je de bijen bedwelmen, omdat ze zich van de schrik volzuigen met honing en daardoor traag en loom worden.


sas

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘mengsel voor vuurwerk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1785

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘sluis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1551


tannpirker

Tannpirkere har vanligvis en spiss ende, noen ganger to, som brukes for å komme til mellom tennene.

Tandenstokers hebben meestal een puntig einde, soms twee, die gebruikt worden om tussen je tanden te komen.


blaasbalgberoker

blaasbalgberokers (plural)
blaasbalgberokertje (diminutive singular)
blaasbalgberokertjes (diminutive plural)

een beroker die met een blaasbalg in plaats van met de mond bediend wordt

Veel imkers prefereren een blaasbalgberoker om hun tanden te sparen.


støvsugar

Samenstelling van de Nynorske zelfstandige naamwoorden støv en sugar met het achtervoegsel -er

/ ˈstøːʋsʉːgɑɾ /


krasser

Naamwoord van handeling van krassen met het achtervoegsel -er


ofn

Ontleend aan het Oudnoordse zelfstandige naamwoord ofn, dat van de Protogermaanse woorden *uhnaz en *uhwnaz komt


tandartsboor

samenstelling van tandarts zn en boor zn

Zahnbohrer

een soort kleine boor waarmee de tandarts zieke tanden openboort

tandartsboren (plural)
tandartsboortje (diminutive singular)
tandartsboortjes (diminutive plural)

Het geluid van een tandartsboor.


priem

In de betekenis van ‘gebed’ voor het eerst aangetroffen in 1236

priemen (plural)
priempje (diminutive singular)
priempjes (diminutive plural)

handgreep met ronde, scherpgepunte staaf om kleine gaten of putjes in materiaal (leer) te steken


ijspriem

ijspriemen (plural)
ijspriempje (diminutive singular)
ijspriempjes (diminutive plural)

handgreep met ronde, scherpgepunte stalen pen om van een ijsstaaf kleine brokjes af te hakken

Ze hakte met de ijspriem een paar stukjes van de ijsstaaf af.

Een ijspriem is een handig hulpmiddel bij schaatsen op natuurijs indien de schaatser in een wak belandt


zeilpriem

zeilpriemen (plural)
zeilpriempje (diminutive singular)
zeilpriempjes (diminutive plural)

handgreep met ronde, scherpgepunte staaf om kleine gaten in zeil te steken als het naaiwerk met naalden te stroef gaat


marlpen

marlpennen (plural)
marlpennetje (diminutive singular)
marlpennetjes (diminutive plural)

een bij het touwsplitsen gebruikte priem om er ruimte tussen de strengen mee te maken


marlspijker

marlspijkers (plural)
marlspijkertje (diminutive singular)
marlspijkertjes (diminutive plural)


marlpriem

marlpriemen (plural)
marlpriempje (diminutive singular)
marlpriempjes (diminutive plural)


zeilmakerspriem

samenstelling van zeilmaker en priem met het invoegsel -s-

zeilmakerspriemen (plural)
zeilmakerspriempje (diminutive singular)
zeilmakerspriempjes (diminutive plural)


zeilplaat

zeilplaten (plural)
zeilplaatje (diminutive singular)
zeilplaatjes (diminutive plural)

plaatje met kleine putjes dat door middel van een bandje op de muis van de hand is bevestigd om daarmee een zeilnaald door zwaar zeildoek te duwen


zeilmakersplaat

samenstelling van zeilmaker en plaat met het invoegsel -s-

zeilmakersplaten (plural)
zeilmakersplaatje (diminutive singular)
zeilmakersplaatjes (diminutive plural)


handplaat

handplaten (plural)
handplaatje (diminutive singular)
handplaatjes (diminutive plural)


etsnaald

etsnaalden (plural)
etsnaaldje (diminutive singular)
etsnaaldjes (diminutive plural)

een stalen stift met scherpe punt om in zacht materiaal een tekening te kerven die in een etstechniek kan worden afgedrukt

Rembrandt was een meester in het hanteren van de etsnaald.


graveernaald

graveernaalden (plural)
graveernaaldje (diminutive singular)
graveernaaldjes (diminutive plural)

een stalen stift met scherpe punt, of voorzien van een carborundum of diamanten steentje, om in allerlei materiaal een tekst of tekening te graveren

Heeft zij dat glas zelf gegraveerd? Ja, zij is erg handig met de graveernaald.


graveerstift

graveerstiften (plural)
graveerstiftje (diminutive singular)
graveerstiftjes (diminutive plural)

een stalen pen met scherpe punt, of voorzien van een carborundum of diamanten steentje, om in allerlei materiaal een tekst of tekening te graveren

Als cadeau kreeg ik een graveerstifthouder met een set graveerstiften.


burijn

burijnen (plural)
burijntje (diminutive singular)
burijntjes (diminutive plural)

handsteekbeitel met een vierkante stift waarvan de punt ruitvormig is geslepen, die o.a. wordt gebruikt door de graveur, koperslager en de edelsmid


handgereedschap

handgereedschappen (plural)
handgereedschapje (diminutive singular)
handgereedschapjes (diminutive plural)

gereedschap dat met de handen wordt bediend

Een stukje handgereedschap.


graveersteker

graveerstekers (plural)
graveerstekertje (diminutive singular)
graveerstekertjes (diminutive plural)

een benaming voor verschillende soorten kleine beitels die o.a. worden gebruikt door de graveur, koperslager en edelsmid


graveerbeitel

graveerbeitels (plural)
graveerbeiteltje (diminutive singular)
graveerbeiteltjes (diminutive plural)

een handsteekbeitel met een vierkante stift waarvan de punt ruitvormig is geslepen, die o.a. wordt gebruikt door de graveur, koperslager en de edelsmid


graveerijzer

graveerijzers (plural)
graveerijzertje (diminutive singular)
graveerijzertjes (diminutive plural)


naaipriem

naaipriemen (plural)
naaipriempje (diminutive singular)
naaipriempjes (diminutive plural)

handgreep voorzien van een naainaald (recht of gebogen) waarvan het oog zich bij de punt bevindt voor gebruik bij zware stoffen (leer)


naai-els

naai-elzen (plural)
naai-elsje (diminutive singular)
naai-elsjes (diminutive plural)
ook gespeld: elst


shovel

Afkomstig van het Oudengelse woord scofl, verwant met het Nederlandse woord schoffel en het Duitse woord Schaufel.


draaibeitel

draaibeitels (plural)
draaibeiteltje (diminutive singular)
draaibeiteltjes (diminutive plural)

Vader heeft een hele verzameling draaibeitels voor z'n houtdraaibank.


draaibank

draaibank

een machine die een ingeklemd werkstuk ronddraait zodat dit met beitels en boren kan worden bewerkt

draaibanken (plural)
draaibankje (diminutive singular)
draaibankjes (diminutive plural)

De assen zijn op de draaibank passend gemaakt.


houtdraaibank

houtdraaibanken (plural)
houtdraaibankje (diminutive singular)
houtdraaibankjes (diminutive plural)

een machine die een ingeklemd werkstuk van hout ronddraait, zodat dit met beitels en boren kan worden bewerkt

Op een houtdraaibank draai ik wel even een nieuwe stoelpoot.


metaaldraaibank

samenstelling van metaal zn en draaibank zn

Metalldrehbank

machine die een ingeklemd werkstuk van metaal snel ronddraait zodat dit met beitels en boren kan worden bewerkt

metaaldraaibanken (plural)
metaaldraaibankje (diminutive singular)
metaaldraaibankjes (diminutive plural)

De assen zijn op de metaaldraaibank passend gemaakt.

We dalen via een luik in de hoek van zijn werkkamer af in de garage, langs een aluminium hobbytrap. Beneden bevinden zich een draaibank, een kolomboormachine en een metaaldraaibank.

Weblink bron
Lex Veldhoen
 “'Ik wil meer zijn dan de man van de fluiten'” (25 juli 1998) op nrc.nl


houtdraaibeitel

Holz-drehenmeissel

beitel met handgreep voor het bewerken van houten werkstukken op een houtdraaibank

houtdraaibeitels (plural)
houtdraaibeiteltje (diminutive singular)
houtdraaibeiteltjes (diminutive plural)

Bij het houtdraaien hanteert men de houtdraaibeitel met de rechterhand terwijl hij met de linkerhand tegen de z.g. leunspaan wordt gedrukt.


werktuigmachine

machine voor het mechanisch bewerken van materialen


koelolie

in de metaalbewerking toegepast koelmiddel om oververhitting te voorkomen bij verspanende bewerkingen zoals boren, frezen, draaien enz

Bij gebruik van koelolie verloopt het verspanen gladjes en de snijvlakken van de gereedschappen blijven lang scherp.


boormelk

informele naam voor boorolie, een in de metaalbewerking toegepast koelmiddel om oververhitting te voorkomen bij verspanende bewerkingen zoals boren, frezen, draaien enz


snijolie

een in de metaalbewerking toegepast smeer- en koelmiddel bij verspanende bewerkingen zoals schroefdraadsnijden, boren, frezen, draaien enz

Bij gebruik van snijolie verloopt het draadtappen gladjes en de tap zal minder snel breken.


boorolie

in de metaalbewerking toegepast koelmiddel om oververhitting bij verspanende bewerkingen zoals boren , frezen, draaien enz. te voorkomen

Bij gebruik van boorolie verloopt het verspanen gladjes en de snijvlakken van de gereedschappen blijven lang scherp.


saucepan

Melt the butter in a medium-sized saucepan.

Smelt de boter in een middelgrote steelpan.


schroodgat

hardy hole

schroodgaten (plural)
schroodgaatje (diminutive singular)
schroodgaatjes (diminutive plural)

een vierkant gat in de baan van een aambeeld waarin hulpstukken kunnen worden geplaatst

Met behulp van een schroodbeitel die in het schroodgat was geplaatst, kortte de smid de staafjes in.


ringhoorn

ringhoorns (plural)
ringhoorntje (diminutive singular)
ringhoorntjes (diminutive plural)

kegelvormig hulpstuk dat op een aambeeld wordt geplaatst om daaromheen een oog te smeden

De smid smeedde aan de staaf nog een ring met behulp van de ringhoorn .


schroodbeitel

schroodbeitels (plural)
schroodbeiteltje (diminutive singular)
schroodbeiteltjes (diminutive plural)

koudbeitel die op een aambeeld wordt geplaatst om staven in te korten

De smid plaatste de schroodbeitel in het schroodgat en begon met het hakwerk.


teleskop

Noors zelfstandig naamwoord met het voorvoegsel tele- en met het achtervoegsel -skop

in samenstellingen: een apparaat die straling ontvangt van hemellichamen

in samenstellingen: ineenschuivbare verrekijkers


teleskop

Nynorsk zelfstandig naamwoord met het voorvoegsel tele- en met het achtervoegsel -skop

in samenstellingen: een apparaat die straling ontvangt van hemellichamen ontvangt van hemellichamen


stilett

Afkomstig van het Italiaanse woord stilo zn (Nederlands: dolk zn , griffel zn ), dat van het Latijnse naamwoord stilus zn (Nederlands: griffel zn , stylus zn ) komt

stilet, een kleine, dunne en puntige dolk

Det er i Norge forbudt å erverve stiletter.

Het is in Noorwegen verboden legal in het bezit te komen van stiletten.


dommekracht

In de betekenis van ‘werktuig’ voor het eerst aangetroffen in 1660

samenstelling van dom en kracht met het invoegsel -e-

werktuig dat dient om zeer zware voorwerpen op te lichten


Aaxt

Huel d'Aaxt a géi hanner d'Haus Holz räissen!

Neem de bijl en ga achter het huis hout hakken!


koevoet

In de betekenis van ‘spaak die eindigt in een klauw’ voor het eerst aangetroffen in 1593

koevoet

stevige metalen stang voorzien van een gespleten einde, gebruikt om er zaken mee open te breken

koevoeten (plural)
koevoetje (diminutive singular)
koevoetjes (diminutive plural)

Daar heb je een koevoet voor nodig.


zwaaihaak

zwaaihaken (plural)
zwaaihaakje (diminutive singular)
zwaaihaakjes (diminutive plural)

een instrument voor het nauwkeurig afmeten van hoeken

Gebruik een zwaaihaak voor het opmeten en aftekenen van een niet-haakse hoek.


steeksleutel

Gabelschlüssel

een werktuig om moeren en bouten vast of los te draaien

steeksleutels (plural)
steeksleuteltje (diminutive singular)
steeksleuteltjes (diminutive plural)

Deze steeksleutel is net iets te groot voor de moer.


noodhamer

Nothammer

een opvallend gekleurde hamer met een scherpe punt voor het in noodsituaties inslaan van ruiten die voorzien zijn van veiligheidsglas

noodhamers (plural)
noodhamertje (diminutive singular)
noodhamertjes (diminutive plural)


kattentong

samenstelling van kat en tong met het invoegsel -en-

kattentongen (plural)
kattentongetje (diminutive singular)
kattentongetjes (diminutive plural)

een platharig penseel met afgeronde hoeken

Een recht penseel wordt door slijtage vanzelf wel een kattentong.


verfroller

Samenstellende afleiding van verf en de stam van rollen met het achtervoegsel -er

verfrollers (plural)
verfrollertje (diminutive singular)
verfrollertjes (diminutive plural)

een rol die om een vaak metalen as wentelt, bedoeld voor het aanbrengen van verf op grote oppervlakken

Met een verfroller zijn grote rechte vlakken snel te verven, maar de hoeken en stekkerdozen vergen vaak wat meer tijd.


pelatuk

uit patuk "snavel" met het invoegsel -el- dat kan wijzen op het uitvoeren van een activiteit of een kenmerkende eigenschap die bij uitstek tot uitdrukking komt


zandstraler

Samenstellende afleiding van zand en de stam van stralen met het achtervoegsel -er

zandstralers (plural)
zandstralertje (diminutive singular)
zandstralertjes (diminutive plural)

een toestel dat een met behulp van een compressor grit tegen voorwerpen aanspuit

U kunt daar een aantal soorten zandstralers aanschaffen.


penn

Afkomstig van het Oudnoorse zelfstandige naamwoord penn, dat van het Latijnse zelfstandige naamwoord penna komt


masse

een voorhamer, een zware hamer met een lange steel, die met twee handen wordt gehanteerd


dull

That knife is dull.


minibank

Afleiding van het Noorse woord bank met het voorvoegsel mini-


minibank

Afleiding van het Nynorske woord bank met het voorvoegsel mini-


sleg

sleggen (plural)
slegje (diminutive singular)
slegjes (diminutive plural)

een zeer grote hamer, veelal van hout en met een lange steel (1 meter)

Een sleg gebruikt men vooral om paaltjes in de grond te slaan.


slegge

sleggen (plural)
sleggetje (diminutive singular)
sleggetjes (diminutive plural)

Een slegge gebruikt men vooral om paaltjes in de grond te slaan.


zoetschaaf

zoetschaven (plural)
zoetschaafje (diminutive singular)
zoetschaafjes (diminutive plural)

een fijne schaaf bedoeld om een oppervlak glad te maken

Ik moet het nu nog even met de zoetschaaf bewerken.


stemhamer

stemhamers (plural)
stemhamertje (diminutive singular)
stemhamertjes (diminutive plural)

een stuk gereedschap waarmee de snaren van bijvoorbeeld een piano worden gestemd

Het correct hanteren van de stemhamer is vereist vakmanschap.


keg

keggen (plural)
keggetje (diminutive singular)
kegje (diminutive singular)
keggetjes (diminutive plural)
kegjes (diminutive plural)

een wigvormige demper van rubber die wordt gebruikt bij het stemmen van piano of klavecimbel

Om de toon van de te stemmen snaar goed te beluisteren, worden de overige snaren van het snarenkoor met keggen gedempt.


tvinge

Afkomstig van het Oudnoorse werkwoord þvinga


hekel

[1] van Middelnederlands hekel, in de betekenis van ‘vlaskam’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1485

[2] onstaat uit de betekenis ‘vlaskam’ door figuurlijk gebruik van hekelen ww en de uitdrukking "over de hekel halen", in de betekenis van ‘afkeer’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1785

Iemand over de hekel halen.

scherpe kritiek hebben over iemand, (achter de rug) kwaadspreken over iemand

kribin

een werktuig gebruikt bij het verwerken van hennep of vlas

Hij haalde de bundel hennepvezels over de hekel.


frees

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘geplooide halskraag’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847

In de betekenis van ‘werktuig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1860

frezen (plural)
freesje (diminutive singular)
freesjes (diminutive plural)

machine die door frezen (met een ronddraaiende beitel) materiaal verwijdert


spatel

Leenwoord uit het middeleeuws Latijn, in de betekenis van ‘platte lepel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1351

spatula

spaan, lepel, e.d. met plat, bot uiteinde om mee te smeren

spatels (plural)
spateltje (diminutive singular)
spateltjes (diminutive plural)

spaan, lepel e.d. met plat, bot uiteinde om mee te smeren, schrapen, roeren enz.


varmluftsblåse

Samenstelling van varm, luft met het invoegsel -s- en blåse.

Krymping av krympemateriell gjøres med varmluftsblåse eller åpen gassbrenner.

Het krimpen van krimpmateriaal wordt gedaan met een verfstripper of een open gasbrander.


voeler

Naamwoord van handeling van voelen met het achtervoegsel -er

voelers (plural)
voelertje (diminutive singular)
voelertjes (diminutive plural)

een metalen strookje met een geijkte dikte, waarmee een kleine afstand kan worden getest, voelmaat

Controleer welke voeler niet meer tussen de elektroden van de bougie past.


bladblazer

bladblazers (plural)
bladblazertje (diminutive singular)
bladblazertjes (diminutive plural)

een werktuig dat middels een sterke luchtstroom losse bladeren op een hoop blaast

Hij was bijna klaar met zijn bladblazer toen een stormvlaag weer alle bladeren over het gazon verspreidde.


waterpasinstrument

samenstelling van waterpas en instrument

Een waterpasinstrument of waterpastoestel is een optisch apparaat, verwant aan de theodoliet, waarmee met hoge precisie een horizontaal vlak gerealiseerd kan worden en hoogteverschillen ten opzichte van dit vlak kunnen worden ingemeten.


stripper

afgeleid van strippen met het achtervoegsel -er

strippers (plural)
strippertje (diminutive singular)
strippertjes (diminutive plural)

instrument om iets af te strippen bijv. een verfstripper


schraapijzer

schraapijzers (plural)
schraapijzertje (diminutive singular)
schraapijzertjes (diminutive plural)

gereedschap met scherpe kanten om te schrappen.


schaafbank

machine voor het schaven van hout, waarbij het hout langs een roterende as met beitels wordt gehaald.

machine voor het bewerken van metaal, waarbij een beitel in rechte lijn heen en weer wordt bewogen en het werkstuk na iedere slag een klein stukje wordt opgeschoven.


verstekbak

is een U-vormige bak, waarin nauwkeurige zaagsneden zijn aangebracht zodat smalle houten delen onder "verstek" gezaagd kunnen worden.


merdiven

döner merdiven

draaitrap, spindeltrap, windeltrap, wenteltrap

yangın merdiveni

brandladder, brandtrap, brandweerladder, vuurladder


poelietrekker

samenstelling van poelie zn en trekker zn

een gereedschap waarmee flenzen, lagers en koppelingen van een as gehaald kunnen worden


thermokoppel

afgeleid van koppel met het voorvoegsel thermo-

thermokoppels (plural)
thermokoppeltje (diminutive singular)
thermokoppeltjes (diminutive plural)

toestel waarin een thermokoppel kan worden opgewekt

Als je twee draden van verschillende metalen aan elkaar verbindt, bijvoorbeeld door ze aan elkaar te lassen, heb je een thermokoppel dat een klein voltage afgeeft dat afhankelijk is van de temperatuur.


kaliber

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘middellijn van de loop van een vuurwapen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1697

calibre

middellijn van de ziel van vuurwapens...

gereedschap waarmee de juiste afmetingen van een werkstuk gecontroleerd worden door deze te vergelijken met de afmetingen van het kaliber


celurit

van het Madoerees clurit "sikkelvormig mes"


gergaji

uit het Sanskriet क्रकच (krakaca) "zaag"


lasapparaat

(voor elektrisch (boog)lassen) is een apparaat dat bij de benodigde spanning (ca. 45 V_(eff) wisselstroom (AC) of 70 V gelijkstroom (DC), de voor het lassen benodigde stroom van grote sterkte levert


schrijfmachine

In de betekenis van ‘typemachine’ voor het eerst aangetroffen in 1875

Schreibmaschine

een mechanisch apparaat, voorzien van druktoetsen waarmee schrifttekens op papier gezet kunnen worden

schrijfmachines (plural)
schrijfmachinetje (diminutive singular)
schrijfmachientje (diminutive singular)
schrijfmachinetjes (diminutive plural)
schrijfmachientjes (diminutive plural)

Voordat de schrijfmachine werd uitgevonden werden teksten met de hand geschreven en het apparaat werd later vervangen door een tekstverwerker op een computer en een printer.

Het idee om na het tellen terug te keren naar zijn schrijfmachine was weliswaar rationeel, maar ook immoreel. Geen groot bedrog, maar toch bedrog.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “1968, De grote eeuw deel 7” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044633535


arit

tapmes voor het aftappen van het sap van de rubberboom


kleurpotlood

kleurpotloden (plural)
kleurpotloodje (diminutive singular)
kleurpotloodjes (diminutive plural)


paringspotlood

samenstelling van paring en potlood met het invoegsel -s-

paringspotloden (plural)
paringspotloodje (diminutive singular)
paringspotloodjes (diminutive plural)

dik, aan twee uiteinden geslepen tweekleurig potlood dat door een timmerman gebruikt wordt tijdens het uitmeten, merken en het paren van werkstukken


tekenpotlood

tekenpotloden (plural)
tekenpotloodje (diminutive singular)
tekenpotloodjes (diminutive plural)

potlood van goede kwaliteit om mee te tekenen


timmermanspotlood

samenstelling van timmerman en potlood met het invoegsel -s-

Zimmermannsbleistift

plat potlood van stevige constructie dat toch dunne lijntjes kan trekken

timmermanspotloden (plural)
timmermanspotloodje (diminutive singular)
timmermanspotloodjes (diminutive plural)

Een timmermanspotlood heeft een dikke grafietkern van een zachte soort.


potloodslijpmachine

samenstelling van potlood en slijpmachine

molentje met roterende mesjes om een punt aan een potlood te slijpen


slijpmachine

slijpmachines (plural)
slijpmachinetje (diminutive singular)
slijpmachientje (diminutive singular)
slijpmachinetjes (diminutive plural)
slijpmachientjes (diminutive plural)

machine om voorwerpen te slijpen (keukenmessen) of om iets af te slijpen (haakse slijper)


pons

Stanze

instrument dat of machine die gaten slaat in papier, metalen platen e.d.

ponsen (plural)
ponsje (diminutive singular)
ponsjes (diminutive plural)


centerpons

centerponsje (diminutive singular)
centerponsjes (diminutive plural)

stalen pen met harde, scherpe punt die b.v. wordt gebruikt vóór het boren om de precieze locatie van de boring aan te geven


kettingpons

kettingponsen (plural)
kettingponsje (diminutive singular)
kettingponsjes (diminutive plural)

stuk gereedschap waarmee men een fietsketting kan inkorten


hooigraaf

Heuspaten

spade met lange, dwarse greep, om een vak uit een hooiberg te snijden

hooigraven (plural)
hooigraafje (diminutive singular)
hooigraafjes (diminutive plural)


løfter

Zelfstandig naamwoord: afleiding van het Noorse werkwoord løfte met het achtervoegsel -er


Dampfbügeleisen

das Dampfbügeleisen (nominative singular)
die Dampfbügeleisen (nominative plural)
des Dampfbügeleisens (genitive singular)
der Dampfbügeleisen (genitive plural)
dem Dampfbügeleisen (dative singular)
den Dampfbügeleisen (dative plural)
das Dampfbügeleisen (accusative singular)
die Dampfbügeleisen (accusative plural)


bunke

Werkwoord: komt van de Noorse uitdrukking "legge i bunken"

Zelfstandig naamwoord [A]: Afkomstig van het Oudnoorse woord bunki (= scheepslading)

een lage, brede en ronde kom, om room van de melk zich afscheiden te laten


lummel

[1] mogelijk van Nedersaksisch lummel of Duits Lümmel "lomperik", in de betekenis van ‘onhandige vent’ aangetroffen vanaf 1700

gereedschap van beeldhouwers bij het gieten van brons

Op zijn bagagedrager was een tas gebonden, waarin zich een kleine grafietpot bevond, goed voor het smelten van brons, een tang om de kroes vast te pakken en een ‘lummel’, die gebruikt wordt bij het uitgieten van brons. Waarom een scheldwoord nodig is als betiteling van een uiterst dienstig instrument is mij niet bekend.


sag

Afkomstig van het Oudnoordse woord sǫg zn

Der er stjålet to sager.


notenkraker

samenstelling van noot zn en kraker zn met het invoegsel -en-

notenkrakers (plural)
notenkrakertje (diminutive singular)
notenkrakertjes (diminutive plural)

een werktuig dat het kraken van noten vergemakkelijkt

Mag ik die notenkraker even?

Alleen al het inkopen doen voor de kerstmaaltijd. En het je herinneren hoe het zat met dadels en speculaas, het dopen van stukjes brood in hambouillon, varkenspootjes, stokvis met piment en witte saus op Zweedse wijze of spek in eigen vet, mosterd en doperwtenpuree op Noorse wijze, welke soorten noten verplicht waren — en op het laatste moment op kerstavond zelf notenkrakers aanschaffen —, rolham, haring en rijstebrij.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “De tweede doodzonde” (2020), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645149


weger

Naamwoord van handeling van wegen met het achtervoegsel -er

wegers (plural)
wegertje (diminutive singular)
wegertjes (diminutive plural)


greinmachine

greinmachines (plural)
greinmachinetje (diminutive singular)
greinmachinetjes (diminutive plural)

machine waarin (met hard slijppoeder en kogels) de grein (oneffenheid) in het oppervlak van b.v. een plaat wordt aangebracht


vurk

vork; voorwerp bestaande uit een greep en (meestal 3 of 4) tanden, waarmee vast voedsel wordt gegeten


spelar

Afkomstig van het Nynorske werkwoord spela met het achtervoegsel -er


wigge

wiggen (plural)
wiggetje (diminutive singular)
wiggetjes (diminutive plural)
wig

een metalen of houten blok, met twee schuine kanten onder een scherpe hoek, waarmee men iets kan vastklemmen of kan kloven

Hoe scherper of spitser de wigge is, des te sterker de splijtwerking.


vlakplaat

Meßplatte

solide vlakke ondergrond voor meetdoeleinden

vlakplaten (plural)
vlakplaatje (diminutive singular)
vlakplaatjes (diminutive plural)

een solide vlakke ondergrond voor het met een rubberhamer vlakslaan van plaatwerk

De baan van het aambeeld is te klein, we hebben een echte vlakplaat nodig.


vijlsel

Naamwoord van handeling van vijlen met het achtervoegsel -sel

het bij het vijlen vrijkomend fijnkorellige afvalmateriaal

Het idee van magnetische veldlijnen wordt aannemelijk gemaakt door te kijken naar het gedrag van ijzervijlsel tussen magneetpolen.


Feilstaub

der Feilstaub (nominative singular)
die Feilstäube, Feilstaube (nominative plural)
des Feilstaub(e)s (genitive singular)
der Feilstäube, Feilstaube (genitive plural)
dem Feilstaub(e) (dative singular)
den Feilstäuben, Feilstauben (dative plural)
den Feilstaub (accusative singular)
die Feilstäube, Feilstaube (accusative plural)


Feilspan

der Feilspan (nominative singular)
die Feilspäne (nominative plural)
des Feilspan(e)s (genitive singular)
der Feilspäne (genitive plural)
dem Feilspan (dative singular)
den Feilspänen (dative plural)
den Feilspan (accusative singular)
die Feilspäne (accusative plural)


Feile

die Feile (nominative singular)
die Feilen (nominative plural)
der Feile (genitive singular)
der Feilen (genitive plural)
der Feile (dative singular)
den Feilen (dative plural)
die Feile (accusative singular)
die Feilen (accusative plural)

: vijl, om materiaal van een werkstuk te verwijderen


Schraubstock

der Schraubstock (nominative singular)
die Schraubstöcke (nominative plural)
des Schraubstock(e)s (genitive singular)
der Schraubstöcke (genitive plural)
dem Schraubstock(e) (dative singular)
den Schraubstöcken (dative plural)
den Schraubstock (accusative singular)
die Schraubstöcke (accusative plural)


scriber block

: krasblok, voor het op de vlakplaat, aftekenen van een werkstuk


machine vice

machineklem, voor het vastklemmen van werkstukken op bijv. een boormachine


machine collet

spantang, voor het vastklemmen van ronde werkstukken op een draaibank


chuck

klauwplaat, voor het vastklemmen van ronde werkstukken in een draaibank


klauwplaat

klauwplaten (plural)
klauwplaatje (diminutive singular)
klauwplaatjes (diminutive plural)

het onderdeel van een draaibank waarin een werkstuk wordt vastgeklemd

Een rond werkstuk wordt in de klauwplaat met drie zelfcentrerende klauwen ingespannen.


spantang

spantangen (plural)
spantangetje (diminutive singular)
spantangetjes (diminutive plural)

het onderdeel van een draaibank waarin een rond werkstuk goed gecentreerd wordt vastgeklemd

De klauwplaat wordt eerst verwijderd voordat men kan werken met de spantang.


snijijzer

Schneideisen

gehard stalen blokje met een van schroefdraad voorzien gat, waarmee men uitwendige schroefdraad kan snijden

snijijzers (plural)
snijijzertje (diminutive singular)
snijijzertjes (diminutive plural)

Voor elke maat en soort schroefdraad is een snijijzer leverbaar.

Later heeft de man verklaard dat hij naar aanleiding van een twist over de vraag of hij al dan niet zou doorgaan met het nemen van rijlessen zijn al op bed liggende vrouw met een snijijzer een paar tikken 'op het hoofd heeft gegeven.

Rijlesdrama Velsen : Man bezweken aan verwondingen in: Het vrĳe volk, jrg. 29 nr. 8322, De Arbeiderspers, Rotterdam, p. 3 kol. 1/2


snijplaat

snijplaten (plural)
snijplaatje (diminutive singular)
snijplaatjes (diminutive plural)

een gehard stalen blokje met een van schroefdraad voorzien gat, waarmee men uitwendige schroefdraad kan snijden

Voor elke maat en soort schroefdsraad is er een snijplaat.