-te

maakt van een bijvoeglijk een vrouwelijk zelfstandig naamwoord dat een maat toevoegt aan de hoedanigheid uitgedrukt door het bijvoeglijk naamwoord

breed → breedte.

In het Handelsblad van 7 december schreef de taalwetenschapper prof.dr. G. Booij: “Ook de woorden op -te zijn opsombaar: grootte, breedte, dikte, gekte en dan heb je het al bijna gehad.” Ik kon er zonder veel moeite enkele tientallen vinden. Gebergte, engte, nauwte, slapte, flauwte, warmte, kalmte, wijdte, schaarste, stilte, scherpte, gevaarte, zwakte, laagte, hoogte, droogte, koelte, gehalte, gebeente, geraamte, gehemelte, gestalte, gedaante, volte, leegte, duurte, donkerte, voorgeborchte, gevogelte, gezindte, gemeente, ruimte, lengte, drukte, sterkte, leemte, geboefte, gedierte, beroerte, geboorte, gewoonte.

lang → lengte.

samen met voorvoegsel ge- vormt -te een onzijdig zelfstandig naamwoord dat een verzameling aangeeft. Zie omvoegsel ge- -te

berg → gebergte.


-te

vormt de locatief van een zelfstandig naamwoord.


-ana

verbuiging en vrouwelijke vorm van -anus

nominatief vrouwelijk enkelvoud van -anus

Christus → christiānus → christiāna

Christus → christen → vrouwelijke christen

campus → Campānia → campāna

veld, landschap → Campanië (waar brons werd gemaakt) → kerkklok


-t

arch.: vormt het meervoud van de gebiedende wijs

vormt de tweede en derde persoon enkelvoud onvoltooid tegenwoordige tijd

vormt de gij-vorm in tegenwoordige en verleden tijd

vormt het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden waarvan de stam eindigt op een stemloze medeklinker

vormt een zelfstandig naamwoord van handeling van sommige sterke werkwoorden


-st

-ste

vormt de overtreffende trap van bijvoeglijke naamwoorden

vormt een zelfstandig naamwoord van handeling van een werkwoord

Zijn komst was onaangekondigd.


-nis

van het Middelnederlands -nisse of -nesse

vormt een vrouwelijk zelfstandig naamwoord uit een bijvoeglijk naamwoord

vormt een vrouwelijk naamwoord van handeling van een werkwoord


-heid

Van Middelnederlands -heide, -heit, -heet, -hede

Van het Protogermaans *khaidus « eer, waardigheid van ». Het woord is allengs tot achtervoegsel geworden en heeft daarbij zijn oorspronkelijke betekenis verloren.

Heerlijkheid

nog toe te voegen woorden met dit achtervoegsel

achtervoegsel van hoedanigheid dat een vrouwelijk zelfstandig naamwoord vormt


人

イギリス人


-loos

Van het Germaanse *lausaz, vgl. het Engelse -less, het Duitse -los en het Noorse -løs

-los

een achtervoegsel dat van een zelfstandig een bijvoeglijk naamwoord maakt en het ontbreken van het eerste aangeeft

Ons werd een zorgeloze vakantie aangeboden.


-loo

in veel plaatsnamen: een cultuurbos, meest van eiken. Het woord houdt mogelijk verband met looien omdat de schors van eiken geoogst werd voor de leerlooierij


-der

toegevoegd aan de stam van een werkwoord geeft het een (mannelijke) persoon aan die de handeling van het werkwoord uitvoert

Beheren → beheerder: iemand die beheert.

toegevoegd aan een bijvoeglijk naamwoord geeft het de vergelijkende vorm,
 bevat de epenthetische -d- met het achtervoegsel -er

mager → magerder, zuur → zuurder


-ing

Afkomstig van de Oudnoorse achtervoegsels -ingr, -ungr en -angr

-ing (vormt uit de stam van een werkwoord een zelfstandig naamwoord dat een handeling of proces beschrijft)

udstille --> udstill + ing --> udstilling

tentoonstellen --> tentoonstell + ing --> tentoonstelling


-ing

Afkomstig van het Oudnoorse achtervoegsel -ingr

endre --> endr + ing --> endring


-ing

vormt uit de stam van een werkwoord een zelfstandig naamwoord dat een handeling of proces beschrijft

endre --> endr + ing --> endring


-baar

vormt een bijvoeglijk naamwoord van handeling van een werkwoordstam en drukt een mogelijkheid uit

Vergelijkbaar wil zeggen dat iets vergeleken kan worden.


-ling

-lingen (plural)
-lingetje (diminutive singular)
-lingetjes (diminutive plural)

een eigenschap heeft zoals aangeduid door de stam waaraan het achtervoegsel gehecht wordt

iemand die het genoemde heeft of ertoe gezind is

iemand die de genoemde handeling verricht of ondergaat

ter aanduiding van de hoeveelheid kinderen of jonge dieren die uit één zwangerschap geboren zijn b.v. tweeling, meerling etc.


-schap

: maakt van een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord dat een toestand aanduidt

zwanger → zwangerschap

blij(de) → blijdschap

: omschrijft een geheel of een instelling dat iets omvat, vaak op basis van een zelfstandig naamwoord

land → landschap

water → waterschap


-aat

Afgeleid van het Latijnse -atus of -atum dat een van een werkwoord van de eerste conjugatie afgeleid zelfstandig naamwoord van handeling vormt, dat het resultaat van de handeling aangeeft

vormt een naamwoord van handeling van zekere werkwoorden van Latijnse of Romaanse afkomst (meestal eindigend op -eren)

Het resultaat van destilleren is een destillaat.

waarmee van een persoonsnaam een woord wordt gevormd dat een beroep, positie, functie, of een daarbij behorende waardigheid, titel, ambtstermijn of een ambtsgebied aanduidt

mecenas → mecenaat

maakt van een gebiedsnaam een woord dat een inwoner van het door het grondwoord genoemde gebied aangeeft

als het grondwoord eindigt op -aar , -ario, -aris of -ariër wordt het nieuwe woord -ariaat

geeft een oxidisch complex ion aan van een hoofdgroepelement in zijn hoogste oxidatietoestand

Het oxidische ion van zeswaardig zwavel SO₄²⁻ heet een sulfaation.


-de

achtervoegsel voor de verleden tijd van zwakke werkwoorden

Ik beef - Ik beefde

achtervoegsel dat van een hoofdtelwoord een rangtelwoord maakt

Twee - tweede


-de

vormt de locatief van een zelfstandig naamwoord


-d

jouw (tweede persoon enkelvoud bezittelijk voornaamwoord, enkelvoudig bezit)

hajó → a hajód

kocsi → a kocsid

palota → a palotad


-en

De uitgang -en wordt gebruikt
**bij veel zelfstandige naamwoorden: om het meervoud te vormen
**in versteende uitdrukkingen bij sommige naamwoorden: als oude naamvalsuitgang
**bij werkwoorden: voor het meervoud en de onbepaalde wijs
**bij sommige sterke werkwoorden: voor het vormen van het voltooid deelwoord, vaak als deel van het omvoegsel ge- -en

Woorden als binnen, buiten en benoorden zijn lang geleden ontstaan uit voorlopers van in, uit en noord met een vroege vorm van dit achtervoegsel, gevolgd door toevoeging van een vroege vorm van het voorvoegsel be-.

vormt werkwoorden uit andere woordsoorten

vormt bijvoeglijk naamwoorden uit stofnamen

vormt bijwoorden uit sommige (bijwoordelijke vormen van) voorzetsels

vormt zelfstandige naamwoorden die alleen een meervoud kennen uit een bijvoeglijk naamwoord (vergelijk -e)


-en

Afkomstig van het Duitse achtervoegsel -in

Namen die eindigen op –ert, –i, –l, –man: voeg –sen toe

het achtervoegsel van eigennamen om de echtgenote van iemand aan te duiden

der Fleck - die Flecken


-isasi

Ontleend aan het Nederlandse -isatie en vervolgens gemorfologiseerd (d.i. opgenomen in de inventaris van productieve woorddelen).

vormt een zelfstandig naamwoord met de betekenis "het veranderen in..." op basis van een werkwoord ("causatief deverbaal achtervoegsel").


-iet

2 en 5: van frans -ite van latijn -ita, -ites van grieks -itès

6: eventueel via frans -it(e) van latijn -itus

duidt de aanwezigheid aan van een complex anion waarin het centrale atoom de belangrijkste oxidatietoestand onder de hoogste bezit, gewoonlijk is dat twee ladingseenheden lager dan de hoogste

In een sulfaat heeft zwavel een oxidatiegetal van +6, in een sulfiet is dat +4.

de meest gebruikelijke uitgang voor de naam van een mineraal, soms afgeleid van de vindplaats, soms van de beschrijver, soms van andere namen

Calciet, ianthiniet en pyriet zijn mineralen.

aanhanger, volgeling van de genoemde persoon of zaak -> jezuïet

afstammeling van de genoemde persoon -> adamiet

bewoner van de genoemde plaats, streek, land e.d -> Jemeniet

vormt bijvoegelijke naamwoorden met een Latijnse stam -> erudiet


-hehd

Midh Krafhehd wäära dhüsa Biilar varvahrdhich ahn Dhüch.

Met vakmanschap worden deze bijlen voor u vervaardigd.


日

２７日


م

bezittelijk achtervoegsel van de eerste persoon enkelvoud: mijn

uitgang van de eerste persoon enkelvoud van het werkwoord.


-άρω

Van de veel voorkomende Italiaanse infinitiefuitgang -are. Eenzelfde verschijnsel heeft zich voorgedaan bij het destilleren van het Nederlandse achtervoegsel -eren uit de Franse infinitiefuitgang -er

maakt deel uit van ontleende werkwoorden (meestal uit het Italiaans).

κοπιάρω, γουστάρω, μοστράρω, ποζάρω, ρεπάρω

kopiëren, leuk vinden, tentoonstellen, poseren, uitrusten

vormt werkwoorden op basis van leenwoorden.

αμπαλάρω, παρλάρω, ρεφάρω, σπικάρω, φλιπάρω

inpakken, kletsen, het verlies terugwinnen, babbelen, doorslaan

vormt werkwoorden op basis van erfwoorden.

κριτικάρω, φρικάρω


-ista

Via het Latijn ontleend aan het Oudgrieks. Het gebruik als bijvoeglijk naamwoord is overgenomen uit het Frans.

vormt zelfstandige naamwoorden die wijzen op een beroep of een activiteit waarin men ervaring heeft.

vormt zelfstandige naamwoorden die wijzen op een aanhanger van een bepaalde religie of ideologie.

vormt bijvoeglijke naamwoorden die wijzen op een kenmerkende eigenschap.


-sınız

fungeert als de tweede persoon meervoud van het koppelwerkwoord: zijn

komt voor in de tweede persoon meervoud van een aantal tijden van het werkwoord


-sünüz

Ne kadar 'flörtçü'sünüz?


-sunuz

fungeert als de tweede persoon meervoud (of beleefdheidsvorm) van het koppelwerkwoord: zijn, bent

Siz çok iyi bir doktorsunuz.


-mek

vormt de onbepaalde wijs van werkwoorden

gel! - gelmek


-mak

çalış! - çalışmak


-ler

wordt gebruikt voor de vorming van een aantal tijden van het werkwoord voor de derde persoon meervoud

gelmek - gelseler

met woordaccent vormt het meervoud van zelfstandige naamwoorden

Öğretmen - öğretmenlér.

met accent op voorgaande lettergreep vervult de functie van het koppelwerkwoord in de derde persoon meervoud: zijn

Öğretménler.


-ı

vormt de bepaalde vorm van een zelfstandig naamwoord in de accusatief

Akın - akını gördüm.


-lar

vormt het meervoud van zelfstandige naamwoorden

yol - yollar

çalışmak - çalışıyorlar

vervult de functie van het koppelwerkwoord in de derde persoon meervoud: zijn


-ü

Göz - gözü gördüm.


-tir

In informeel spraakgebruik wordt het achtervoegsel vaak weggelaten, tenzij de bedoeling is er de nadruk op te leggen dat er informatie verschaft wordt, zoals in een les of presentatie.

vervult de rol van een koppelwerkwoord zijn in de derde persoon enkelvoud: is


-tur

Yok - Garajda hiç araba yoktur.

Afwezig, niet bestaand - In de garage is er geen enkele auto.


-tür

Güneş dünyadan daha büyüktür.


-ta

maakt een bijwoord van een bijvoeglijk naamwoord.

allin → allinta


-ta

vormt de locatief van een zelfstandig naamwoord


-da

Regelmatige Latijnse vorm voor het oorspronkelijk Griekse -des.

vormt zelfstandige naamwoorden van eigennamen, waarbij de zoon of kleinzoon van de genoemde aangeduid wordt; patroniem

Aenēas → Aeneada


-i

genitieve mannelijke en onzijdige enkelvoudige verbuiging van -us.
 Toegepast voor soortnamen van planten en dieren.

sclateri

walkeri

nominatieve en vocatieve mannelijke meervoudige verbuiging van -us.


-i

Deniz - denizi gördüm.


-u

maakt een bijvoeglijk naamwoord van een zelfstandig naamwoord

poil “haar” → poilu “behaard”

tête “hoofd, kop” → têtu “koppig”


-u

Yol - yolu gördüm.


-du

vervult de rol van een koppelwerkwoord zijn in de derde persoon enkelvoud verleden tijd: was


-di

Necla öğretmendi


-tu

Yok - Garajda hiç araba yoktu.

Afwezig, niet bestaand - In de garage was er geen enkele auto.


-sun

fungeert als de tweede persoon enkelvoud van het koppelwerkwoord: bent

Sen çok iyi bir doktorsun.

komt voor in de tweede persoon enkelvoud van een aantal tijden van het werkwoord


-sin

Gençsin.


-sün

Üzgünsün.


-e

vormt een meisjesnaam van een eigennaam, vaak een jongensnaam

Martin → Martine.

Quirinus → Quirine

geeft aan dat een zelfstandig naamwoord een vrouwelijk persoon omschrijft

student → studente

maakt uit een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord

Gelovig → gelovige


-e

vormt de vrouwelijke vorm van zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden


-e

maakt uit een onepaald bijvoeglijk naamwoord een bepaald bijvoeglijk naamwoord

flott → flotte

maakt uit een onbepaald bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord

avdød → avdøde


-e

flott → flotte

avdød → avdøde


-e

vormt de datief van een zelfstandig naamwoord

Deniz - denize


語

日本語


-a

vormt een zelfstandig naamwoord dat een vrouwelijk persoon omschrijft van een zelfstandig naamwoord van Latijnse oorsprong

politicus → politica

classicus → classica

Paul → Paula.

Quirinus → Quirina.


-a

Martin → Martina


-a

vormt zelfstandige naamwoorden van enkele werkwoorden, hiervan de handelend persoon of dader gevend,
 -er, -aar.

Deze afleiding komt weinig voor.

com + lēgĕre → (collēgĕre) → collēga

samen + verzamelen, lezen → (verenigen) → ambtgenoot, helper

perfŭgere → perfŭga

scrībĕre → scrība


-a

vormt de datief van een zelfstandig naamwoord.

Adamalar - adamlara


-mız

bezittelijk achtervoegsel eerste persoon meervoud: ons


ها

achtervoegsel dat het meervoud van de meeste zelfstandige naamwoorden vormt


-jes

Opgebouwd uit het verkleiningsachtervoegsel -je en het achtervoegsel -s dat de genitief aangaf. De verkleiningsvorm voegt een nuance toe van iets kleins en aardigs. Doordat vele bijwoorden oorspronkelijk een genitief waren, ging men de -s beschouwen als een uitgang die bijwoorden vormde.

kan facultatief achter bepaalde bijvoeglijk naamwoorden gebruikt worden om aan te geven dat zij bijwoordelijk gebruikt worden

Hij had zijn kamer netjes opgeruimd.


-dik

vervult de rol van een koppelwerkwoord zijn in de eerste persoon meervoud verleden tijd: waren


-dın

fungeert als de tweede persoon enkelvoud verleden tijd van het koppelwerkwoord: was


-dün

fungeert als de tweede persoon enkelvoud van de verleden tijd het koppelwerkwoord: was

komt voor in de tweede persoon enkelvoud van een aantal tijden van het werkwoord


-dun

Sen çok iyi bir doktordun.


-tınız

fungeert als de tweede persoon meervoud van het koppelwerkwoord: zijn

komt voor in de tweede persoon meervoud van een aantal tijden van het werkwoord


-dünüz

fungeert als de tweede persoon meervoud van het koppelwerkwoord: waren


-ım

fungeert als de eerste persoon enkelvoud van het koppelwerkwoord: ben

komt voor in de eerste persoon enkelvoud van een aantal tijden van het werkwoord


-ivus

Dit achtervoegsel is eigenlijk -vus met een bindklinker i ervoor. Waar -vus enkel aan een zuivere wortel kan gehecht worden, wordt -ivus ook gebruikt met andere achtervoegsels ervoor en is het nog steeds productief in het klassieke Latijn.

vormt bijvoeglijke naamwoorden die de handeling, uitgedrukt door een werkwoord, voorstellen als een eigenschap.

recidere → recidīvus

vormt bijvoeglijke naamwoorden die de inhoud van een zelfstandig naamwoord voorstellen als een eigenschap.

aestas → aestīvus

vormt bijvoeglijke naamwoorden die de inhoud van een ander bijvoeglijk naamwoord of voltooid deelwoord voorstellen als een eigenschap.

captus → captīvus


-osus

vormt bijvoeglijke naamwoorden met de betekenis "vol van, met veel, geneigd tot" van zelfstandige naamwoorden.

gloria → gloriōsus


-cus

Overgeërfd uit het Proto-Indo-Europees. Van dezelfde stam komen ook het Nederlands-Duitse -ig, het Engelse -y en het Oudgriekse -ικός. De afgeleide vorm met een bindklinker i is -icus.

vormt bijvoeglijke naamwoorden van andere (voor)naamwoorden betekenen "behorende tot".

civis → civicus

bellum → bellicus


-ensis

vormt bijvoeglijke naamwoorden met als betekenis "afkomstig van, wonende in" van zelfstandige naamwoorden die een plaats aanduiden.

lŭtum → lŭtensis

Antverpia → Antverpiensis


-nus

Overgeërfd uit het Proto-Indo-Europees. De afgeleide vormen -ternus en -turnus zijn ontstaan door metanalyse (bvb.: dies → dius-nus → diur-nus → di-urnus).

pater → paternus

ver → vernus


-alis

vormt bijvoeglijke naamwoorden van zelfstandige naamwoorden of hoofdtelwoorden.

mors → mortālis

duo → duālis


-scere

worden, aanvangen met, beginnen te, inchoatīvum

timēre - pertimescĕre


-itare

weer, opnieuw, frequentatīva of intensīva

clamātus - clamitāre


-arius

Dit achtervoegsel is ontstaan uit de aanhechting van -ius aan woorden op -aris. In de Romaanse talen lopen de afgeleiden van -aris en -arius grotendeels door elkaar.

vormt bijvoeglijke van zelfstandige naamwoorden, met als betekenis "behorend tot".

ordō → ordinārius

lijn, rij → ordinair, van een bepaalde rang

; vormt zelfstandige naamwoorden met als betekenis "uitvoerder van, drager van, werper van, gebruiker van".

aqua → aquarius

sagitta → sagittarius

fructus → fructuarius


-are

vormt werkwoorden (frequentatīva of intensīva) van zelfstandige naamwoorden

iactus - iactāre

vormt werkwoorden (denominativa) van zelfstandige naamwoorden

vox - vocāre


-are

tigga + -are → tiggare


-eus

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden (uit zelfstandig naamwoorden) soms uit het Frans, Latijn of Engels afkomstig


-eus

vormt bijvoeglijke naamwoorden met als betekenis "gemaakt van" bij stofnamen.

aurum → aurĕus

vormt bijvoeglijke naamwoorden met diverse betekenissen van zelfstandige naamwoorden, en dit in de drie geslachten (-ĕus, -ĕa, -ĕum).

alvus → alvĕus

fēmĭna → fēmĭnĕus

vrouw → vrouwelijk, door vrouwenhand, verwijfd


-í

Ontleend aan het Arabische achtervoegsel ـي (-iyy; "behorend bij"), de zogenaamde nisba. Het achtervoegsel is in Spanje doorgedrongen tijdens de Arabische overheersing (711-1492) en wordt daar veel meer gebruikt dan in het Nederlands, waar -i pas zeer recentelijk binnengekomen is.

In het Spaans worden alle demoniemen met een kleine letter geschreven, of het nu bijvoeglijke of zelfstandige naamwoorden zijn. Dit in tegenstelling tot wat in het Frans of Italiaans gebeurt.

vormt inwonersnamen van plaatsnamen, voornamelijk diegene uit de Arabische wereld.

Marruecos → marroquí

Iraq → iraquí

vormt bijvoeglijke naamwoorden bij deze plaatsnamen.

Marruecos → marroquí

Iraq → iraquí


-í

nominatief bezield mannelijk meervoud van -ý

vocatief bezield mannelijk meervoud van -ý


-ax

vormt bijvoeglijke naamwoorden van werkwoorden, hevig, kwalijk.

audēre → audax


-elis

vormt bijvoeglijke naamwoorden van zelfstandige naamwoorden of hoofdtelwoorden, behorende tot.

cornu → cornelis


-ilis

vormt bijvoeglijke naamwoorden van zelfstandige naamwoorden, behorende tot.

puer → puerilis


-tus

vormt bijvoeglijke naamwoorden van naamwoorden en betekent "voorzien van, -vol".

honor, honos → honestus

als genus passivum perfectum van werkwoorden en betekent "zijnde ge--d, zijnde ge--en, -ing".

ădvĕnīre → ădventus

ădīre → ădĭtus


-ox

vormt bijvoeglijke naamwoorden van werkwoorden, hevig, kwalijk, over-.

fērus → fĕrox


-aris

van het Latijnse -arius of het Franse -aire


-aris

jubileum → jubilaris

tertius → tertiaris


-icus

vormt zelfstandige naamwoorden van andere (voor)naamwoorden en betekent "behorende tot".


-icus

Overgeërfd uit het Proto-Indo-Europees. Van dezelfde stam komen ook het Nederlands-Duitse -ig, het Engelse -y en het Oudgriekse -ικός. De afgeleide vorm zonder bindklinker i is -cus.

vormt bijvoeglijke naamwoorden van andere (voor)naamwoorden en betekent "behorende tot".

civis → civicus

ūnus → ūnicus

bellum → bellicus


-dım

fungeert als de eerste persoon enkelvoud verleden tijd van het koppelwerkwoord: was

komt voor in de eerste persoon enkelvoud van een aantal tijden van het werkwoord


-dılar

fungeert als de derde persoon meervoud verleden tijd van het koppelwerkwoord: was

komt voor in de derde persoon meervoud van een aantal tijden van het werkwoord


-düm

fungeert als de eerste persoon enkelvoud van de verleden tijd het koppelwerkwoord: was


-mentum

vormt zelfstandige naamwoorden van andere woorden, middel, wat nodig is.

frŭi → frūmentum

genieten, het vruchtgebruik hebben → koren, graan

monēre → mŏnŭmentum

nīdus → nīdāmentum

nux → nŭcāmentum

noot → wat als een noot aan de boom hangt, pijnappels


-bundus

vormt bijvoeglijke naamwoorden als tegenwoordig deelwoord (participium praesentis) van werkwoorden, bezig met, -d.

mŏri → moribundus

nătāre → nătābundus

nox → noctŭa → noctŭăbundus


-cundus

fāri → fācundus

īrasci → īrācundus

boos zijn, boos worden → boos, prikkelbaar, driftig, opvliegend

vĕrēri → vĕrēcundus

bang zijn, vrezen → schuw, verlegen, beschaamd

iocāri of iŭvāre → iūcundus

schimpen, pret maken → verrukkelijk, aangenaam


-düler

fungeert als de tweede persoon meervoud van het koppelwerkwoord: waren

komt voor in de tweede persoon meervoud van een aantal tijden van het werkwoord


-tüler

fungeert als de derde persoon meervoud verleden tijd van het koppelwerkwoord: waren


-men

vormt de persoon die de handeling, uitgedrukt door het grondwoord, uitvoert.

göç(mek) → göçmen


-man

say(mak) → sayman


-el

[1] naamwoordelijk achtervoegsel: van het Germaanse achtervoegsel *-il-; van het Protogermaanse achtervoegsel *-ila, verwant aan het Beierse -(e)l, het Alemannische -li, het Zuidopperfrankische -lein en Latijn -ulus

[2] werkwoordelijk achtervoegsel: van het Protogermaanse achtervoegsel *-lō- (met de uitgang van de infinitief *-ną) verwant aan Engels -le, Duits -(e)l, Deens -le, Zweeds -la

een uitgang die oorspronkelijk afstamming aangaf en daarmee ook verkleining;

Er zou kans zijn op ijzel.

Onder de eik lagen veel eikels.

Vader sloeg op de grote trom en zijn drie zoons elk hun eigen trommel.

Zo'n lange slungel kan toch nooit een goede kompel zijn.

een uitgang die een werktuiglijke of instrumentele term van een werkwoord afleidt

Hij maakte de sleutel vast aan zijn gordel.

een achtervoegsel dat direct na de stam en voor een eventuele uitgang wordt geplaatst om een frequentatief te vormen, dat herhaling en intensiteit uitdrukt

Hij hinkelde niet zo graag, maar deed toch maar mee.


-el

[1] naamwoordelijk achtervoegsel: van het Germaanse achtervoegsel *-il-; van het Protogermaanse achtervoegsel *-ila, verwant aan het Beierse -(e)l, het Alemannische -li en het Zuidopperfrankische -lein

[2] werkwoordelijk achtervoegsel: van het Protogermaanse achtervoegsel *-lō- (met de uitgang van de infinitief *-ną) verwant aan Engels -le, Nederlands -el, Deens -le, Zweeds -la

een uitgang die oorspronkelijk afstamming aangaf en daarmee ook verkleining; de uitgang komt ook voor om degene die iets uitvoert of het middel waarmee dat gebeurt af te leiden.

een achtervoegsel dat direct na de stam en voor een eventuele uitgang wordt geplaatst om een frequentatief te vormen, dat herhaling en intensiteit uitdrukt.


-el

[2] uit het Latijnse achtervoegsel -ellus.

vormt bijvoeglijke naamwoorden uit zelfstandige naamwoorden

als verkleinsuffix of suffix van relatie, vormt -el mannelijke zelfstandige naamwoorden

un hommelet [van homme 'man, mens']


-cidium

Afgeleid van het werkwoord caedĕre (houwen, slachten, doden) met het achtervoegsel -ium.

vormt zelfstandige naamwoorden die het doden van de persoon of ding, aangegeven door de eerste component van het woord, betekenen.

hŏmo → hŏmĭcīdĭum

păter → parrĭcīdĭum

vader → vadermoord, landverraad, heiligschennis


-anus

Dit achtervoegsel kan beschouwd worden als achtervoegsel -nus met een bindklinker ā ervoor. Overgeërfd uit het Proto-Indo-Europees.

vormt bijvoeglijke naamwoorden van andere (voor)naamwoorden en betekent "afkomstig van" of "behorende tot".

mōns → montānus

berg → bergachtig, op of aan bergen wonend

pāgus → pāgānus

Rōma → Rōmānus


-cida

Afgeleid van het werkwoord caedĕre (houwen, slachten, doden) met het achtervoegsel -a.

vormt zelfstandige naamwoorden die de doder van de persoon of ding, aangegeven door de eerste component van het woord, betekenen.
Dit is een confix omdat het wel een eigen betekenis draagt maar geen vrij morfeem is.

hŏmo → hŏmĭcīda

păter → parrĭcīda

vader → vadermoordenaar, landverrader, heiligschenner


-inus

Dit achtervoegsel kan beschouwd worden als achtervoegsel -nus met een bindklinker ī ervoor.

Via Proto-Italisch *-īnos overgeërfd uit het Proto-Indo-Europees.

dŏmŭs → dŏmĭnus

collis → collīnus

heuvel → heuvelachtig, groeiend op een heuvel


-ium

Er zijn ook tal van woorden die op -ium eindigen, zonder dat dat in het Nederlandse nog als achtervoegsel kan worden beschouwd, omdat deze woorden compleet aan een andere taal zijn ontleend. Zie op deze pagina onder Universeel en Latijn.


-ium

vormt zelfstandige naamwoorden van werkwoorden, waarbij de handeling of toestand aangeduid wordt.

gaudēre → gaudium

wordt gebruikt om namen van stoffen te vormen

helios → helium

Dmitri Mendelejev → mendelevium

grondlegger van het huidige periodiek systeem


-ulus

vormt (mannelijke) zelfstandige naamwoorden van zelfstandige naamwoorden, hiervan het verkleinwoord gevend, -tje.

calx → calcŭlus

steen, kalk → steentje, speelsteen, rekensteen

rēx → rēgŭlus

koning → prins, koning van een klein land


-waarts

vormt bijvoeglijke naamwoorden uit voorzetsels die een plaats of richting aanduiden

Achter → achterwaarts.

Neer → neerwaarts.

vormt bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden uit Nederlandse zelfstandig naamwoorden die een plaats of richting aanduiden

Zee → zeewaarts.

vormt bijvoeglijke naamwoorden uit bijwoorden die een plaats of richting aanduiden

Oost → oostwaarts.


-des

vormt zelfstandige naamwoorden van eigennamen, waarbij de zoon of kleinzoon van de genoemde aangeduid wordt; patroniem

Aenēas → Aeneadēs


-is

de met een halve toon verhoogde genoemde toon

g → gis

de afkorting van een akkoord gebaseerd op zo'n verhoogde toon

g-klein → gis-klein → gis


-is

vormt zelfstandige naamwoorden van eigennamen, waarbij de dochter of kleindochter van de genoemde aangeduid wordt; patroniem

Nereus → Nerēis


-enaar

afgeleid van -en- met het achtervoegsel -aar of

afgeleid van -e- met het achtervoegsel -naar

iemand die de handeling verricht van het genoemde woord

Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden van woorden maar niet bij woorden die eindigen op een stomme e (sjwa) en een l, n of r.

Kunst → kunstenaar.

Tol → tollenaar.

Bult → bultenaar.

Moord → moordenaar.

bewoner van de genoemde stad, dorp, streek, etc

Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden van geografische eigennamen maar niet bij woorden die eindigen op een stomme e (sjwa) en een l of n.

Gent → Gentenaar.

Zwolle → Zwollenaar.

Den Bosch → Bosschenaar.


-tudo

vormt (vrouwelijke) zelfstandige naamwoorden van bijvoegelijke naamwoorden, hiervan de eigenschap gevend, -te. Wordt achter de woordstam geplaatst, gewoonlijk de genitief.

altus → alti → altitūdo


-tjes

Opgebouwd uit het verkleiningsachtervoegsel -tje en met het achtervoegsel -s dat de genitief aangaf. De verkleiningsvorm voegt een nuance toe van iets kleins en aardigs. Doordat vele bijwoorden oorspronkelijk een genitief waren, ging men de -s beschouwen als een uitgang die bijwoorden vormde. Dit achtervoegsel volgt dezelfde regels voor het invoegen van klanken achter de stam van het grondwoord als bij verkleinwoorden; in dit geval is er een tussen-t.

kan facultatief achter bepaalde bijvoeglijk naamwoorden gebruikt worden om aan te geven dat zij bijwoordelijk gebruikt worden, enigszins, tamelijk, nogal, op genoemde wijze

Dol → dolletjes.

Mager → magertjes.

Fijn → fijntjes.


-zaam

vormt bijvoeglijke naamwoorden uit werkwoorden en andere woorden

Heil → heilzaam.

Buigen → buigzaam.

Deugen → deugd → deugdzaam.

Voegen → voegzaam.


-ina

vormt een meisjesnaam van een eigennaam, vaak een jongensnaam

Albert → Albertina.

George → Georgina.


-ina

Vrouwelijke vorm van achtervoegsel -inus. Kan bijvoeglijk en zelfstandig gebruikt worden.

vormt vrouwelijke (bijvoeglijke) naamwoorden van andere (voor)naamwoorden.

rex → (regis) → regina


-aar

Afgeleid van het Latijnse achtervoegsel -arius

bewoner van de genoemde stad, dorp, streek, etc.

Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden van geografische eigennamen, o.a.bij woorden die eindigen op een stomme e (sjwa) en een l of n.

Brussel → Brusselaar.

Leuven → Leuvenaar.

Kosovo → Kosovaar.


-itus

vormt het (passieve) voltooid deelwoord van een werkwoord van de 2e conjugatie.

monēre → monĭtus

verēri → verĭtus

abire → ăbĭtus


-ine

van Frans -ine of Oudfrans -ine, van het Latijn -īnus, van het Oudgrieks ινος (-inos)

Naar analogie van paraffine (1830) of benzine (1833)

Naar analogie van aniline (volgens (3) benoemd) (1840)

Naar analogie van amine (5), immers stikstof bevattend en organisch

Bernhard → Bernhardine.

Justus → Justine.

Gelatine.

Machine.

Stearine.

Kerosine.

Toxine.

Hemoglobine.

Amphetamine.

Melamine.

vormt een naam van een bepaald hormoon of alkaloïde

Adrenaline.

Cafeïne.

Melatonine.

Nicotine.


-ine

vormt een verkleinwoord van een zelfstandig naamwoord


-trix

vormt (vrouwelijke) zelfstandige naamwoorden van werkwoorden, hiervan de handelend persoon of dader gevend,
 -ster, -ares.

Wordt normaal achter de werkwoordstam geplaatst, niet de ik-vorm.

vēnāri → vēnā → vēnātrīx

ulcisci → ultus → ultrīx

nūtrīre → nu(tr) → nūtrīx


-tor

vormt (mannelijke) zelfstandige naamwoorden van werkwoorden, hiervan de handelend persoon of dader gevend,
 -er, -aar.

vincere → vīci → victor

overwinnen, veroveren → overwinnaar, veroveraar

mercārī → mercātor

verkopen, handelen → verkoper, handelaar

dēfendere → defend + tor → dēfēnsor

funda → (fundi) → funditor

gladius → (gladia) → gladiātor


-sor

vormt (mannelijke) zelfstandige naamwoorden van werkwoorden, hiervan de handelend persoon of dader gevend,
 -er, -aar.
Ontstaat na klankverandering van de werkwoordstam met het achtervoegsel -tor:

Kan ontstaat na klankverandering, assimilatie genoemd.

censēre → cens + tor → censŏr

schatten, oordelen → censor, toezichthouder van de staat

dēfendere → defend + tor → dēfēnsor


-ter

vormt zelfstandige naamwoorden van enkele woorden en stammen, hiervan de handelend persoon of dader gevend,
 -er, -aar.

De afleiding is vaak onregelmatig. Klankverandering kan optreden.

magnus → magis → magister

groot → meer, groter → aanvoerder , opperste, meester

minor → min(or)is → minister

adulari → adulatus → adulter

vleien → vleiend → echtbreker, overspelige

pater

māter

frater


-sel

uit Middelnederlands -sel, uit Oudnederlands -(i)sl(i)(a)

vormt van een overgankelijk werkwoord een naamwoord van handeling, een zelfstandig naamwoord dat het resultaat of gevolg van de handeling aanduidt

Bakken → baksel.

vormt van een ergatief werkwoord een naamwoord van handeling, een zelfstandig naamwoord dat resultaat of gevolg van het proces aanduidt

Stollen → stolsel.


-sel

Afkomstig van de Oudnoordse achtervoegsels -sl en -sla

påkøre + -sel → påkørsel met verval van de 'e'


-sel

-sel, gebruikt om van een werkwoord een zelfstandig naamwoord te maken met abstracte betekenis

-sel, gebruikt om van een werkwoord een zelfstandig naamwoord te maken met concrete betekenis


-sel

-sel, gebruikt om van een werkwoord een zelfstandig mannelijk naamwoord te maken met abstracte betekenis

-sel, gebruikt om van een werkwoord een zelfstandig mannelijk naamwoord te maken met concrete betekenis

-sel, gebruikt om van een werkwoord een zelfstandig onzijdig naamwoord te maken met abstracte betekenis

-sel, gebruikt om van een werkwoord een zelfstandig onzijdig naamwoord te maken met concrete betekenis


-entaere

Onder Nederlandse invloed dreigt de gerundiumvorm op -entaere uit te sterven.

Ich mót fietsje. -> Fietsjentaeren is good veur g'r gezóndjhed.

Ik moet fietsen. -> Fietsen is goed voor de gezondheid.


-ut

in een hoeveelheid, met name in de vorming van bijvoeglijke naamwoorden van zelfstandige naamwoorden.

lapp - lapput - lappet - lappete


-io

vormt zelfstandige naamwoorden van werkwoorden, waarbij de handeling of toestand aangeduid wordt.

regĕre → regio


-io

Afgeleid van het Latijnse -ia, dat landen aanduidt

Achtervoegsel voor landen, steden, etc. waarvan de naam ethnisch gebaseerd is. Dit zijn vooral Europese en Aziatische landen

belgo ("Belg") → Belgio ("België")

serbo ("Serviër") → Serbio ("Servië")

Achtervoegsel voor een wetenschap genoemd naar de wetenschapper

astronomo ("astronoom") → astronomio ("astronomie")


-sto

vormt een collectieve benaming voor het concept, uitgedrukt door het grondwoord.

kirja → kirjasto

tieto → tiedosto


-stö

henkilö → henkilöstö

nimi → nimistö


-ete

lapp - lappete - lappet


-ete

lapp - lappete - lappet - lapput


-et

lapp - lappet - lappete


-et

lapp - lappet - lappete - lapput


-ido

cupĕre → cupīdo


-ido

Afgeleid van het Oudgriekse -ίδης (-ídēs)

Achtervoegsel voor nakomelingen, jonge dieren

kato ("kat") → katido ("kitten")


-es

vormt de vrouwelijke vorm van een beroep of (handelende) persoon.

zanger → zangeres

baron → barones

eigenaar → eigenares

diaken en diacones hebben dezelfde Latijnse oorsprong: diaconus


-es

vormt zelfstandige naamwoorden van naamwoorden, hiervan de handelend persoon gevend, -er, -aar. Komt weinig voor en de afleiding is vaak verouderd of onregelmatig.

equus → ĕquĕs

pes → pĕdĕs

ala → ālĕs

com- + ire → (comeo) → cŏmĕs


-aan

toegevoegd aan de eigennaam van een plaats of gebied om een bewoner daarvan aan te duiden
De aldus gevormde benamingen worden volgens spellingregel 16.F geschreven met een hoofdletter.

Tibet → Tibetaan

Aruba → Arubaan

Troje → Trojaan

toegevoegd aan de eigennaam van een persoon om een volgeling daarvan aan te duiden
De aldus gevormde woorden worden volgens spellingregel 16.C geschreven met een kleine letter.

Luther→ lutheraan


-aan

verzadigde koolwaterstofverbinding, waarvan het skelet door de stam wordt aangeduid

ether → ethaan


-åring

zoveel jaar oud als het voorvoegsel zegt.

Fire ungdommer fra Voss ble denne uka pågrepet etter at de skal ha stjålet 300.000 kroner fra en 89-åring.

Vier jongeren uit Voss werden deze week gearresteerd nadat ze 300.000 Noorse kronen van een 89-jarige gestolen zouden hebben.


-åring

Tilstanden til 26-åringen som tysdag morgon hamna i ei trafikkulukke i Brynagjelet, er ikkje lenger alvorleg.

De toestand van de 26-jarige die dinsdagochtend in Brynagjelet bij een verkeersongeval betrokken was is niet langer ernstig.


-ita

vormt een meisjesnaam van een eigennaam (volgens Spaans -ita).

Ana → Anita.

Lola → Lolita.

vormt de vrouwelijke vorm van een beroep of persoon (volgens Latijn -ita).

Emeritus → emirita.


-ita

vormt het vrouwelijke (passieve) voltooid deelwoord van een -ire werkwoord.


-ita

vormt het vrouwelijke (passieve) voltooid deelwoord van een werkwoord van de 2e conjugatie. Zie -itus


-ita

vormt een verkleinwoord van vrouwelijke zelfstandige naamwoorden.

manzana → manzanita


-sk

-isch, -s (gebruikt voor de vorming van bijvoeglijke naamwoorden van zelfstandige naamwoorden)

himmel -> himmelsk


-sk

Israel -> israelsk


-isk

-isch (gebruikt voor de vorming van bijvoeglijke naamwoorden van zelfstandige naamwoorden)

klinikk -> klinisk


-isk

gotikk -> gotisk


.f

vormt de derde persoon enkelvoud mannelijk van het werkwoord


.k

vormt de tweede persoon enkelvoud mannelijk van het werkwoord


.ṯ

vormt de tweede persoon enkelvoud vrouwelijk van het werkwoord


.ś

vormt de derde persoon enkelvoud vrouwelijk van het werkwoord


.ỉ

vormt de eerste persoon enkelvoud van het werkwoord


-kuna

vormt het meervoud van zelfstandige naamwoorden.

llama → llamakuna


-manta

vormt de ablatief van zelfstandige naamwoorden.

wasi → wasimanta


-pi

vormt de locatief van zelfstandige naamwoorden.

wasi → wasipi


-erwijs

Ontstaan uit wijs (of oorspronkelijk wijze) en de buigingsuitgang -er voor de genitief vrouwelijk van een bijvoeglijk naamwoord

vormt een bijvoeglijk naamwoord of een bijwoord uit een deelwoord of een bijvoeglijk naamwoord dat een manier aangeeft waarop een handeling plaatsheeft

Van het deelwoord "schertsend" kan met het achtervoegsel -erwijs het bijwoord "schertsenderwijs" gevormd worden.


-mente

vormt een bijwoord van een bijvoeglijk naamwoord

especial → especialmente

lente → lentamente


-houdend

vormt een bijvoeglijk naamwoord dat aangeeft dat een bepaalde stof, gewoonlijk een delfstof in bepaald gehalte ergens in voorkomt

Deze grond is ijzerhoudend.


-naka

uta → utanaka


-heden

-heiten

een achtervoegsel van hoedanigheid dat van een bijvoeglijk een zelfstandig naamwoord in het meervoud maakt


-escu

Variatie op -esc en dat komt weer van het Latijnse suffix -iscus "bij het volk behorend".

Petrescu.


-esc

Komt van het Latijnse suffix -iscus "bij het volk behorend".

românesc


-aktig

Afkomstig van het Nederduitse achtervoegsel -achtig


-ız

fungeert als de eerste persoon meervoud van het koppelwerkwoord: zijn


-tin

vervult de rol van een koppelwerkwoord zijn in de tweede persoon enkelvoud verleden tijd: was


-iz

Gençiz.


-tün

vervult de rol van een koppelwerkwoord zijn in de tweede persoon meervoud verleden tijd: was


-tim

vervult de rol van een koppelwerkwoord zijn in de eerste persoon enkelvoud verleden tijd: was


-tular

fungeert als de derde persoon meervoud verleden tijd van het koppelwerkwoord: waren


-isch

vormt een bijvoeglijk naamwoord van een zelfstandig naamwoord en drukt een directe relatie hiermee uit:


-ius

vormt bijvoeglijke van zelfstandige naamwoorden, met als betekenis "behorend tot".

pater → patrius

rex → regius

uxor → uxorius

echtgenote, echtgenoot, eega → dol op of slaafs aan zijn of haar eega, "onder de pantoffel (zitten of staan)"

vormt bijvoeglijke van zelfstandige naamwoorden, met als betekenis "gemaakt van".


-ii

genitieve mannelijke en onzijdige enkelvoudige verbuiging van -ius. Wordt ook toegepast voor soortnamen van planten en dieren.

smithii

watsonii

nominatieve en vocatieve mannelijke meervoudige verbuiging van -ius.


-isme

via Frans -isme of direct via Latijn -ismus van Oudgrieks -ισμός (-ismós) / -ισμα (-isma)

maakt een abstract begrip, stroming of ideologie van een naamwoord (bijvoeglijk, zelfstandig of eigennaam)

vooral gebruikt voor politieke, economische, filosofische systemen, theorieën en doctrines, en kunststromingen

eigenschappen, processen of verschijnselen b.v. magnetisme

element dat uit de genoemde taal is overgenomen in het Nederlands b.v. anglicisme, belgicisme, dialectisme, frisisme, gallicisme, germanisme, graecisme, hebraïsme, lusitanisme


-se

op te vatten als samenstelling van -s "achtervoegsel dat van een zn het daarnaar verwijzend bn vormt" en -e "achtervoegsel om een vrouwelijke persoon aan te duiden"

Aartselarenaarse

1. enige namen bewoonsters van met dit voorvoegsel die nog moeten worden aangebracht

dokterse

2. enige namen echtegenotes van beroepsbeoefenaren met dit voorvoegsel die nog moeten worden aangebracht

voor het vormen van zelfstandige naamwoorden van vrouwelijke bewoonsters van toponiemen

vormt toegevoegd aan een traditioneel mannelijke beroepsnaam een zelfstandig naamwoord met de betekenis "echtgenote van de beoefenaar van een beroep"
Vaak met de bijbetekenis dat zij bij dat beroep een ondersteunende rol vervult.


-erd

persoon die de door de stam genoemde handeling verricht. Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden met een werkwoord als stam.

schijten → (schijt) → schijterd.

persoon met de door de stam genoemde eigenschap. Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden met een bijvoeglijk naamwoord als stam.

plomp → plomperd.


-ste

ontstaan uit het achtervoegsel -st dat de overtreffende trap vormt, met het achtervoegsel -e dat uit een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord vormt: het rangtelwoord duidt in een opeenvolging immers het item aan dat het meest met de waarde van het telwoord overeenkomt

Dit achtervoegsel wordt alleen gebruikt bij afleiding van een telwoord. Een bijvoeglijk naamwoord in de overtreffende trap krijgt in de verbogen vorm het achtervoegsel -st met de uitgang -e. Dat geeft dus hetzelfde effect als dit achtervoegsel, waar het qua herkomst ook mee verwant is.

In tegenstelling tot -de is dit achtervoegsel nog altijd productief.

achtervoegsel dat rangtelwoorden afleidt van hoofdtelwoorden


-loge

Afgeleid van het Griekse -λογία, het Latijnse -logia

een vrouwelijk persoon die gespecialiseerd is in het onderwerp van de stam van het woord


-logie

Afgeleid van het Latijnse '-logia', van het Griekse '-λογία', van 'logos' (verhaal, woord)

dit achtervoegsel wordt vaak en bij voorkeur voorafgegaan door een uit het Grieks afkomstig woord; zeer productief

redenatie, leer, de studie van, wetenschap

woorden afgeleid van het Griekse λόγος (logos, taal, rede) woord, idee zoals antilogie, brachylogie, eulogie


-loog

via Frans -logue of direct van Oudgrieks -λόγος "iemand die spreekt over iets (waar hij wat verstand van heeft)"

Afleidingen met '-loog' moeten worden onderscheiden van

a. samenstellingen met het zelfstandig naamwoord loog, zoals: aluinloog, kaliloog en natronloog

b. ontleende woorden die zijn samengesteld met het Oudgrieks λόγος (lógos) "woord, taal, rede" zoals: apoloog, dialoog en monoloog, proloog en epiloog, decaloog, analoog, autoloog, homoloog en heteroloog

beoefenaar van de wetenschap of leer waarvan de naam is samengesteld met hetzelfde eerste deel, eindigend met "-logie" ; dit eerste deel is meestal afkomstig uit het Oudgrieks of Latijn


-grafie

Afgeleid van het Griekse γραφειν (grafein), schrijven, tekenen

het beschrijven, het registreren, het vastleggen

dit achtervoegsel wordt vaak voorafgegaan door een uit het Grieks afkomstig woord


-el-

applicatief achtervoegsel dat een onovergankelijk werkwoord overgankelijk maakt en een meewerkend voorwerp aanhecht

Ukusebenza - ukusebenzela

applicatief achtervoegsel dat een overgankelijk werkwoord ditransitief maakt

Ukufunda incwadi - ukufundela incwadi abantwana

Een boek lezen - kinderen een boek voorlezen.


-anda

plechtige of eerbiedige vorm van de verwantschap die het basiswoord aangeeft


-eren

abstineren

B. enige woorden met dit achtervoegsel die nog moeten worden aangebracht

Deze uitgangen lijken qua uitspraak [1.] of qua schrijfwijze [2.] op frequentatieve werkwoorden, die met -er zijn gevormd, zoals knipperen en peuteren.

vormt de meervoudsvorm van een kleine groep zelfstandige naamwoorden, zoals lam, gelid, been, kalf, rund, blad, rad, kind

deel van de infinitief van werkwoorden geleend van voornamelijk Franse werkwoorden die op -er eindigen, bijvoorbeeld informeren van het Franse informer.
Bij leenwoorden uit het latijn betekent dit dat er achter de Latijnse uitgang -ĕre, -ēre een n wordt geplaatst.


-erig

Naar analogie van de vele woorden die eindigen op -er met het achtervoegsel -ig

lijkend op wat het grondwoord noemt b.v. lawaaierig

te veel geneigd tot het verrichten van de handeling die het grondwoord noemt b.v. tranerig, aanstellerig


-lijk

Van het Middelnederlands -lijc, van het Oudnederlandse -līk, van het Protogermaanse *-līkaz

-lig

het hebben van de karakteristieken (bv. kinderlijk)

-lig

toevoeging om van een werkwoord of zelfstandig naamwoord een bijvoeglijk naamwoord te maken (bv. gevaarlijk)

-lijker (uninflected comparative)
-lijkst (uninflected superlative)
-lijke (inflected positive)
-lijkere (inflected comparative)
-lijkste (inflected superlative)


-ist

Van het Oudfranse -iste en het Latijnse -ista, van het Oudgriekse -ιστής (istēs)

toegevoegd aan een woord, levert het een zelfstandig naamwoord die het onderwerp is die de actie uitvoert gerelateerd aan dat woord (bv. componist, gitarist)

toegevoegd aan een woord, levert het een zelfstandig naamwoord die een aanhanger is van die stroming (aangeduid met -isme)


-atie

Afgeleid van het Latijnse -ātio, een alternatieve vorm van -tio (waarvan -tie)

het resultaat van een actie of proces (bv accumulatie)

een status of kwaliteit (bv hallucinatie)


-ie

[1] Als een variant van -ij, van het Middelnederlandse -ie, dat geleend is uit Oudfrans -ie, van het Latijnse -ia, van het Oudgriekse -ια (-ia)

[2] Zuidhollandse, vooral Rotterdamse variant van het achtervoegsel -tje , ook in het Zuidafrikaans, -ie.

vormt uit een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord als abstracte aanduiding van de eigenschap die dat bijvoeglijk naamwoord uitdrukt

ter vorming van (het enkelvoud van) verkleinvormen


-ig

Van het Oudnederlandse -ag, -ig, van het Protogermaanse *-agaz, *-īgaz, *-ugaz, elk een variant van het gemeenschappelijke achtervoegsel *-gaz

vormt een bijvoeglijk naamwoord uit zelfstandige naamwoorden of werkwoorden

indien toegevoegd aan een zelfstandig naamwoord voorafgegaan door een bijvoeglijk naamwoord dat het zelfstandig naamwoord beschrijft (bv. roodharig, dikhuidig, tweebenig)


-graaf

Afgeleid van het Griekse γραφειν ('grafein' = schrijven)

wat schrijft, beschrijft, registreert of vastlegt

het gaat hier vaak om meetapparatuur die ook nog de gemeten waarden vastlegt (b.v. op een papieren rol)

Lastig bij dit achtervoegsel is verwarring met het znw graaf


-er

[zelfstandig naamwoord 1,2] van Oudnederlands *-āri, -ere, van het Protogermaanse *-ārijaz, geleend van het Latijnse -ārius

[bijvoeglijk naamwoord 1] van Oudnederlands -iro, -oro, van het Protogermaanse *-izô, *-ōzô.

[zn 3, bv 2] van Oudnederlands *-āri, van het Protogermaanse *warjaz

Er is ook een archaïsche uitgang -er voor de genitief (bezitsvorm) in het meervoud en de bij woorden met een vrouwelijk woordgeslacht de genitief en datief in het enkelvoud. Zie bijvoorbeeld woorden als aller, der, dezer en ter.

toegevoegd aan de stam van een overgankelijk of inergatief werkwoord: het agens dat de actie van het werkwoord uitvoert

arbeider, wekker

instrument waarmee de handeling wordt verricht die het grondwoord noemt

gieter, prikker

toegevoegd aan de eigennaam van sommige plaatsen en gebieden: de aanduiding van een inwoner of ingezetene

Amsterdammer, Limburger

toegevoegd aan een bijvoeglijk naamwoord: de vergelijkende vorm

aardiger, groter

toegevoegd aan de eigennaam van sommige plaatsen en gebieden: ter aanduiding van wat daar vandaan komt of er betrekking op heeft

een Amelander kaas, het Groninger museum

toegevoegd direct na de stam van een werkwoord, voor een eventuele uitgang levert het een frequentatief op, dat herhaling en intensiteit uitdrukt

Zij knipperde met haar ogen toen ze uit de donkere berging weer in de hel verlichte keuken kwam.


-er

van Oudnoords -ari, van het Protogermaanse *-ārijaz, van Latijn -arius, cognaat Angelsaksisch -ere en met Nederlands, Duits en Engels -er

maakt van een woord dat activiteit aangeeft

maakt van de aanduiding van een groep of een categorie iemand die daartoe behoort

maakt van een plaatsaanduiding de aanduiding voor iemand die uit die plaats

maakt van een telwoord een woord dat die iets of iemand met die waarde of rang aangeeft

vormt een naamwoord van handeling bij een werkwoord

maakt een verkorting van een langer woord


-er

van dezelfde oorsprong in het Latijn als [A] maar ontleend via een Romaanse taal, vaak het Frans

Verder is -er ook de uitgang van
** de tegenwoordige tijd van veel werkwoorden
** het meervoud van sommige zelfstandige naamwoorden

-ier, duidt een persoon met een bepaalde functie aan


-er

toegevoegd aan de eigennaam van sommige plaatsen en gebieden: de aanduiding van een mannelijke inwoner of ingezetene


-er

Achtervoegsel van werkwoorden van de eerste verbuiging

ambulare → aller

Maakt van zelfstandige naamwoorden een werkwoord

charge → charger


-er

van Oudnoords -ari, van het Protogermaanse *-ārijaz, geleend van het Latijnse -ārius, cognaat met Nederlands, Duits en Engels -er

maakt van een telwoord een woord dat die waarde of rang aangeeft


-er

van Oudnoords -ari, van het Protogermaanse *-ārijaz, geleend van het Latijnse -ārius, cognaat met Nederlands, Duits, Engels -er en Frans -ier


-scoop

afgeleid van het Griekse σκοπεῖν 'skopeĩn' (kijken) (nauwkeurig bekijken, onderzoeken)

het gaat hier vaak om meetapparatuur die iets kunnen waarnemen


-scopie

afgeleid van het Griekse σκοπεῖν 'skopeĩn' (kijken, observeren)

het bekijken, het onderzoeken door te kijken


-ster

Geleend van het Volkslatijnse -istria, wat weer geleend is van het Oudgriekse -ιστρια (-istria)

toegevoegd aan de stam van een werkwoord, levert het een zelfstandig naamwoord die het onderwerp is die de actie uitvoert van dat werkwoord (bv. arbeidster)


-plegie

afgeleid van het Griekse 'plèssein' (slaan)


-kundig

Afgeleid van kunde met het achtervoegsel -ig

op een bepaald gebied veel kennis hebbend.


-kundige

Afgeleid van -kundig met het achtervoegsel -e

een persoon die op een bepaald gebied veel kennis heeft.


-gewijze

Afgeleid van wijze met het voorvoegsel ge-

op een bepaalde manier, ook op te vatten als een verbogen vorm van -gewijs en daarom niet apart als achtervoegsel aanwezig


-vormig

van Middelnederlands -vormich, op te vatten als afgeleid van vorm zn met het achtervoegsel -ig

Woorden gevormd met dit achtervoegsel kunnen vaak ook worden opgevat als afgeleid met -ig van een zelfstandig naamwoord dat zelf weer is samengesteld met vorm zn .

vormt toegevoegd aan een zelfstandig naamwoord een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis: "met een vorm, aangeduid door dat zelfstandig naamwoord"


-skab

Afkomstig van het Oudnoorse achtervoegsel -skapr.

-schap (vormt uit een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord dat een bepaalde eigenschap of kwaliteit aanduidt)

rede -> redskab

-schap (duidt op en bepaalde relatie tot andere mensen of fenomenen)

fjende -> fjendskab

duidt op een bepaalde functie, rol of dergelijke

ejerskab

-schap (duidt op een bepaalde sociale rang, klasse, status, etc.)

borgerskab

-schap (verwijst naar het streven van een bepaald beroep, ook over de daarmee in verband staande activiteiten

videnskab

gebruikt voor het vormen van naamwoorden uit bepaalde werkwoorden

kendskab


-ning

Bijvorm van het Deense achtervoegsel -ing

-ning
-nings
-ningen
-ningens
-ninger
-ningers
-ningerne
-ningernes

-ning (vormt uit de stam van een werkwoord een zelfstandig naamwoord dat een handeling of proces beschrijvt)

rydde --> ryd + ning --> rydning


-ning

Bijvorm van het Noorse achtervoegsel -ing

[1]: -ning
[1]: -ningen
[1]: -ningens
[1]: -ninger
[1]: -ningers
[1]: -ningene
-[1]: ningenes
[1]: -nings

tolke --> tolk + ning --> tolkning

-ning, vormt een zelfstandig naamwoord afgeleid van een zelfstandig naamwoord

slekt + ning --> slektning

-ning, vormt een zelfstandig naamwoord afgeleid van een bijvoeglijk naamwoord

gal + ning --> galning


-ning

Bijvorm van het Nynorske achtervoegsel -ing

anlede --> anled + ning --> anledning


-etje

met het invoegsel -e-met het achtervoegsel -tje


-scopisch

verbuiging van zelfstandig naamwoorden met het achtervoegsel -scoop -> er ontstaan bijvoeglijk naamwoorden die betrekking hebben tot iets waarmee men kan bekijken


-lyse

van het Griekse λύσις, lusis van luein = scheiden

afbraakproces, ontleding van het voornoemde


-foon

een instrument of apparaat dat een geluid of trilling (in het audiogebied) kan produceren b.v. saxofoon (geluid)

een instrument of apparaat dat een geluid of trilling (in het hoorbare frequentiegebied) kan registreren b.v. geofoon (trilling)

een instrument of apparaat dat een geluid of trilling (in het geluidsgebied) kan produceren en registreren b.v. echofoon (trilling), telefoon (geluid)

bijv. naamw. ter aanduiding van het produceren van geluid (b.v. een gesproken taal) b.v. afoon, anglofoon, francofoon


-craat

ter aanduiding van ‘aanhanger van’ b.v. bureaucraat, democraat, meriotocraat, technocraat, theocraat, aristocraat, plutocraat, autocraat


-aard

van Frans -ard, Italiaans -ardo of Germaans -hard

iemand met de door het grondwoord genoemde eigenschap (vaak )


-hande

achtervoegsel, maar eigenlijk een oude tweede-naamvalsvorm van 'hand' b.v. allerhande, drieërhande, goederhande, velerhande enz.


-cide

van het Franse -cide of daarvoor van het Latijnse -cida (doder) of het Griekse 'genos' (kind, familie, geslacht)

vernietiging van, moord op het door het grondwoord genoemde b.v. genocide

middel dat het door het grondwoord genoemde doodt


-gamie

afgeleid van het Griekse 'gamos' (huwelijk)

zich betrekkend op het huwelijk dan wel geslachtelijke vereniging


-cratie

ter aanduiding van een machtsstructuur, heerschappij of staatsvorm


-haftig

afkomstig uit het Duitse -haft uigebreid met -ig

ter vorming van bijvoeglijke naamwoorden op dezelfde wijze als -achtig


-foor

van het Griekse -φορο -phorus of ϕορεω ('phoreo') (dragend, drager) van 'pherein' (dragen, brengen)


-ken

achtervoegsel tot vorming van verkleinwoorden


-genese

afgeleid van het Griekse 'genesis' (oorsprong, ontstaan, schepping)

geeft de betekenis ‘ontstaan, wording’ aan


-lijn

tot vorming van verkleinwoorden b.v. vogellijn


-lijks

algemeen germaanse suffix b.v. de bijwoorden dagelijks, jaarlijks, maandelijks


-esk

vormt een bijvoeglijk naamwoord van een zelfstandig naamwoord of eigennaam met de eigenschappen van wat het grondwoord noemt


-kijn

achtervoegsel ter vorming van verkleinwoorden


-lings

ter vorming van bijwoorden uit bijvoeglijke naamwoorden


-lei

ter vorming van onverbuigbare bijvoeglijke naamwoorden, deze zijn eigenlijk koppelingen van het znw. 'lei', =soort b.v. allerlei, generlei, velerlei


-dom

grondgebied dat bestuurd wordt door de genoemde persoon

het geheel van alle individuen die het eerste lid noemt


-laar

waarmee namen van bomen gevormd worden b.v. hazelaar


-geen

afgeleid van het Griekse 'gennãn' (scheppen, verwekken)

geeft aan dat het item 'geboren is op een bepaalde plaats of in bepaalde omstandigheden' of 'van een (bepaalde) soort' is. Gebruikt in de betekenis 'voortbrengend' en 'voortkomend uit, ontstaan uit, groeiend uit'


-nomie

van het Griekse 'nómos' (gewoonte, regel, wet)

vormt substantieven die betrekking hebben op een leer, onderzoek of studie


-je

erfwoord, als vorm van -tje via -tgen en Middelnederlands -ken / -kijn van Oudnederlands -kin

Als de gevormde verkleinwoorden een meervoud kennen, wordt dat met de uitgang -s gevormd, dus bij elkaar: -jes.

ter vorming van verkleinvormen (hoofdzakelijk van zelfstandige naamwoorden), uit woorden die eindigen op een plof- of wrijfklank

bak → bakje

voetbalclub → voetbalclubje

bed → bedje

trompet → trompetje

hof → hofje

lach → lachje

huis → huisje

crash → crashje


-fiel

Afgeleid van het Griekse filein ("houden van")

iemand die houdt van het door het grondwoord genoemde

vormt een bijvoeglijk naamwoord dat aangeeft dat van het door het grondwoord genoemde wordt gehouden. Vaak hetzelfde woord als het zelfstandig naamwoord


-gram

van het Oudgrieks γράμμα (grámma) "wat geschreven is"

-grammen (plural)
-grammetje (diminutive singular)
-grammetjes (diminutive plural)

iets wat geschreven, geregistreerd e.d. is op de door het grondwoord genoemde wijze


-in

-innen (plural)
-innetje (diminutive singular)
-innetjes (diminutive plural)

ter vorming van vrouwelijke naast mannelijke persoonsnamen bijv. herderin


-matig

afgeleid van 'maat' of het Duitse Maß (wijze)

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden 'op grond van', 'met betrekking tot', 'overeenkomstig met', en 'beantwoordend aan' het genoemde uit een substantief b.v. beroepsmatig, rechtmatig, stelselmatig


-age

het verrichten van de door het grondwoord genoemde handeling, en het resultaat daarvan

het geheel van het door het grondwoord genoemde

hoeveelheid van het door het grondwoord genoemde


-liet

afgeleid van het Griekse 'líthos' (steen)

ter vorming van woorden die op steen betrekking hebben


-halve

correctheidshalve

1. nog toe te voegen bijwoorden met -halve gevormd uit een zelfstandig naamwoord

allenthalve

2. nog toe te voegen bijwoorden met -halve gevormd uit een voornaamwoord

vormt uit een zelfstandig naamwoord, doorgaans met het invoegsel -s-, een bijwoord met de betekenis 'namens, wegens'

Dan kunt u ons schriftelijk verzoeken uw aanslag ambtshalve te verminderen.

Je kunt in de verzendlijst de telefoonnummers eenvoudigheidshalve weglaten.

vormt uit de genitief van een voornaamwoord, vaak met een tussengevoegde t-klank, een bijwoord met de betekenis 'omwille van'

Wij kennen uw omstandigheden, die hoeft u onzenthalve niet nogmaals toe te lichten.


-ke

erfwoord via Middelnederlands -eken / -ekin / -ekijn van Oudnederlands -kin etymologiebank.nl

komt voor in Zuid-Nederland, Groningen en België

komt voor als affectief en literair taalgebruik

komt voor als roepnaam en vleinaam, vaker bij meisjes dan jongens

in verband met de uitspraak kan hier voor de varianten -eke en -ske gekozen worden. In combinatie met tussenklank -e- of tussen-s dus.
*:Dien → Dineke
*:Wiet → Wietske


-ide

lichaam dat lijkt op wat het grondwoord noemt

ter vorming van een bijvoeglijk naamwoord 'lijkend op wat het grondwoord noemt'.
Pas op voor de verwarring met woorden die eindigen op -cide, omdat die een heel andere betekenis hebben.

een verbinding, waarvan de moleculen vaak negatief geladen zijn en het resultaat is van een oxidatie.


-metrie

afgeleid van het Griekse -μετρια (-metria)


-itis

-itissen (plural)
-itisje (diminutive singular)
-itisjes (diminutive plural)

ontsteking van het deel van het lichaam dat het grondwoord noemt

denkbeeldige ziekte, die vaak een overmaat van het grondwoord uitdrukt, zoals "regulitis": te veel regulering of "vergaderitis": te veel vergaderingen


-ant

van Frans -ant (v: -ante), dat tegenwoordige deelwoorden vormt

-anten (plural)
-antje (diminutive singular)
-antjes (diminutive plural)

vormt toegevoegd aan de stam van werkwoorden op -eren een zelfstandig naamwoord dat aangeeft waardoor de handeling die het werkwoord uitdrukt wordt verricht


-ant

Uit het Latijn -antem, resp. -entem, 4e nv. van -ans, resp. -ens.

vormt tegenwoordige deelwoorden, bijv. en mangeant 'etend'.

vormt bijvoeglijke naamwoorden, afgeleid van het tegenwoordige deelword in -ant, bijv. une musique dansante 'dansmuziek, muziek om op te dansen', des propos troublants 'verontrustende woorden, uitspraken (in een gesprek, conversatie)'

vormt persoonsnamen of beroepsnamen van werkwoorden, bijv. soignant 'verzorger, verpleger' (soigner 'verzorgen, verplegen'), enseignant 'docent, onderwijzer' (enseigner 'doceren, onderwijzer').


-on

onzijdige woordsvorm in het Oudgrieks van bijvoeglijk naamwoord en deelwoord

ter vorming van namen van enkele kunstvezels b.v. nylon, dacron, dralon, enkalon

ter vorming van namen van moleculaire en subatomaire deeltjes, gebaseerd op de uitgang van resp. ion of elektron


-on

[1] Afgeleid van het Latijnse achtervoegsel -o, gen. -onis, dat zelfstandige naamwoorden met een versterkende betekenis vormt.

[2] Ontleend aan het wetenschappelijk Engels -on.

ter vorming van namen van moleculaire en subatomaire deeltjes, gebaseerd op de uitgang van resp. ion of électron


-erik

iemand met de door het grondwoord genoemde eigenschap


-pathie

van het Griekse 'pathos' (lijden, aandoening, pijn)

ter vorming van woorden met de betekenis 'aandoening, lijden of gevoel' b.v. antipathie


-stase

van het Griekse 'stasis' (het (stil)staan, het gaan staan)

met de betekenis 'stopzetting, plaatsing' b.v. metastase


-teit

ter vernederlandsing van Franse woorden op -té


-osis

gebruikt om (vooral medische) termen te vormen met behulp van Griekse of Latijnse stammen b.v. ichtyosis


-ier

van het Franse achtervoegsel -ier etymologiebank.nl

iemand met een functie of bezigheid die verband houdt met wat het grondwoord noemt b.v. kruidenier


-ier

[1]Ontwikkeld uit het Latijnse achtervoegsel -ārius, vergelijk Nederlands -aar.

[2]Ontwikkeld uit het Latijnse achtervoegsel -āris.

Vormt zelfstandige naamwoorden: iemand met een functie of bezigheid die verband houdt met wat het grondwoord noemt b.v. argentier 'zilversmid' (afgeleid van argent 'zilver').

Vormt bijvoeglijke naamwoorden van zelfstandige naamwoorden, b.v. familier 'familiair, gemeenzaam' (afgeleid van famille 'familie').


-ij

Zeer productief
Mogelijk van Franse worden met -ie
Mogelijk van Latijnse worden met -ia

hiermee worden substantieven gevormd, oorspronkelijk alle met een abstracte betekenis b.v. heerschappij, hoovaardij, koopvaardij, maatschappij


-ose

via frans -ose of duits -ose uit latijn -ōsus of grieks -ωσις, -ōsis

geeft een ziekelijke toestand aan die niet het gevolg is van ontstekingen bv. trombose, cyanose, dermatose, necrose, neurose, toxoplasmose etc.

hiermee worden chemische termen gevormd die koolhydraatverbindingen aanduiden bv. lactose, chlorose, dextrose, glucose etc.

met de betekenis ‘vol van’ bv. cellulose


-thymie

van het Griekse -thumia, van thumos (leven, lust, wil)

met de betekenis ‘psychische gesteldheid’ b.v. hypothymie, dysthymie


-zijds

ter vorming van bijwoorden van de zijde van de door het eerste lid genoemde b.v. mijnerzijds, onzerzijds en uwerzijds


-ment

afgeleid uit het Latijnse -mentum of het Franse -ment

waarmee van werkwoordsstammen zelfstandige naamwoorden werden afgeleid die het resultaat van een handeling uitdrukken


-ment

Afkomstig van de Franse achtervoegsels -ment en -mente, die van het Latijnse achtervoegsel -mentum komen

vormt uit de stam van een werkwoord een zelfstandig naamwoord dat een handeling of proces beschrijft

bombardere --> + ment --> bombardement

vormt uit de stam van een werkwoord een zelfstandig naamwoord dat het resultaat van een handeling beschrijft

medicare --> + ment --> medikament

gebruikt in analoge woordvormingen, bijv. in kjeftament


-ment

bombardere --> + ment --> bombardement

medicare --> + ment --> medikament


-trofie

van het Grieks -trophia, van trephein [voeden]

ter vorming van zelfstandig naamwoorden met de betekenis ‘voeding, groei, toename’ met name b.v. atrophia


-troof

van het Grieks -trophos, van trephein [voeden]

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden met de betekenis ‘(wijze van) voeding, groei, toename’ met name b.v. oligotroof


-tomie

van het Griekse -tomia [het snijden], van 'temnein' (snijden)

met de betekenis ‘snede, sectie’ met name b.v. anatomie


-voud

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden en bijwoorden afgeleid van bepaalde en onbepaalde hoofdtelwoorden, met als betekenis ‘zo veel, zo vaak e.d. als in het telwoord is genoemd’; b.v. in duizendigvoud, menigvoud, zevenvoud

ter vorming van zelfstandig naamwoorden afgeleid van bepaalde en onbepaalde hoofdtelwoorden, met als betekenis 'zoveel maal het aantal e.d. als in het telwoord wordt genoemd; b.v. in tweevoud, vijfvoud, veelvoud

ter vorming van zelfstandig naamwoorden van een bijvoeglijk naamwoord, verwant met vouwen


-kleurig

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden met zoveel of zulke kleuren als het eerste lid noemt


-tje

erfwoord, via -tgen en Middelnederlands -ken / -kijn van Oudnederlands -kin

ter vorming van (het enkelvoud van) verkleinvormen


-theek

van het Grieks θήκη thèkè (bewaarplaats, kist)

-theken (plural)
-theekje (diminutive singular)
-theekjes (diminutive plural)

ruimte of instelling waarin het door het eerste lid genoemde wordt bewaard en uitgeleend of uitgegeven


-antie

afgeleid van Latijn -ans (tweede naamval -antis)

In znw. die betekenen: toestand of hoedanigheid van datgene te zijn wat in het grondwoord wordt aangeduid: alliantie, alternantie, ordinantie, temperantie

In znw. die betekenen: handeling of proces van het in het grondwoord genoemde; vand. in znw. met de bet.: het resultaat van zo'n proces of handeling: condoleantie, leverantie, resonantie, usantie


-voudig

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden afgeleid van een zelfstandig naamwoord: (in hoge mate) de in dat zelfstandig naamwoord genoemde eigenschap hebbend; o.a. in zorgvuldig

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden uit telwoorden: het door het telwoord genoemde aantal hebbend; o.a. in veelvoudig etc.


-eem

gebruikt in taalkundige termen die gevormd zijn naar analogie van foneem ter aanduiding van een taaleenheid van een bepaald type b.v. morfeem, morfoneem, syntagmeem, toneem


-tuur

het geheel van het door het grondwoord genoemde


-aardig

is in het Zuiden -aardig geheel tot achtervoegsel geworden ter vorming van bn naast zn om het bezit van een met de bedoelde zaak overeenkomende hoedanigheid aan te duiden, waarvoor in het Noorden -achtig gebruikt wordt: beenaardig, houtaardig, lederaardig, schubaardig, vliesaardig


-niem

afgeleid van het Griekse νομα (naam, woord)

ter vorming van woorden 'zo tot een ander woord staand als in het eerste lid is genoemd' b.v. heteroniem, homoniem, patroniem, pseudoniem, synoniem, toponiem en anoniem


-yl

via frans methylene van grieks ὕλη (húlē, bos, brandhout, materiaal)

monovalente groep of radicaal b.v. acryl, ethyl, difenyl, methyl


-iter

ter vorming van bijwoorden op basis van bijvoeglijke naamwoorden


-erij

Samentrekking met het invoegsel -er- met het achtervoegsel -ij

-erijen (plural)
-erijtje (diminutive singular)
-erijtjes (diminutive plural)

ter aanduiding van de door het grondwoord genoemde handeling

bedrijf waar het door het grondwoord genoemde wordt verricht


-weg

ter vorming van bijwoorden die betrekking hebben op de door het eerste lid genoemde wijze b.v. gaandeweg


-iteit

het hebben van de hoedanigheid die het grondwoord noemt, en iets wat de genoemde eigenschap heeft en ter vernederlandsing van Franse woorden op -ité en van Latijnse woorden op -itās (-itātis)


-iek

betrekking hebbend op wat het grondwoord noemt b.v. dogmatiek, polemiek, problematiek, metriek, pedagogiek, fonetiek

in hoge mate voorzien van de eigenschap die door het grondwoord wordt geïmpliceerd b.v. energiek, karakteristiek


-achtig

Een slangachtig wezen is lang, glad en kronkelig.

Ik lust geen jenever ik ben meer een bierachtigtype.

De leugenachtige man die nooit de waarheid vertelt.

behorend tot de familie of orde van de genoemde plant of het genoemde dier

Een paling is een aalachtige


-foob

van het Oudgriekse 'phóbos' φόβος (angst)

iemand die NIET houdt van (bang is voor) het door het grondwoord genoemde

vormt een bijvoeglijk naamwoord dat aangeeft dat van het door het grondwoord genoemde NIET wordt gehouden. Vaak hetzelfde woord als het zelfstandig naamwoord


-maan

ter vorming van woorden die te maken hebben met de term mania b.v. kleptomaan


-filie

afkomstig van het Griekse φιλια 'philia' (vriendschap)

het houden van het door het grondwoord genoemde


-s

vormt een bijvoeglijk naamwoord betrekking hebbend op het door het grondwoord genoemde

vormt een bijwoordelijke bepaling betrekking hebbend op het door het grondwoord genoemde b.v. 's morgens


-manie

afkomstig van het Griekse μανια (manie, waan).

ter vorming van woorden die te maken hebben met de term mania b.v. bibliomanie, chaeromanie, erotomanie, kleptomanie, megalomanie, monomanie, zoömanie


-fobie

van het Griekse φόβος "fobos" (angst) ofwel van -foob met het achtervoegsel -ie

het ziekelijk bang zijn voor het door het grondwoord genoemde


-paat

van het Griekse 'pathos' (lijden, aandoening, pijn)

iemand met gevoel voor iets en die mogelijk bij lijden kan helpen


-troop

van het Frans -trope of het Grieks tropos (wending, draai)

ter vorming van woorden met de betekenis ‘veranderend, zich bewegend’ b.v. isotroop


-aðr

hungr + aðr --> hungraðr


-eel

betrekking hebbend op wat het grondwoord noemt zoals ceremonieel, existentieel, functioneel

de eigenschappen hebbend van wat het grondwoord noemt zoals confessioneel, experimenteel, instrumenteel


-chroom

ter vorming van woorden afgeleid van het Griekse 'chrōma' (huid, huidskleur, kleur)


-aal

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden uit uitheemse zelfstandig naamwoorden betrekking hebbend op dit grondwoord


-eur

van Frans -eur, dat teruggaat op Latijn -or

-euren (plural)
-eurs (plural)
-eurtje (diminutive singular)
-eurtjes (diminutive plural)

persoon die de genoemde handeling verricht

profiteren → profiteur

instrument of ander middel waarmee de in het grondwoord genoemde handeling wordt verricht

mitrailleren → mitrailleur


-eur

de persoon die de genoemde handeling verricht (b.v. profiteur) of

instrument of ander middel waarmee de in het grondwoord genoemde handeling wordt verricht: mitrailleur


-opie

ter vorming van woorden die te maken hebben met het gezichtsvermogen


-f

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden afgeleid van zelfstandig naamwoorden met de eigenschap van laatstgenoemde


-noom

afgeleid van het Griekse 'nómos' (gewoonte, regel, wet)

-nomen (plural)
-noompje (diminutive singular)
-noompjes (diminutive plural)

ter vorming van zelfstandig naamwoorden die te maken hebben met deskundigen op een bepaald gebied (aangegeven door -nomie)

ter vorming van zelfstandig naamwoorden die een apparaat aangeven betrekking hebbend op het grondwoord zoals metronoom

bijvoeglijk naamwoorden zoals autonoom, heteronoom

zelfstandig gebruik van bijvoeglijk naamwoorden zoals polynoom


-ief

Ontleend aan het Latijnse -ivus mogelijk via het Franse -if of -ive

toegevoegd aan een zelfstandig naamwoord kan het een bijvoeglijk naamwoord opleveren met deze eigenschap

toegevoegd aan een zelfstandig naamwoord kan het een gerelateerd zelfstandig naamwoord opleveren


-tenti

Ontleend aan de Engelse uitdrukking ... times ten ("... maal tien").

fo → fotenti


-ique

vormt een meisjesnaam van een eigennaam.

Mona → Monique

Angela → Angelique

Frederik → Frederika → Frederique.


-oniem

van het Franse -onyme of daarvoor van het Griekse 'ōnumos'

zo tot een ander woord staand als in het eerste lid is genoemd


-tan

vormt de ablatief (de naamval van de verwijdering) van een zelfstandig naamwoord

mutfak — mutfaktan

Tarsus — Tarsus'tan


-ten

ofis — ofisten

Paris — Paris'ten


-sız

vormt de abessief (de naamval van de afwezigheid) van een zelfstandig naamwoord

Onlar öğle yemekleri için sabırsızlar.

Ze wachten ongeduldig op het middagmaal.


-den

köy — köyden

Türkiye — Türkiye'den


-süz

Başkan güçsüz görünüyordu.


-suz

Uyruksuz olduğundan hakları kısıtlı.

Omdat hij stateloos is, zijn zijn rechten beperkt.


-dan

okul — okuldan

İstanbul — İstanbul'dan


-dan

kino — kinodan

İstanbul — İstanbul'dan


-siz

Yalnızca kafeinsiz içecekler içerim.


-morf

ter vorming van woorden die betrekking hebben op (uiterlijke vorm)


-archie

van het Franse '-archie' of daarvoor van het Griekse '-archia', van archein [heersen]

ter vorming van woorden met de betekenis regering, staatsvorm, heerschappij


-arch

van het Griekse 'arkhós' (aanvoerder), een afleiding van 'árkhein' (vooraan gaan, leiden)

ter vorming van woorden die gaan over heersers


-årig

-jarig, zoveel jaar oud als het voorvoegsel zegt

in samenstellingen met bijwoorden, telwoorden of voorzetsels


-oïde

van het Franse -oïde of daarvoor het Griekse -oeidès, van εἶδος 'eidos' (vorm, gestalte, gedaante)

achtervoegsel met de betekenis ‘-achtig’


-faag

Afkomstig van het Oudgriekse φαγεῖν (eten)

ter vorming van woorden die betrekking hebben op eters of vreters


-fyt

van het Franse '-phyte' of direct van het Griekse φυτόν (futón) "plant"

plant die gerelateerd is aan (b.v. zich voedt met) het in het eerste stuk genoemde


-entie

ter vernederlandsing van Franse woorden eindigend op -ence b.v. ascendence -> ascendentie


-air

Vrijwel steeds afkomstig van het Franse -aire, soms pseudo-Frans bijv. meubilair.

Bijbehorende uitgangen in andere talen: Duits -är of -arisch, Engels -ar en/of -ary, Spaans -ar of -ario, van waaruit ook vertaald kan zijn.

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden gerelateerd aan de zelfstandig naamwoorden waaruit ze zijn zijn gevormd


-derm

ter vorming van zelfstandige woorden gerelateerd aan een bepaalde laag van cellen


-cyt

van het Franse -cyte of daarvoor van het Griekse 'kutos' (holte, lichaam)

ter vorming van woorden gerelateerd aan een bloedlichaampje


-al

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden uit zelfstandig naamwoorden betrekking hebbend op dit grondwoord


-sofie

van het Griekse σοφία (bedrevenheid, wijsheid) ofwel 'sophos' (wijs) met het achtervoegsel -ie

achtervoegsel met de betekenis levensbeschouwing


-taxis

ter vorming van woorden die betrekking hebben op een ordening


-lepsie

van het Griekse λαμβάνειν 'lambanein' (vastgrijpen)


-urie

afgeleid van het Griekse 'ouron' (urine)


-plasie

ter vorming van woorden die betrekking hebben op vorming, het gevormd-zijn


-ectomie

van het Griekse 'ek' (uit) + temnein (snijden)

ter vorming van woorden die betrekking hebben op een operatieve verwijdering, uitsnijding, excisie van (een gedeelte van) een orgaan


-blast

ter vorming van woorden gerelateerd aan kiemcellen


-algie

ter vorming van woorden die aan pijn zijn gerelateerd


-tron

afkomstig van de laatste lettergreep van elektron

ter vorming van aan elektronen of andere subatomaire deeltjes gerelateerde woorden


-orium

ter vorming van woorden met de betekenis: 'plaats waar iets gebeurt, benodigdheden voor iets'


-or

ter aanduiding van het instrument van de handeling of de persoon die de handeling verricht


-arij

ter aanduiding van de door het grondwoord genoemde handeling

bedrijf waar het door het grondwoord genoemde wordt verricht


-rice

van het Frans (daarvoor van de Latijnse uitgang -(t)rix)

-rices (plural)
-ricetje (diminutive singular)
-riceje (diminutive singular)
-ricetjes (diminutive plural)
-ricejes (diminutive plural)

ter vorming van vrouwelijke persoonsnamen naast mannelijke persoonsnamen op -eur

de vrouw die de genoemde handeling verricht (b.v. directrice) of

instrument of ander middel waarmee de in het grondwoord genoemde handeling wordt verricht


-euse

van Frans -euse, vrouwelijke vorm van -eur

-euses (plural)
-eusetje (diminutive singular)
-eusetjes (diminutive plural)


-euse

vrouwelijke vorm van -eur, vormt van een werkwoord een vrouwelijk zelfstandig naamwoord


-ator

ter vorming van mannelijke woorden betrekking hebbend op het instrument van de handeling of de persoon die de handeling verricht

vaak afgeleid door -eren van het werkwoord te vervangen, zoals defibrillator

ook vaak rechtstreeks uit het Latijn, zoals imperator en senator


-ator

Onteend aan het Latijnse achtervoegsel -ator

Het achtervoegsel '-ator' staat voor een persoon die een bepaalde actie uitvoert of een specifieke functie heeft.

In combinatie met het achtervoegsel '-isk' vormt het een bijvoeglijk naamwoord dat de eigenschap van een persoon volgens [1] kenmerkt.


-ateur

van het Frans (daarvoor van de Latijnse uitgang -or)

-ateuren (plural)
-ateurs (plural)
-ateurtje (diminutive singular)
-ateurtjes (diminutive plural)

de persoon die de genoemde handeling verricht (b.v. administrateur) of

instrument of ander middel waarmee de in het grondwoord genoemde handeling wordt verricht:


-ateur

de persoon die de genoemde handeling verricht (b.v. civilisateur “beschaver”, “beschaving brenger”) of

een bijvoeglijke benaming die een zelfstandig naamwoord nader kwalificeert, vaak overeenkomend met een tegenwoordig deelwoord in het Nederlands (bijv. crue devastatrice “vernietigende overstroming”)


-atrice

van het Frans (daarvoor van de Latijnse uitgang -rix)

-atrices (plural)
-atricetje (diminutive singular)
-atriceje (diminutive singular)
-atricetjes (diminutive plural)
-atricejes (diminutive plural)

de vrouw die de genoemde handeling verricht (b.v. administratrice) of

instrument of ander middel waarmee de in het grondwoord genoemde handeling wordt verricht b.v. generatrice


-lalie

van het Griekse 'lalia' [gebabbel, gepraat]

ter vorming van woorden die op medische problemen met 'het spreken' betrekking hebben

ter vorming van woorden die op 'het spreken' betrekking hebben


-ikk

Afkomstig van het Franse achtervoegsel -ique, dat van het Latijnse achtervoegsel -icus komt

-ique (meestal gebruikt in abstracte zelfstandige naamwoorden)


-mantie

afgeleid van het Griekse μαντεíα (het voorspellen)

ter vorming van woorden die met waarzeggerij te maken hebben


-nij

o.a. van Middelnederlands -nie of Middelhoogduits -nie

-nijen (plural)
-nijtje (diminutive singular)
-nijtjes (diminutive plural)

wat de door het grondwoord genoemde eigenschap heeft


-ness

-heid, -nis, -schap; een achtervoegsel waarmee van een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord wordt gemaakt


-naut

afgeleid van het Griekse ναήτηζ 'naútēs' (schipper, zeeman)

iemand die reist naar, met of door hetgeen het grondwoord aangeeft

iemand die zich verdiept in hetgeen het grondwoord aangeeft, expert

Maar het doel is om uiteindelijk overal myconauten op te leiden, myceliumexperts die de ondergrondse netwerken monitoren en de wereldkaart up-to-date houden met gegevens over schimmelbiodiversiteit en bodemgesteldheid.

Gemma Venhuizen
 “Toby Kiers kijkt het liefst omlaag, want daar bevindt zich het schimmelrijk”, NRC (3 februari 2023)


-egge

Uitgang om namen van vrouwelijke personen te vormen


-dən

vormt de ablatief (de naamval van de verwijdering) van een zelfstandig naamwoord

kənd — kənddən

Türkiyə — Türkiyə'dən


-zalig

ter vorming van een aantal samengestelde woorden met als betekenis 'een overvloed hebbend van', 'rijk aan', 'vervuld van'


-vuldig

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden afgeleid van een zelfstandig naamwoord: (in hoge mate) de in dat zelfstandig naamwoord genoemde eigenschap hebbend; o.a. in zorgvuldig

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden uit telwoorden: het door het telwoord genoemde aantal hebbend; o.a. in drievuldig etc.


-l

Wordt toegevoegd aan een zelfstandig naamwoord om een werkwoord te vormen

fésű → fésűl

hegedü → hegedül


-ben

kert → a kertben


-ban

Japán → Japánban

ház → házban


-jährig

eine dreijährige Ausbildung / eine 3-jährige Ausbildung

een driejarige opleiding
een opleiding van drie jaar

-jähriger (mannelijke vorm)
-jähriges (onzijdige vorm)

Der niederländische Profiradrennfahrer Gerrie Kneteman ist 53-jährig in Bergen gestorben.

De profwielrenner Gerrie Kneteman (1951-2004) is op 53-jarige leeftijd overleden in Bergen.


-enis

afgeleid met het invoegsel -e- met het achtervoegsel -nis

droef → droefenis


-elijk

met het invoegsel -e- met het achtervoegsel -lijk


-ië

vormt zelfstandige naamwoorden van een stam voor landen en streken


-groot

een akkoord, een grote drieklank op de eerste trap van de grotetertstoonladder van het grondwoord

Het akkoord van c heet C-groot naar de grote terts: c - e.

de toonsoort waarvan het grondwoord het grondakkoord is

Een wals in A-groot.


-ish

van het Middelengels -ish; cognaat met het Nederlands -s en het Duits -isch

afkomstig uit, horend bij, kenmerkend voor

Spanish wine

Jewish holiday

the English language

He behaved foolish, selfish and sometimes even childish!

Hij gedroeg zich dwaas, zelfzuchtig soms zelfs kinderachtig!

He had a boyish charm.

Their new house is smallish.

If your blood is low in oxygen you can get a bluish color to your skin.

Als je bloed weinig zuurstof bevat, kan je huid een blauwige kleur krijgen.

She looked fortyish.

We'll meet ninish.


-ligr

fals + -ligr >>> falsligr


-leg

Afkomstig van het Oudnoorse achtervoegsel -ligr

utru + -leg >>> utruleg


-lig

Afkomstig van het Oudnoordse achtervoegsel -ligr

utro + -lig >>> utrolig


-lig

utro + -lig >>> utrolig


-to

-de (achtervoegsel dat van een hoofdtelwoord een rangtelwoord maakt)


-lîn

Ontleend aan het Middelnederduitse achtervoegsel -lîn

bach + -lîn → bächelîn


-therm

afgeleid van het Griekse thèrmè (hitte).


-ees

ter vorming van zelfstandige naamwoorden:

ter vorming van geografische namen van bijvoeglijk naamwoorden met de betekenis:


-rragie

voor de vorming van woorden die op een bloeding betrekking hebben


-emie

voor de vorming van woorden die op bloed betrekking hebben


-icum

Er zijn ook tal van woorden die al op -icum eindigen, zonder dat dat in het Nederlandse nog als achtervoegsel kan worden beschouwd, omdat die woorden in hun geheel aan een andere taal zijn ontleend.


-droom

van het Griekse zelfstandige naamwoord "dromos" (loop)

ter vorming van woorden waarin iets loopt of er sprake is van beweging


-chroon

afgeleid van het Griekse χρόνος 'chrónos' (tijd)

Voor het vormen van woorden die betrekking hebben op de tijd.


-rroe

afgeleid van het Griekse 'roia' [het vloeien], 'rhoḗ' (vloed), afleiding van 'rheĩn' (vloeien)

ter vorming van woorden voor irritante ziekten waarbij van vloeiing of vloed sprake is


-toop

afgeleid van het Griekse 'topos' (plaats)


-toom

van het Grikse τομια of het Latijnse -tomia, teruggaand op gr. τέμνειν (snijden)


-ares

met het achtervoegsel -aar met het achtervoegsel -es

achtervoegsel, waarmee vrouwelijke persoonsnamen gevormd worden zoals minnares


-soom

ter vorming van woorden die betrekking hebben op een lichaam(pje)


-iaan

aanhanger, volgeling van de genoemde persoon

bewoner van de genoemde plaats, streek e.d


-njo

Afgeleid van het Russische -нька (-n'ka)

Achtervoegsel voor vrouwelijke koosnaampjes; ingevoegd tussen de 2e en 5e letter van het woord

patrino ("moeder") → panjo ("mammie")


-ĉjo

Achtervoegsel voor mannelijke koosnaampjes; ingevoegd tussen de 2e en 5e letter van het woord

patro ("vader") → paĉjo ("pappie")


-ino

Achtervoegsel voor het vrouwelijke geslacht


-aĵo

Afgeleid van het Vulgair Latijnse -aticum, en van het Franse -age, Spaanse -aje, etc.

Achtervoegsel om van een woord iets concreets te maken

alta ("hoog") → altaĵo ("heuvel", "hoogte")

frukto ("fruit") → fruktaĵo ("iets dat gemaakt is van fruit")

Achtervoegsel om van dier het vlees te maken

bovo ("rund") → bovaĵo ("rundvlees")


-aro

Afgeleid van het Latijnse -arium, en van het Russische -арь (-ar')

Achtervoegsel voor verzamelingen, velen van een geheel

katido ("kitten") → katidaro ("kattennest")

tendo ("tent") → tendaro ("tentenkamp")


-ejo

Achtervoegsel om van een woord een plaats te maken

kafo ("koffie") → kafejo ("café")

preĝi ("bidden") → preĝejo ("bedehuis")


-ujo

Afgeleid van het Franse étui (niet met zekerheid geweten)

Achtervoegsel voor landen, steden, etc. waarvan de naam ethnisch gebaseerd is. Dit zijn vooral Europese en Aziatische landen

belgo ("Belg") → Belgujo ("België")

serbo ("Serviër") → Serbujo ("Servië")

Achtervoegsel voor een houder of hoes van iets

inko ("inkt") → inkujo ("inktpot")

Achtervoegsel voor bomen die fruit dragen

pomo ("appel") → pomujo ("appelboom")


-ulo

Achtervoegsel voor persoon dat gekarakteriseerd wordt door het basiswoord

blonda ("blond") → blondulo ("blond persoon")

krimo ("criminaliteit") → krimulo ("crimineel")

Achtervoegsel voor een groep dieren die gekarakteriseerd worden door het basiswoord

mamo ("borst") → mamulo ("zoogdier")

vertebro ("wervel") → vertebrulo ("werveldier")


-ulo

Achtervoegsel voor het mannelijke geslacht


-klein

een akkoord, een kleine drieklank op de eerste trap van de kleinetertstoonladder van het grondwoord

Het akkoord van c heet C-klein naar de kleine terts: c - es.

de toonsoort waarvan het grondwoord het grondakkoord is

Een wals in A-klein.


-latrie

ter vorming van woorden die betrekking hebben op aanbidding


-atrie

ter vorming van woorden die een geneeskundige behandeling aanduiden


-aarster

met het achtervoegsel -aar met het achtervoegsel -ster

vrouwelijk persoon die de handeling verricht van het genoemde woord (of ondergaat)


-iĉo

Afgeleid naar analogie van het mannelijke achtervoegsel -ĉjo en de vrouwelijke achtervoegsels -njo en -ino


-ire

vormt werkwoorden van stammen als *par en *sal

sacer >> sancīre

vormt werkwoorden met voorzetsels en ire

ab- + īre > ăbīre


-krat

Afkomstig uit het Grieks; verwant met -krati


-ari

Ontleend aan het Oudnoordse achtervoegsel -ari med herkomst van het Latijnse achtervoegsel -arius

Verwant met de Nederlandse achtervoegsels -aar en -er en met het Duitse achtervoegsel -er

-aar, -er (vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden van werkwoorden voor iemand, die de handeling verricht, die het werkwoord benoemd)

leika + -ari → leikari

-er (vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden van zelfstandige naamwoorden voor iemand, die een handeling verricht)

apótek + -ari → apótekari


-ette

-ettes (plural)
-etten (plural)
-etje (diminutive singular)
-etjes (diminutive plural)

vormt een vrouwelijk equivalent van een mannelijk zelfstandig naamwoord

vormt een vrouwelijke eigennaam van een vrouwelijke of mannelijke eigennaam

Anne > Annette


-ette

vormt een naamwoord dat imitatie of vervanging betekent

Beaver > Beaverette

Leather > Leatherette


-ette

Anne > Annette


-een

van Frans -ène, in 1834 voor het eerst gebruikt in "methylène" door de 19e-eeuwse Franse scheikundigen J. Dumas en E. Péligot , mogelijk onder invloed van "hydrogène", teruggaand op Oudgrieks -ηνη

bewoner van het land, de plaats of het gebied

voor de vorming van namen van onverzadigde koolwaterstoffen waarin één paar koolstofatomen verbonden is door een dubbele binding (CₙH₂ₙ)


-pjes

Opgebouwd uit het verkleiningsachtervoegsel -pje en met het achtervoegsel -s dat de genitief aangaf. De verkleiningsvorm voegt een nuance toe van iets kleins en aardigs. Doordat vele bijwoorden oorspronkelijk een genitief waren, ging men de -s beschouwen als een uitgang die bijwoorden vormde. Dit achtervoegsel volgt dezelfde regels voor het invoegen van klanken achter de stam van het grondwoord als bij verkleinwoorden; in dit geval is er een tussen-p.

Opgebouwd uit het verkleiningsachtervoegsel -pje en met het achtervoegsel -s dat het meervoud aangeeft.

kan facultatief achter bepaalde bijvoeglijk naamwoorden gebruikt worden om aan te geven dat zij bijwoordelijk gebruikt worden, enigszins, tamelijk, nogal, op genoemde wijze

Warm → warmpjes.

ter vorming van het meervoud van verkleinvormen

Darm → darmpjes.


-pje

erfwoord, onder invloed van -tje via Middelnederlands -ken / -kijn van Oudnederlands -kin

Als de gevormde verkleinwoorden een meervoud kennen, wordt dat met de uitgang -s gevormd, dus bij elkaar: -pjes.

ter vorming van (het enkelvoud van) verkleinvormen van sommige woorden die eindigen op -m: als voor die m een tweeklank, een lange klinker, een l of r of een sjwa staat of ontleende woorden op -um met meer dan één lettergreep

riem → riempje

stroom → stroompje

helm → helmpje

worm → wormpje

voedingsbodem → voedingsbodempje

museum → museumpje


-kje

Als de gevormde verkleinwoorden een meervoud kennen, wordt dat met de uitgang -s gevormd, dus bij elkaar: -kjes.

Er zijn ook verkleinwoorden die op -kje eindigen die gevormd zijn door een woord dat op -k eindigt, met de uitgang -je

ter vorming van (het enkelvoud van) verkleinvormen bij woorden met een onbeklemtoonde laatste lettergreep die op -ng (IPA: /ŋ/) eindigt

woning → woninkje

daling → dalinkje


-leysi

-loos + -heid (kenmerkt, dat de betekenis van een zelfstandig naamwoord volledig ontbreekt)

atvinnu + -leysi → atvinnuleysi


-naar

bewoner van de genoemde stad, streek e.d


-id

Achtervoegsel voor het mannelijke geslacht

thul ("moeder", "ouder") → thulid ("vader")


-fex

vormt zelfstandige naamwoorden van werkwoorden met de betekenis maker of uitvoerder

panis → panifex


-erie

van Frans -erie, naar het voorbeeld van tal van aan het Frans ontleende woorden met dat achtervoegsel

blauwvoeterie

1. nog ontbrekende woorden die met dit achtervoegsel zijn gevormd

bigotterie

2. nog ontbrekende aan het Frans ontleende woorden die schijnbaar met dit achtervoegsel zijn gevormd

toevoeging die van een zelfstandig naamwoord een nieuw zelfstandig naamwoord vormt

bij woorden die aan het Frans zijn ontleend, evenals het woord waarvan zij in het Frans zijn afgeleid
Taalgebruikers kunnen deze woorden als Nederlandse afleidingen ervaren.


-erie

[1] Ontwikkeld uit het Latijnse achtervoegsel van plaats -arium, mv -aria geïnterpreteerd als v enk.

[2][3] Van zelfstandige naamwoorden afleidend: uit een achtervoegsel samengesteld uit -ier en -ie

[4] Van werkwoorden afleidend: uit een achtervoegsel samengesteld uit -er en -ie

Ter vorming van zelfstandige naamwoorden van een plaats van commerciële activiteit, o.a. boulangerie “bakkerij” (boulanger “bakker”), animalerie “dierenwinkel” (animal “dier”), laverie “wasserette” (laver “wassen”)

Ter vorming van zelfstandige naamwoorden die de aard of kenmerk van de eenvoudige vorm aangeeft, cochonnerie “zwijnenboel”, “troep”, “schunnigheid” (cochon “varken”), connerie “klote streken”, “kuttigheid” (con “klootzak”, “kut”)

Ter vorming van zelfstandige naamwoorden die een geheel of verzameling aangeven, o.a. argenterie “zilvergoed” ( argenterie “zilver”).

Ter vorming van zelfstandige naamwoorden uit werkwoorden, o.a. tricherie “bedrog”, “oplichterij” (tricher “bedriegen”, “oplichten”).


-o

mogelijk in navolging van een persoon aanduidende woorden uit het Spaans en Italiaans waarvan de afleiding ook in het Nederlands doorzichtig is als desperado of maffioso en/of verkortingen in het Nederlands als homo of indo; dit achtervoegsel lijkt pas sinds het laatste kwart van de 20e eeuw productief

vormt toegevoegd een zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord (of het eerste deel daarvan) een licht pejoratieve aanduiding van een persoon met de eigenschap die door het naamwoord wordt uitgedrukt

De landelijke partijen moeten het bij de gemeenteraadsverkiezingen steeds meer afleggen tegen de lokalo's


-weis

-wijs, -wijze; vormt een bijvoeglijk naamwoord van handeling van een werkwoordstam en drukt een mogelijkheid uit


-lich

-ig; vormt een bijvoeglijk naamwoord uit zelfstandige naamwoorden of werkwoord


時

７時に起きました。


通り

見かけ通り彼女は行動力がある。


中

世界中


中

メンテ中


年生

この規則は１年生には当てはまらない。

Deze regel geldt niet voor de eerstejaars.


君

ビル君、ここに来なさい。


子

wordt in vrouwelijke namen gebruikt, bijvoorbeeld: 智子 Tomoko, 英子 Eiko, 美奈子 Minako

duidt een zekere eigenschap in een voorwerp aan


易い

ジョンは喜ばせやすい。


難い

答えにくい


生

学生


しまう

彼女は大阪に行ってしまいました。

あなたは笑われてしまうでしょう。


達

子供達


たち

子供たち


-tek

van het Griekse zelfstandige naamwoord 'thèkè' (bewaarplaats, kist)

ruimte of instelling waarin het door het eerste lid genoemde wordt bewaard en uitgeleend of uitgegeven


-ský

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden uit zelfstandig naamwoorden betrekking hebbend op dit grondwoord

Itálie → italský (národ)

muž → mužský (hlas)

Praha → Pražský (hrad)


-ický

ter vorming van bijvoeglijke naamwoorden uit zelfstandige naamwoorden betrekking hebbend op dit grondwoord

Amerika → americký (sen)


-ův

-'s; ter vorming van bezittelijke bijvoeglijke naamwoorden uit levende mannelijke zelfstandige naamwoorden betrekking hebbend op dit grondwoord, vergelijkbaar met de genitief in het Nederlands

Petr → Petrův (otec)

táta → tátův (bratr)


-ový

atom → atomové (jádro)

čaj → čajová (lžička)

kov → kovový (tyč)

sníh → sníhová (vločka)

bepaalt een zeswaardig chemisch element in een verbinding met een oxide

síra → (oxid) sírový

wolfram → (oxid) wolframový


-ní

hlava → hlavní (vchod)

hrad → hradní (věž)

obec → obecní (úřad)

obchod → obchodní (dohoda)


-ní

nominatief bezield mannelijk meervoud van -ný

vocatief bezield mannelijk meervoud van -ný


-proof

De tweede betekenis ontwikkelt zich geleidelijk uit de eerste, bij veel woorden is het onderscheid daartussen niet goed te maken.

Sommige woorden op -proof die oorspronkelijk aan het Engels zijn ontleend, zoals waterproof kunnen door taalgebruikers tegenwoordig ook worden opgevat als afgeleid met dit achtervoegsel, wanneer het betreffende zelfstandige naamwoord in het Nederlands ongeveer dezelfde betekenis heeft. Onderstaande lijst bevat ook deze gevallen.

Afleiding van werkwoorden is in het Nederlands getuige wiebelproof niet onmogelijk, maar wel uitzonderlijk.

vormt van een zelfstandig naamwoord een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis

De nieuwe bushalte is hufterproof

goed werkend als het ermee te maken krijgt

Het nieuwe stadhuis is rolstoelproof.


-proof

vormt van een zelfstandig naamwoord of werkwoord een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis bestand is tegen de nadelige werking ervan


-bra

van Proto-Indo-Europees *-dʰrom (“instrumenteel achtervoegsel”).

vormt zelfstandige naamwoorden die een instrument aanduiden

vormt zelfstandige naamwoorden die een vaartuig or plaats aanduiden

vertere → vertebra

vormt zelfstandige naamwoorden die een persoon aanduiden (zeldzaam)


-iseren

afgeleid van Frans -iser of Oudfrans -iser of van Engels -ise of -ize of van Duits -isieren (alle van Laatlatijn -izāre)

in het Nederlands opgenomen als -is met het achtervoegsel -eren

vormt werkwoorden van zelfstandige naamwoorden of bijvoeglijke naamwoorden, waarbij de werkwoorden de betekenis hebben "het maken van wat wordt aangeduid door het naamwoord": maken, maken tot, maken zoals
De klemtoon ligt op de voorlaatste lettergreep.


-ance

maakt zelfstandige naamwoorden van werkwoorden met de betekenis toestand of voorwaarde; het beschrijft het resultaat of de mogelijkheden van het werkwoord

comply → compliance


-ance

ambiant → ambiance


-eux

vormt een bijvoeglijk of zelfstandig naamwoord


-otte

vrouwelijke vorm van -ot, waarmee een verkleinwoord wordt gevormd


-asse

vormt een zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord


-esse

[1] van Latijn -itia
[2] van Latijn -issa

vormt uit een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord dat de betreffende eigenschap aangeeft

vormt een vrouwelijk equivalent van een mannelijk zelfstandig naamwoord of mannelijke eigennaam


-elle

vormt een vrouwelijk equivalent van een mannelijk zelfstandig naamwoord

vormt een vrouwelijk zelfstandig naamwoord van een werkwoord

vormt de vrouwelijke vorm van een woord op -eau


-ard

via Middelfrans en Oudfrans van Oudfrankisch -ard, -hard; cognaat met Nederlands -aard en hard dat als tweede deel van een samenstelling aangaf dat iemand of iets de eigenschap die het eerste deel aanduidt in sterke mate bezit

De onderscheiden nuances in de betekenis lopen vaak in elkaar over.

Naast afleidingen kent het Frans ook woorden op -ard die in hun geheel ontleend zijn aan andere talen en die dus niet met deze uitgang zijn gevormd. Zo komt bijvoorbeeld boulevard van het Nederlandse bolwerk.

canard

soûlard

trouillard

fendard

fêtard

aanduiding om iemand in een bepaalde categorie te plaatsen

motard

montagnard


-dømme

Afkomstig van het Oudnoordse achtervoegsel -dœmi

betekent een landgebied of een regeringsvorm van een bepaalde soort


-dømme

Afkomstig van het Oudnoordse achtervoegsel -dǿmi


-y

[4] via Anglo-Normandisch en Middelfrans van Latijn -ia, -ium en -itas

-ig, -achtig, vormt toegevoegd aan een zelfstandig naamwoord een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis "lijkend op het genoemde"

mess → messy

-ig, -achtig, vormt toegevoegd aan een werkwoord een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis "is geneigd tot"

stick → sticky

-je, -ie, vormt het verkleinwoord van een zelfstandig naamwoord (waaronder ook eigennamen)

dog → doggy

-ie, -ij, -heid vormt toegevoegd aan een bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord dat de betreffende eigenschap uitdrukt

honest → honesty

analogue → analogy

-ië vormt toegevoegd aan de benaming voor een volk de naam van een land of gebied

German → Germany


-y

maakt van een bijvoeglijk naamwoord een bijwoord door -ý te veranderen in -y


-ienne

van Latijn -iana, soms ook -ana
Dit achtervoegsel kan uiteenlopende vormen aannemen. In enkele gevallen verandert ook de spelling van het hoofdwoord. Als het woord al op een klinker eindigt, kan die geheel vervallen of tot een andere vorm van het achtervoegsel (-éenne, -enne) leiden.

vrouwelijke vorm van -ien, vrouwelijke vorm van bijvoeglijke naamwoorden op -ien


-ien

van Latijn -ianus, soms ook -anus
Dit achtervoegsel kan uiteenlopende vormen aannemen. In enkele gevallen verandert ook de spelling van het hoofdwoord. Als het woord al op een klinker eindigt, kan die geheel vervallen of tot een andere vorm van het achtervoegsel (-éen, -en) leiden.

-iaans, -isch; van, voortgekomen uit, betrekking hebbend op (bijvoeglijk of zelfstandig naamwoord)

leidt van de naam van een vakgebied of stroming een mannelijk zelfstandig naamwoord voor een beoefenaar of aanhanger daarvan

wordt in de wetenschap gebruikt om bijvoeglijke naamwoorden af te leiden, die ook weer zelfstandig gebruikt kunnen worden


-ční

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden uit zelfstandig naamwoorden betrekking hebbend op dit grondwoord, waarbij palatalisatie optreedt van de letter c

akce → akční


-ovat

Afgeleid van het Proto-Slavische *-ovati

-eren; ter vorming van werkwoorden uit woorden betrekking hebbend op dit grondwoord

faktura → fakturovat

posílit → posilovat

versterken perfectief → versterken imperfectief


-ý

ter vorming van bijvoeglijke naamwoorden uit zelfstandige naamwoorden betrekking hebbend op dit grondwoord

blb → blbý

ter vorming van bijvoeglijke naamwoorden uit werkwoorden betrekking hebbend op dit grondwoord

jíst → jedlý

ter vorming van rangtelwoorden uit hoofdtelwoorden betrekking hebbend op dit grondwoord

sto → stý


-cký

ter vorming van bijvoeglijk naamwoorden uit zelfstandig naamwoorden betrekking hebbend op dit grondwoord

divák → divácká (tribuna)

ajťák → ajťácký (projekt)


-ný

bepaalt een eenwaardig chemisch element in een verbinding met een oxidant


-ný

barva → barevný (film)

odvaha → odvážný voják

pýcha → pyšný (princ)

dusík → (oxid) dusný

draslík → (kyanid) draselný


-ol

Laatste bestanddeel in internationale scheikundige termen, gebaseerd op het laatste woorddeel van alcohol en gebruikt om namen van stoffen te vormen die tot de alcohols in ruimere zin behoren


-ol

-ol; laatste bestanddeel in internationale scheikundige termen, gebaseerd op het laatste woorddeel van alcohol en gebruikt om namen van stoffen te vormen die tot de alcohols in ruimere zin behoren

Ethan → Ethanol


-ol

etan → etanol


-ol

Afgeleid van het zelfstandige naamwoord alkohol

metan → metanol


-lett

Afkomstig van het Oudnoordse achtervoegsel -litr

rød + -lett >>> rødlett


-lett

blå + -lett >>> blålett


-abel

Het is niet altijd vast te stellen of een werkwoord op -eren en het verwante bijvoeglijke naamwoord op -abel beide zijn ontleend, of dat het om een afleiding in het Nederlands gaat. Vaak zal dit door taalgebruikers wel als een afleiding worden opgevat.

vormt een bijvoeglijk naamwoord uit (de stam van een) werkwoord (vaak eindigend op "-éren")

vormt een bijvoeglijk naamwoord uit een zelfstandig naamwoord


-eut

Afgeleid van de Oudgriekse achtervoegsels -εύω (-eúō) en -τής (-tḗs) of -ευτικός (-eutikós)

iemand die de handeling verricht van het genoemde woord

Vormt mannelijke zelfstandige naamwoorden van naamwoorden

farmacie → farmaceut.

therapie → therapeut.

techniek → techneut.


-winjku

"zoetwatermens-": zoals bij of van iemand die Kunwinjku spreekt


-occhio

Uit het Latijnse verkleinsuffix -uculus, -uculum.

vormt affectieve zelfstandige naamwoorden of bijnamen,


-oche

vormt een zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord, met de connotatie:


als deel van een akkoordsymbool dat een septiem bevat

Gis → Gis7


-astrum

Afgeleid van de accusatief naamval van -aster.

vormt zelfstandige of bijvoeglijke naamwoorden die een zekere gelijkenis met de grondvorm vormen:


-âtre

Ontwikkeld uit het Latijnse achtervoegsel -astrum “lijkend op ...”.

vormt bijvoeglijke naamwoorden, -achtig:

vormt bijvoeglijke naamwoorden, ook met een negatieve connotatie


-un

In sommige woordafleidingen komt de oorspronkelijke vorm van het achtervoegsel "-an" weer tot uiting, bijvoorbeeld bilun - bilana (genitief meervoud, "van de defecten")

vormt een zelfstandig naamwoord van handeling van een werkwoord (vergelijkbaar met Nederlands -ing)


-ení

-ing; het achtervoegsel waarmee een zelfstandig naamwoord kan worden afgeleid van een werkwoord

vařit → vaření

navýšit → navýšení